112
DISSERTATIO IL
A D V E R S U S
P L A T Ó N I C O S , E T P E R I P A T É T I C O S , Qua mundi xternltas oppugnatur.
M
XJndum effe opus art'ts canfiliique , nec val- de antiquum, is ignorare potefi, qui fen- fibtts ómnibus fit mutilatus . Principio funt tanta ac taita quum in tota mundimachinatione , tum tn Jingularum partium firublura perfeclx faptentix vefligia , ut quod preciare Cicero animadvertit, Ínter komines ti artí- fices excellentiffimi <> peritíjfimi habeantur, qui opera fuá
ita ex natura exprimunt, ut in ea ¡mí tanda propius ac- cederé videantur. Stultum vero efi eos artífices habere fa- pientiffimos, qui plenius naturam effingant, ac imitentur ,
naturam vero ipfam fine ratione & arte faSlam arbitrari.
Sed quoniam hoc argumentum & inferius a nobis expli- candum efi, & pertraSlatum efi copiofe a viris dcttijji- mis, hoc in loco ad rem digitum intendijfe fuffíciat.
Nec vero funt ii mi ñus abfurdi, qu't mundum numquam genitum, ac fui/fe a tota aternitate ita ut nuncefi, falten*
neceffitate natura Ó* ab ateruo a Deo genitum, aadablcr arbitrantur. Qui duobus modis refelli poffunt. Nam prin- cipio , mundum Ó* nulla habere entis neceffitate naturx fux exfifientis attributa , Ú" e contrario habere omnia entis con- tinge ntis, quum efi per fe perfpicuum, tum in prima par- te fxpe eji a nobis demonftratum. Nempe quod efi xter- num & neceffarium , id tale efi, ut Cb* impoffibile fit co- gitare non effe , & nulla fui parte variabile & mutabile effe poffit. Nunc au.tem , fi res fit alia xterna ? acá mun- do diverfa y ut profetio efi , nihil clarius intelligo, ac fine ulla rerum pugna , mundum ita effe, ut nihil prohibeat non effe; & partev omnes ita pofitas , ut fapientiffime quidem confiitutx fint, fed ita tamen, ut non necejfari»
fie fient; O tándem plurima in tellure effe , qux novi~
tatis manifefium funt argumentum. Quod fi tellus erigí-
CONTRA MUNDI iETERNITATEM. MJ
originem fui habet aliquam , ( id quod qui negat i>? h'tfta- ria e'jus iiaturali eji hofp:s ) totum habet fyjiema Jalare , cujus nulla pan auferri poteji, quin totum perturbetur . Hoc ipfum de ceteris fyjlemattbus Jiellarum concludo, qux omnia ínter fe harmoniam habere grau'tffimx rationes fuadint.
Sed proprius hxc no/ira, breviterque retrañemus . Tel- iurem eam ,qux nunc eji, totam olimaquis marinis conte-
¿lam fuijje, nemo /jodie rerum naturaímm peritas dubita- bit: nam Ó* oftrea , C9" concha tn mediten-aneis locis ómni- bus defodiuntur, ac immenfa prope copia: & tn tpfts cel- ftjftmis montibus reperiuntur , vetut Alpibus gallicis , £>*
Pyrenxis & fabulonis marini jirata ubique terrarum , 0?»
^wptf/xiíf<: quas vocant, feu undis marints attritafaxa , O
>>ip.r9$itKvTTatt feú lacus falfis aquis, marinaque arena , lit- torum maris injiar ( i ) . Qua ex re fit, ut hxc bominum animantiumque genera, qux hod'te totam adornant terrxfit- perficiem, longe fint recentiora. Sed & illud xque conjlat, antequam océano cooperiretur tellus, jam tune habitata>n juifje, Pr'tmum id probat, quod aqux pifeibus referí x fue -
rint. Qux autem caufa c(i , cur non C5*tellus antmantibus reliquis ? Tum reliquorum quoque an'tmantium offa defo- diuntur pafftm , veterumque arborum trunci. Ad hxc, la- pides humana arte perpoliti, aut reliquarum artium rude- ra . Memorat ex Eratojihene S trabo loco fuperius c't tato pro- pe Ammonis templum, quafi tn Africx meditullio , defoffa effraSlarum nav'tum frujia. Itaque neceffe eji ante hanc quam oceanus delev'tt, aliam exjiitiffe hominum generatio- nem, novamque effe hujufmod't , quam incoltmus , ttrtx fuperficiem. Ceteris vero illius mundi ecquid al'tud proba-
btltus dicere poffumus, quam quod tn divinis Mojis libris traditum eji i ha illa & eluvionis caufas fatis certas do- cet, ó* una opera veras mundi origines. Eas autem aliquas futffe , ñeque admodum a cataclyfmo remotas, telluris ite>a phxnomena ojiendunt: in tanta enim rerum taniantm de- fojjione nihil admodum prifeum, nihil prxfentium ingenii
& luxus artium deteñum; quod oportuiffet ,ft illa xtas tam exculta atque^ ingeniofa fui jet, quam hod'te Jumas. Si x- terna yero fuit, carere tu ¡is & difeiplinis & artibusptr tngenitum tempus potuit ? Quid, inquit aliquis, (i & vetut
Tom. V. H illa
i i ) Vi Je strib. lib. t | pag. 84. edit. Cafaub. & .'Buffoni ttieorura elluns.
i i4 D I S S E R T A T I O , II.
illa generatio recem fuerit ab alio diluvio, aut térra ulla quájfañone} Ita Jat temporis habere nonpotuit ad artes Úr fcientias excolendas. Ejjo : faítem tenia periodi, tetatis ,
inquam, tertis, vefiigia ulla fupereffent in montium rui- v'is, metallicis fodinis , puteis. Nunc nihil horum. H¿tc igitur gratis comminifcimur: queis , • cum nihil terreftris experientia fvffragetur, ecque fides prxftari potefti Quam- obrem certos nos telluri phyfiologia efficere debet, & eam aliquando coepiffe; & nihil ejfe quod verifimilius dicamus ( cum philofopbis liberaliter agere decrevt ) quam quod Mofes tradidit. At fi tellus aliquando ccepit, quis eji re-
rv.m ajironomjcarum tam imperitus , qui aternam lunam fateatur ? qui fi dúo planeta initium babuere aliquod, quid caufs arbitrabimur, cur non ceteri quoque aliquando exfi- fiere coeperint ? Id fi fit, & fol quoque faBus aliquando
eji, totumque pofiremo planetarum fyflema. Quxft mundi pars eji aliqua minima illa qjtidcm contemnenda , totum
univerfum faüum fit neceffe eft ; ne tam fimus abfurdi , ut id totum aternum dicamus, cu/us partes herí aut nu- diuftertius exfiitere.
