• No se han encontrado resultados

Guía de Planificación Estratégica Tercer Sector

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2020

Share "Guía de Planificación Estratégica Tercer Sector"

Copied!
70
0
0

Texto completo

(1)

Guía de Planificación Estratégica en ONG de Acción Social

Avda. Doctor Federico Rubio y Galí, 4. Local

28039 Madrid

Teléfono 91 535 10 26 • Fax 91 535 05 82

www.plataformaong.org

GUÍA

Plataforma de ONG de Acción Social

GU

ÍA

Gu

ía

d

e

P

lan

if

icaci

ón

E

st

rat

égi

ca

en

ONG

d

e

A

c

c

n

S

o

c

ia

l

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

Guía

de

Estratég

 

Acció

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Plan

Estratégico

del

Tercer

Sector

de

acción

social

Planificación

ica

en

ONG

de

(2)
(3)
(4)

 

 

 

 

 

 

 

Plan

Estratégico

del

Tercer

Sector

de

Acción

Social

planificación

estratégica

Guía

de

en

ONG

de

Social

(5)

         

       

 

       

   

 

                 

   

           

                   

     

         

Estedocumentohasidoelaborado porelequipodetécnicode:

>

Coordinación: ÓscarD.PereaArias

PlataformadeONGdeAcciónSocial

Edita PlataformadeONGdeAcciónSocial Avda.Dr.FedericoRubioyGalí,4.Local 28039Madrid

Tel.915351026•Fax915350582 Correoelectrónico:[email protected]

DepósitoLegal

Diseño más!gráfica

Preimpresióneimpresión AdvantiaComunicaciónGráfica Formación,16.Pol.Ind.LosOlivos. 28906Getafe(Madrid)

(6)

       

 

         

   

     

       

       

       

 

   

       

       

     

     

       

 

       

   

   

         

         

       

       

       

 

               

       

       

       

       

       

     

ÍNDICE

6

9

19

31

45

62

PRESENTACIÓN

BLOQUE

1

INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

1.1.Introducción

1.2.LaPlanificación

1.3.LaPlanificaciónEstratégica

1.4.ElProcesodeElaboracióndeunPlanEstratégico

1.5.OrganizacióndelProceso

BLOQUE

2

ANÁLISISESTRATÉGICO

2.1.Análisisdelosgrupodeinterés

2.2.Análisisdevalores

2.3.Análisisinterno

2.4.Análisisexterno

2.5.ElanálisisDAFO

BLOQUE

3

FORMULACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

3.1.Misión

3.2.Visión

3.3.Definicióndelosobjetivos

3.4.Definicióndelasestrategias

3.4.1.MatrizdeMcMillan

3.4.2.MatrizdeposicionesdeAlmansa

3.5.LaredaccióndelPlanEstratégico

BLOQUE

4

ELSEGUIMIENTOYLAEVALUACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

4.1.¿Porquéfracasanlosplanes?

4.2.Fijaciónderesponsables,metaseindicadores

4.3.Elcontrolestratégico

4.4.IntroducciónalCuadrodemandoIntegral

4.5.EvaluacióndelaImplantacióndelPlanEstratégico BIBLIOGRAFÍA

WEBGRAFÍA GLOSARIO

(7)

               

               

       

               

                       

               

               

                       

                       

       

               

               

                       

               

PRESENTACIÓN

LaPlataformadeONGdeAcciónSocialpresentala“GuíadePlanificaciónEstratégicade ONGdeAcciónSocial”dentrodelasaccionesdeoperativizacióndelPlanEstratégicodel TercerSectordeAcciónSocial,documentocreadoconunametodologíaparticipativaen elaño2003porelGrupodeTrabajodelPlanEstratégicodelTercerSector,apartirdeuna iniciativadelConsejoEstataldeONGdeAcciónSocial.

LaPlataformalideralaejecucióndelasaccionesdeoperativizacióndelPlanEstratégico de Acción Social, a través del programa del Plan Estratégico con cargo al Régimen GeneraldelMinisteriodeSanidadyPolíticaSocialquecuentaademásconlacolabora­ cióndelaComisióndeDesarrolloOperativodelPlanEstratégicodeONGdeAcciónSocial. LasONGqueen laactualidad formanpartedelaComisión deDesarrolloOperativodel PlanEstratégicodelTercerSectordeAcciónSocialcoordinadaporCruzRojaEspañola, en el que también está representada la Administración General del estado, son: FundaciónSecretariadoGitano;ComisiónEspañoladeAyudaalRefugiado;Hermandad deVeteranosdelasFuerzasArmadas;RedEspañoladeDesarrolloRural;Confederación Española de Organizaciones a favor de las personas con Discapacidad Intelectual; FederacióndeMujeresyFamiliasdeÁmbitoRural;FederacióndeMujeresProgresistas; UniónRomaní; DIDANIA Federación de Entidades Cristianas de Ocio y Tiempo Libre; CoordinadoraEstatalVIH­SIDA;CáritasEspañola;PlataformadeVoluntariadodeEspaña; ConfederaciónEspañoladePersonasconDiscapacidadFísicayOrgánica;Plataformade ONG de Acción Social; Unión de Asociaciones Familiares; Confederación Estatal de PersonasSordas;UnióndeAsociacionesyEntidadesdeAtenciónalDrogodependiente; Red Europea de Lucha contra la Pobreza y la Exclusión Social; Plataforma de OrganizacionesdeInfancia;FundaciónONCEyFederacióndeAsociacionesdeScoutsde España.

LaPlataformadeONGdeAcciónSocialesunaentidaddeámbitoestatal,privada,acon­ fesional ysin ánimo de lucro, constituida formalmenteen elaño 2000,formada en la actualidadpor28organizaciones1nogubernamentalesynolucrativasdeámbitoestatal.

(8)

                       

               

                       

       

       

       

       

       

PRESENTACIÓN

personasmigrantesysolicitantesdeasiloydesarrollorural.Paraconcluirestapresenta­ ción,comentarqueestaguíapretendefacilitarelcaminoalasorganizacionesdelasocie­ dadcivilyalasONGdeacciónsocialcuandodecidaniniciarsuacercamientoalossis­ temasdedirecciónestratégica,enespecialenlasprimerasfasesdeanálisis,diagnóstico yplanificación.Parasudesarrollosehacontadoconlaexperienciadelequipotécnicode AnálisisyDesarrolloSocialConsultores,suexperienciaprácticaylasleccionesaprendi­ dasennumerososproyectosdeconsultoría,asistenciatécnicayformaciónespecializada enelámbitosocialduranteañoshafacilitadolaelaboracióndelaguía.

1.LaPlataformadeONGdeAcciónSocialestáintegradaenlaactualidadpor:Aecc,ATIME,CáritasEspañola,CEAR,CEPAIM,CNSE, COCEDER,COCEMFE,CEPSS,CruzRojaEspañola,EAPN­ES,FEAPS,FEMUR,FederacióndeMujeresProgresistas,FundaciónEsplai, FundaciónJuanCiudad,FundaciónSecretariadoGitano,LEECP,MédicosdelMundo,MPDL,ONCE,UDP,UNAD,UNAF,UniónRoma­ ní,ASDE,CERMI,FederaciónDidania.

(9)
(10)

 

GUÍAGUÍA

BLOQUE

1

Introducción

a

la

(11)

 

 

               

                       

                               

                       

               

                       

       

 

 

 

                               

               

       

       

       

       

1 INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

1.1.

