^ .kV^TT^. - ■.>■
, . ■ % ' ■ r Vi ÍY.;'..
i S i f i i
':V '^ . ; ^ ’*v:4A. f/.;-*-' ' •■ ■>
p,:*.
*"j
.f»
.>• ii’ iCf-m *’ •*>
H*'.'
- ■ ii
Wi
f
hl
d.
I
I
PH YSIO G N O M O N I A
l O A N N I S B A P T I S T z C
P o R T x E N e a p o l i t a n i
L I B R I I V .
Q^ v l a b e x t i m i s , q u
2
Eili h o m i u u m c o r p o r i b u s qoii*^f p i c i u n t u r í i g n i s ,i t a e o r u m n a t u r a s ,m o r e s & c o n iilia ( e g r e g i j s a d v iu u m e x p r c i l i s I c o n i b v s ) d c - m o n í I r a n t jV t i n t i m o s a n im i r e c e ífu s p e n e t r a r e vi - d e a n t u r *
Omnibus ornnium ordinUmfludiofis k fíu vtiles ,má- ximequeiucundi.
E d itio poftretna priori co rred io r.
0
Uífi duplici Rerum & Verborum I n d i c e longé iocupletipmó.D
eH
v u a n aF R A N C O F V R T I
A püd N icolaum Hoffm anpurri,im pcníis h*redumí lacobi Fifcheri.
A n h « M.DC. £ Y
11
LT . t u s 0 6 o
c.
I
st-
í i ,
: . e
• : J
' v . \
L
e c t o r iS.
icientia coniéiStüralis ¿É^’
nec fem per opratum aflequitur fin em xu iu s figna naturales tan
tum propcnfioncs indicare poCi funnnon autem aótiones iio ítr^
libera? voluntatis y vel quíe ex v itio íb , vel ftu - diofo habitu dcpendenf.nam in bonis,tnalis**
qu e a d io n ib u s , q u ^ in noftra poteftate funr^
v i r t u s , vi t i um confiftunt ^ non autem in
p ro p en fio n ib u s, quae in noftra volúntate n a
funt.
aut alrcriuscuiuidam im probitatis notas p r* fc ferre anim ad- uercerit.N.iw nobish^cfcientta tum mores,ttm viupropojttum,velu- tt qu&dam augurandi ars, aut Deorum crai ula, vtoctfimum vatici- nandi genus,ahque vllo experimento demonjlrat, vt proborum propofito 'miurere felejlortim w¡probttates,&flagitta deuit arepoftmus.Itaque omni prorfm (ludio futuram perdifcerefortunam quemlibet ,neceffari- umiudicamt Ex fronre riú a x , Adamantitua it,,eú :im \n ip (o o ris fi 1 e n t i V -, n a r u ra 1 oq Li i ai r. D/£ ebat Cieant es p bilofopbus, fecun
dum Zenonem . e < (pecie mores <iign‘ )ci poilc-. Rychagoreismo
rem fuiff? ,n.irrat lambliihm, venientes ad ipfos ¡i; Lendi gratia, non prius adr,nitere quam figuram inceffum &totim corporis motum dili- genttftme perJpexiJfeHt-, vt plane é natur* pun s num ad diLjplmas apti forent .nec ne,cognoU crcnt. Ouoniam natura ipfa , qu£ anmip confor
mat corpora.injirumenta etsiongrua fubminijlratqmagtnesipanimo- fum mcorporilmtndicat per quas eorum ingenia deprehendi poftnt.
Sócrates item.i-itibonepa indoleprxditi vtdebantur,adphilGfrphi<e(lu
dia rapieh.it, ex Platone habemus ■, & ex fpecie, & optuna corporis modulat‘one A-lcibtademadfupremum Reipgradumperuenturtirapra- dixit Piutanho nferenre Jpfeidem etiamrefert,Spartanis morem fuif- fe nutriendi oartumgeutton tus non e([e,'eieumquendam in locum de
porte fe. vhi ('‘dentes .qi;: ex rribiilibtis maximi natu ejfent.fi qtvdm in*.
fatrc-'i' ammaduerta-int punre effJ.lum ,& rólm fitim , educariitihe- bantfiii ciultm ig lauitm ac deformem.,ad locum exponendum denutte- hafrt fecMi Taygetum pr£< ipitem ac proruptum; perinde quafi eius vita, quiminuspuuraflatnn ah initio, & ad bonam corporis cempofitione, O ad robuftttatem naturaproducius noncffet,n%fibi y tteq^ Reip. vitili foret. Saturam ammantibus corpus animi moribus & aBtonibusacco- modatuni dedijfe,& fcnpft Plato ,c ra b e o Arifioteles. Ouontam in- firunientim omne altcuius caufafit apartes autem fmgtils corporisali- iuius caufa fa ¿h fint.illudque ctim caufa aliquidfit, ailia quadamfit;
perjpicuumefitotum corpus maioris alicuius a£lionisgratia confittu- tumfuiffemeq^ enim feclio ferra, fed ferra feélionis gratia inuentaeñ.