Sed illud in prtmis argumentum, fi quid cerno, prxcla- rum , omnique exceptione, cujus ratio haberi a fapientibus debeat, majus , quod totum hominum genus, quacumque patet tellus, omnique tempore, vetujla , nec ufp'tam in-
terrupta traditione, homines, atque hunc nqftrum globum aliquando cocp'tfje docuerit. Diffident enimvero Ínterfeyfe- r'tus, an citius incaeperit : hac, aut alia ratione creatus fit:
vetufias memorias cllegoriis & fabulis incruflant, quifque populus fui prxfefert antiqu'ttatem : faifaplurima ac abjur- da , ab omnique ratione diffidentia tradunt. Sed in eo funt confiantes, mundum hunc originem habuiffe, nec habuijfe tan- tum, fed a caufa intelligentijfima , potentiffima, óptima haud plurimis retro faculis fuijfeprocreatum. Id vetujiilf/mi pra-
cipiebant populi, &gypt)i, Fhcenices ,Judxi, Per/a, Chal-
¿xi, ALthiopes , Scytha, Thraces, Jones, Graci yeteres , JEtrufci, aliique ad occidentem vergentes. Id Indi , Siamenfes, Sinenfes anttqui recentefque : id Peruani, Mexicani , totuf- que novus ,nt vocant, mundus . In tam concordem fenten- tiam veterine venere traditione , an contemplatione & argu- mentatione i Qui vetuftos commentarios, hymnos, theogonias, fragmenta ant'tqua hüftoria confideraverit, prifcarumque il- l.irum naxionem fimplicitatum ,fape etiamfiupiditatem in-
fpexe-
CONTRA MUNDI £TERiNITATEM. 115
fpexerit, cavebit, opinar, ab ea abfurditate, »f idinveniffe tas acutius folertiufque dicat, quod Ariftotelei philofophi , hodieque infignes phyfici & mathematici vi*fe certis natura argumentis demonftrare pojfe confidunt . Quin fui Mam mundi originen» docent aperte fatentur fe deorum tradere docirínam: déos autem primos mortales nuncupant. Tradi- tione ergo id refcivere, quam tn ipfis tam multisfabulis, quibus Mam dehoneftaverunt, ^rt- ambages licet} fed cer- neré tomen pojfumus. Qttis autem tantam tamque^ miram confenfionem audeat mendacii injimulare i Sed mentiuntur , inquit cliquis , plurima. Menttuntur herclevero: ipfaper fe mendacia fe fe produnt. Nam nec cum natura rerum fa- tis femper confentiunt, »ÍC ínter fefe\ O" rationem ftat'tm offendunt avertuntque. Sed id, inquo confentiunt, 8«r c«w natura pugnat, «w hnmanam rationem elidít. Secernamus ergo illas infitas levitates, qux non hanc traditionem fpe- Slant, fed populorum varium multiplicemque ofiendunt ge- nium morefque, atque hoc infpiciamus, cceperit ne al'tquando mundus ? Hunc feu Ojiris fecerit, feu Mitbras, feu pater hominumque Deumque: ex evo traxerit: an ex chao, id perinde eft' omnes coepiffe concorditer f atentur . Id a com-
mentariis Utofaicis accepiffe ceteros ajunt noftri aroi Athei quídam, in coque, quod mireris, theologorum non paucos^
confentientes habent. Itaque quum confidant fe hujufmodi commentarios mendacii convincere pojfe j totam Mam vete' rem traditionem uno quaft i&u peffítmdare pojfe audent . Sed ego ñeque hujufmodi theologos probare poffum, nec fi probem, minas eft ea traditio immobilis. Ac vero probare non poffum, quum ex Mofe ipfo millo pofftt negotio demon- ftrare , Mgyptios, Chaldxofque, ante quam Judxi in Cha*
nonitidem mitterentury ea docuiffe : & qui ajunt totam teliquorum ütrtufqe hemifphxrU populorum fapientiam ae religionem nihil aliad crepare, nifi Mofem , eruditionem fortajfis fuam , improbumque conatumperfuadere nobis a-
mant: at vereor ego , ut qui tam dotti tn vetuftis memo- riis fuerint, id fibi ipfi perfuaferint. Hos igitur conjeñu- ralis artis Hercules mittamus. Quod fi Athei in eo obdu- rant, quid efficiunt aliad, quam ut idfortiusdemonftrent, quod oppugnant) Nam fi hxc fapientia tota ab una eft Ju- dforum familia,ab ea totum ftt genus humanum necejfe eft: cf- pit igitur aliquando.Utroque igitur modo necejfe eft utcfperit.
lllud quxfiverit quifpiam» quum primi mortalium tan- H 2 \ U mun-
n6 D I S S E R T A T I O
II.
ta mti'idi molitioni adeffe ipfi nequherint yqui eam tefiari potuerel Nemo eorum teflis ejus rei oculatiis ejfe potuit : nemo ne auritus quidem : non a quo accepit ? Injcite ro- gant. Erant videlicet tot recencer creata telluris vefiigia, ut vei fiipites Jenfiffent jam tune genitam: pana, ut par efi crederey íncola: nil prifei in ipfis, ni hit artium , ni- bil vetujii moris: recentia omnia , arbores y animantia , totaque telluris jactes. li ipfi fuá fibi nova originis con- feti ejfe debebant. Sed coptofe hac edijferuh, quem alias laudavimus, Bolingbrok'ws ( i ) .
Jam funt in rebus bumanis fatis ampia ejujdem rei ar- gumenta t in artibuSy religiofiscultibus, Ungutsygentium originibus, Ferme omnes occidentis, Gracia, Italia y Hifpa- rtía artes ab JEgypto ac Pbccnicia funt oriunda y quod ii pluribus oflenderunt, qui ea de re differuere ex inpituto %
Jam partim ab occidente , partim ex eodem Mgyptoper Af~
fyriam , Armeniamque feptemtriones invafere V ld& artium , Ó* eorum infirumentorum vocabula pleraque adhue tejiantur.
Tum primus mortalium O" ant'tqu'tjftmus cultus re ligio fus idem : fimpliciter ac fub dio fupremo numini faerificábante nec n'tfi autprecesy aut fruges (z): mox etiampécora. Pofl- quam fimulacrum ejus aliquod conftituere fibt decreveruntt
fol ómnibus fere veteribus cultus yquaeumque tellus pateta Qui tantus con fen fus fine ulla communi origine? Porro lin- guay ut hodie longe alta y quam prim'ts fuere temporibus . tamen manífefio unam communemque matrem prafeferunt . Linguas Hebream , Phaniciam, Ajfyriam , Arabicam y Per- ficam veteremy JfLthiopicam, JEgyptiam corr.munis ejfe fon-
sis confiat Ínter doElos omnes, ut praj"entes Itálica , Galltca , títfpana , Latina y Graca : ex Graca formam Latina habuit , magnumque fundum y hinc memorata reliqua. At ex oriente t&fundumprimum, & ornamenta plurtma acceperat Graca . Tártara immenfas regiones pervaftt, Ítem ex illis Syrix , Chaldaa , ac Perfidis fontibus. Septemtrionales linguas Germanam y Svecicam , Anglicam ex Aramaa y idefi Affyria profecías eruditi plures demonfirayerunt. Nec ego dubito ,
qutn idem acciderit India ac Sinis. Ejufdem ortginis vefii- gia non lev'ta in America Jinguisdetexit Lafiteau . Quaut funt illa admodumprebabilia yita vix ullum dubitandi lo- cum ejfe finunt, ab uno Jiipite genus humanum profluxijfe ,
nec
(i) Tbt fubflance of fam lettert C i ) Viie Porpbfr. wrt T«»
tom. v. operum philofophiconun . ««u^»x«" a"*.»* •
CONTRA MUNDI iETERNITATEM. 117
mee valde antiguo. Ídem poftremo confiaunt colonia, populo - rumque origines prima. Nam ex eodem oriente totam tel- lurem Íncolas accepijje vetera monumenta vel obfiipum do- cuerint. Nec vero ab {eterno , fed heri, ut ha dicam , &
nudiuftertius. Non folum igitttr non ab aterno eji tellus^
fed prorfus recentísima. Qua fi eadem eji totiüs' orbis caufa, idem de toto concludamus ? quod in parte effecimus.
Deinde , ubi fatis non fit rem itafe habere demonjhrajjfe, fcrupulos, quos injicere profani moliuntur , amovebimus «
JEgit id accuratijfime Benedítius Pererius in XV. libro de comaiunibus principiis. Veterum enim philofophorum Pía- tonicorum atque Arijioteleorum argumenta , qu'tbus probare conantur ab aterno ac necejfario mundum a Deo efft fa- 8um, omnia magna ingenuitate, ac veterum fcbolarum in morem , protulit, tribravitque. Quum nihil novi recentes adduxerint, aternitatis mundi patrtni, ut funt illi loqua- citate magts ^ua re philofophi, pauca nos Perrerio adden- da ctnfemus 7>Locus quidem longior eji fi feculum bocee leüionis impatiens Jpeñes: brevior etiam, fi res . I taque froferemus totum, coque libentius, quo iis oceurramus t qul in re litteraría peregrini jam dudum infeite clamant ¡ejfe in feriptis noflrts ementtto nomine profanorum argumente non pauca, malo confilio fparfa . Qui iis tanto faciliut ignofeimus, quanto non ulla rerum cognitione, fed mal»
conviciandi genio effutiunt magts, quam d'tcunt. Seto fu- turos , qui peripatética fcholx aut anigmatibus, aut tne- ptis Ó" inficetis dogmatibus, quibus plerumque utitur Pe-
rerius, offendantur: fed ignofeere poffunt ata ti & retía - Pererius ergo hunc in modum ad eam rem aggreditur.
"Exponuntur ?> refelluntur argumenta duodecim , quibus Ae rifioteles utitur ad aternitatem mundi & motus
comprobandam , ex locis ejus depromta.