Introducción

Todoshabitualmente,deformainconsciente,planificamosennuestravidadiaria;unviaje,el findesemana,comollegaraunadeterminadacalle,comoprepararunafiesta,decidimoshacer ciertascosasydejardehacerotras,vemosconquerecursoscontamosydequétiempodis­ ponemos,yvaloramoscualeslamejoralternativaparalograraquelloquequeremos,emplean­ domejoresosrecursos.Elsentidocomúnnosdice,quesiqueremosquealgosalgacomonos gustaría,debemosplanificar,yaquesino“lascosasdejadasalazartiendenasalirmal”. Tambiénseplanificaenelámbito“profesional”,comohacerunacasa,unpuente,laacti­ vidaddeunaorganización,comovenderunproducto,latemporadadeunequipodefút­ bol,lagestióndeunhospital,comorealizarunproyectodecooperación,lacaptaciónde voluntariosparanuestraorganización,etc.Lasorganizacionesaligualquelaspersonas, planificanparalograrsusobjetivos,peroplanificandeformasistemáticayorganizada. Porlotanto,planificarseconvierteenalgoesencial.Enunmundoderecursoslimitados, especialmenteenelámbitodelsectornolucrativo,laplanificaciónesunapotenteherra­ mientaquenospermitedecidircomooptimizarlos.Incluso,enelimprobablecaso,que nuestrosrecursosfueranilimitados,quizáslaplanificacióntendríauncaráctermenoscri­ tico,peronosayudaríaatomardecisionessobrelapriorizacióndelosobjetivos,problemas ynecesidades(notodopuedehacersealmismotiempo),yseleccionarelmétodomásade­ cuadoparaefectuarunaintervencióndecalidad.

1.2.

La

planificación

Podemosdefinirlaplanificacióncomo“unaactividadracionalquetieneporobjetodecidir sobrelaasignaciónderecursosescasosenellogrodeobjetivosmúltiples,atravésdemedios adecuadosparasuobtención”1,“elprocesodedeterminarobjetivosydefinirlamejormane­

radealcanzarlos”2obien“elprocesomedianteelcual,partiendodeunosdeterminados

antecedentes(porejemplo,informaciónaportadaporevaluacionespreviasopolíticasopla­ nificacionesdenivelsuperior)setomandecisionesquepermitenestablecertantolosobje­

1.ESPINOZAVERGARA,M.(1989):“Programación.Manualparatrabajadoressociales”.Humanitas,BuenosAires.

(12)

               

                         

       

       

       

       

       

       

             

       

       

       

               

       

       

               

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

1

INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

tivosquesedeseaalcanzarcomolamaneradelograrlos(señalandoporejemplo,activida­ desyrecursosnecesarios)”3.Laplanificación,portanto,nossirveparaanalizarunasitua­

ción,decidirenquédirecciónqueremostransformarla,yutilizareficazmentelosescasos recursos,seleccionandoentredeterminadasalternativascuáleslamásadecuada. EnvistadeestasdefinicionesysiguiendoaZerilli4,podemosdecirqueplanificarsignifica:

•Establecerclaramenteelordendeimportanciadelosobjetivosquesepretendenalcan­ zar,deacuerdoconlosrecursosdelosquesedisponeenesemomento.

•Esforzarseenpreverlasvariablesquepuedenintervenirdeformaquepodamosanti­ ciparlascondicionesexistentesdentrodeunosmesesoaños.

•Escogerlasaccionesalternativasmásconvenientesrespectoalosobjetivosquehande alcanzarse,alosrecursosdisponibles,alasituaciónactualyalaprevistaparaelfuturo.

•Decidirlasucesiónylaarticulacióndelasdistintasaccionesysurecíprocacoordina­ cióneintegración.

•Escogerentrelosrecursosdisponiblescuálessepuedenemplearyenquémedidapara conseguirlosobjetivosdeseados.

•Valorarquéotrosrecursos,ademásdeaquellosdequedisponemos,seránnecesarios inmediatamenteoenmomentos,sucesivosparaalcanzarlosobjetivosdeseadosyesta­ blecercómo,dóndeyenquécondicionessepuedenadquirir.

•Definirlasmodalidadesdeempleodelosrecursoselegidos.

•Preverlosplazosenque,graciasaltipodeaccionesemprendidas,alosrecursosemplea­ dosydadalasituaciónexistente,sepodránalcanzarefectivamentelosobjetivostanto intermedioscomofinales,teniendoencuentaunmargenjustodetolerancia.

•Fijar,teniendoencuentalasprevisionesdelpuntoanterior,lasaccionesylasfechas paralasquesedeseaalcanzardeterminadosresultados.

•Preverloscostosnecesariosparaalcanzarlosresultadosyestablecerdentrodequé límitessedeberánmantenerlautilizacióndelosrecursos.

•Determinarlospatronesderendimientoalosquelaspersonasylosdistintossectores deberánatenerse,yloslímitesmáximosymínimosdetoleranciaaceptables.

•Asignartareasyresponsabilidadesprecisasparalaejecución.

•Establecerdesdeelprincipiolaformadecontrolareldesarrollodelasaccionesprogra­

3.FANTOVAAZCOAGA,FERNANDO(2005):“Manualparalagestióndelaintervenciónsocial”.CCS,Madrid. 4.ZERILLI,ANDREA(1992):“Fundamentosdeorganizaciónydireccióngeneral”.Deusto,Bilbao.

(13)

               

 

 

 

 

                                               

                                                         

                                 

                                                 

               

       

       

         

       

       

       

       

1 INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

madas,elgradodeavanceylosprogresosrealizadosrespectoalosdistintosobjetivos, larealizacióncuantitativaycualitativadelosresultados.

1.3.

La

Planificación

Estratégica

Laplanificaciónestratégica“esunapoderosaherramientadediagnóstico,análisis,refle­ xiónytomadedecisionescolectivas,acercadelquehaceractualyelcaminoquedeben recorrerenelfuturolascomunidades,organizacioneseinstituciones.Nosólopararespon­ deranteloscambiosylasdemandasquelesimponeelentornoylograrasíelmáximode eficienciaycalidaddesusintervenciones,sinotambiénparaproponeryconcretarlastrans­ formacionesquerequiereelentorno”5.

ELEMENTOS ESENCIALES DE TODO PROCESO

DE PLANIFICACIÓN

¿Dónde queremos llegar? ¿Dónde estamos?

¿Qué tenemos que hacer para conseguirlo?

OBJETIVOS DE LA ORGANIZACIÓN OBJETIVO

ACTIVIDADES, RECURSOS HUMANOS

Y MATERIALES SITUACIÓN

ACTUAL

Fuente:P.Navajo.Planificaciónestratégicaparaorganizacionesnolucrativas. Herramientasparaunaplanificaciónparticipativabasadaenvalores.2009

Eslaherramientamáspoderosaconquecuentaunaorganizaciónparaexpresarsuvisión sobrecómodebeserelmundo,unaoportunidadparadescribiraquellostemasqueconsi­ deraclaves,ypresentarsusideassobrecómodebensertratadosyresueltosmásefectiva­ mente,representalapromesaquelaorganizaciónhacealasociedadcivilacercadeloque deseaalcanzar6.Nosetrataúnicamentedeadaptarsealentorno,sinodecrearunfuturo 5.BURGWAL,GERRITyCUÉLLAR,JUANCARLOS(1999):“Planificaciónestratégicayoperativaaplicadaagobiernoslocales.Manual

defacilitación”.AbyaYala,Ecuador

(14)

                                                                                         

               

               

               

       

       

       

       

       

     

         

                 

               

       

       

       

           

       

       

       

       

       

1

INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

deseado,devercómoquieroqueseaelmundoyquétipodeorganizacióneslamásidónea paraactuarenesenuevoentorno.Lossistemasclásicosdedirecciónygestiónsemues­ tranineficacesenelintentodeadaptaciónaunentorno,porquéno,tambiéncadavez máshostilycompetitivoenelsectornolucrativo.Pararesolverestanecesidadesporlo queaparecelaplanificaciónestratégicaodirecciónestratégica7.Ladirecciónestratégicapre­

tendeidentificardeformaprecozloscambiosexternoseinternosparainstrumentarrespues­ tasrápidas,procurandoqueelniveldesorpresadelosimpactosseaelmenorposible.No puededefinirconclaridadtodaslasaccionesquedebenacometerseparalograrlosobjeti­ vos,definelaslíneasmaestrasdeactuación,sobrelabasedeunconocimientodelasrela­ cionesentrelaorganización,susacciones,elentornoylosresultados,aportándonosunmar­ coopatrónparaguiarlatomadedecisionesdelosdiferentesnivelesdelaorganización8.