Quare iorpus animi caufa conditum e fi,& partes operum (fr munerum caufa^ad quafmguU natura condita funt. Galenus item libro De partiti vfu particulas omnes corporis anirm vities ejfe demonfirauit, quippe eum infirumentum fit corpus: ob eamq^ caufam multum a fe diuerforu
) ( J ámmalium
P
rOOE M i V M .
I
P R O O E M I V M #
N s i G N j V M f ) ? nonnullorum in PbilofiphU proierumvulgatafententia: NuiJum cifeho minefociaiiasanaTial. lurequidem ,fim m '^^‘¡^ 0 ) i^iores, qutbtu ipfe fam iliariter vfurm fuerit,co-
,» nimCrffYP gnofcere velit-, aut dum feaftm pertractando inti/ftjt dijtu ipunni nertraflandn tnti.
mos eorum moresperfcTutari contendit,eumvh tam a bjii/ntrt. ,uut pluries in vita falli oportere,nemo eji,opinor,qui m- higat: cum m tam numere fo hominum catu quamplurtmijint, quorum faihiliarirasperniciojtor,quam m ultorum, etiampotentum inimicm / f . M e n s en im h i-m a n a ,v fM .r « / fi« í/ fn ¿ k , m u ltis iimulatio- n um inuo^ucris t c g u u i; & q u aii velis quibuíH am obtenditur y n iu rc u m lq u e n a tu ra ffro n s, o c u li, vu ltu s perfafpementiun*
tu r,o ra tio v e r o ía p iííim e .S u b h o m in u m effigie, inquit StnecA, Jarer fe lin u sa n iir.u s,im o feris i* u io r , ¿¿im m a n io r. ObidSi- crates feneflratum hominum pedus concupiui , ne occultiores delttefce- rent fertfusfed eo penitus recliifo & patenti^omnibus perfiicuumferi poftt ,quidfibi vellet,aut meditaretur,ver a ne proment,an fecus. Hui(
malo opem tulit diurna prope fcienita Vhyfiegnomonia ,a fummisrn- diquaquevirisfummofiudiofummaque tnquifitionepertradata. Het namque ab extim is, qua in hominum corporibus conficiuntur,fignis, ita eorum naturas,moresyér confilia demonfirat ,v t intimos animi te- c(ffiis,acvt ita dicam ypenitifiimacordis loca penetrare videaiut. Efifcd itaque clanentifim i Dei benignitas, vt reconditi mores, ac arcanAbt-
n intwi affecltonesfignis exprejfafmt,ac inpropatuloconfiituta,quoptf P'i'^falutt quilibet (onfulendo,fideltbHs,probtfque moribus infignttis AÍ-
hareret;fce/cfiosprauofque declinaret, itemquefapientia praceptor0 doLuit,dicens:Qmv. iracundo h om in e n on cohabites,neqi cuin in in d o com edas; n eq u eab eas in c o n iiliu m impiorumatqu®
vanitates,nec in c a th ed rap eftilcn ti* iedeas. Si vocauerinttCi v e n m o b ifc u m .c u m ip lisrie p ro iicifca ris. Volemoninqutf : q in d c il,q n o d hom ines iu u arep oflicJio cp ricftatP h yfiogn o - m onia. N e cen in id e p o íic u m q u iiq iiara ,a u t thcfautum,ai^^
v xo tem cu rq u am credere, neque am icitiam cum ilIo inir^*
auc VKinum exopcart d e b e t , quem p e t u la n t is , ifliidelitari|*
p R o OE M I V M."