I. T)R¡mum argumentum fumtum eft ex t» lib. Phyf.
X raer. 82. Materia prima eft ingenerabilis % & mcor- ruptibilis (1) ; alioquin enim cum neceflarium ííc aliquod
H 3 fub-
-(*£ *?** quum & Ariftotelet , tiem, uV»» , veteres Gr«ci dice.
* alii f«pe feribant , id ab illis baot ligna, ex quibus artificia fie.
exquirat «liquis , quid ii t/**í "e»?». not: hinc íylvse ¿A*f : & ¿ M « Í , r«« nomine mteliigaac . Mate- fyNofui . Tura omni a corpora.
n8 D I S S E R T A T I O
fubje&um omni generationi prarexfiftere, & otnoi corru- ptioni fupereííe, aut daretur alia materia prior , quara prima : aut eadem , qua? prima eft; antequam generare- tur, exfifleret, & poft interitum fuperftes eílet / oportet igitur materiam primam arternam eñe. Non poteft autem ífne forma materia unquam exíiftere .• quare procreatio formarum fempiterna eíl. Ex quo fit ut raotum , & mun- dum fempitemum effe neceííe lit.
2. Secundum argumentum , ex lib. 8. Phyf. tex. 4. Ipíum mobile prius eíl moru , cujus eít fubje&um (1). Quare íi aiiquando motus coepit eííe, fubje&ura illius primi motus generatum fuit, aut fempitemum; fed cum generatio fi- ne motu £eri nequeat, alius motus prior praceíliífet pri- mum motum y fin autem mobile fempitemum fuit, mota tamen carens , credendum profeso eít, aliquod impedí- mentum fuiíTe, vel in jpfo mobiii, vel in movente, pro- pter quod in tota illa arternitate motus eííe Jionpotuerit, ijlo autem fublato, deinde motus eííe coepett : at talis impedimenta remotio fine motu fieri non potuit : quare ante primum motum fuiífet motus, quod eíl abfurdnm • Numquam igitur motus coepit eííe.
3. Tertium argumentum ex eodem lib. 10. Tempus fempitemum eít. Nam fi coepit eííe, verum erit dicere , aiiquando tempus non fuiífe, & non eíTe temporis prius fui (fe , quam eííe illius: at prius, & aiiquando funt dif- ferentiar ipfius temporis; ergo ante generationem tempo- TÍS fuiífet tempus. Quod fi tempus fempitemum eííe ne-
cefla-
quse noftris artibus fubjeftura fup- eaque perperuae mutatioai obnoxia peditant, v\*v appeilavere. Quurn funt: aut primar monades , & quia tierno unos dabitaret mundum fuif- umqaam dixerit quid illas lint ? fe procrearum , ¿A?» antiqui voca- Ingénita * inquiunt , eft materia.
verunt primeva aliqua corpora , Quid ifluc ? Ab alia materia non e* quibua ule effet conflatus . Pbi- geaeratur ? & verum eft . Per fe lofophorum , ut fuperiori differta- & ¿eterna eft * arque hoc nequeunt tioae diflum t alii aquam effe cen. ullo modo demonftrare • Sophifma fuerunt , alii ignem , alii alind , eft ergo totum bocee argumentum.*
ahi nihil borum, fed informe fub- ingenitatn enim & incorruptibilem jíírum « ut Plato & Ariftóteles . non ulla ratione dicunt, fed fola Quaecumque ea eft , ea dividua fit originis ignorantia.
neceffe eft, atque geometrice in C O Si quis creationem velut jnrlnitum % quod ne Ariftotelles qui. motum rei ¿reata: concipiat . noa dem, quando dum phyficii loqui- adverfor. Si vero primum rei ali- tur, pemegat • Igitur aut materia cuius , quae non exfiflebat , exfi- funt prima corpora & elementa , ílemiam, id per fe falfum eft •
C O N T R A M U N D Í J E T E R N I T A T E M . 119 ceflarium eft, motum ítem opprtet aerernum efle. Ut e- nim in 4. Phyfic. oftenfum fuit , tempus vel eft motus, vel non eft fine moru.
4. Quartum argumentum, ex eodem libro tex. 11. Abf- que ipfo nunc nullum tempus effe poteft .* omne autem nunc y cum fit pnefens , eft intermedium , nempe fínis pra?teriti, & principium futuri: nullum igitur tempus aut effe aut cogitan poten, ante quod aliud tempus non fue- r i t , & poft quod aliud tempus futurumnon fit; obquam etiam cauíTam , motum , fine quo tempus eñe nequit , principio & fine carere neceíTe eít ( 1 ) .
5. Quintum argumentum, ex eodem libro tex. 15. Ní- hil inordinatum eft eorum, qua? fecundum naturam fiunt.
Natura enim caufa eft ordinis in ómnibus : ordo autem omnis in quadam proporrione confiftit : infinito autem quafi tempore Deum quievifíe , poftea vero aliquando mundum feciífe , hujus autem nullam eífe diíferentiam » quare nunc potius , quam prius , ñeque rurfus aliquem ordinem habere, non amplios natura? eft opus. Nam quod fecundum naturam fit, fimpliciter ac femper ita fir , ut
ignem naturaliter ferri furfum : aut fi aliquando non ita fit, fubeft naturalis caufa & probabilis ratio poteft reddi, cur non ita fíat, ut in monftris evenir. Non igitur Deus
ab aliquo initio mundum condidit ( 2 ) .
6. Sextum argumentum, ex eodem libro tex. 53. & ex lib. 2. de gener. texr. 56. ídem manens id.am, femper
•ft natum faceré idem : cum igitur Deus femper idem fit, & ímmutabilis, ac femper eodem modo permanens, vel femper mundum fecit , & facier ; vel numquam fe- cit, nec umquam faciet i aliquando enim non faceré, va- rietatem quandam arguit in opifice ineífe ( 3 ) .
7. Septimum, argumentum, ex eodem lib. tex. 76. Mo-
H 4 tus
í 1 ) Nitiil pueriauj dnuMi íu- vertí: Cicero de nat. dtor. II. z;.
prrioribus fopbifrnatibus •• teirrpus nema refragatur : nihil tamen pro enim cum duabut civeríís no'.ioni- re fuá confkit . Si naturam pri- bus fumitur , motus nempe eacli , mam mentem , rerum earadem &
<T durationis reí cnjufwis continua- effeñricem , 4c moderatrícem, ac- tas . Inde quataor , ui ajunt , ter- cipit, prasfena argumentum non dif- minerum fyllogiíani. fert a fequente .
C O Si naturam dicit vim im- ( 3 >/ Origenea i a libris T Í : I fitam molerte , aut , ut Stoici , *?xuf >l* °°c argumentan evadir, TU? T<x»'JrsT »íi> E*ui*r us yt. ut femper fccifle mundum Deum y«rit , ignem onificiofum si gi- dicat .• ab «temo quidem genuiíe gnendum yrogrtdientim vis , ut Krytr , ioque eo uní vería : per
i20 D I S S E R T A T I O Ií.
tus circuhris non habet aítu términos, a quorum altero dicatur incipere, ad alterum vero terminan, fed fempcr e(t in principio, medio, & fine, vel potius numquameft ín principio, medio, & fine: ex quo fit, ut motum cir- cularem cadorum principio, & fine carere neceííe í i t ( i ) .
8. O&avum argumentum, ex i. de cáelo tex. 20. Cae- lum eft ingenerabile & incorruptibile; nam quicquid gi- gnitur, ex contrario, fub/eíto gigni oportet : contra- riorum aurem corporum contrarii funr motus: porro rao- tui circulari nullus alius motur contrarios eíTe potefi ; quo fit, ut calum contrario carear, ac proinde ortus &inte- ritus espers íit. Non igitur mundus efíe coepit (2 ) .
9. Nonum argumentum , ex eodem libro tex. 22. Omnes gentes faciunt carlum locum , fedem, atque domicilium deorum y quod fi locus congruens effe deber lis, qux in ipfo funt; oportet cadum fempiternum eíTe, quemadmo- dum dii aterni funt ( 3 ) . Praeterea , ex omni temporum memoria , quod quidem monumenti prodirum fit, nulla unquam aut in univerfo ipfo CT!O , aut in aliqua parte ejus facía muratio dicuur, quae ipfum corruptioni fubje- cíum eíTe fignificet . Quin etiam ipfum nomen cxlt ab antiquis impofitum , hoc , quod diximus, non obfcure índi- qat: arthera enim nominare voluerunr, quod ipfum aeter- no, atque irrequieto ambitu circumagi viderent (4).
