BASERRIA
MUNGIA
historia apur bat
Hasieran Mungia elizaren inguruan sakabanatutako herrixka bat besterik ez zen. Apurka-apurka garrantzi handia hartzen hasi zen, batez ere Bermeorako pasabidea zelako. Hori dela eta, noble-familia garrantzitsuak bertan kokatzen hasi ziren, dorretxeak eraikiz eta lurra eta soloak ustiatuz.
Mungiako arkitektura aipatzean, oso kontuan izan behar dira baserriak. Garaiko ekono-mia eta nekazaritza erabat lotuta zeuden, eta etxeak egiteko orduan gizakiak egoteko ez ezik, animaliak eta uztak gordetzeko moduko eraikinak ere sortu behar izaten zituzten. Eta horren erakuslerik aipagarriena Landetxo Goikoa baserria dugu.
Landetxo Goikoa, Olentzeroren Baserria, Bizkaiko baserririk zaharrena dugu eta Euskal Herriko zaharrenetarikoa. Bisitariak bisita gidatu baten bitartez Euskal Herriko arkitektura zibilaren historia ezagutzeaz gain gure kultura, tradizio eta folklorea ezagutuko ditu.
Landetxo Goikoa XVI.mendean eraiki zuten,1507.urtean hain zuzen ere eta beharbada, Euskal Herriko mendebalde osoan balio arkitektonikorik handiena daukana izango da.
≈ Esan esaldi hauek egia ala gezurra diren
E G
Baserriak iparralderantz begiratzen du Haran batean dago kokatua
Zurezko oholak ditu eta harlanduz osatua dago Mungian guda garrantzitsuak egon ziren
Bi solairu ditu: behekoa animalientzat eta goikoa etxebizitzarako Egitura nagusia harrizkoa da
Bizkaiko baserririk zaharrenetarikoa da Ez dakigu zein urtetan eraiki zen Ataripe handia du
Baserriak bi sute jasan zituen
Teilatua egurrezko pilareetan sostengatzen da Sukaldearen ondoan ukuilua zegoen
Sukaldearen bazter batean zegoen harlosa baten gainean pizten zen sua Uzta goiko solairuan biltzen zen
≈ Lot itzazu definizio hauek dagokien hitzarekin
Baserria / Zerga / Uzta / Aurrealdea / Supazterra / Harlandua / Erdi Aroa / Trenbidea
1. Beheko suaren ondoko bazter edo ingurua: ___________________________________
2. Trenak ibiltzen diren bidea: _________________________________________________
3. Laboreak eta, hedaduraz, zernahi fruitu biltzeko ekintza: ________________________
4. Barruko aldea: ____________________________________________________________
5. Eraikuntzaren hormak eta pilareak egiteko
erabiltzen den harri landua, silarria.___________________________________________
6. Zernahiren aurreko aldea: __________________________________________________
7. Historia banatzen den aroetako bigarrena, Mendebaldeko Erromatar Inperioa desa-gertu zenetik Aro Modernora bitartekora: _____________________________________
8. Etxearen atariko estalpea: __________________________________________________
≈ Sailka itzazu hitz hauek kategoriaren arabera:
Zeintzuk dira hitz-elkarketa?. Zeintzuk dute atzizkia?. Zeintzuk dute aurrizkia? Arrazoitu zure erantzuna.• Supazter:
• Logela:
• Trenbide:
• Ataripe:
• Harlandu:
• Nortasun:
• Bilgune:
• Berreraiki:
• Bestalde:
• Aurrealde:
• Barrualde:
≈ Zuzen itzazu esaldi hauek
• Aitzinean esan dugunez, baserria muino baten gainean dagoela, eder, dotore,
he-goalderantz begiratuz.
_________________________________________________________________________
____________________________________________________________
• Landetxotarrak klaserik altuenetakoak ziren uste da.
___________________________________________________________________
• Ez zituzten zergarik ordaintzen.
___________________________________________________________________
• Guda eta liskarrak amaitzen ari zirelaren seinale garbia da.
___________________________________________________________________
• Eraikitako dagoen baserria dugu.
___________________________________________________________________
• Baserri guztiek bezela, bi solairu ditu.
___________________________________________________________________
• Berreraikitzea lan handia izan zen, haritzaren egurrez eta garaiko teknikak erabilita
egin baitzelako.
_________________________________________________________________________
_____________________________________________________________
• Izan ere, leihoen garaiera zelako eta, ez zuten ezusteko bisitarik izaten.