fu it Thilemoni,qui cum tam adfiexiffet.&mmhrum mmhró comps- raffetyprottunciauitipfum effe virum luxurtofum,coim appetentem,&
deceptorem:oh quam caufam difcipulis em indignatis, & culpantibus,
&flagellkfere Philemonem tundentibus,quod de viro eximio talia iu- dicaffet,abeis tamen hoc iudicium ad Hippocratem delatum eft,qui con- feffus eft Philemonem verum omnino de ipfoprotuliffe; fed amorephtlo- fophiAy&honeftatis fui cordis concupifcentias omnes eiecijje ,& ftudio
&abftinentiaconqutJiffe,quod prius eius natura negatum fuer at.Hanc fcientiam in Pythagorica, & Socraticaphilofophia arcanis fanbliftme cuftoditam legmus\hanc Ariftoteles Alexandro vttlem,acnecejjartam perdifcendampropemt , & ex vultus infteótione ad fui regni mmifteria eruoseligendos monet; hanc Auicenna Medicisvtiltftmam monftrat, fv t exvultu, & oculis de eius agritudimbuspoftint indicare. Hanc ergo fcientiam blande excipiamus, hilar iter que ample¿lamur,vt vere no- ftram,&denobifmetipfistralfantem, quam qui non am at, quam qui non ampleltitur, nec philofophiam am at, neque fua v iu difcrimina curat.
) ( 4
IN
p H o os M 1 'V M.’
(UtmiíiutH partes differre, quia ipjfta animimaxime differunt. Quoi lactantim Ftrtmanus Tbeclogtu & pbtlofophusJibroDe opificio Dei vfurpauit. Nefior vultmfwiilitudmem Telemachi conjpicatm ,apud
NomeruTH,ita de animo conijctt:
f i vera viri,puer optime, talis Es foholeftuper altus habet me clara tuentem,
Lum ina,& orapatrem refirentta,quid, quod&iVá Afiimilii fandi tibi copia}quis queat alter
ifia loqui puer fingenti nificretm Vlyfie}
fiUxander, cui cognomentum Magni inditum eft, idpraciarum edixit, quod imaginem fuam noluit a multis artificibus vulgi contaminari,^
^d,Vt Horatius ai t ,
MdtHo cautt,ne quis fe,prater Apellem, Fingeret,aut alius Lyfippo duceret ara Tortis Alexandrivultumfmulantia,&c.
Vtftatuis,tabellis,& toreumati idem vigor animi beHatoris, idem inge
nium maximi honor is,eadem forma viridis iuuenta, eadem gratia reli
cina frontis videretur, Foterit etiam huinfmodi fcientia non folum ex altorum fed etiam noftri injpeólione maximi effeadiumenti,vtnofmet tpfinoliripbyftogHomoneseuadamus. Nam refte antiquitus memora"
tum legimus, Socratemphilofophum fteculo ad morum dtfcipUnam v- fum effe:quod Seneca item tradit admuentum, vt homo feipfumnofce- reunam ex hoc confequimur noftri notitiam, mox confiitum quoddam.
Namfiqttis femet inffeculo contemplabitur, corporis optimam confti-
^ tutionem con fricatus,procuret ,ne corporis dignitatem morum debone- Jlamento polluat ;qui vero exfignis forma ammam minime commenda
bilem ammaduerterit.nauiter confurgat, vt virtutis exercitio corporis rnalafigna repedat.Sunt enim eiufmedi animipropenftones & affeflus, vt mifemordta,ira(undia,& inuidia,vt quiconftimti funt, quafi ma- la animi valetudine,fanabiles tamenwt de Socrate refert Cicero in Tu- fculams,quum multa in conuentu vitia collegiffet in eum Zopyrus,qui ft naturas cuiufq^ ex forma per(picereprofitebaturd,erifus eft a cateris,qui illa in Socrate vitia non agnofcerent; ab ipfo tamen Socrate fubleuatus eft,quiitbi vitia illa tntffe,fed rationeaft eiedadiceret.Similem hifto- riam Ariftoteles Alexandro Magno recitat de Hippocrate,cuiusfiguratn fum eiusdifcipuU depingere curarent, piéla & optime expreffa delata.
36 D e íudicandí m e t h o d o , & q u * (i ant
1 7 Q m dfitPhyfiognom onia
1 8 D c íyllogirm o p h yíío gn o m o n ico
^I
ndexC
api tvaí.
39 41
4
&I
í
1
3 4
r
é
7
8D e capite D e capillis
D e coloribu s capillorum D e fronte
D e íiiperciliís D c c i iis
D ecem potibu s
T
D eau rib u s 9 De nafo 10 D e vultu 11 Defacie II De genis
15 p e facie pulcris deformibusque I4 De faqieiS^ corporis colore 1 j De labiis
í 6 De ore 17 Dedentibus 18 D c lin gu a 19 D e anhelitu i o D e fufpiriis t i p e rifa t i D e vo ce 1 3 D e lo q u ela
2 4 D e m axillis & mefite,
25 D e c o llo ,
t 6 P e gutture 27 De clauiculis;
i
8
, De ceruice "í.) ( S
4 7 6%
7 4 98 10 1 102 10 4 l i o u r 152 14?