EnopinióndeBueno9,laplanificaciónestratégicanosdebefacilitar: •Comprenderunentorno.

•Pensarconotraópticarespectoalentorno.

•Pensarconotraperspectivasobrelaorganización.

•Cuestionarlaestructurayactividaddelaorganización,ensupermanentenecesidad deadaptarsealentorno.

•Buscarsolucionesaproblemasestratégicos.

ElesfuerzoentornoalaelaboracióndelPlanEstratégicosebasaenlaparticipacióndelas personasimplicadas.

Dichoesfuerzo,alolargodetodoelprocesosecentraráen:

•recogerinformacióndemaneraefectiva,

•desarrollaryexploraralternativasestratégicas,

•pensarenlasimplicacionesfuturasdelasdecisionespresentes. LaelaboraciónparticipadadelPlanEstratégiconosayudaráa:

7.NAVASLÓPEZ,J.E.yGUERRASMARTÍN,L.A.(2002):“Ladirecciónestratégicadelaempresa:Teoríayaplicaciones”Civitas,Madrid. 8.GONZALEZFIDALGO,E.yVENTURAVICTORIA,J.(2003):“Fundamentosdeadministracióndeempresas”,Pirámide,Madrid. 9.BUENOCAMPOS,E.(1996):“Direcciónestratégicadelaempresa.Metodología,técnicasycasos”,Pirámide,Madrid.

(15)

       

       

       

       

             

                             

       

       

       

       

                       

       

       

       

                       

       

                   

                                             

                             

       

1 INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

•facilitarlacomunicaciónyparticipación,

•ajustarinteresesyvaloresdivergentes,

•diseñarunprocesodetomadedecisionesasumidoporlaspartes,

•promoverunaimplantacióndelasdecisiones.

LaelaboracióneimplementacióndeunPlanEstratégico,puedeaportaralaorganización algunosbeneficiossignificativos:

I.Proporcionarunavisión“estratégica”alahoradepensaryactuar,porqueseproduce:

•Recogidasistemáticadeinformacióninternayexterna

•Unaatenciónalaprendizajedelaorganización

•Aclaracionessobreladirecciónfuturadelaorganización

•Establecimientodelasprioridadesparalaacción.

II.Mejorarelprocesodetomadedecisiones.Portanto,ayudaa:

•Formularycomunicarlasintencionesestratégicas.

•Desarrollarunabasecoherenteparalatomadedecisionesycoordinarlasdecisiones atravésdelosdistintosnivelesdelaorganización.

•Ejercerlamáximadiscrecionalidadenaquellascuestionesqueestánbajonuestrocontrol. III.Beneficiaralaspersonasdelaorganización.

•Losresponsablesdelatomadedecisionespuedendefinirclaramentesuspapelesy darsecuentadesusresponsabilidades.

LAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICANOES:

(16)

               

 

 

 

 

 

 

 

 

       

                               

                 

                 

         

           

   

                         

                   

 

 

 

 

                       

       

       

1

INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

ráenelestablecimientodeunaseriedeintenciones,peroloqueenlaprácticaserealice seráunacombinacióndeesasintencionesydeloquevayaapareciendoenelcamino.

1.4.

El

Proceso

de

Elaboración

de

un

Plan

Estratégico

Lospasosdeelaboracióndeunplanserían:

I.Organizacióndelproceso.Presentacióndelaorganización¿Quiénessomos?¿Quéhacemos? a.Tomarladecisióndeplanificar.

b.Identidaddelaorganización. II.Análisisestratégico¿Dóndeestamos?

a.Análisisdelosgruposdeinterés. b.Análisisdelosvalores.

c.Análisisinternoyexterno.

III.Formulaciónestratégica.¿Dóndequeremosllegar?¿Quétenemosquehacerparalograrlo? a.Visión.

b.Misión.

c.Definicióndeobjetivos. d.Definicióndeestrategias. e.Redaccióndelplanestratégico.

IV.Implantacióndeestrategias¿Quétenemosquehacerparaaplicarlo? V.Controlestratégico¿Quéestamoshaciendo?

1.5.

Organización

del

Proceso

Unadelasetapasfundamentalesdelaplanificaciónestratégicaeslaorganizacióndelpro­ ceso.Ensentidoestrictoestaríamoshablandodeunafasepreviaalmomentodeplanificar. Sinestetrabajolasprobabilidadesdefracasoenlaplanificaciónsonmuyaltas.

(17)

               

       

   

 

 

 

                                   

           

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

       

             

       

             

               

       

         

       

1 INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

Laorganizacióndelprocesoapuntaalatomadedecisionessobredoselementosesencia­ les:enprimerlugar,elalcancedelaplanificaciónyquémetodologíaemplearemosy,en segundolugar,sobrecuálesnuestrocontextoorganizacional.

Tomar

la

decisión

de

planificar

Debemostomarformalmenteladecisióndeiniciarunprocesodeplanificaciónestratégica dentrodelaorganización.Unprocesodeplanificaciónrequierequelaorganizaciónlededi­ querecursos,yquesusmiembrosdediquentiempoalanálisisylaelaboracióndelplan. Porlotanto,elprimerpasoesladecisióndeelaborarunplanestratégico.Paraqueelpro­ cesodeplanificacióntengaéxitoserequiere:

•Uncompromisodeliderazgoporpartedelosaltosnivelesdedireccióndelaorganización.

•Quenoexistaunacrisisquepuedainterferirenelproceso.

•Voluntaddeasignarrecursosytiempoalproceso.

•Disponibilidad para cuestionar la situación actual y buscar nuevos caminos, soluciones y alternativas.

•Funcionesyexpectativasclarasdetodoslosparticipantes,incluyendoquienescontri­ buiránconelplanyaquienestomarandecisiones.

•Accesoainformaciónrelevantedelaorganización.

•Unajuntadirectivaymiembrosqueentiendanelproceso,saberloquesepuedeylo quenosepuedecumplir,yunconsensosobrelosresultadosdeseados.

•Uncompromisorealconelanálisisdelosprogramas.

•Buenasrelacionesdetrabajoyhabilidaddesuperarlosconflictosentrelosparticipantes. Ladecisióndeiniciarunprocesodeplanificacióndebesertomadaporelconsejodedirección, patronato,comitéuotroorganismodealtoniveldelaorganización.Estadecisióndebecontemplar:

•Elalcancedelaplanificación:¿Esunplanqueafectaráatodalaorganización,auna unidad,aunárea,aunazonageográfica?

•Laduracióndelplan:normalmenteabarcaelperíododecambiosdelosmiembrosdelasjuntas.

•Laparticipación:nodebenquedardudassobrequiéndebeparticiparalolargodel proceso,losdepartamentos,unidades,gruposopersonas.

(18)

                       

       

               

               

                               

                 

                           

                                               

                               

 

   

 

               

       

       

1

INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

Sueleseradecuadocreardosgruposdistintosdetrabajo.Porunlado,elnormalmentedeno­ minadocomitédeplanificación,formadoportresocuatrodirectivosdealtonivelnormal­ mentemiembrosdelconsejoodelajunta;porotro,elequipodeplanificación,decarácter técnicoyquenosuperalasdiezpersonas.