10. Decimum argumentum, ex 12. lib. Met. tex. 30.
Opifex mundi ejufmodi eft , ut fubítantia ejus íit a ¿rus omni carens potentiay at fi non femper operaretur , fed aliquando quidem ageret, aliquando autem ab aétione vacarer, inrerdum eflet opifex potemta \ interduth aBu : quare non eflér orrjnino expers potentia?. Ab acterno igi- tur mundum condidit.
I í . Un-
Ae>o» vero procreafTe primum qui- dem mentes ; poftremo cetera . Manus a ut rtdetur , viítas hofli prcbet.
C 1 ) Ita quoque confkietur , ut íi fundam maou c torqueam , numquam is rooius co^erir.
C i ) Hujus argumenct propofi- tionem efe ralfam , & ratio demon- ftrat, & aftronotnicaí obfervationes.
( 3 ) Atqui dii hu.'. linodi non seterni , fed cáelo , aut chao geniti vetenbus theologis Homero , He- íiodo , aiuíqtic •
C 4 ) Hoc e lacunis fenol* ador- natura «fi argumentum < Cxlum enim grzcis eñ »?*»*?• Xa e ?» « ' - -S<; , quorum nullum hanc seterni- tatis notionem prsefert . Quin Ari- ftoteles nuliibi librorum Trepi npxis tam frigidum adhibet argumentan! . Nam quum & Piato , & Ariítote- Ies ajunt ai3-tzi dici ab or« &ut a ftmpet cúrrete , non id ita di- cunt , quafí neceffe fit , eos gre- cos , qui ita primum loquuti funt , zternum ftiifle muudum intelle- ai fíe.
CONTRA MUNDI £TERNITATEM. n r
11. Undecimum argumentum ex eodern lib. tex. 48, Óptima ac perfeétifíima difpofítio intelligentiarum eft mo- veré orbes, & qua? fub ipfis funt; fie enim fuam bonita- tem & perfe&ionem alus rebus communicant, quodeft má- xime propriom boni, & perfe&i: hac etiam ratione eva- dunt cauflae aliarum omnium rerum in genere cauflae effi- cientis, & finis. Quare C mundus non eft a?ternus, intel- ligentia? ab aeternitate otiofx, ac imperfeftae fuiflent.
12. Duodecimum argumentum, ex 8. libro Phyf. tex.
48. & 56. Déus & natura femper faciunt ex pofllbilibus, quod melius eít ; melius autem eft mundum efle, ac fem- per efle, quam non femper efle y eft autem hoc poflibile:
qui enim de novo fa&us eft, potuit ante fieri , & ab ae- temo fieri; nifi forte potentia Dei varietur fufeipiens ma- gis & minus. Porro, ficut melius eft efte, quam non ef- (e, ita melius proculdubio eft femper efte, quam non fem-
Í
»er efle: mundum igitur femper fuifle , & Íemper fore me- ius eft, quam non íemper fuifíe; Ergo Deus ab alterno mundum fecit.Refpondetur ad argumenta Arifiotelis.
I
N prima, fecunda, & oftava ratione , ponitur ac fu- mirur, quafi certum & indubitatum, creationem efle omnino impoíTibilem, hoc eft nullam rera ex nihilo fieri poííe ; omnemque produ&ionem cujuslibet rei , vel efle motum, vel cum motu neceflario conjun£tam. Quod fun- damentum quam fít vitiofum & fragile , perfpicuum eft ex iis, quae docuimus quinto libro hujus operis , ubi de creatione difleruimus , & multis argumentis probavimus , creationem non eíTe impoíTibilem . Quare fupradidas tres radones Ariftotelis, quae talr fundamento nituntur, atque fulciuntur, infirmas efle necefle eft. Nam & primam raa- teriam , & primum mobiie & omnes cáelos de novo pro- duftos efle dicimus, non per motum phyficum & ex ali- quo fubjeéto, ut Ariftoteles argumentatur, fed per crea- tionem ex nihilo.Ad 3. Illa vocabula prius & altquando hic non defi- Snant ullas differentias tempori veri & realis i fed vel i- maginarii, vel tantum fignificant motum non femper fuif- fe: non fecus ac illa extra vel fupra mundum nihil efle ,
quo modo loquendi utitur Ariftot. 1. lib. decáelo tex. 90.
non fignificant difFerentias loci, cum extra & fupra pri- mum carlum nulla fitdifrerentia veri loci. A d 4 . Ejufdera
122 D I S S E R T A T I O U . fententix eft, negare motum át tempus xternum effe, ac omne nunc effe médium inter praeteritum & futurum .•
qui enim dicere aliquam lineam , cujus extrema non cernuntur, finitam eífe, negaret utique omne punflum il- liuslinea: médiumefíe, id eftprincipium, & flnem linear.
Quarefumitur inargumentum id quod eft in qua?ftione. Ad 5. Ratio concluderet, fi Deus ex neceífitate mundum fe- cíffet; oportet enim, aut mundum aeternum effe, ficut eft Deus, vel Deum non femper fuíffe idoneum ad efficien- dum mundum. Cum aurem nulla neceífitate addu&us Deus, fed libere qux extra ipfum funt producat, quemadmodum ín iis qux fíunt a libero arbitrio non eadem ratio quaeren- daeft, atque inrebus naturalibus, quaefiunt ex neceífitate quadam natura?, atque eodem fere modo fie etiam in Dei operibus non eft idem requirendum, quod in alus rebus ; nec ea funt exigenda ad normam agentium naturalium , nec ad leges natura: aftringenda . Ñeque vero fi vo- luntaos divina? nulla ratio certa , & manifefta affignari poteft, cur tune & non ante fecerit, ideo quod dicimus negandum eft: quam enim multa funt, qux non propter- ea negamus, quod eorum cauífae nos lateant? Ad 6. Ab agente per inteilectum, cujufmodi eft Deus, prodit affe- éius, non fecundum effe illius, alioquin omnia haberent eííe divinum , nec poíTet diftir.clio rerum corporearum ,
& incorporearum ab ipfo immediate proficifei : fed tan- tum fecundum prarferiptionem atque definitionem ín- telle¿rus, & determinationem voluntatis Dei . Unde li- cet Deus xternus fít , tamen quoniam ab aeterno voluit mundum faceré, non quidem t'ternum, fed novum , ideo non xternus, fed novus exftitit. Fuit, igitur in Deo ae-
terna voluntas , ut eífet mundus novus. Quare, nec in effe, nec in intelle&u, nec in volúntate artificis, ob no- vara molitionem mundi , mutatio ulla contigit . Ad 7.
Principium & finis motus circularis non penes mobiie tan- tum attendi debet, alioquin nullus corporis rotundi mo- tus , ut pilae vel globi, aut initium , aut finem habere pof- fet; fed penes motorem, qui ab aeterno decreyerat ut ali- quando motus cxli inciperet.- fuit autem motus circularis cum cxlo produ&us a Deo .• vel effeftus eft ab intelligentia, qusc cum primum orbis caeleftis eft a Deo conditus , vim fuajn ad eum movendum applicuit. Ergo licet motus circularis non habeatin parte circuli certura aliquod initium unde inecepe-
rit,
C O N T R A M U N D I i E T E R N I T A T E M . 113 rit, habet tamen ex parte moventis intelligentia ( pendet autem ex movente duratio roorus ) qux non femper mo- vit, fed ab aliquo principio ccepit moveré.
Ad 9. Ut verum fit, carlum ab ómnibus putari locum D e i , non tamen ex eo efficitur, ut fempiternum fir, quem- admodum Ariftoteli placuit ; non enim carura fedes, ac domicilium Dei eñe dicitur, quafí Deus illo indigeat ad confervationem, vel abirationem ; fed quia in ea fupra ce-
teras res creatas vim , magnificentiam , atque gloriam fuam clariflíme oftendit . Vide enim, quam muiros ipfe ex antiquis pbilofophis commemorat, & in 2. text. lib. 8.