___________________________________________________________________
• Orri gidaridunak atzetik listoi moztuez elkarren josiak daude.
• Nahiz eta bi sute jasan arren, barrualdeko egurrezko egitura osoa mantentzen du.
___________________________________________________________________
• Egitura nagusia egurrezkoa eginda da.
___________________________________________________________________
• Dirudienez, Landetxo Goikoa baserriak elkartu zituela lehen aldiz pertsonak eta
ani-maliak teilatupe berean.
_________________________________________________________________________
_____________________________________________________________
• Baserrian %20a ez besterik zen erabiltzen etxebizitzarako.
___________________________________________________________________
• Denak elkar egiten zuten lo.
___________________________________________________________________
• Sukaldeko ondoan logela zegoen.
___________________________________________________________________
≈ Berridatz itzazu esaldi hauek
• - Baserriak ezin zituen edonork egin. Dirudunek zuten baserriak egiteko aukera.
________________________besterik ________________________________________
• Herritik gertu dago: garaiko Jauntxoen arteko guda eta liskarrak amaitzen ari ziren
seinale garbia.
__________________________________________________________________ -lako __
• - Egitura nagusian egurrezko blokeak daude, bata bestearekin lotuta.
___________________________________________ elkar- ______________________
• - Motiboak geometrikoak dira, argi-ilunaren efektua indartzeko.
__________________________________________________ indar _______________
• Baserriaren egitura ez litzateke mugituko teilatua egurrezko pilareetan sostengatzen
delako.
__________________________________________________________ bait- ________
• Sukaldearen erdian jarritako harlosa handi baten gainean pizten zen sua.
_________________________________________-n ___________________________
• Baserrian lantzen zituzten produktu hauek atarian saltzen ziren.
_____________________ -riko ____________________________________________
≈ Bila itzazu hitz hauen
sinoni-moak
• Gertu:
• Babestu:
• Ukuilu:
• Asetu:
• Sukalde:
• Piztu:
• Zintzilikatu:
• Parean:
≈ 8. Mintzapraktika
• Ikusi duzu inoiz baserririk?
Deskriba ezazu eta zure ikaskideek ikusi
dutenarekin konparatu.
• Aipa itzazu zuk deskribatutako
base-rriaren eta Landetxo Goikoaren artean
≈ 9. Idazmena
Baserriko / herriko bizimodua – pisuko / hiriko bizimodua • Baserria / pisua
• Baserrian bizitzeak dituen alde ona eta txarrak • Pisuan bizitzeak dituen alde onak eta txarrak
• Baserriko bizimodua lehen / Gaur eguneko baserriko bizimodua
ARIKETAK
≈ 1. Lotu atsotitz hauen hasiera eta amaiera.
Ondoren, azal ezazu esanahia.
1 Harriak bere legea alabea etxean
2 Su bako etxea daroana, etxe kalte
3 Dakarrena etxe alde eta kanpoan lan 4 Eguzkia ertzean, esnea errapean eta ugazaba bat
5 Egun ona etxeak bere azturea
6 Auzoko ogia baino eta betea pozgarri
7 Etxean jan etxekoa dugu
8 Gurera datorrena etxeko artoa hobea
9 Etxeak ate bat gorputz odolbagea
10 Etxe hutsa erregarri urte askoan mutilzaharra 11 Etxeari eusteko habe txarra sartu egik etxean
1. Atsotitza: Esanahia: 2. Atsotitza:
Esanahia: 3. Atsotitza:
Esanahia: 4. Atsotitza:
Esanahia: 5. Atsotitza:
Esanahia: 6. Atsotitza:
Esanahia: 7. Atsotitza:
Esanahia: 8. Atsotitza:
Esanahia: 9. Atsotitza:
Esanahia: 10. Atsotitza:
Esanahia: 11. Atsotitza:
≈ Esan esaldi hauek egia ala gezurra diren
E G Gaur eguneroko tresnen balio sinboliko eta misteriotsua ahoz
aho transmititu da mendeetan zehar
Gauero sukaldea garbitu ezik, aingeruak dantzan etortzen ziren Laminek eta sorginek katu itxura hartzen zuten etxeetara sartzeko
Bataiatu aurretik hiltzen ziren haurrak lurperatzeko leku sakratuak erabiltzen ziren
Etxeko teilak jabegoa ez ezik, heriotza ere adierazten du
Landetxo Goikoako teilak egiteko egurrezko moldea erabili zuten Etxea tenplua denez, argizaiola pizten da gurtzeko
Haurrei bataiatzeko teila bat jartzen zieten gainean
≈ Erantzun itzazu esaldi hauek
Zergatik esaten dugu Landetxo Goikoako teilak “izterrekoak” deitzen direla?