Elcomitédeplanificaciónesresponsabledesupervisartodoelproceso,demarcarlapolí­ ticayladireccióndelostrabajosydegarantizarqueelprocesosedesarrollaenlosplazos previstos.Supapelfundamentalesdarpautasyvalidarlosmaterialesquelevanllegando delequipodeplanificación.

Alequipodeplanificaciónlecorrespondeeldesarrollotécnicodelproceso,implicaralos miembrosdelaorganización,formarlosdiferentesgrupos,dinamizarelproceso,decidir lastécnicasyherramientasaemplear,desarrollarlosdiferentespasosdelprocesoyelabo­ rarlosdocumentosqueseránpresentadosparasuvalidaciónalcomitédeplanificación. Deestegruposaldránlasdosotrespersonasqueformalmenteseránlasresponsablesde laredacciónfinaldelplan.

Debemostenerencuentaqueplanificarrequieretiempo,todoelmundoestáocupadoy muypocosconsideranimportanteplanificaralargoplazocuandotienentantosproblemas realesquedebenresolverdeformainmediata,aquíyahora.Losmiembrosdelaorganiza­ ciónnopuedendedicarletodoeltiemponecesarioaunprocesodeplanificación.Poreso, enocasionessepuedecontratarunaorganizaciónconsultora,bienparaacompañarelpro­ cesoyapoyarenlarealizacióndealgunospasos,bienparadesarrollartodoelproceso,sus­ tituyendoenparte,enestecaso,alequipodeplanificación.Encualquiercaso,elapoyode laaltadireccióndebetratardepotenciarlaparticipacióndelosmiembrosyéstanopuede omitirse,independientementedequecontemosconunaasesoríaexternaono.Siseopta porlautilizacióndeunequipoexternosedeberátenercuidadoenseleccionarunoque cuenteconexperienciaeneltrabajoconorganizacionesdelsectornolucrativo,quenosólo tengaexperienciaenelámbitoempresarial.

Identidad

de

la

organización

Esteanálisisseutilizaparadesarrollarunadescripcióngeneraldelaorganización.Setrata deconoceralgunasdelasvariablesbásicas,queaniveldescriptivonospermitanconocer

(19)

               

         

   

       

       

     

     

                       

               

               

               

               

   

                       

               

             

       

       

       

   

       

     

1 INTRODUCCIÓNALAPLANIFICACIÓNESTRATÉGICA

antesquetipodeorganizaciónnosencontramos.SegúnBueno10,algunasdelasvariables

quedebemosconocerson:

•Antigüedaddelaorganización.

•Tamaño.

•Campodeactividad.

•Formadedirección.

•Ámbitogeográfico.

•Formajurídica.

Estosfactoresdefinenelmarcogenéricoenelquesedesenvuelvelaorganizaciónynos ayudanacontextualizarsusituaciónyainterpretarlodatosquepodamoslograrapartirde ahora.Esimposiblecomprenderloqueocurreahorasinoconocemossuhistoria.Desdeel momentodesufundaciónsefijanciertasreglasyseconsagrandeterminadossímbolosque soninteriorizadosyasumidoscomopropiosporlosmiembros.Suevolución(loscambios mássignificativos,yaseanpositivosonegativos),lasdificultades,lastradiciones,losmitos ylasleyendas,ylaspersonasylugaressagrados11,quenospermitancomprenderporqué

laorganizaciónesactualmenteasí,suevolución,posiblestendenciasysobretodocuáles elpuntodepartidaentornoalasprincipalesvariables.Losdatospasadossonmuyútiles comobaseparaevaluarlasituaciónpresenteylosposiblesdesarrollosfuturos12.Todaaque­

llainformacióncuantitativaycualitativaquepuedaserrelevantedebeserrecopiladadefor­ masistemática.

Tambiéndebeanalizarseelmarcoinstitucional,quepuededefinirsecomoloquedebeo deberíahacersebajolaspolíticasdelaorganización,asícomobajolasleyesyregulacio­ nes.Suelesuponerunanálisisdelosestatutos,reglamentos,mandatosylegislaciónque puedaafectaralaorganización,yquenospuededarinformaciónsobreesemarcoglobal enelquesemueve.Deestaforma,podremossaberaquelloquepuedehaceryloqueno puedehacery,sobretodo,aquelloquenoestáhaciendoperoquepodríahaceryaquenada seloimpide.

10.BUENOCAMPOS,E.(1996):Op.Cit.

11.CAMISAZA,ELENA,GUERRERO,MIGUELyDEDIOS,RUBEN(¿?):“PlanificaciónEstratégica:Metodologíayplanestratégicodelas organizacionescomunitarias”.

(20)

GUÍAGUÍA

BLOQUE

2

Análisis

(21)

                                                                           

       

       

 

       

       

       

             

       

         

         

                   

       

 

 

 

 

 

 

 

               

               

 

       

       

2 ANÁLISISESTRATÉGICO

Elanálisisestratégicoesun“procesoparadescubrirelconjuntodeamenazasyoportuni­ dadesqueelentornopresentaalaorganización,asícomoelconjuntodefuerzasydebili­ dadesquelamismamuestraenrelaciónalosfactorescompetitivosquedefinensucam­ podeactividad,deformaquepermitaaladirecciónundiagnósticoyevaluacióndesuposi­ cióncompetitiva”13.Enelanálisisestratégicoanalizaremostantolaorganizacióncomo

suentorno.Esteanálisisdeberáestarbásicamentedimensionadoaltamañoylosrecursos delaorganización.Losobjetivosdeesteanálisisson:

•Disponerdeinformaciónfiableparaconstruirelplanestratégico.

•Ayudaraidentificaryanalizarlastendenciasdemayorimpactoenelentornodelaorga­ nización.

•Crearunespacioparatratarlosaspectosinstitucionalesconmecanismosparticipati­ vos,yfomentarlacreatividaddelosmiembrosdelaorganización.

•Establecerunaculturadelasistematizaciónyevaluación. Lospasosquepodemosdarenelanálisisestratégicoson:

•Análisisdelosgruposdeinterés.

•Análisisdelosvalores.

•Análisisinternoyexterno. –Análisisinterno:

� Análisisderecursos

� Análisisdecapacidades. –Análisisexterno:

Entornogenérico. Entornoespecifico.

2.1.

Análisis

de

los

grupos

de

interés

Losgruposdeinterés(tambiénconocidoscomoactores,implicadosostakeholders)tienen unosdeterminadosobjetivoseintereses,queestánvinculadosconlaactuacióndelaorga­ nización.Podemosdecirquesusobjetivosestáncondicionadosy,asuvez,condicionanlos objetivosdelaorganización14.Porunlado,losrecursosdelaorganizaciónsonescasos,por 13.BUENOCAMPOS,E.(1996):Ob.Cit.

(22)

               

               

               

                 

                       

                     

               

               

                                 

       

               

       

             

       

       

 

       

2

ANÁLISISESTRATÉGICO

otrotratamosdedefenderunosprincipiosyvalores,porloquedifícilmentesepuedenaten­ derlosinteresesdetodoslosgruposysilosmismosnosesientensatisfechospuedenpre­ sionaralaorganizaciónparatratardelograrsusobjetivos.Estecomportamientorepercute enperjuiciodellogrodelosobjetivosdelaorganización.

Atravésdelanálisisdegruposdeinteréspodemosdisponerdeinformaciónparadiseñary ofrecerproductosyserviciosdecalidadquesatisfagancadavezmásexpectativas.Dicho análisisrequieredeunaidentificacióndelosgrupos,elconocimientodesusobjetivos,la valoracióndesuimportanciaparalaorganizaciónylainfluenciaquepuedentenerenla misma.