J4 6 i j f 16 6 1 7 1
*7f 177 17 8
18 1 19 2
l o o
2 0 9 liO
t í z 2 9 D c
I N I O A N N I S B A P T l S T i E P O R * N e A P O L I T ANT D e H v M A N A
P
H Y-ilo g n o m o n . L ib . 1V . I n d e x C a p .
C A P . í.
T ^ E m utua aním i Sc corp oris co n fe q u u tio n c foJ.|
E x corp oreis notis etiam b iu to ru m difpoíitíoncs
d ig n o fci poíTc }
3 A n tiq u o ru m o p in io n es de p h y íio g n o m o n ic a fcien-
tia ' ¿
4 Q u ib u s m odis m aiores noftri p h yfio g n o m o n icam fcien- tiam fp e c u la tifu e rin t,&: tradiderin t 7 5 Q u o m o d o per rod u s corporis tem peraturam de mori-
I; . a co n ieiftan d u m IG
6 cordis tem p eratu r* fignis n
G - ^ b r i tem peratu r* d epreh cn fion es
¿ . ftrico rp o iis h u m o rib u s ,c x q u ib u s m ores coniici
Z - Xi \ - ÚZ If
l_ 'i .ra P la to n e m ,& q u o m o d o pei animaliiimpartesiic
i- c a n d a i?
ÍC k ':.z u a T iO g iim ,& q u o m o d o é d iu eifis c * li locishom'*
r> i iTOfes fint co n ieéla n d i h
t i
C
::-z. "" P hilonem , Sc q u o m o d o ex apparentibus e kciciV iit iudicandum Jf
1' I ‘/Ú.C c etiam per figna a contrario fu m ta m ores diiudic^'
i e : mus * ^ li
E; Q u e x d iftin ftio n e h ab itu u m , Sc p a ffio n u m mafculifl' 5c na m in in i generis de m oribu s m u lta conieclentur il
'.A 1'^ inAnOitldi
8
^^*‘ ^ i...ig c u ,.,o u c u iu u u u 5 m u u a couicv-!-».!...
Q ¿ m odo per plures paffioncs etiam a li* indaganda
57 ■ ■ ' ' '
i 5 ■ a nutricibus etiam iii morum , cognitionern
nire poifii mus '' 1
" i6 P'
# ,7 D e coloribus ©culorum
7 D e variis o cu lisjfc prim o de granitis 8 D e oculis cum veriicolorib iis circulis 9 ,10 D e oculis obfcuris vel claris
I I D c oculis fplendentibus
I l D e m otu o cu Io ru m ;& prim o de flantibus 13 D e oculis fem o u en tib u s
14 -if D e vibrantibus oculis ii> D e oculis fe claudentibus
17 D e oculis frequenter fc aperientibus / 8 D e claudentibus fefe & aperientibus ocul.
19 D e oculis n id an tib u s
1 0 D e n on conniuentibus oculis 21 D e m obilitate oculorum 22 D eo cu lisrid en tib u s
D e oculis triftibus
2 } D e íurfum deorfum que oculis d irc d is 2 4 D e lim is oculis
I
n d e xC
a p i t v m.
Z
99
3 0 9
5 .8 3Z0
3 1 7
3
t9
3 1 9 3 3*
33
^354 3 )(f 357 I I *
L i b r i I V .
I D e iu ili & in iu il;i figura X D c probi viri fig.
3 D e im probi viri fig,
4 D e fidelis & infidelis viri figura’
5 D e prudentis & im prudentis viri fig, 6 D e ingeniofi viri fi.
7 D e hebetis viri fig.
8 D c m em oris fc o b liu io fi viri figura 9 D e audacis viri figura
1 0 D e tim idi viri figura ■ I I D e c in « d iv irifig , 12 D e fortis viri fig.
I J D c inflati viri fig.
1 4 D e pufillan im i viri figura
34
t 3 4 4344 345
3 4 ^ 349 3i®
.355 35 4
359
3553^7 3^1
' 3 6 8
29
D cíp atu lis50
D ed o rfo3 1 D e m etaphreno 5 1 D e G ib b is 15 D c c o ftís 54 D e lu m b is
j 5 D e hum eris 3 6 D e p e ñ o r e 3 7 D e m am illis 38 D e ventre
3 9 D e vm b ilico 4 0 D e pudendis 4 1 D e v ln is 4 1 D c m anibus 4 5 D e digitis
4 4 D c coxendicibus 4 ? D e natibus
4.6 D e fem oribus 4 7 D e genu 48 D c tibiis 4 9 D e fu iis
50 D e talis pedum f i D e pedibus
5 2 D e digitis pedum 55 D evn g u ib u s 5 4 D ein ccflu
I
n d e xG A P I T y M.'