Phyf. & in ulrima parte primi libri de caslo , qui longe altera fenferunt, quam Ariíi , non facientes mundum x- ternum íicut ipfe facit. Quod autem, nec in cáelo , nec in alia parte ejus ulla unquam mutatiovifa fuerit id qui- dem arguit carlum efle incorruptibile, & ingenerabile mo- tu phyfíco, non autem non efle produclum a Deo per creationem.
Ad 10. Eflé opificem , vel creatorem , eft refpeétus quidam Dei ad creaturas, in creaturisquidem realiter ex- fiílens; in Deo autem non nifi fecundum rationem , &
terminative. Quare aliquid de novo faceré , nullam no- vitatem, aut varietatem ponit in creatorem , fed tantum ia creaturis ; ideo enim dicitur de novo creatur ab ipfo : propter novitatem creatura:, non ipfius creatoris. Sed hoc infra exponetur accuratius.
Ad 11. Otiofum & imperfe&um eft, quod non obti- net finem fuum, aut caret difpofítione neceflaria ad con- fequendam perfeétionem fuam. Dei autem, qui per fe
& abfolute eít beatus , ac fibi fufficiens finem aut per- fe&am aliquam difpofitionem poneré in relatione aliqua ad creaturas, quarum ipfe eft auétor, abfurdum eñ. Sic- ut igitur Deus ex fe habet efle, & non in ordine vel ex relatione ad creaturas : ita ex fe habet omnem fuam peHeclionem. Itaque, licet nulla eflet res creata, nihilo minus tamen Deus aeque atque nunc eíl, beatus & per- feftus eííet.
Ad 12. Non poteft mundus arternus efle , aut cerré melius eft eum non fuifle acternum : non quidem, quia o- pifex non fuerit femper seque potens, & idoneus ad ef- flciendura mundum ; fed quia vel repugnat creatura:, ut crea- torifoocoseternafit; vel quia pofita artemitate mundi, per- multa
i 24 D I S S E R T A T I O I L multa videntur inde abfurda fequi, ut infra monftrabimiK ; vel quia cum mundus addemonltrandam Dei gloriamcon- ditus íit ( omnia enim , ut ell in facris literis, propterfe- meptifum operatus eít.Dominus ) ejus infinita porentia , libertas voluntatis, providentia omnium rerum, denique perfe&a independencia a rebus creans, clarius elucec in nova effe&ione mundi, quam in ejus arternitate.
Verum de argumentis Ariftotelis hace fint difta : dein- ceps ad expofitionem & confutationem eorum argumen- torum, quibus a?ternitatem mundi Proclus pugnaciter pra:- fra&eque defendit, veniamus. Hatx autem argumenta ex eo opere, quod Philoponus eadem de re contra Proclum ícripfít ( nam Procli pro aeternirate mundi feripta, inter- ciderunt) depromemus. Et qux Philoponus refellens Pro- clum, cognitu digna prodidit, ea nos in hanc noftram difputationem, fuo quodque loco, inferemus ( i ) .
Viginti argumenta Procli pro xtcrmtatc mundi ,
& folutiones eorum.
Primum argumentum Procli.
S
I mundus ortum habet , cur non ante fa&us fuit , quam nos afferimus eíTe conditum l prarfertim cumDeo
( O Jtihi & Ariftotelis argumen- patéticas Arbolar. nec ipfa per fe effe tu pueriUt captiuncul* videntur , perípicua , nec eCe S T - O Í « X T ; X # Í í\ decimum excipias , & Pererii , demonítrata t adeoque effe inrtar confutatio tota e veteribus fcholas civilium legum , quae unarn qui- prarjudiciis inílrufta , ut cedfeam d e n gentem , non o m n e s , ptarfer- paucis retraítauda omnia . Ac pri- tím liberas, obligare poCunt.
ma quatuor argumenta ex peripa- Jaro quintutn & textura argu- teticae tantum íeítae & peculiaribus tnentum vitn quidem íuam habe- decretis , non ex rationii arternae rent inregram, fí Deus necesítate
& naturas fcitis concluduntur ; ita- natura; fu* , quod Ariltote.es cen- que cogeré neminertí poffunt , nifi fuit , extra fe ageret. At quoniam qui Anitotelti facramento tenea. hoc cum natura perfeftifümi pu- tur . Quif ea dabit y materitm in- gnat, id quoi ¿arpe a nobisdemon- generabiltm tfft & ¿ntorruptibi- ftratum eít : eum tantum mover*
Itm : Gentrationtm ( cJuo Domine poCunt , qui arrogantitfime fíbi etiam creationera ex ai hilo intel- perfuadeat , aullas alias Deo fub- Ügit ) fine motu fitri non poffit - críe agendi ríñones , nifi quas ipft ttmput, quale Anítote!es concipit , intelligere queamus . Animadver- in motu pofitum , Se motu emen- tamus autem hic , quintutn argu- lum ¡ effe fctnptternum , quibus mentum ex Leibnitiano rationit quatuor illa inardificata funt argu- fufficttntit principio vim fuam ac- ta ? Quibus de rebus quoniam a cipere •* nam inde faepe veteres ar- nobis plura faepe dicta funt in pri- gumentatos Jegiraur .
ma parte, nihil hic iongius diffe- Septimum vero argumentum H- rere attinet . MonuirTe tantum hoc lud eft, quod univerfum originetn in loto tufliciar, decreta illa peri- habuiffe tliqíum perfpicue demon-
ftrat,
CONTRA MUNDI JETERNITATEM. 125 Deo tribuamus infinitam facultatem, & affirmemus mun- dum multo ante potuiffe condi. Ref-
flrac , tantum abe(1 ut Ariltotelica cauf* faveat. Nam naturalis mo- l a s , quod & docent philofophi o- mnes , & eft per fe manifeftum , re&ilineus effe debet . Motus cur- vilíneos ex confliftu duarum virium, gfMvitatienity flr projtftienis , na- fcitur: ¡taque natura fuá aatnrali ímpetu rectilíneo pofterioreft. Qua- re habuiffe raundum originem ali- quam nihil aque clare orrendit . At o&avum argumentum , quo fape inundi atemitatem tuetur Aritiote- l e s , ne valde quidem antiquum effe probat. Nibíl enim exploratius etTe poteíl, fi & analogic leges fequa- mur, & phanomena tlellarum obfer- vemus , quam eafdem generaciones.
corrupciones , mutaciones in catlo obtinere deberé , qua in fyttemate noftro planetario locum habent . Nam & íunt ftella fixa totidem To- l e s , ac materia, arque ut f o l , mu- tabili conítant i & earum , f¡ qui funt, planeta;, itidem ut noftri na- tura viciffitudini obnoxii funt. Quid quod nova Helia exoriuntur inter- dum , veterefque evanefeunt ? Nam
& Hipparcus novara primus in c a l o flellam obfervaffe fenur ! & anno 1571. novam itidem in CaíGopea Cornelius Jerrma , quam iterum confpicati luot Tichonis dicipuli i n . I5741 & fttlhm miran in eolio Ba- lería an. 150$. David Fabricius : a- itam in co!lo Cycni an. 1600. Guliel- mus Jafon .* aliam in Serpentario an. 1Í50. difcipuli kepleri : aliam Hevelius 1670. ltaque qui dubirar totam rerum naturam , quacumque univerfum patet, continua mutatio- nibus efe íubje&am, nec hoc ordi- ne , quem perennera intuemur , contineri , nifi potentiffima & fa- pientiffima Dei m a o u , is ne latum quidem ungnem in phyficis profecit.
In quatuor tándem poftremis ar- gumentit nihil ego immorabor ; funt enim aut inepta , aut iifdem l e ñ a praiudiciis, quibus fuperiora aliquot, fuperinftrufta. Nam qui*
non fubrideat, quum audit, necef- ít effe calara effe a t a r n u m , ut
confeotanearn natura fuá fedem aterna Dei natura habeat ? Id enim vero obtinet in íubftanciís formali- tet txtenfii, qualis Dei natura non eft . Quid, inquis aliquis , nihil nr fpatii ante conditum mundum erat ? punftone geométrico Dei natura coarftabatur ? Ego hit quaflionibus reí pon jenium non effe cenfeo , quat tota fuat e phantafia noítra deprom- t a . Locum enim Deo aternam d a . re aliquem volumus , quod nihil nifi in loco effe confuetudine cor- porum excogitare valeamus. Natu- ram ac vim Díi effingere & deli- neare rnagis amamus , quarrt incel- iigere.'nec nos nnquam ingeníi noftri ftupiditatis & craiGtuiinis pudet.