Zertarako kentzen zen teilatuko teila bat norbait hiltzean?
Zer gertatzen zen etxeetan sua pizturik ez bazegoen?
Zertarako garbitu behar zen sukaldea ondo oheratu aurretik?
Laminak eta sorginak tximiniatik sartzen ziren baina, zer egin ahal zuten tximinia garbitu gabe zegoenean?
ARIKETAK
≈ Lot itzazu ezaugarria eta definizioa
Eguzki-lorea Elorria Garia San Juaneko belarrak
Intxaurrak eta abar Erramua Lizarra Saratsa
1. Sorginak uxatzen ditu
2. Gaur egun espezie babestua da 3. Ez da bedeinkatu behar
4. Gaitasun onuragarria du
5. Baserriaren kanpoaldean jarri aurretik gurutzeak egin behar ziren 6. Eraiki berriaren gailurrean jartzen da
7. Tximistetatik eta trumoietatik babesten gaitu 8. Elikagairik oinarrizkoenak ziren
9. Zorte ona ematen du
10. Etxearen gailurrean ez jartzeak ezbeharra ekar dezake
11. Ebaki eta gorde egiten ziren bere ezaugarri magikoez baliatzeko 12. Larreetan zein mendialdean aurki daiteke
≈ Erantzun itzazu esaldi hauek
Zertarako gordetzen ziren urte osoan San Juan belarrak?
Zer esan nahi du “erramurik gabea dok etxe hori” esaldiak?
Zein da gurutzeak egin behar zaizkion belarra? Zertarako?
Zeinek irudikatzen du eguzkia?
Zein ez da bedeinkatu behar? Zergatik?
Eguzki-lorearen kondaira
J. M. Barandiaranek bere “Euskal mitologiaren” liburuan esaten duenez, antzinako euskaldunentzat Lurra
Eguzkiaren eta ilargiaren ama zen, eta, horrenbes-tez, lurrak ematen zion bizia landareen eta abereen
munduari, eta horretan gizakia ere sartzen zen. Lurretik sortzen zen, eta lurrera itzultzen zen berriro. Horregatik, hain zuzen, gure arbasoek opariak egiten zizkioten lurrari, bere laguntza eskatzeko.Eguzkia eta ilargia ahizpak zirela uste zuten gainera, biak emeak, beraz; eta lurraren erraietan euskaldunen pentsamen-dua betetzen zuten jeinuak bizi zirela uste zuten.
Orain dela milaka eta milaka urte, gizonak munduan zehar zabaltzen hasi zirenean, ez zen ez eguzkirik ez ilargirik. Gizo-nak eta emakumeak ilunpetan bizi ziren deGizo-nak, suzko zezenaren, zaldi hegalarien edo herensuge erraldoien itxura hartuta lurraren erraietatik ateratzen ziren mamuek izuturik.
Gizakiek, lurrari laguntza eskatzea deliberatu zuten, etsimen hartan.
Amalur, lur ama-erregutu zioten-, arren eskatzen dizugu, babes gaitzazu hondatu behar gaituzten arriskuetatik.
Lurra lanpeturik zebilen erabat, eta ez zien jaramonik egin gizakiei; haiek, ordea, ez zu-ten atertzen, eskatu eta eskatu, eta azkenean gogoan hartu zuen eskatzen ziozu-tena. Laguntzeko eskatzen didazue, seme alaba nireak-esan zien-, eta lagunduko dizuet. Izaki argitsu bat sortuko dut, eta ilargi deituko diozue.
Eta lurrak ilargia sortu zuen. Hasieran izu-izuturik zeuden horrekin gizakiak, eta beren haitzuloetan gordeta, handik irteten ausartzen ez zirela, baina berehala ohitu ziren ha-ren argitan ibiltzen.
Berriro joan zitzaizkion gizakiak lurrari erreguka.
Amalur- esan zioten-, esker guztiak ematen dizkizugu ilargi amandrea eman diguzu-lako, baina zerbait indartsuagoaren beharra dugu, lurpeko jeinuak ari baitzaizkigu orain-dik.
Ongi da-erantzun zien lurrak, ilargiak baino are argi gehiago duen izaki bat sortuko dut. Eguzki deituko diozue. Eguzkiak eguna egingo du, eta ilargiak gaua.