Losgruposdeinteréspodemosdividirloseninternos(personas,grupos,áreasodeparta­ mentosinternosrelacionadosdirectaypermanentementeconlagestióndelaorganización) yexternos(personas,organizaciones,grupososectoresdegranimportanciaparalaorga­ nización,peroajenosaésta).Tambiénpuedenclasificarseenprimariosysecundario:los primariosmantienenrelacionesformalesconlaorganización,ylossecundarioslohacen demodoinformal.

Personasbeneficiarias,personalremunerado,asociaciones,voluntarios,proveedores,cola­ boradores,políticos,donantes,directivos,acreedores,competidores,gruposdepresión,socios, financiadoresyadministracionespúblicas,entreotros,puedensergruposdeinterés. Otroelementofundamental,atenerencuenta,eslavaloracióndelaimportanciadecada grupoparalaorganización,yaquecondicionarálasdecisionesquesetomen,alprestar atenciónoignorarsusintereses.Laimportanciadeungrupodependedetresfactores:

•Elpoderocapacidaddeinfluencia,queeselgradoenquelosgrupossoncapacesde

persuadir,induciroejercerunapresióncoercitivasobrelosotros,paraqueemprendan determinadasaccionesparaellogrodesusobjetivos.

•Lalegitimidaddependedelapercepcióndequelosobjetivosdeungrupodeinterés

sondeseablesoaceptadosporlaorganización,ajustándosealasnormas,susvalo­ resocreencias.

•Laurgenciaointerés,queeselgradoenquelosgruposquiereninfluirconsusexpec­

tativasenlaeleccióndelasestrategiasdelaorganizaciónparaconseguirsusobjetivos.

(23)

 

 

 

 

                       

                         

                       

                           

                           

       

 

 

 

                               

               

                     

               

 

   

 

   

   

 

     

2 ANÁLISISESTRATÉGICO

BAJOINTERÉS ALTOINTERÉS

Esfuerzomínimo Mantenerinformados Mantenersatisfechos Elementosclave

Fuente:ElaboraciónPropia

BAJOPODER ALTOPODER

2.2.

Análisis

de

valores

Lafilosofíaorganizativaestablecelosvalores,losprincipiosylascreenciasqueinfluyenen laformaenquelaorganizacióndesarrollasuactividad.Definelarelaciónentrelaorgani­ zaciónysussocios/as,voluntarios/as,beneficiarios/as,financiadores/as,proveedores/as, lasociedadengeneral,entreotros.

Losvaloresdelaorganizaciónproporcionanunsistemaparaelestablecimientodepolíticas organizativasquefacilitenunaguíaparalosmiembrosdelaorganización,suponganlades­ cripcióndelcódigodecomportamiento(enrelaciónalosmiembros,gruposdeinterésy sociedadengeneral)alqueunaorganizaciónseadhiereoaspira.Unadeclaracióndevalo­ resdebeidentificarcómolaorganizaciónseconduceasímismaybajoquésistemadevalo­ resdeseaactuarconsusgruposdeinterésinternosyexternos.Dichosvaloresdebenser conocidosportodoslosmiembrosdelaorganización,colaboradoresysimpatizantes,inclu­ sodeberíanconsiderarsecomopúblicosyaccesiblesparacualquierpersonaqueseinte­ reseporlaorganización.

2.3.

Análisis

interno

Eldiagnósticointernosirveparaidentificarlasfortalezasydebilidadesdelaorganización. Sueleconstardetrespartesprincipales:

Diagnósticofinanciero:tratadeanalizarlaestructuraysituaciónfinancieradelaorga­ nizaciónatravésdelexamendelascuentasanuales.

Diagnósticodegestiónofuncional:análisisdelaeficienciaydeeficaciadelasfun­ cionesdelaorganizaciónydesusoperacionesbásicas.

(24)

                       

               

                               

       

       

       

       

         

                                   

                       

               

       

 

 

               

                                                                 

 

       

       

2

ANÁLISISESTRATÉGICO

Unelementoesencialdeldiagnósticointernoeselanálisisderecursosycapacidades.Los recursossonelconjuntodefactoresoactivosdelosquedisponelaorganizaciónparalle­ varacabosusacciones.Estospuedensertantofísicos,tecnológicosyhumanoscomoorga­ nizativos.Lascapacidadessoncompetenciasohabilidadescolectivasquefacilitanllevar acabounaactividadconcreta,asícomolasrutinasorganizativasquepermitenllevaracabo unaactividad.Analizandoadecuadamentelosrecursosylascapacidadespodemosasegu­ rarquelasfortalezasseanplenamenteutilizadasysusdebilidadesprotegidas.Elanálisis delosrecursosycapacidadesseconvierteasíenunpasoesencialparalaelaboraciónde unplanestratégico.Enlaelaboracióndeesteanálisislaorganizacióndebe:

•Identificarsusrecursosycapacidades,demodoqueconozcaadecuadamentesupotencial.

•Valorarenquémedidaestosrecursosycapacidadesrealmentesonútilesparalospro­ yectosyserviciosqueseofrecen.

•Analizarlasdiferentesopcionesestratégicasdesdelosrecursosylascapacidadesdis­ poniblesysuvalorpotencial.

Lascapacidadespermitendesarrollaradecuadamenteunaactividadapartirdeunaade­ cuadacombinacióndelosrecursos.Normalmenteestánunidasalcapitalhumanoyse apoyansobrelosactivosintangibles.Nosiempreesfácilsepararlosrecursosdelascapa­ cidadesy,deestemodo,algunosautoresconsideranqueseidentificanyhablanderecur­ sosengeneral.Sinembargo,esmásadecuadotratarloscomoelementosdiferentes.Los recursossoncosasoelementosquesecontrolan,encambiolascapacidadesrepresentan laformadehacerlascosasydeutilizarlosrecursos,reflejanlahabilidadpararesolvercier­ tosproblemasohacerbiendeterminadasactividades.

2.4.

Análisis

externo

Lasorganizacionessemuevenenunentornoqueinfluyeensucomportamiento.Estese puededefinircomo:«todosaquellosfactoresexternosalaorganizaciónqueéstanopuede controlaryquetienenunainfluenciasignificativaeneléxitodelaestrategia»15.Porlotan­

to,enciertaformapodemosdecirquelaorganizaciónestáinfluidaporelentornoyésta, asuvez,influyeenéldebidoaque,enrealidad,lafuncióndelasONGescambiardicho

15.NAVASLÓPEZ,J.E.yGUERRASMARTÍN,L.A.(2002):“Op.Cit

(25)

                           

         

                   

           

           

               

                       

       

       

   

       

 

       

               

       

         

       

   

       

       

                                                           

 

2 ANÁLISISESTRATÉGICO

entornoconelquenoestándeacuerdo.Sonorganizacionesque«retan»alentornoensu afándetransformarloenundeterminadosentido.

Podemosdiferenciardostiposdeentorno:

elgenérico,queserefierealmedioexternoquerodeaalaorganizacióneincluyeun amplioconjuntodefactoresquedelimitanelmarcogeneraldelasorganizaciones.

elespecífico,queestáintegradoporunconjuntodecondicionesycolectividades queafectandelamismaformaatodaslasorganizacionesdeunmismosectoroárea deactividad.

Elentornogenéricosuponeanalizarlastendenciasmássignificativasquepuedanafectar aldesarrollodelaorganización,esdecir,aquellasideas,acuerdosohábitosqueseestán introduciéndoseenlasociedadoqueloharánenunplazocortodetiempo.Elanálisisde estosfactoresesloqueseconocecomoanálisisPESTELeincluyenseiscategoríasde variablesdelentornogenérico:

•Político(P):cualquiertipodeorganismopúblicoodecisiónpolíticaquepudeafectara laorganización.