Sed decimum enimvero argumen- tum negotium aliquod faceffere v¡- detur. Qui femper idem eft, totuf- que aétus, cur non idem femper fe- cife dicatur ? Movit id Origenem, ut dixi , ut veritus fit dicere Deum ab a t e r . o otiofum fuiffe. Sunt qui ita reponunt . JEternitas Dei púa»
ttum eft individuum .* creationem ergo mundi puncho praceffit D.-us . Atqui ego dubiro , utrum difficilior intelletfu fit hale horum refponfi?, an illud argumentum . Mibi nihil melius hic fuppetit, quo hoc argu- mentum refellam , nifi ut dicam , eam dirficultatem non a re faifa na- f c i , fed a mentís humana brevitace.*
nam nifi mundus fit atemos ipfe ac per f e , aut emanet a Deo itidem ab aternoi eam dificúltatela eam Jera:
femper effe nema non videt: (i enim Deus ullo tempore originem mundi praceffit. aternieate praceffit . Hiñe efficio effe hac m re aliquid, quod inteliigere mentes húmame neque- ant . Illod autem effe opinor h o c , porte Deum & ab aterno in fe ac natura fuá effe aQuoíum, eumdem- que femper ; & ex hac interna ejus natura fequi, ut fas non fit mun- dum alias habere origines. quam quas habet . ImbeciUitate igitur mentís humana ea nos torquet ar- gumentado . Sed vide qua ad cal- c e n hujus difftrtatíoois diceutur .
126 D r S S E R T A T I O ir.
Rcfponfum ad primum Procli argumentum.
S
Icut, quia infinitum, aut in magnitudine, aut in nu- mero, a£hi in natura confiare non poteít, ( ut plu- rimis, firmifTímifque rationibus demonítravít Arift. tum in 3. lib. Phyf. tum in 1. libro de cario ) , fed neceíTe eíi reram omnium & molem, & numerum fin i tum efle , ridiculom eíl quarrere, curnon plura , & majora in mun- do procreara fínt a Deo; quandoquidem fine dubio pote- rat id faceré ; etenim cum illa quamacumque, 01 quot- cumque forent, oporterer eíTe finita, femper eadem ma- neret dubitario, cur non plura, & majora fa&a fuiíTenr.Eadem ratione dicendum eít de mundo ; eum enim res mundi, ficuti nec magnitudine, atque numero y fie nec duratione infinita? creari potuerint ( ut mox docebimus ) , fed neceíTe eít omnia aliquando primum ccepiflé: ridicu- lum eít quaerere, curnon ante mundus faérus fuerit •• fem- per enim eadem hatreret quarítio. Adde qood tune , & non ante fattum efle mundum , pendet ex volúntate fola opi- flciSjCui tune libuit faceré, & non antea: ea enim a- genria, quar voluntarie, ac libere operan tur , plerumque ita agunc, tantum quia fievolunt, ut piftor pingit nunc, &
non potius. tantum , & non plus, interdum non aliam ob caufam, nifi quia ita vult . Quocirca in his verum eíl illud, quod vulgo jactari folet, fit pro ratione voluntas . Et ücet Deus nihil agat fine íumma ratione, mundum- que tune, & non ante vel poít faétum eíTe, non cafa acciderit; rarionem tándem hujus rei quxrere, ac perferu- tari velie, írultum eít; cum plurimarum rerom , etiam vi- liíTimarum, quas ante ocuios habemus, & fenfibus ufur- pamus, caudas penitus ignoremus. Satis igitur, fir mun- dum vel non potuiíTe, vel non decuiíTe fleri ab xteroo ; cur autern non ante; aut poli fit faíhim, quam eíl íaclus, cum id ex libera Dei volúntate pendeat, & occulro no-
bis ejus confilio, pra?ftat pie ignorare, quam curiofe ac fuperbe perferutari (1).
Secun-
", Tz* »b tilis doftrinit Ari- fíflcre iofinirum t í a ««fatndiae . i jitinulTem , pugiurt et. tuam numera , qox oec neceí*-
tim
C O N T R A M U N D I J E T E R N I T A T E M . 1x7 Secundum argumentum Procls.
T V E natura boni ert, feipfunn cum alus communicare, I J fuamaue bonitatem alus rebus, quantum fieri poteft, impertiri, & id máxime convenit fummo bono, qui Deus eft. At íi mundus non fit ab arterao, per arternum ( ut ita dicam) tempus Deus nihil egit & fuam bonitatem non
communicavir. Quacro, aut potuit ab eterno mundum creare, aut non; íi potuit, voluit etiam; ifnare fecit : quid enim ei obftare potuit ? íi noluit; ergo non eft fum- rne bonus, & invidia tangitur: id quod impium eft cogi- tare, ne dum loqui aut íentire. Sin autem voluit , led non potuit y ergo eft finita v i , & circumfcripta facúltate przditus, & inarquabilis, & non fimpiiciflimus, quando in eo non eft eadem ac par voluntas, & virtus, at que potentia .
Ad feeundum argunttntum Proel i.
C
Ura dicimus mundum ab artemo non fuilTe fa&um , nec de bonitate, nec de potentia opinéis quicquam detrahimus : fed aflerimus arternitatem adveríari , ac repugnare conditioni ejus, quod fit . Si enim mundus a Oeo faérus eft, ab eo fuum efle, ac durationem ac- cepit; ac fi coaternus ipfí fuit, non potuit accipere ( 1 ) . Nam quod femper eft , quomodo ad ipfum eífe produci poteft ? omnis enim produétio aliquid novum neceflario íigniücat .- loquor de produdione creatura?, quz fit ad extra. Prarterea , fi mundus fuperatur ab opifice in eflen-tia, in viribos, in actiooe atque perfectione, fuperabitur etiam in efle, ac duratione; quare mundus erit poíkrior ipfo, & non coarternus ei. Nullam enim, ñeque natu- ra;, ñeque artis procreationem cernimus , in qua caula non antecedat efléébm. Pranerea, íi mundus ab arter- n o , fequentur hax abfurda ; infinirum eííe tranfaétum : erunt enim ufque ad hunc diem infiniti anni tranfacti:
& da.
ri* funt , . & a mathraaticis non creatun .• «amen non inficiantur protwotur. Emmvero fine lilis ad. creari potuiffe . Ñeque ego dise- huc F^rern refponíio integre coa- rim , car vir acotos a qaxñiont
fl*i • J f»8$ ad qocftioaem i* poffibili di- t 1 } Id lamen piares fcho!» venere volaerit , quam eritire íi- tatfüloii reauunt ; qui ut n«¿ent tim eral.
sauadum a» «teroiure fuiffe pro-
n 8 D I S S E R T A T I O I L
& dari majus infinito •• nam numerus annorum tranfa&us ínfinirus augetur per additionem annorum , qui fequun- tur: & multiplicari infinita : nam íi fpecies cum mun- do funt eterna; , fecundum unamquamque fpeciem e- runt tranfa&a infinita individua , imo erunt pre- térita infinities infinita .• nam ufque huc preterierunt infinita; h o r e , & infiniti dies , fímiliter hebdómada;, menfes, anni, luftra , fécula , & alia hujufmodi infinita . Infinitum autem ñeque a finito , ñeque ab infinito per- tranfiri pofle demonftrat Ariíloteles <5. lib. Phyfíc Prxter- ea eíTent aftu infinita; anime rationales, & in unoquoque homine una . Nec valet dicere , infinitum in a&u uno
repugnare iis, que materia, fítuque carenr. Nam Arift.
in 3. Phyf. 41. de omni numero univerfe loquens afierit enm infiftitum efle nullo modo pofle. Ñeque etiam va- let dicere, mundum fecundum partes eternas, ut ange- los, & orbes celeftes ab arterno exiftere potuiíTe, non autem fecundum partes corruptibiles , & qua; per fuccef- fionem multiplicantur; hoc enim eft dicere mundum non nifi imperfe&um, ac mutilum exfiftere potuiíle. Ñeque rationi confentaneum eft dicere , entia nobiliora & per- feftiora ab eterno fleri potuiíTe , ignobiliora vero , at- que imperfeftiora non potuiíTe: íi enim'quod majus eft potuit fieri, ergo etiam, quod minus eft ; & íi corpora celeftia fuiflent ab eterno, eterno tempore fuiíTent pri- vara fuo motu naturali; quorfum enim ab eterno mo- verentur, fi nihil potait ab alterno per motum produci ?
