Software que involucra seres humanos
{aoliveros,samartinez}@uade.edu.ar
! " # $ % & # '(
! ) '( & %( *
! ) + % , %
& #( !" ! ) - + % *
* * . '( * !( ,
& ) ! . ! )
( & " * & * & ( & &
& ! ) ! " # $ , & &(
+ & * ,
& ) * # &
! " # $ / 0 * ) & + 1&
! ) , 1& ) &( -( ( "
&( ) ( " # $ ( !"
# $ ( !" ( % 234, . 1&
& 1& / & # $ ! ! %
+ 0 -( ( - ( # ( * "#
& - ( & ! - ( 254, & &
& ! 1& & '( ( # '(
& & ( ( 1& (
( / 0 - + & 6 254,
& & & ( - (
# $ , # '( 1& & # ( - &
* '( + ( # $ - )
. ", . ! ) &
'( ( * - ( # '( & *
, ! & *
( + '( &( ( & *
!" # $ , ( ( & ) & (
5
# %( ( &
-! " ( # ) & ( - & 284,
! ) ( # '( 1& &(
& & 1& & - & ,
( 1 '( % & !( )
%( ( ! ) , # %( (
1& & % - * ! & &
! ( ! ) - '( *
! ) - ( * ,
! ) "# % - 9 & & . (
& , : & !(
! ) # & & *+ ! & (
( & ( & . , " &( % * .
) &(* ) ( ) (
! , + * % - & '( +
& (& ) & & . ! ) 2;4, * ! )
) & (& ) & & ! )
( & & ) %( & & + .
2 4,
( & . '( ( & ! ) 7
) ! ) %( ( (
! ) , * ( ! ) (
) '( ! ) . ( &
! ) 1& * . ( #( & &
& ( ( 1 * - & # - & ( /
& & ( 0,
( * . # & &
-! , &( & ( ) , *
+ # - & ( !(* &
& ( , & * '( 1 & +
! ) '( ( & !( !( ) , : !(
!( ) ! * " & & . ,
& (& ) & . % # *
1& & & * * & ( & '(
& !( ( ! , * 1 & )
* < - ! 2=4 2 4 ,
& & "# & !
& , & * &
+ ! - + & "# , : & ( &
! ) 1& !( !(" ! )
'( ( %( ,
* & & & & !( 7
/30 ) ! . & * ( & " > &( (
( & & & & * ! ) '( (
/50 ( & & & &( > (+ ( )
& * & + . ! * ! ) ? >
( (* ( % - & ( ?
& & + ! * ( ) , &(
5 ) ! . '( ( %( ! (
& " '( & & * , &( 8
) ! + - & & &( ! - <
'( & . * , &( ; & & #
) ! . ) ! & '(
& ! ) '( ( %( ,
@ ( ( ( * , ! !
(! ( . '( * " ( ,
$
%
#
'( ! (& & # # + % *
( ) ! . , ( & * ! &
'( '( & & % ,
!( & & ) ! &(
! /& & ) & (
!" ,0 & * & & * ( " &
( & # '( ! (& , ( ) !(
) ! . + 7 "# 6 )! & # - %( " ,
$ % &
'( !( !( ) ! . ( ! )
+ - !" ,
$ % ' % ( ) *% ' %+),
5AA5 & ( * B C # & !
D . - C ! . B , 5AA= * *
( & *) (
#
. & ( "# 2E4, ( & . #
& * ! 7 ( & ) # - (
& * # ( & & '( % , & !
%( . ( # ! * .
2F4, !( &( . ( 7
!( & ) ( & ! )
-( ( , ! ) %( ( * (
;
# * & &) . * # & ! )
-! & & & ) , ( + *
* & & - * ( ( '(
, & - ! ) * . %( * &
& ( ( ! & * & )
* # & , . ( * & & *
- , & - ! ) * . %(
* & & - & ( * !
#" - & ( ,
( '( + ! ! '(
%( * ! ) ,
$ $ %
'( !( ) ! & #
& & ! ) %( ,
$ $ % - ) # + (
% # *% - )+%,
: & ) ) ! B # C C 23A4, ) !
& & ! , &" ( !( '(
( . , ( * 7 '(
& . & # & & # & !