5 4 D ein ccflu
55 D e m agnitudine & paruitate corp om m
2 16 tiO
2tl
224 227 251 232
¿35
¿55 236 2 ) 9
¿45
»4 7
¿ 4 7 249 2 5 0 ij-r
¿55
¿56 2f7 260 261 264
»7^
214
y
L
I B Rí I LI.
2
3
4 5
D e oculom m quantitate D e angulis oculorum D e genis oculorum
D e pupillis oculotum D e oculorum fitu
J
z t t 286 287 289 299
< .7 D '
'.y. ^
, l
-
GMéM ' '■ .'
■ ■ •> l
•Fi-
'T
' y . ,
:' , .c'' /
■■V vd
I Í ■ f "
-■. , >/
- J;--’’ .;/:;
4
15 D e m agnanim i viti figura 16 D c auari viri fig.
1 7 D e liberalis v.fig.
18 D e iracundi v .fig . 19 D e fto lid i viri fig.
2 0 D e m anfueti v .fig .
2 1 D e intem perantis viri figura 2 2 D e ftupidi v .fig .
2 3 D e tem perantis v.fig.
2 4 D e im puden tis v.fig.
25 D c verecun d i v .fig . 2 6 D c triftis viri fig.
2 7 D e auari viri fig.
i S D e iu cu n d i viri fig.
29 D e arrogantis v.fig.
j o D e fim ulatoris v.fig.
51 D e m endacis v.fig.
D e veracis viri fig.
D e adulatoris v .fig . D e m olefti v.fig.
j4 D e in uidi viri fig.
D e im pii viri fig.
S6 D e m ifericordis v. fig.
57.58.39 D c in iu rio ii viri figura 4 0 D e talorum am atoris viri figura 4 1 D e loquacis v.fig.
4 2 D e inefficacis & efficacis viri figura 43 D e fatui im probi viri fig.
4 4 D e heroici viri fig.
4 5 Naeuijvcl figna in facie ap p aren tia, in reperiantur,pr*íágírí
. Capitum.
I
n d e xC
a p i t v m.
369 370 37t 572 374
376
575 381 381 581 384 384 485 386 587 3S8 ibid.38?
ibid, ibid.
390 ibid.
39 i
595
ibi.
554 I .
35
)'598 q u a corporispartc
4O0
i o a n -
J O A N , b a p t i s t a
PO R T.E. N E A P O L I T A N I
D E H V M A N A
P h y í í o g n o m i a .
L I B E R
r.
D e tnutua animi & corporis confequatione;
C a p V T . I .
E S T A T V R experien tia,quod anim i á corporis m otibus non íin t im paíTibiles,
& anim^ paílionibus corpus corrum pa
tur , inito q uod am fcedere , in ter ie confligant, & re fa n e n tu r, fc tandem fibi m u tu o com patiantur. In corporis m orbis anim um cu m corp ore pati & vna p e rtu rb a ri, facile videbit quifpiam rationis co m p o s, v t in ebrietatibusaredis^conftitutifq/
operationibus feriari, & in acutis «gritu din ib us prorfus delitu effici,nec iiio officio fu n gi; vr alienus h om o videa
tur. N o n n in u s corpus anim i aíFedion ib usflu du af.hic enim am oris igniculis accenfus, & m axim e i*u ien s,co c pus com m u tat, v t facile co n tab eica r V ireiliu s de D i
don e:
Sautt impsanimi,tdtamq^ incenfaper vrbem Bacchatur, qualis commotis excita facris, Thjas,'vbiauditofiimulant Trieterica Baccho
OrgiajScc. <
Apuleii nouerca priu ignifui a m o r e * fliia n s ,ita d e - fc rip itu r; Tallor deformis,mar cernes oculi fiaffa genua, quiss
Á tur-
d e h v m .p h y s i o g ,l i b .í; ^ fa ftu m e lQ v t fo rm am alterius animalis , anim am v e ro alterius h ab eat: nunquam vifus eft lupus, vel o u isj qui canis anim am , vel leonis h ab eret, ied fe ip p e rlu p u sS i ouis co rp u s, eorundem anim alium animam habebunt, vcneceffarium fit, tale corpus talem anim am ipfius ipc- ciei conuenientem fequi.