& fíe ab eterno intelligentie motrices fuiííent otiofse, &
fane hoc non dicitur convenienter congruenter^ue fenten- tie Ariftotelis, qui & motum ca?li, & fpecies omnes,
& generationem eternam eíTe pluribus in locis manifefte aíferit. Praeterea, hinc neceffario fieret , ut infinitum , qua infinitum eft , cognitum eíTct : intelligentie e-
nim , cura eterne fuerint, infinitum, quod jam tran- faítum eft , cognofeeret ,* nam fi cogitationem horum inferiorum ipfi adiment, attamen converíionem caeleftis glo- b i , quam queque conficit, neceíTario cognofeit: conver- íiones autem ejufcemodi quemadmodum & dies innumera- biles jam extiterunt. Quocirca infinitum perceptum ab i- píls fuiífet . Nifi quis ( quod tamen abfurdiíTimum eft ) flngeret oblivionem preteritarum rerum in eas cadere . Quod infinita cognofeunt, unaqueque erit infinite vir-
tutis,
C O N T R A M U N D I i E T E R N I T A T E M . 129 J totis, ac eíTentia», nam plura fimul perfecte cognofcere, eft majoris perfeííionis ; ergo fimul infinira , eric perfe-
ciionis infinita?; erunt igitur non unum infinirum aétu, vero complura.
Si quis autem puter, mundum, etfi non eft ¡etemus , potuiíie tamen fieri ab alterno, pofíetaliter hoc argumen- tum ita refpondere, Licet Deus poruerit creare mundum aeternum, id tamen faceré noluiííe , quoniam ira melius e r a t , vel quia ex nova molitione mundi, manifeftius , certiufque cognofcitur perfe&io, & gloria Dei(cu jus cau- fa mundus eft condirus) quam ex aeiemitareejus: vel alias ob caufas, quae nos morales húmame infcitiac calígine circumfufos, ceu alia p'.eraque , larenr ( 1 ) .
Terttum argumcntum Procii.
A
Liqui effectus funt fimul CUJÍ luis caufis efficien- tibus , ñeque priores , - nequ? pofteriores ipfis:exempli gratia, corpora opaca , quae funt in lumine t funt fimul cum ea umbra, cujus caufa funt: Sol eciam efficit lumen, cum quo tamen fimul eft, ñeque antece- dens ipfum, ñeque fubfequens. Ergo mundus, etíi a Deoft
Tom. V. I Con-
fuí ) Imbecillia mihi videntur cap. 17. fateatur ^ fe non videre , omnia , quae huic Procii argumen- qui poffit inrelligí , Deum per ar- to reponit Pererius, Nitnis e!t P<- ternitatem ceiavifle, poitea íuitTe ripateticus . Quid fi Produs ea A- operar,ura . Et lib. * n . cap. 15. le nítotelis dogmata ignorare fe fa- in ea re afirmare aiiquid pertime- teatur? Quid fi ab üs ditfentiat » fcere a i t . lude e f t , ut ve tere» qui- Neque enim ea omnia , quae Pere- dam theotcgi creJiJerint , Deum rius abfurda vocat, ex xternis ra- diu ante corporeum rnunJum crea- tionibus fluunt, fed ex peculiari. tum per plures aeternitates , ut l o - büs peripatéticas fchola; decretis . . quitur Hieronymus . angelos crea- Ac vero infiniía effe alus inSaitís vilfe . Ego vero ín Procii argumen- ntajora tam eft perfpicuum , quam to du-> e(Te fopriifmata v i d e o . OJUB~
infinitam fuperficiem effe linea in- rit enim , potuit Deus ab « t e m o finita majorera . 1 taque íuper ea mundum efficeie ? demus . Quaeric re magnus eft matbematicorum irerum, voluit ? Id fi neges. invi- jÉonfeufus . Qjod fi jnfinituní infi- dum íuiffe Deum concludit: fi af- nito majus excogitare cum ratione firmes, concludit faftum . Bina fo- non pugnat , ne e f e quidem pu- phifmata . Nam & velle potuit at>
gnabic. Sed & infinitara aSu ex- aetetuo^qaod efficeret in tempore : fiftere tam non pugnans recentibus quod qu'arnvis non admodum clare eft phüofophis, quam non munda- ihtellipo, pugnare tamen non vi- nam extenfionem en*»» undequaque deo : & fi nuluiíTet , quam nibil infinitam, & fingulas materia? par. dum exfifleret , cui reí invidere tes minores alfas continere nurrre- maius potuit bonitatem ? Itaque TO & exiguitate infinitas. Ad ar-. tota argumenratio ñutían», babee gumeaturn Procii quod attin«t , vira , nifi in vjjrborum & aotio- adeo iiiud Auguftino vifum fuit niim involucro.
difHwile , ut de cívir. Dei lib. i * .
190 D I S S E R T A T I O I í . rnnditus , nihüominus tamen poteft eííe coarternus eí * Ñeque pugnant haec inter fe , ut effectus fit tempore fi- mul cum fuá caufa efficiente.
Ad tertium argumentum Predi.
E
Xemplum umbrae vitiofum eft duabus de cauíis: pn- mum quidem , quoniam umbra non eft per fe res aliqua, íed tantum mera negatio, feu nrivatio lumínis;at mundus eft res quaedam habens conímentiam. Sed di- cet quifpiam, umbram non eíTe meram negationem lu- minis ; alioquin eííet tenebra?; atqui in umbra colores cernimus , qui fine lumine videri nequeunt ; eft itaque umbra lumen quoddam imperfe&um . Verum hoc folvi- tur ad hunc modom . Umbra lomen quidem habet, at non a corpore cujus eft, fed ab ¡Iluminante ; quod ta- men lumen íllud fit imperfeftum & majori perfeccione carens ( id qucd privationem quarrdam eííeconftat) cau- fa eft ipfum corpus opacum: impedit enim , obflatque, ne illa pars aeris poíht perfe£e illuftrari a fole . R e n e jgitur in principio diSum fuit, umbram, quatenus effici- tur a corpore opaco, folum eííe privationem luminis .•
nam umbra ut eft lumen, eft ab ¡Iluminante; ut eft fub- obfcurum & impeifeclum lumen, eft ex corpore opaco . Deir.de, alio quoque vitio exemplum umbrae laborat.-ñe- que enim omnino verum eft, corpus quod eft in lumine, umbram neceííario emitrere. Nam íi lol in eopun&ofit, quod corpori refpcndet ad veTticem , quemadmodum apud eos accidere folet, qui incolunt loca fubjefta arquatori , vel quae ufque ad trópicos exrenduntur , palam eft fine umbra eíTe ibi corpora fubjeíra, ea certe,quae cum térra ita continuata funt, ut nihil aeris interje&um fie . Um- bra igitur, tum quia ron necefiario producitur a corpore quod eft in lumine, non poteft eííe imago, & exemplum idoneum ejus, quod in praienria inquirimus.