Eta lurrak eguzkia sortu zuen. Hain zen handia, hain argia eta hain beroa eguzkia, non oso geldiro ohitu behar izan baitzuten gizakiek haren argitara, baina pozgarria izan zen benetan hura, zeren haren beroari eta haren argiari esker landareak eta zuhaitzak haz-ten hasi baitziren. Mamuek eta sorginek ezin izan zuhaz-ten, ordea, egunaren argitasunera ohitu, eta harrezkero gauez baizik ez dira ateratzen.
Berriro joan ziren gizakiak lurrarengana.
Amalur esan zioten pozik gaude eta eskerronez ama ilargia eta ama eguzkia eman diguzulako, baina beste zerbait behar dugu oraindik, zeren, nahiz eta egunez den bi-tartean arazorik izan ez, gaua datorrenean, mamuak beren leizeetatik ateratzen dira eta erasoka hasten baitzaizkigu.
Lurrak abegi onez entzun zituen honetan ere gizakien eskariak.
Ongi da. Berriro lagunduko dizuet, baina hau izango da azkena. Lore bat sortuko dizuet, guztiz ederra, hain ederra ere, non gaueko mamuek ikusten dutenean Eguzkia bera dela usteko baitute, eta baketan utziko zaituzte.
Eta lurrak eguzkiaren lorea sortu zuen, eguzki-lorea, gaur egunean oraindik gure etxak mamu gaiztoetatik, sorginetatik, lamietatik, gaixotasun ekarleetatik, ekaitzetatik eta txi-mistatik babesten dituena.
ARIKETAK
ARIKETAK
≈ Berridatz itzazu esaldi hauek
1. Zeltar munduan eta judaismoan urak garrantzi berezia zuen. Baita Hinduismoan eta Islamean ere.
_____________________________________________________________ ez ezik _____
_____________________________________________________________.
2. Garai batean baserri guztiek zuten ur bedeinkatua.
Ez zegoen _______________________________________________________ -ik.
3. Bekatuak urarekin garbitu ahal dira
____________________________________________________________ daitezke.
4. Kristautasunak urarekin lotu dituen erritu, ohitura eta sineskerak transmititu dizkigu
_________________________________________________-riko ______________
___________________________________________________________________
5. Uraren indarra eta babesa lortzeko, edan, bainua hartu eta oinutsik joan behar zen.
________________________________________ lor ________________________
__________________________________________________________________.
≈ Bila itzazu hitz hauen sinonimoak
≈ Erantzun
1. Zein ur zegoen kutsaturik eta zeinek zekarren osasuna?
2. Zer egiten zuen Santuak euria eskatzeko?
3. Zergatik gurtzen zituzten putzu eta iturburuak?
ARIKETAK
≈ Egin itzazu berridazketa hauek
1. Sua piztuta mantenduz gero aingeruak erakartzen zituela uste zen.
ustea
2. Esaten dutenez, argizariak argia zaindu egiten du.
omen .
3. Etxean egiten zen suen errautsak balio magikoa zuen eta gorde eta baratzean botat-zen botat-zen.
-ez
.
4. Izaki txarrak uxatu nahi baziren, ilintia sartzen zen uretan.
ez gero
.
5. Katua hiru buelta ematera behartu behar genuen.
-arazi .
≈ Kontuan izan zenbat modutara erabil daitekeen su hitza. Erreparatu
esanahiei eta egin ezazu bakoitzeko esaldi bat.
SU EGOTZI.
1. Sua bota. 2. Su eman.
SU EMAN. dio ad.
3. Zerbait nahiz norbait suak har dezan suarekin ukipenean jarri. 4. (hed.) Akuilatu, zirikatu.
SU ETA GAR.
5. Jo eta ke.
SU ETA KE.
6. Jo eta ke.
SUA PIZTU.
7. Haserrea sortarazi. Beti sua pizten eta bazterrak nahasten ibiltzen da gure biztan-lea.
SUAK HARTU. du ad.
8. Sumindu, haserre bizian jarri. 9. Zerbait sutu edo sutan jarri.
SUTAN.