E x corporeis notis etiam brutorum difpofitiones digno fci pojfe, C .4 P. 2
p o S S V N T & nobis qu o q u e ínnoteícere diipoG-' rio n e s, ieu m aiiis, b rutorum m o ie s , e x corporeis fignis: & v e n a t o r e s ,& au cu p es,q u iq ;eoru m m in ifterio p r* ru n t,q u * ad ven an d um ,qu *q ue ad progen iem ido
nea c o g n o fc u iitu r, eligunt canes,vt X en o p h o n refert, corpore m agn os, probant leuia capita haben tes, fim os, m u fcu lo fo s, fub fron te ve n eib s, oculos elatos, nigros, praefulgidos, m agnas fro n te s, latarq;,cauadircrim ina, breues aures & tenues, poileriora gracialia, ceruices m o lle s,lo n g a s,& te re te s habentes. Plato, Oppianus, &C P o llu x equi ftatum corporis reftum & articulatum p ro
bant , caput o ifeu m , m axillas paru as, oculos extantes,' q uia vjgilantiores p u ta n t, quam p ro fu n d o s, ign eos, quafi iubferuen tes, corpus n ig ru m , auriculas breues &
m inutas, verticem g ran d io rem , nares patulas m ulto, q uam con n iu en tes, v t apertiores m eatus habeant ani- m * , roftrum ad u n cu m : fic de peftore non oriatur cer
uix,tanquam porci,prona, ied em inens pertineat ad ver
tic e m , v t gallinacei, circa fu m m am vertebram gracilior fit.v t caput in eo fleftatu r; ita collum fuerit ante equi
tem ,ocu li autem ipeftabunt ante p ed es.V irgiliu s etiam eq u o ru m pr*ftan tia poiTe p r * ia g ir i, m em init his v c i- fibus:
Continuo pecoris gmerofi puUus in aruis Altius ingreditur,& mollia crura reponit, 'Primus & ire yUm , &fluuios tentare miríaces
A 2 Audet^
i
l O . B A P T í S T r E P C R T ^turbida,&fpmtus cruciatus tartidatevehememicr.ldtm etkm in brutis videre lic e t , am ore tabefccm ibus. V iig i- lius:
Carpit enim virespaulatifn, vritq, videndo
Iemina,nec nemorum patitur tnemimffc,nec herba.
S ic e r a m animus in u id i* ilim u lisexpu ndu s^ccrpu * e xtrem a induit m acie. O uidius e x in u id o ru m iig u raia- uidiam defcribensjait;
Pallor in ore [edet,macies in corpore roto, Necfruitur fomno, vigilantibus excita curis.
N im ia m «ilitia m ulti, & iapientes belluis (imiles fadi fu n t. H ecu b a a m iis is v ir o fc filiis,fc dem um P o ly d o ii m o r te nunciatadnílarcanisIatraíTedicitur. N ec d efu e
ru n t, qui im m odica l* titia ad m ortem deuenerunt.Dia- g o ra s lihodiu s, v t e x G ellio h a b e tu r, c u m tfes filios om n es v id o re s eodem die O ly m p i* coronari vid eret,eu m q u e sdolefcen tes am plexati eiient , in m anibus filiorum anim am effiauit p r« ]*titia. E t apud C a n n a s , c u m R o m a n u se x e rc itu sc« ra sc ire t,a a u sm a - te r , nuncio d e m o rte filii allato , iu m m o racsrore affed a fu it; fed cum id n u n c iu m filfu m fu iffet, arque adoiefecns n on diu poft ex pugna rediiftec,anus repcn- tcv iib fiiio jco p ia in o p in a tig a u d ii exanim ataeft.Im oin P h yiio gn o m o n icis pro b at A riftoteles,quodanim am U ' tet h ab itum ,corpu s im m utet form am ,id eft,com plex- ion em , & m ores; & corpus mutatum formam,anima commu
tat habitum. C u m anim a triftis eft,corpus lugubrem fa
ciem j cum hilaris, hilarem oftentat; & diftbluta corpo
ris fo rm a , fbluitur & anima.Salomon,Spiritus triflisexfic- cat offa, anima hilaris,hilarem facitM m ta.eft a n im * pafsio/
M ed ici corpus curantes, anim am á mania lib e ra n t; fic corp oris curation e,form a folu itur, & anim a liberatur, ita quod co rp o re* dirpofition esan im * p o te n tijsfc vir
tutibus correfpondent; imo an im a,fc corpus itafibi mu
tu o correfpon d en t, v t plurim arum adiniiicem pafsio- num cauiT* fia n t5 n eq u e vn qu am anim al tale á natura
fad um
d ic o , facie lo n g a , & angufta, v t in vu lcu re,& fim ifftudi- n c a q u ila m referant,faucibus & g u la a m p lis,o cu lis m ag