•Económico(E):naturalezaydireccióndelsistemaeconómicodondesedesenvuelvela organización.

•Sociocultural(S):loscomponentesdelasociedadcompartenunaseriedevalores, creencias,actitudesyformasdevidaquepuedenrepercutireneldesarrollodeaccio­ nesdelaorganización.

•Tecnológico(T):hacereferenciaalestadoactualdeconocimientoquepermitelaobten­ cióndebienesyservicios.

•Medioambiental(E):políticasmedioambientales,reciclajeyreutilización,consumode energía,etc.

•Legal(L):legislación,regulacionesdedefensadelacompetencia,legislaciónlaboral, saludyseguridad,proteccioneslegales,etc.

(26)

             

       

       

       

                         

                       

       

       

       

 

 

 

 

                       

               

                                               

               

               

               

               

 

       

2

ANÁLISISESTRATÉGICO

Endefinitiva,sedebecentrarelanálisisen:

•Elsectordondeactúalaorganización.

•Losagentesfrontera.Estudiandotodolorelacionadoconaquellosagentesquetienen queverconlaorganización,como:

–Losbeneficiarios/as,personasuorganizacionesquerecibenlosserviciosdelaorganización.

–Loscolaboradores,personasuorganizacionesquecontribuyenalarealizaciónde lasactividadesdelaorganización.

–Losproveedores:laspersonasuorganizacionesqueponenadisposicióndelaorga­ nizaciónlosrecursoshumanos,financierosotecnológicos,necesariosparaellogro delosobjetivosquesepropone.

–Loscompetidores,esdecirlasorganizacionesquerealizanactividadessemejantes

•Lasorganizacionessimilares.Alrespectosesugiereprofundizarenlosámbitosdeactua­ cióndeorganizacionessimilaresalanuestra.

2.5.

El

análisis

DAFO

ElanálisisDAFOeselmétodomássencilloyeficazparadecidirsobreelfuturo.Nosayu­ daráaplantearlasaccionesquedeberíamosponerenmarchaparaaprovecharlasopor­ tunidadesdetectadasyaprepararanuestraorganizacióncontralasamenazasteniendo concienciadenuestrasdebilidadesyfortalezas.

ElprincipalobjetivodeunanálisisDAFOesayudaraunaorganizaciónaencontrarsusfac­ toresestratégicoscríticos,para,unavezidentificados,usarlosyapoyarenellosloscambios organizacionales:consolidandolasfortalezas,minimizandolasdebilidades,aprovechando lasventajasdelasoportunidades,yeliminandooreduciendolasamenazas.

Cuandoaunaorganizaciónselepreguntaporsusfortalezas,estasrespondenporsuhis­ toriadeéxito,porunpresidente­fundadorcarismático,porsuscualificadosprofesionales; ysipreguntamosporsusdebilidadesnosdiránsuinsuficienciadefondos,carenciade voluntarios,malacomunicacióndentrodelaorganización.

Lasoportunidadesincluyenenocasiones,laviabilidadenlabúsquedadefondos,intere­ sesenlacomunidad,aumentoenlacalidaddeservicios.

(27)

               

                       

                     

 

               

 

         

             

                     

               

 

       

         

               

               

         

 

2 ANÁLISISESTRATÉGICO

Lasamenazassedecantan,porejemplo,haciaaquellasorganizacionesquetrabajancon elmismofinyquesoncompetidorasenlabúsquedadesubvenciones.

ElanálisisDAFOsebasaendospilaresbásicos:elanálisisinternoyelanálisisexternode unaorganización.

I.AnálisisInternodelaorganización(liderazgo,estrategia,personas,alianzas/recursos yprocesos):

Fortalezas:

Describelosrecursosylasdestrezasquehaadquiridolaorganización,¿enquénosdife­ renciamosdelasdemásorganizacionesdelentorno?,¿Quésabemoshacermejor? Debilidades:

Describelosfactoresenloscualesposeemosunaposicióndesfavorablerespectoala “competencia”.

Pararealizarelanálisisinternosehandeconsideraranálisisderecursos,deactividades yderiesgos.

II.AnálisisExternodelaorganización(mercado,sectorycompetencia): Oportunidades:

Describenlosposiblesmercados,nichosdenecesidades,queestánalavistadetodos, perosinosonreconocidasatiemposignificaunapérdidadeventajacompetitiva. Amenazas:

Describenlosfactoresquepuedenponerenpeligrolasupervivenciadelaorganización, sidichasamenazassonreconocidasatiempopuedenesquivarseoserconvertidasen oportunidades.

Pararealizarelanálisisexternosehandeconsideraranálisisdelentorno,gruposdeinte­

rés,aspectoslegislativos,demográficosypolíticos.

Unavezdescritolasamenazas,oportunidades,fortalezasydebilidadesdelaorganiza­

(28)

 

 

   

 

 

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                          2 ANÁLISISESTRATÉGICO

A. IDENTIFICAR OPORTUNIDADES Y AMENAZAS EN EL ENTORNO

Lasoportunidadesorganizacionalesseencuentranenaquellasáreasquepodríangenerar muyaltosdesempeños.Lasamenazasorganizacionalesestánenlasáreasdondelaorga­ nizaciónencuentradificultadparaalcanzarelevadosnivelesdedesempeño.

Consideremos:

AnálisisdelEntornoEstructuradelaorganización(proveedores,canalesdedistribu­ ción,clientes,mercados,competidores).

GruposdeinterésAdministracionesPúblicas,instituciones,sindicatos,socios,comu­ nidad.

Elentornovistoenformamásamplia.Aspectosdemográficos,políticos,legislativos,etc. Preguntémonos:

•¿Cuálessonlasmayoresamenazasquelaorganización,enfrentaenelentorno?

•¿Cuálessonlasmejoresoportunidadesquetienelaorganización? Ejemplo:

AMENAZASDELENTORNO OPORTUNIDADESDELENTORNO

•Financiaciónpública.

•Extincióndelaorganización.

•Financiaciónprivada.

•Caosinterno.

•Supervivenciadelaorganización.

•“Quemar”recursosenresoluciónde

•Realizarlaauditoríadegestiónpor conflictos.

Organizaciónacreditada.

•Creacióndeestructurassincontenido

•Riquezadeplanteamientos. alnohaberparticipación.

•Fuerzadelosplanteamientos.

•Sensaciónde“provisionalidad”al

•Coherenciayglobalidaddela carecerdelocal.

actuación.

•Realizarescasaactividad.

•Homogeneizacióndecriterios.

•Dificultadesparaencontrarrecursos

•Coordinaciónconotrasasociaciones. paralacoordinaciónde

•Establecermecanismosproactivosde organizaciones.

acción.

(29)

 

 

   

 

 

             

     

             

             

                         

               

       

   

       

 

                       

 

 

 

 

                       

 

 

 

                       

         

 

2 ANÁLISISESTRATÉGICO

B.

IDENTIFICAR

FORTALEZAS

Y

DEBILIDADES

INTERNAS

Consideremos:

AnálisisdeRecursos.Capital,recursoshumanos,sistemasdeinformación,activosfijos, activosnotangibles.

AnálisisdeActividades.Recursosgerenciales,recursosestratégicos,creatividad.

AnálisisdeRiesgos.Conrelaciónalosrecursosyalasactividadesdelaorganización.

Análisisdenuestracarteradeproyectos,denuestroCVcomoorganización.Lacon­ tribuciónconsolidadadelasdiferentesactividadesdelaorganización.