& # ) & # & + & # & # &
- &9* ! & # '( & H
#( ) &9* - '( % & & # (
( ) & # ! " & )
'(" & # ( & *
& # # . ,
# & & . (
! + "# '( ( %( , !(
&( & * & 7 ( ( )
( ) ( !" ( /5,8,3,3,0, - &
( - * '( & . # 9
/5,;,3,;,0, & # (& + '( * & # '(
& ! * & # '( (& ! (*
(- , /5, ,8,0, * . * + & % ( (*
-& '( * ( , /5, ,=,0
&( & & & * ! )
# & - & (
& '( !( # ( ! )
$ $ $ % - % #.
: # # + / 0 * I:
& # ( & . - % *
& # # + & '( . ( . &
# ! . # ) - ( * .
) ! B : # ( - D( : + J 2334,
) ! % ) & & . & *
'( ( %( , < " ( (
. 7 * 1 & # H *( . , / , 0,
'( . &( ( / , 5F0,
& # ( * ! ) / , 830, - &
( - * '( & . # 9 / , 850
* + # ) &(
1 & & & * & & ! ) ,
$ $ / % 0 # ! (
3FE; K( : # ! ( '( (
! " * ) ( ) ! B - & ( ! &
( ) & # , ) ! #( & * & &
* 3FE; 2354,
8 & ( . * !( 71
! # , ) * *
& # & & # ) + & # -
-&9* ! , * . * & # (
& "# , ) ! * & & & & #
! '( ! & ! )
& # , * ! !( &( & "
& * ! ) 7 ( ( ) ( !" (
( ) & '( /5,5,3,30,
-& ( - * '( & .
# 9 /5,8,3,;0, '( . &( (
* '( & # & - ( , (*
'( . &( % * , /5,8,3, 0, * (
: ,
* * ) ! &( 5,5,8,
$ / % " #
! 1& #(
! + , % % . 1&
=
& ) ! ) 1& & &
% & ) ! . + ,
( ( ( & & & & '( *
& & + & & * ( % (
* ) * ) ( - (+ *
# ) '( . * ,
$ / % ' % ( ) *% ' %+),
!9 ( I & & .
- L( J 2384 ! -L *
& * & & '( ( ! )
- ( & & '( % ,
. % - ( '( % # ( . 7
C & ! * - ( ) ( , &
'( ( ! ) &( & ( !
( '( & & ) , & - ! ) *
% * * * # & & , (
! ) &( ( & ( & & ) !(
( & , ( ! ) * &
# ) '( &( & (
& & & - & - & &) ! ) - #(
# , ! # 1& ( (
! ) , # ( ! ) ( & *
# & & - & * , C & ! #
% H / & 0, C & & - &
# # ) , # ) &( (
( ) & & &) , & - &
& & ,
$ / $ % #
23;4 ! '( 1 !" ! 9 %
( + * . & . ! ) , & &
. ( &( *+ 7
M # ( ! ,
C & & & # # ) *
C & & & ( !
! 3FF5 : # !" / : 0 !
& *) ) ! B 23 4, ( ( (-
(-* !( & & # ) ! ,
: * !( ! / 0
-& ( ) ! 23=4, ) ! ( + &
% # 1& " ! ) ) ! ,
( & & . ( ( %(
! '( &( & & , & ( )
) 7
C & & !( - & ( ! )
- # , ( , & ! # ( '(
& * * ! - #( & * , /5,8,5,0
C & & & '( #( & , /5,8,8,0
( ! ) - # *
* & , ! ) (* /5,8,;0
/
%
+ * & ( & ! ) ! .
&( ) !
23 4,
/ % % +++
6 &( - - (
! " # $ & ( ) ! . 9 #
& - & # ) ! " # $ 23E4, ) ! &
& & '( + ! " # $ ( '(
& + * ! ) ,
) ! . &( & ! & - ! )
&( '( & * . ( ! )
-( ) & # & & & ,
/ $ ) ( 3
+ * ! - < / N<0 % !