n is,cauisj & paruo orbe in eis n igro,collo lo n g o ,p e d o re ciaíTo, carne d u ra,longis carnoíisque coxis,íed crurum , g en u u m q iie oíftbus b reu ib iis: vn gu ib u scraG iSjIon gif- que,] Falcon es íint capite craíTo, non tam en enorm i,8c o b lo n g io ri,m axillaru m partibus b e n e ro tu n d is ,& b r e - uibus, m o b ilib u s, ipecie hum idi cholerici(qiiorum pro
priu m eft cito m oueri in p r * d a m ,& non d iícu rrere; íe d plus au d en t,quam pofsint) eolio breui, íed non adeo,vc enoraíiefit j quod p h leg m aticam ,frig id am ,a u tm e lan - cholicam íiccitate m íign ificar,n od uaru m inftar: c a u d * lo n gitu d o tanta íir, VE c o m p o íit* a l* fuper caudam at
tin g an t ; lon ga enim cauda íp in * ¿ o ríi m edullam nim is húm ida in d icac,& o b e í* tim iditatem rpedus am plum , neruoíim i, & validis ofsibus m u n itu m ,q u o freri ad feriendum prom ptiores íin t,fem ora craíTa, crura bre- iiiaríic grues & aues m agnas capient.Fcecundas gallinas ita villicus p arabit.P ro bi coioris,id eft nigri^aut fíaui,ro«
bufti corp oris, q u ad ratas,p ed o ro íás,m ag n iscapitibus, re d a rutilaque criftula, & interdum gem ina, albis au ri- bus,im paribus vn gu lis,íed non cruribus em ineant t r a n f uerfa calcaria;nam q u * hoc virile geru n t in íig n e , con tum aces ad concubitu m dedignantur adm ittere m ares.
A g ric o l* etiam apes operi habiles, 6c ineptas fignis c o g - n o ícu n t.V irg iliu s.
hic mel ior infignif & m y E t rutilis clarusfquamis¡ílls horridus alter Defidiaúatamq^ trahens inglorius aluum,
Vlinm s úziLeonum animi index cauda, ficut equorum auresi n a m & h a s n o t a s natura generosifsim o cu iq u etrib u ic im m o ta c rg o p !aiid u m ,clem en tem ,b lan d ien tiíim ilem a rg u it; crebrior enim iracundia eiu s.Inpifcibus,herbis, plancisque etiam a d fu n tn o t* ,e x q u ib u searum m o res, vir tu t es, vt pote m edie* facultates,6c vitia,ícilicet vene
na cognofci poíTunt, quas p ro p em o d u m in vereftu d io -
A
s
focutnDE HVM. PHYSIOG, LIB. i. f
31
+ l O . B A P T I S T J E P O R T i E Audet, & ignoto fefe committere Fonto,
Nec Panes horretflrepitus-,illi ardua ceruix, A Ygutumq^ caput,breuis aluus, obeftque terga,
E c bubulcos quibus fign is,q u ave fo rm ab o u e s e lig i- debean t,docet;
optima torUA
Forma bouls,cui turpe caput,cui plurima ceruix»
F t crurum tenus amentopalearia pendent.
Tum longo nullus lateri modusiomnia magna»
Fes et iam,&camurts hirta fub cornibus aures, Nec mihi difpliceat maculis inftgnis & albo, Aut iuga detredansjinterdumque afpera cornu»
F t faciem tauro proprior, quaque ardua tota, E t gradiens ima verrit vepgia cauda.
V a r r o , oues qua fo rm a adfoeturam eligere oportet, d o c e t: Eas eife o p o rtet am plo corpore, q u « lana m ulta iit ,& m o lli, villis altis, fc d e n iis toto corpore j m axim e circu m c e ru ic e m ,& c o llu m ; ven trem quoque v t habeat pilofum jelT eoportet cruribus h u m ilib u s,cau d is,vtiim t in Italia, prolixis,in Syria b reu ib u s.E t arietes fron te iint lana bene veftici,intortis co rn ib u s, pronis ad ro ik n m , rauis o cu lis, lana opertis,auribus a m p lis,p e d o re ,fc rc a - p u lis, & clunibus la tis, cauda la ta ,fc io n g a .Id e m q u e etiam e x progen ie eligere aocet. M o n ftrat eciam in fu il- lo pecore fubiilcos prarftantiores eligere, v tic h r o f« fin t am plis m em b ris, p r« terq iia m p ed ib u s, & capite vniiis coloris p o tiu s, quam varii: h « c eadem habeant verres, tu m vtique iint ceruicibus am plis, & boni fem inis , ira e tia m á p ro g en ie, & cseliregione cognoicendos. Sic etiam D em etriu s C onftantinopolicanus auceps fuos ac
cipitres ad aucupium idoneos elig it,v t caput inftar ie r- pentis p aru u m ,& p lan u m habeant, rotu n di,& quadrati o b lo n g is p ro p o n an tu r; lingua nigra , pennas in cauda treidecem gerant, iin t paruis digitis,m aculas in naíb n i- g ra sd n v n g u ib u sv e lu tifq u a m a s, circa radicem vnguis íciíTuram jfc lineam habeant. A ftu res lin t capite m o
dico.