Hagámonosalgunaspreguntascomoéstas:

•¿Cuálessonaquelloscincoasieteaspectosdondeustedcreequesuperaasusprincipa­ lescompetidores?

•¿Cuálessonaquelloscincoasieteaspectosdondeustedcreequesuscompetidoreslo superan?

Alevaluarlasfortalezasdeunaorganización,tengaencuentaqueestássepuedenclasi­ ficarasí:

I.

Fortalezas

Organizacionales

Comunes

Cuandounadeterminadafortalezaesposeídaporungrannúmerodeorganizacionescompe­ tidoras.Laparidadcompetitivasedacuandoungrannúmerodeorganizacionescompeti­ dorasestánencapacidaddeimplementarlamismaestrategia.

II.

Fortalezas

Distintivas

(30)

                           

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        2 ANÁLISISESTRATÉGICO

•Suadquisiciónodesarrollopuedendependerdeunacircunstanciahistóricaúnicaque otrasorganizacionesnopuedencopiar.

•Sunaturalezaycarácterpodríanoserconocidoocomprendidoporlasorganizaciones competidoras.

III.

Fortalezas

de

Imitación

de

las

Fortalezas

Distintivas

Eslacapacidaddecopiarlafortalezadistintivadeotraorganizaciónydeconvertirlaenuna estrategiaquegenereutilidadanuestraoreganización.

Laventajacompetitivaserátemporalmentesostenible,cuandosubsistedespuésquecesan todoslosintentosdeimitaciónestratégicaporpartedelacompetencia.

PUNTOSDÉBILESDELAORGANIZACIÓN PUNTOSFUERTESDELAORGANIZACIÓN

•Estrategiaacorto,medioylargoplazo maldefinida.

•Indefinicióndetareas.

•Conflictosinternos.

•Documentosinternos“farragosos”.

•Escasaparticipacióndelascomisiones.

•Carenciadelocal,desedesocial

•ComunicacióndelaComisiónEjecuti­ vaconlasorganizaciones.

•Disparidaddecriterios.

•Desconfianzadeorganizaciones miembro.

•Bajaparticipacióndelossocios.

•EscasacomunicaciónentrelaComi­ siónEjecutivaylasorganizacionesa lasquerepresenta.

•Insuficienciaderecursos.

•Inestabilidaddeproyectos.

•DifícilsostenibilidaddelasOrganización.

•Deficitarioscanalesdecomunicación enrelaciónconlosobjetivosmarcados

•Financiaciónpública.

•Financiaciónprivada.

•Supervivenciadelaorganización.

•Realizarlaauditoríadegestiónpor Organizaciónacreditada.

•Riquezadeplanteamientos.

•Fuerzadelosplanteamientos.

•Coherenciayglobalidaddela actuación.

•Homogeneizacióndecriterios.

•Coordinaciónconotrasasociaciones.

•Establecermecanismosproactivosde acción.

Fuente:ElaboraciónPROPIA

(31)
(32)

GUÍAGUÍA

BLOQUE

3

Formulación

del

(33)

 

 

               

                           

                                 

                             

       

         

       

       

       

       

       

       

   

       

       

       

             

       

       

       

       

       

     

3 FORMULACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

3.1.

Misión

¿PorquénecesitamosunadeclaracióndeMisión?,porquenosayudaráamantenerclari­ dadproporcionandounmarcodereferenciaparatodaslasdecisionesquevayamosatomar. UnaMisiónbienformuladanosedebeconfundirconlosobjetivosdelaorganización,la Misióntratasobreelbeneficioqueofrecemosalcliente,seenfocadesdesuperspectiva. LadeclaracióndeMisióndescribeelconceptodelaorganización,lanaturalezadenues­ trosservicios,elporquéestamosenél,aquiénservimosylosvaloresbajoloscualespre­ tendemosfuncionar.UnaorganizaciónsinMisiónnotieneidentidad,niuncaminoclaro sobreeldirigirsuspasos.

Porlogeneralseutilizanunaseriedepreguntasgenéricasqueayudanaidentificarlos aspectosaincluirenladeclaracióndeMisiónTodasestaspreguntaspodríanresumirsesin dificultadentrescuestionesbásicas:¿quéhacemos?,¿paraquiénlohacemos?,¿cómolo hacemos?Conmásdetalle,debemoscontestara:

•¿Enquéactividadestamos?

•¿Enquéotrasactividadespodríamosestar?

•¿Porquéexistimos,cuálesnuestropropósitobásico?

•¿Quéeslodistintivouoriginaldenuestraorganización?

•¿Quiénessonodeberíansernuestrosclientes?

•¿Cuálessonodeberíansernuestrosserviciosprincipales,presentesyfuturos?

•¿Cuántohancambiadolosresultadosdenuestraorganizaciónenlosúltimostresacin­ coaños?

•¿Quéesprobablequecambieennuestrotipodeactividadenlospróximostresacincoaños?

•¿Cuálessonodeberíansernuestrasprincipalespreocupacioneseconómicas?

•¿Quévaloresdeberíanserimportantesenelfuturodenuestraorganización? Unamisiónbienformuladadebetenerlassiguientescaracterísticas:

•Clara,esdecir,quepuedaserfácilmentecomprendidaytransmitida.

•Concisa,quepuedaserrecordadafácilmenteporcualquiermiembro.

•Representativadelaculturadelaorganización.

•Entendibleparaquepuedaserunabuenaguíaparalaacción.

(34)

         

       

       

       

       

       

                     

       

       

       

     

       

               

               

           

       

                                 

       

                   

     

       

       

3

FORMULACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

•Adaptable,esdecir,quelosmiembrosdebenadaptarlaasusdiferentesáreasderes­ ponsabilidad.

•Participada,quereflejeunamplioconsensodelosmiembrosdelaorganización.

•Diferenciadadeotrasorganizaciones,quedejeclarocuálessonlasprincipalesinten­ cionesyaspiracionesdelaorganizaciónylasrazonesdesuexistencia.

•Abiertaalfuturo,quetengalaposibilidaddepersistirduranteunperiododetiemposuficiente.

•Motivadora,esdecir,capazdemovilizaralosmiembros.Laorganizacióndebetenerla intenciónylacapacidaddevivirdeacuerdoalaformulacióndesumisión.

Lamisiónsueleelaborarseteniendoencuentadosvariables16:

•Elcampodeactividaddelaorganización,lostiposdeproyectosquedesarrolla,eltipo deusuarios,elámbitogeográficosobreelqueinterviene,etc.

•Lascapacidadesesencialesquelaorganizaciónhadesarrolladoopuededesarrollar. EjemplosdeMisiones

•“IntermónOxfamtienecomoMisióncontribuiragenerarcambiosquehaganposi­ bleeldesarrollosostenibledelospaísesdelSurypermitanalcanzarunasestructu­ rassocialesmásjustasenlasrelacionesentrepueblos,fomentandolaculturadela solidaridada.NuestrosObjetivossonconseguirquetodaslaspersonaspuedanejer­ cersuderechoaunavidadigna,mediantelacooperaciónaldesarrollo,laacción humanitaria,lascampañasyaccionesdemovilizaciónsocialylapromocióndel ComercioJusto.”(IntermónOxfan)

•“CáritasEspañolatieneporobjetolarealizacióndelaaccióncaritativaysocialdela IglesiaenEspaña,atravésdesusmiembrosconfederados.Paraelloseponealser­ viciodelpueblodeDiosconelfindepromoverycoordinarlacomunicacióncristia­ nadebienesentodassusformas,ydeayudaralapromociónhumanayaldesarro­ llointegraldetodosloshombres.»(CáritasEspañola)

•“Trabajarconlaspersonasmásvulnerables,enelámbitonacionaleinternacional, medianteaccionesdecarácterpreventivo,asistencial,rehabilitadorydedesarrollo, realizadasesencialmenteporelvoluntariado.”(CruzRojaEspañola)

16.HAX,A.C.yMAJLUF,N.S.(1997):“Estrategiasparaelliderazgocompetitivo”,Granica,BuenosAires.