& . '( * ! 2;4 2=4 2 4 23F4 25A4,
& ( ) ! . ! )
'( ( %( & & ( & & !( + *
! " # $ 7 # < "# #
-D #
( & & '( # ( " (
( '( & & ! ) , & & ( (
& 7 ( ! ) & ) - & ( -
E
, # # ) '( ! * &
( & '( ) & & ! ) ,
# ) * " ( 7 & &) ! ) &
'( ( + ! & ( '( & & - * # &
- ( & & ) '(
+ # ) # !( + (
& & ) ( - # &( & !(
& & ,
, & # '( # ) '(
* + & & & ! * #+
, & # % * & & ,
# ) & - & % *
& & + & ) ) & &
! ) ,
, ( & & ! ) * 1&
* & ( , * & ) ,
! , 1& )
& & * ! ) ,
( & & '( ( #" - '( 1
. '( & "# ( ! ) ,
& 7
! , * ( ( !" + ,
& ( & ! " # $ & *9 '(
-!" & ! ) ,
, & )& ,
& & # 1&
# ) '( & & & ! , * "
( !( & 7
, &( & !
/ & & 0 & & ,
" , + * &
( ,
" , * % &9* ( ,
& & # & ( 1 * # & (
! ) , : & . '( ! H
( & & , * # &( # ( ! (&
( /. ) 0 ( ! , : * 7
$ '( &( ( & &
% '( &( (# & & ! ) , H )
#" , :( 7 H #" &. !
4
.
& &( ! - < #
) ! ( ( & ,
$ % & ( +
) ! , # & ( & ! - <
&( - ( ) ! , L
& ) ! # / * 0 & N<
& ) &( ) ! '( # ,
# '( * " /& & I ( ! ) J0 + !(
( '( ) ! # . ! ( '( &(
( & , $
& ( 7
- " ) ! & . # & .
& # & & *
! ) # & "# , ( (
1 & ) # ) ,
& & - " &(
& &( & N<, : & 7 #
& & ! ) "# !
-# , H ! - * # '(
&( # & & + ( & ( % . # ,
'( &(
& & ! - < , &( '( & & N<
( & / &(
* # ) 0 - #
# ) '( &( , &( + !
) & # 6 ,
% " # &( & &( &
N<, + % # + & #( - '(
& , * # ! - H '( &(
& & ! - & #( ,
& ( '( ( &
& - ! ) - /& &
0, - & (& ) 1& * & & & # (
! ,
5
%
& ) ( & ) ! . & (
!( ( 7 & +
& "# & ( . "#
& ! ) , ( ( & * ( &(
3A
& ( & # ) ! )
( '( & # & % - &
( ) & ( ,
& & '( &( & * ! * '(
( %( , " # # .
! ) ( ( (- & & )
%( ( ! ) ,
& & !( '( # ( * #( 7
# & ' #
( ) * +
! &( * '( % - & & '( & ( '(
& " ! & ( & & & * ! '(
( %( , ) ) ! & * (
& " & &( ! -< ( ! '( ( &
& ( + & ( ) !
- & %( " , # (
( % & #( & & &
( , ) ! %( " & #
& & ! - * # & & ) ! ) ,
( & * & '( ! + %( " +
# %( ( ! ) , : 9
'( - " ) ! ( & &
# ,
!( & !( & #( 7 &
' , # , #
( +& ' & # - &
& * - +
# ) &( '( N< '( # !(
&( & & !( ,
&( & & & * * ( ) !
& & & !( ! ) ! " # $ '( & &
%( & '( N< - ( ) ! 1 ,
) ! . & # ( ! & ) '( & #
! " # $ 9 %( '(
-! , : -!( !( &( ) ! 7 >O(.
& & . & * & & )
- '( * ? > ( ( ) *
* ?