10. Sua dagoen lekuan. Eltzea sutan jarri. 11. Sua harturik; garretan. Etxea sutan dago. 12. Haserre bizian. Ama sutan dago.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
ARIKETAK
≈ Defini itzazu hitz hauek erlatibozko esaldiak sortuz
1. Esnearria
2. Basko opila
3. Belar-meta
4. Satsa
5. Sineskera
6. Kondaira
7. Esnezalea
8. Maltzurra
9. Ferra
≈ Berridazketak
1. Asko dira lamiek esnearekin zuten zaletasuna jasotzen duten kondairak.
Makina bat
2. Antza denez, emakumea da etxearen eta ortuaren erreferentzia.
omen
3. Aizkora etxe atarian jartzen da etxea babesteko.
babes
≈ Esan hurrengo baieztapen hauek egia ala gezurra diren
E G
Ez zen ohikoa elaien habiarik ikustea gure baserrietan Orrazia eta lamiak erabat loturik dauden hitzak dira San Juan egunean ereiten zen berakatza zen onena
Lurrean aurkitutako orraziak zorte ona zekarren bizitza osorako Kuttunak aldean eramaten ziren
Kirikiñoen hortzak eramaten ziren soinetik zintzilikaturik
≈ Erantzun itzazu esaldi hauek
1. Zer gertatzen da gauean esneak irakin egiten badu?
2. Zer edo zertzuk erabiltzen dira baserrian tximistetatik eta trumoietatik babesteko?
3. Zein zen baserrira emakume berria etortzen zenean erakusten zen ohitura?
4. Nola berotzen zuten esnea ontzirik ez zegoenean?
≈ Lotu ideia hauek dagokien hitzekin.
Ferra
Aizkora
Gatza
Igitaia
Orrazia
Berakatza
Burruntzalia
Elaia
Zintzarria
Kuttuna
Erratza
Arrautzak
Ogia
1. Gabon gauean ereiten zen.
2. Kobazuloetan zeudenak urrezkoak ziren.
3. Zorte ona adierazten du.
4. Etxekoandreak oparitzen zion errainari.
5. Kristorentzat lagungarri izan ziren.
6. Basapiztiak uxatzen ditu.
7. Elementu desberdinez osatua egon daiteke.
8. Aingeruak erakartzen ditu.
9. Bakoitiak izan behar dira.
10. Amabitxiarekin zerikusia du.
UDAKO ETA NEGUKO SOLSTIZIOAK
Eguzkiak ekliptikaren inguruan duen itxurazko mugimenduan, inklinazio austral edo bo-real handiena harrapatzen duen urte-sasoia da. Egunik luzeena ekainaren 21 edo 22an izaten da (udako solstizioa), eta laburrena, berriz, abenduaren 21 edo 22an (neguko solstizioa)
Udako edo neguko solstizioetan jaiak eta ospakizunak erlijioz beterik agertzen dira.
≈ IRAKURMENA
≈ Teknika: Cloze-testa
≈ Ariketa:
• Ondoren 30 hutsuneko testua daukazu.
• Zenbaki bakoitzak hitza kendu dela adierazten du.
• Aukera ezazu erantzun-orrian zenbaki bakoitzari dagokion hitza. • Ezer egin aurretik artikulua osorik irakurtzea gomendatzen dizugu.
≈ San Juan gaua
burutzen zirela ikusirik, San Juan gauaz (ekainaren 23ko gaua) mozorrotu zuten. Kristau erlijioak, ia Europa osoan ospatzen zen udaburu edo udako solstizioaren jaia beregana-tu nahi izan zuen horrela.
Sakonago aztertuko dugu hau. Esan ___6___, San Juan gaua ospatzen hasi aurretik munduko hainbat zibilizazioek ere ospatzen zuten egun edo garai hau; Udako solstizio gaua. Badago esapide zahar bat, solstizio gauean eguzkia gelditu egiten dela dioena, ___7____, solstizio hitzak, latinezko esaldi batean du jatorria, eta eguzkia gelditu egiten dela esan nahi du. Gertaera ___8___ azkar ohartu ziren munduko kultura ezberdinak, eta festa egun garrantzitsua izan da betidanik.
Solstizio gauean, beraz, herritarrak ___9___ inguruan biltzen ziren; sua, beroa, argia eta bizitzaren sinbolo izaki. Gau hauetan, garrantzitsuena elikagaien elkartrukea zen, inork janari faltarik izan ez __10__. Elkartasun hau derrigorrezkoa zen, izan ere, batzuk gosez hilez gero, honek talde osoari egiten zion ___11___.