(35)

 

 

               

                       

             

               

       

       

       

     

       

               

           

       

                       

       

                     

       

                       

             

     

3 FORMULACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

3.2.

Visión

LadeclaracióndeVisiónesunarepresentacióndeloquecreemosqueelfuturodebeser paranuestraorganización.Paranuestrosclientes,trabajadores,voluntario….

LaVisióndebeser:breve,fácildecaptaryrecordar,inspiradora,planteandoretosparasu logro,creíbleyconsistenteconlosvaloresestratégicosylamisión,clararespectoaloque debellegaraserlaorganización.

LaVisióntienequetransmitiryplantearretosparatodosporquenostienequellevaradón­ dequeremosir.

Existenunaseriedepreguntasdiseñadasparahacerquepensemosmejoracercadecómo deberíaserelfuturodenuestraorganización:

•¿Quéesloqueyoveocomoclaveparaelfuturodenuestraorganización?,

•¿Quémeemocionaríaacercadeserpartedeestaorganizaciónenelfuturo?

•¿Quévaloresnecesitanseracentuados? EjemplosdeVisión

•“CruzRojaEspañolaseráunodelosmásimportantesreferenteshumanitariosyde acciónvoluntariaydarárespuestas,tantoantelosdesastresyemergencias,comoa lasproblemáticassociales,desaludymedioambientales,atravésdesusasambleas localesysuvoluntariado”(CruzRojaEspañola).

•“Eltercersectordeacciónsocialesunespaciosocialautónomo,quetrabajaenla definiciónyextensióndelosderechossociales,potenciandolaparticipacióndela sociedadcivildemodovertebradoycoordinado,respetadoporlosdiferentessecto­ resyqueparticipaactivamenteenladefinición,ejecuciónyevaluacióndelaspolíti­ cas publicas, apostando por la transparencia, participación, sensibilización, denuncia/reivindicaciónydiversificacióndesusacciones”(PlanEstratégicodelTer­ cerSectordeAcciónSocial).

(36)

 

 

 

 

 

                       

                                                   

                                       

               

       

             

       

 

     

       

       

       

       

     

3

FORMULACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

3.3. Definición de los objetivos

Losobjetivossonlosresultadospreestablecidos,másomenosalejadoseneltiempo,que pretendemosalcanzarconnuestrapropiaacción»17.Determinanlosresultadosfinalesdesea­

dos18ynosdicenexactamentedóndeestamosydóndequeremosestarenundetermina­

domomento19.Formanunajerarquíaqueabarcadesdeaquéllosmásampliosalosmás

específicosy,asuvez,éstospuedensubdividirseenobjetivosmásespecíficos,yasí sucesivamente.Esloqueseconocecomopirámidedeobjetivos,dondelosgeneralesestán articuladosentornoaobjetivosespecíficos.Estopermitequelosobjetivosmásgenerales puedanalcanzarseatravésdesusobjetivosespecíficos,másoperativos,yquelosobjeti­ vosmásespecíficosquedenenmarcadosporlosobjetivosmásgenerales.Elobjetivomás complejoyambiciososevuelvefácilderealizargraciasasudescomposiciónenobjetivos mássimplesyaccesibles.

EsquemaJerarquíadeobjetivos

Nivel Operativo

¿Qué?

Estrategias

¿Cómo?

VISIÓN MISIÓN

Objetivos de Primer Nivel Objetivos de Segundo Nivel

Objetivos de Tercer Nivel

Nivel Estratégico

Fuente:Elaboraciónpropia

Lafijacióndeobjetivosgeneralesyespecíficos:

•Hacealosobjetivostangiblesylesdaunasignificaciónyunaimportanciaconcretase inmediatas.

17.ZERILLI,ANDREA(1992):Op.Cit.

18.KOONTZ,H.yDONNELL,C.(1985):“Administración”.McGraw­Hill,México.

19.KAUFMAN,ROGER(1987).“Guíaprácticaparalaplaneaciónenlasorganizaciones”.Trillas,México.

(37)

               

                   

               

               

               

       

       

       

       

   

               

       

       

       

                 

       

               

       

                   

     

       

3 FORMULACIÓNDELPLANESTRATÉGICO

•Constituyeunmedioparacolmarladiferenciaentrelaamplituddelosobjetivosalar­ goplazoylosrecursoslimitadosdelosquesedispone.

•Permitevalorar,encualquiermomentoygraciasalareferenciaalosobjetivosyaalcan­ zadosyalostodavíaporalcanzar,losprogresosrealizadosparalaconsecucióndelobje­ tivofinal.

Existeunciertodebatesobresiparalafijacióndeobjetivossedebeutilizaruncaminoascen­ denteodescendente.Aquellosquedefiendenelmododescendenteplanteanquelaorga­ nizaciónnecesitaunadirecciónatravésdelosobjetivosqueseproponendesdelosnive­ lesaltos.Losqueaboganporlaformaascendenteargumentanquelaaltaadministración necesitatenerinformacióndelosnivelesmásbajosdelaorganización,ademásesmáspro­ bablequelosnivelesinferioresseencuentrenmásmotivadosenelcumplimientodelos objetivosqueellosmismosproponen.SegúnZerilli20,esnecesarioquelosobjetivos:

•Sedeterminenenfuncióndelasnecesidadesrealesdelaorganizaciónydesusmiembros.

•Esténcoordinadosentresí,seanrecíprocamentecompatiblesynodivergentesniopuestos.

•Seformulendeformaclarayconlaindicacióndetodosloselementosimplicadosen surealización.

•Seexpresenentérminosprecisosy,siesposible,cuantitativos,noenformagenérica yabstracta.Unobjetivodifusoessólounaaspiración,nounobjetivo.

•Sefijendeformaquepermanezcansuficientementeestableseneltiempoyaseguren porconsiguienteunaapreciablecontinuidaddeacción.

•Sedenaconoceratodoslosinteresados.Siemprequesepuedasedebenestablecer decomúnacuerdoconlosinteresadoso,porlomenos,debentenerseencuentasus observacionesycríticasalrespecto.

•Sepuedanalcanzarconunesfuerzorazonable.Unafacilidadexcesivapuedeinducira disminuirsuimportanciayarestarestímuloasuconsecución.Porelcontrario,unaexce­ sivadificultadpuededesanimardesdeelprincipioalosquetienenquecumplirlos.

•Noseanutópicos,sinofundadosenlarealidad,tenganencuentalosrecursosdis­ poniblesylasposibilidadesefectivasdealcanzarlos.Esmejorfijarunobjetivomodes­ toperoconcretoyrealizablequenounobjetivoambiciosoperoirrealyprácticamen­ teinalcanzable.

Referencias

Documento similar

Volviendo a la jurisprudencia del Tribunal de Justicia, conviene recor- dar que, con el tiempo, este órgano se vio en la necesidad de determinar si los actos de los Estados

[r]

[r]

[r]

Debido al riesgo de producir malformaciones congénitas graves, en la Unión Europea se han establecido una serie de requisitos para su prescripción y dispensación con un Plan

Como medida de precaución, puesto que talidomida se encuentra en el semen, todos los pacientes varones deben usar preservativos durante el tratamiento, durante la interrupción

[r]

b) El Tribunal Constitucional se encuadra dentro de una organiza- ción jurídico constitucional que asume la supremacía de los dere- chos fundamentales y que reconoce la separación