( (* ) ) ! & # '( & "
/ ( 0 & & . & & + & #
! " # $ '( & '(
P % & - & '( , *
( & & & &
# ! - ! % . ! & &
%
7 : & . & & ! "# -) ! 7 . # & ! D . : 7 ) ! B # C C : 7 ) ! B 7 & ! ! -' ( ) !# & , = 8 5,5,3,3 5,8,;
( ! ) 3, 5,5,5 ; < & ,
& &) ! ) 3, & , = ; 5,3,5
& ! ) 3,5 ; 5,8,3
! ( 3,3 3,8 ; 5,3,5Q8
* # & ( - ( ;
& & )
# #
& & ) ( 5,3
# &( (
& ) - & ;
< ( 3, & , = 5 8 5,3,3
- ) ( & , = 5,8,;
< "#
< 5,3 5,8 & , 5
& ! & , ;
# 5,8,3 E - F 5,8,3,;
: 5,5,3,5 5,;,;, & , F 5,;,3,; 83 E F R 5,8,5Q8
5,;,8 83 E R 5,8,5
& & 5,;,3,; 85 R 5,8,5
D # & , E
C ! 5,8,3,
H 3,; 5, & , - F 5, ,8 - 5, ,= 5F 3A 33
@"
5
& ! 3
( 33
( " &
D # =
(
! (& /. ) 0
!
35
6
7
234 , <, S P $ - , C, T U 1& # < !
% !-V , 83 , 8 &&, 58 83 - 3FFE,
254 , T % , LW - X, L ! U & C % %
# $ ! !V . * / / (
0 / $ 122341225 , , T ! C,
, D L * !7 & ! < ! 5AA8 &&, 58,
284 , - , K( U - C $ !! ! # &
( % '( V / (
, 8 , 5 &&, 5E8 8A; * , 5A33,
2;4 K, ! - , M, < U % & ( # # $
! !V / ( , &&, EF F3 5AAA,
2 4 , L - <, @ - U % ( # $ ! ! C %7 (
-# ( : V / ( , = , ; &&, 8A 83 ,
2=4 K, ! - , M, < U % ( & ( # # $
! !V / ( , 5E , 35 &&,
33 3 33EA , 5AA5,
2 4 K, ! - , M, < U : M( % C % !
L( V 6 " / ( ,
2E4 U 7 : & . & &
! "# - )! V 556 65AA=, 2 4,
* 7 % &7QQ$$$, ,! , Q ( Q33 3=QAQ CYC Y5AA=A8556
A ;A,& #, 2 7 3 6 ( 65A354,
2F4 U . # & !
D . Z C ( ) 3A; QA V A36 ( 65AA , 2 4, * 7
% &7QQ$$$, ,! , Q ( Q33 3=QAQ CYC Y5AA A A363A; ,& #,
2 7 5 6 -65A354,
23A4 ) * ( U ) ! . & # , , , ,V
5 6 -63FF;, 2 4, * 7
% &7QQ$$$, & , !, Q Q 6 ! Q;E6 ! 6 6 6& # 6
, 2 7 3 6 ( 65A354,
2334 : U ) ! . V - , 7" 8,
2 4, * 7 % &7QQ$$$, & , !, Q ! 6 6 Q, 2 7 3 6 ( 6
5A354,
2354 : ( U ) ! B V, A=6 * 63FE;,
2384 U & & .
- L( / -LV 336 65A35, 2 4,
* 7 % &7QQ$$$, ,! , Q ( Q33 3=QAQC Y5AA=35336
5E ,& #, 2 7 3 6 ( 65A354,
23;4 , , U # - #
! ) , 1& - !"
23 4 : # !" U ) ! V
-/ ! 63FF5, 2 4, * 7
% &7QQ$$$, & , !, Q ! \ \ , 2 7 5 6 -65A354,
23=4 ) !" U ) ! . )
!" V H 65AA3, 2 4, * 7 % &7QQ$$$, 6
!-, !Q &Q ! \ \ ,% , 2 7 356 ( 65A354,
23 4 , M % ! U % &( !V * , 2 4, * 7
% &7QQ % , , (, (Q* Q Q, 2 7 3E6 ( 65A354,
23E4 6 Q K P @ # $ ! ! %
: # : U # $ ! ! # % : #
: V :"; $ : ) " < ; 3FFF, 2 4,
* 7
% &7QQ$$$, &( , !Q& Q$ *Q # Q ( Q \ #\ % ,
2 7 3E6 ( 65A354,
23F4 K, ! , , - , , %* ! U % & 3, # $ ! !
# @ ( V 6 " / (
7 & ! 6< ! 5AAE &&, F 8;,
25A4 , M, < - K, ! U : M( % C % !
L( V C C L @ C