Erlijio modernoek beraien festa egun nagusienak solstizio gauen inguruan kokatu zituz-ten. Udarako solstizioari San Juan gaua deitu zion kristautasunak, eta neguko solstizioari aldiz, Santa Luzia. ___12___ gain, kristautasunak neguko solstizioaren garaian kokatu zuen Jesusen jaiotza, hau da, guretzako Gabonetako jaiegunak ___13___.
Solstizioa ohitura paganoa zen, ____14___, kristautasuna ezarri aurretik zegoen ohitu-ra. Euskal Herrian, euskal mitologian gauzatzen ziren ohitura paganoak, hau da, euskal mitologiak euskal erlijioari ematen zion forma, alegia. Horrela, garai hartako herriak eguzkia eta ilargiaren arabera bizi ziren, eta bide horretan, ____15______ erlazio handia zuten. Bizitza bera ziklo naturalen arabera antolatzen zuten.
Udako solstizioa Euskal Herrian, akelarre baten bidez ospatzen zuten. Akelarrea ez zen urtero egun ___ 16___ egiten, solstizio gauetik gertuen zegoen ilargi beteko gauean ___17___. Hemen, Mari, euskal mitologiako jainkosa nagusia, gurtzen zen. Herritarrak inguruko kobazulo batean biltzen ziren eta ospakizuna ____18____ zaharrenak gidatzen zuen, hau da, egungo kristautasunaren apaizen papera betetzen zuten. Gainera, emaku-me horiek mundu honetakoak ez diren pertsonen doia ahaltsuak zituztela ___19___ uste zen. Akelarrea eta sua, izpiritu txarrak uxatzeko erabiltzen zen aldi berean, nahiz eta funtsean, ospakizun bat zen.
Akelarre hitzarekin ___20___, honek Zugarramurdin du bere ___21___, izan ere, bertan akelarre izena duen magal bat aurkitzen baita. Akelarrea, Aker jainkoa gurtzeko kobazu-loetan burutzen zen bilkurari hots egiten zaio. Kasu honetan, Aker jainkoa, Mariren irudi bat zen, Mari era askotan aurkezten zen eta. Akerra, erdi gizona ___22___ akerra zen iza-kia zen, eta natura eta sexuaren ___23___ hartzen zuten.
≈ Santu guztien eguna
Elizak egun hau santu guztiei gurtzeko erabiltzen du, hau da, santu ezagun eta santu ezezagunei, eta Urbano IVren hitzetan, elizkoiek urtean zehar santuen jaietara egindako hutsak ordaintzeko.
Egun honetan, jendea kanposantuetara joan ___24___ da, hildako pertsona maiteen ___25____ loreak jartzera. Egun honetako lorerik karakteristikoena krabelina da eta krisantemoa dira, eta data hauen inguruan euren prezioa hirukoiztu egiten da. Orain apaingarri gisa erabiltzen badira ___26___, garai batean hildakoen deskonposizioak sort-zen zuen usainak estaltzeko erabili ohi ziren.
Egun honetako beste elementu sinboliko bat kandela dugu. Ohiturek diotenez, piztu-tako kandelek, hildakoen arimek beste mundura iristeko jarraitu beharreko bidea argit-zen omen ___27___.
Ezin dugu ahaztu, gau hau beste modu batean ere ezaguna dugula; Halloween gaua, alegia, eta leku askotan gau honetan mozorrotzeko ohiturak daudela zabalduta, ge-hienbat interes komertzial eta ekonomikoekin antolatutako jaiekin.
Bere jatorria, Sammeineko ospakizunetan egon daitekeela uste da. Ospakizun hau Urriaren 31 gauean burutu ohi zen Irlandan, duela 2000 urte ___28___. Data honek, udaren eta uzten amaiera adierazten zuen, eta argitasunak eta beroak, neguari eta ilun-tasunari uzten zioten bidea. Druidek, tribu zeltetako ___29___, su handiak egin eta ani-malien sakrifizioak burutzen zituzten, hildakoak lasaitu eta uxatzeko. Honez gain, azken urtean hil zirenak bizidunekin hitz egiteko itzultzen zirela ere esan ohi zen.
Su haiek, ospakizuna argitzeaz gain, hildakoei jaia non burutzen zen aditzera emateko ere erabiltzen ___30___ ziren. Hala ere, 800. urte inguruan, kristautasuna lurralde zelte-tara iritsi zen, eta Bonifazio IV Aita santuak Sammeingo jaia Santu guztien egunagatik aldatu zuen. Hala eta guztiz ere, eraldaketa ez zen osoa izan, eta hildakoekiko egun honetako ohitura mantendu egin zen.