Alterum exemplum nihüo plus valet ad propofitutn con- cludendum, quam prius. Etenim lumen folis eft dúplex:
Unum , quod in ipfius folis globo haret , quod folis ut aftrum quoddam eft , eííentiam proculdubio conftituit .*
ab eo enim fol obrinet, & ut fit fol, & ut fol rominetur .•
quocirca effeírus ejus effe nullo modo poreft. Mundus i- gitur, qui effe&us a Deo eííe, & ad caturam ejus nulla
ratio-
C O N T R A M U N D I J E T E R N I T A T E M . 131 Tatione pertinere ponitur, non re&e comparatur cum taü lumine . Alterum lumen elt quod a fole diftunditur per aera ipfum colluftrans: hoc autem fubínde gigni , atqu¿
jnterire , conftat ex e o , quod ipfum excipiunt tenebra? , 5c fole nubibus obdufto, interciditur . Tale autem lu- men depender, a fole, habens eíTe fuum in fieri, perinde atque morus, & rempus . Unde ? cum primurn corpus, quod illuminat, disjungitur , ílatim quod erat in aere lumen ita déficit, ut amplius non fit . Exiftimamus igi- tur femper in aere novum lumen gigni. Nam non aliter per continuationem quamdam a corpore lucido lumen in aere defluit, quam aqua de fonte fcaturire folet : vel cerré moto fole non id?m lumen manet in aere , fed aliud atque aliud gignitur ; non enim lumen eft corpus , quod moto fole ipfum quoque ex ano loco in alium locum fecundum folis motum moveri queat , fed eft accidens in fubjeSo ficinharrens ,exeoque fie pendens, ut fine interitu fui ab eo non poííit abjungi. Ñeque ve- ro lumen, quod eft in aere tantummodo interir ; verum etiam illud , quod cceleftibus globis impertirur afole .Cui res fidem faciunt eclipfes lunar, cujus lumen in defeftio- nibus quidem totum confertim déficit , fenfim autem in reliquo toto tempore . Cetera autem artra idem lumen perpetuo retiñere videntur, proprerea quod ob continua- tionem orbium nihil incurrere poreíl, quod ea obfcura- re queat . Tale aurem lumen obnoxium effe interitai,e- tiarn ipfe Produs affirmat in eo libro, quem fcripfít de lumine. Quare Jumen, quod eft a fole profeftutn , non erit fimul perpetuo cum ipfo fole . Non igitur refert Cu militudine mundi, qui ponitur una effe ab aeternitare cum ipfo opifice . Ex hifce igitur, qua? diximus, perfpj- cuum faftmn eft, neutrum Procli exemplum ad oftenden- dum mundnm coaftemum opifici effe potuiffe , accommo- darum effe ( 1 ) .
I 2 Poffet
C I ) Eft & jn hac refponfione ftratur , nihil pugnare cum ratio- purns putufque Peripsteticus • I- n* , fieri mundnm potuiflV ex tota gnofcenda h mini meliora non zternitate ? Id autem , quod au- edoño vetus illa luminis theoria. flor nofter paallo poft aqnofcit , Ego potius noltiiffem tamdiu in (cholas .plurimi, & acutifTimi do- Procli exempli immoratum . Quid cuerant . A t , in quo quxftio wer- etl enim in his exemplis preter fatur . n u n d a n nevera ex tota «- Vñn diffitae * n i l o g i x , qua demoo* terniut* fu. Je , exempla illa de- mon-
i j l D I S S E R T A T I O IX PoíTet etiam argumenrum Procli aliter occurri. Etenim f punatur umbra & lumen elTe fuis cauíis efficientibus coarterna , nihil videtur fequi manifeíle abfurdumck im- poííibsle . At opinioni qua? ponit mundum Deo coarter- tium, neceíTario & apene confcquertia funt quampluri- nia graviflimaque incommoda, qua; fupra in confutatione lecundi argumenti indicata funt, & infra fubtilius expo- nentur. Qin autem opinantur mundum poruiíTe fíeri ab xrerno, relponderent, Proclum quidem fuo illo argumen- to probare mundum potuiífe fieri co^remum Deo, quod ipil nonnegant: non tamen fuilTe fa£lum arternum y id quod nunc in quarrticne verfatur.
P 5
Qjíartum argimentum Procli.
" ^ T «terna idea mundi, ad quam Deus refpiciens ,
• M mundum fabricatus etl .• idea: autem eflentia in eos coofiftit , quud eíl exemplar eííe alterius > quod eít ¡ma- go ejus . Exemplar autem & imago, cum fínt ex nu- mero eorum , qua: cum alio conkruntur , íimul funt , ñeque unum fine altero confiare poteíK Ex his ncceíTario conlequens eíl, ut quandoquidem idea 5c exemplar mun- di a-rernum efl , mundus ittdem , qui eft imago ejus , fit
¡ciernas. Alias necellarium eíl , aut exemplar non eíTe arternum, fi imago ejus non fit; aut eííe exemplar fine imagine,- aut mundi exemplar nullum eííe ; quorum o- mnium nihil eíl quod cum veritate, ac re£ta ratione non pugnet ( i ) .
Ad
- ' • • • é •
Moaftrare non poffunt . Ctrte hoc & piare» infieres Britannos meta-
«rsamemum , f-/ & lumtn funt pbyficos, in p ¡mis Cudworthum t
te/tv* i erg» mumimt <¡r D n j , quem iile safo aauaco quotieicum.
t-m oeceífarif» toncludit , quam que poieft , fuípeudit . Fateor me hoc íliud . Si & lamen ¡unt ate- hic hominis ingenium non fatii v.i t crgo Camlus M J J W ; , tr Qf- tenere. Fados eft a Deb mundus .' rui . Faftus, inquit . Sapientia , an ftul-
C i ) Et boc argumentan , n¡(i ta molitione ? Sapiemta p r o f e s o . aiio fulcutur. hoc probar, nultam E't h*c Dei fapientia e t e r n a , r'Tt ne in homine quidero pode Deufque ipfe ? Eft . (¿uid igitur
ri poffibilis ideam , ac exemplar, cachinuis opus e f t . f i quis eam fa- quín continuo íes iila exflltat . pteotiam «ternura mundi exem- Quid autem faciemus Bolmgbro- piar, ut Platonici faciunt, vocer ?
< o , qni in fpecirotne philofophico De vocibus ne conteadimus ? Aut negnt dici * quoquam polis ,* nüuní igitur in atterao exemptari facrus t e r n a m fuiíe in Deo naandi ei mundus, aut caíu . Quum boc
atar ! lu eo-jue falle dcñdet a.erietar i iüud falta: ur neceflé 4¿u3 atatooicyl modo jaaioics, W cft .
C O N T R A MUNDI i E T E R N I T A T E M . 13;
Ad quartum argumtntum Pruclt.
P
Rima hypothefís, eíTe ideas omnium rerum , quilas Plato ponebat, Plaronis quidern illa ef> fententia , verum difficilis crediru, & ah AriOotcle plurimis locis a- cerrime oppugnara, & pene labefa&ara . Cererura, difpu- tarionis gracia , concedamus eam Prncio. Altera tamen , quam ei fubjungif, cft manifefte falta ^ rempe , quod eíTemia idea? í:t referri ad aüud , hoc elt e(Te ejemplar a1- terios: Etenim, aut idea rrundi eft fubftamia , aut non eft ; ft fane Plato ideas fubílantias primas & nobilifli- mas eíTe cenfet: & cum rrnndum animal quoddam perfe- í t u m , & fubftantiam eodem flatu permanenrem appel- l e t , multo magis ipfum ejm Archetypum fubOantiam ef fe oportet. Si idea mundi fubftantia eft, elTenria ej-s non confiflet in relatione a^ aüud; eft enim fublanta ens abfolatum , nuTlius vel fubjeéTÍ vel termini adminicula , ut confiftat. indigens: ea vero qnT refsírun'ur ad a!accidentia funt, 8c» non p?r f? conrrent, fed fundantnr in alio ; opponumur int^r fcfe, qur fuSflanti.T nn!l-»
modo conveniont. Non erir igitur efíentia'dei, exemplar eíTe alteTius, & referri ad aliad. Qjod fi idea mundi , ron in e o , quod fir exemplar mundi, fuam efíenríam obtioet, non eíl necefle, fi idea mundi arterna fuerit , continuo mundum quoque artemum fuiíTe. Sicot, qtvv»
eíTentia Sophronifci non efl pofita in eo , quod cfr eíT.»
patrem Socratis, non fequirur, ut íratim atqae fuere Sophronifcus, fuerit etiam Sócrates, fed bene cum pri- mum Sophronifcus coepit eíTe pater , tum quoque necesa- rio fait Sócrates. Sicuti etiam rex eO eremplar ejus ima- g i n i s , quar ad fimilitudinem ilüos effingíror , & tamen qnia eflemia regis non confiOit in e o , quod eít exemplar efle alrerius, non fequitur, ut ítatim arqi * rex fuit , etiam fuerit imago ejus. De idea mundi eodem plañe modo & fentiendum, & loquendum ei}. Si "\utem ider fubítantia? non funt per fe fubfiílentes, erunt notiones , x rationes q u í d a m , fecundum quas opifex , qui eas ani- mo comprchenfas tener, operatur. At ne fie quid^m ne- cefle erit ut una cum rationibus artifciaíibus lint opera', qoar f-cundum ipfas fiunt. Eten'm domorum, & na- viam íabricatorem effe licet, qui domus, vel nav s d-ati
I 3 in men-