A riftotelem e n im , & T r o g u , alioqui íéuerifsim os viro s deriden s,q u * fcripíerunt, vana retur, & fíne cu n ftatio- ne proferenda. Sed hi cum a veritate adm odum aber
re n t, ncc alicer,quam verbis & vanis opinionibus inni
ta n tu r, fuperuacaneum duxi eorum opiniones redar
guere.
^ ib t u modis maioresnoHri phyfíognomonicamfcientiam Jpeculatifuerint,& tradiderint,
C A P . 4 .
, V N C autem ipecu lem u r, m aiores noftrhqui hanc
■i^rdenciam receperin t, q u ib u s m odis eam fpeculati fu e rin t, nobiique tradiderint. Prim i en im e x corporis tem peratione m ores innotefcere pofle fcripíerunt, C on ftan s enim fuit antiquorum Philologorum opinio.
A n im i m ores corporis tem peraturam ie q u i, neque folu m in iis id euenire , qui fecum tem peries c x matris aluo traxerun t,fed fi tem pore.alim en to, alii- fue rationibus m utantur,m utari putant & m o res,& , v t iidem re fe ru n t, ed u catio n e,ftu d io ,& d ilig en tia h u iu i- m odi im probitates reiiciuntur. Em pedocles A grigen ti
nus d ixic, m ores non folum elem entarias co n ftitu tio - nes ie q u i; ied noftros anim os efle dem entares h arm o - nias;argum ento efle ,qu od in om nem eifeflu u m difin i- tionem ingrediantur com p lexiou es. V t,ira eft accenfio (anguinis circa c o r ; m anfuetudo eiuíHem tepeicentia, audacia (anguinis ad extim a diffufio; tim or eiufdem ad interna reu ocatio .P lato iiiT im ajo e x vniuerfo corporis habitu laedi ani mam putat,acres p itu itas,fd leoiqu c hu
m ores per corpus o b erra n te s,q u o q u o fin g u li appule
rin t vaporem iu u m ,a n im « penetralibus in flu e re ,v n de anim o languores inducant pro loci n atura(ficauda
c ia , tim iditas, obliuio,Sc hebetudo o b o iitu r,& e x cor
poris con tagion e iniipientia 8c anim i ruditas n a- V 4 fcitur).
DE HVM, PHYSIOG. LIB. I. 7
fórum gratiam publicabim us, v t viiufqiiííqu e varias, pene infinitas íuo m arte plantarum facultates venari p aG it.E t iic certis fign orum propriecat bos reliquorum anim alium operationes cogn o ícu n íu r. Vnciefi h * c vera fu n t, v t vera elfem anifefte videntutjerit vera ph yii- o gn om on icafd en tia.
10 . B A P T i S T E P O R T E
I 11li Antiquorum opiniones de VhjftognomonicAfci- entia. C A P . 5.
^ E D videam us n u n c, p h y fio g n o n io n icam fiien t am qui pen kustollere co n atilin t, & q u icam ad m i^ e - r in t ,& adm iííam quibus m odis ipeculati fuerint,nobis- que tradiderint.Stoici,vt altius exordiam u r, inter quos C h ry iip p u s, á veritate adm odum aberrantes,cum ex
traneis corporibus m ortuorum animas accedere autu
m arent,eilque nouos m oresafferre,penitiishuius fcien- tiar fubicñum f lim inarunt.Py thagorei non folum in hu- m ana corp ora, fed in ferina quoque traniire exiftim a- bant. D icebatquePhythagoras,quod fuiifer aliquanda E fh a lite s & aliq u ato p o ft Eu phorbu?,atquea M enelao fuiffe vulneratu ac poftrem o P yrrh iis,& p o n : Pyrrhum fa ñ u m fuiffe P ythagoram ,5¿ d u m E th alitesfu eritM er-
curii filius putatus, ab eo pro m unere accepiffe, vt illius anima perpetuo vagaretur in q u a s vellet a rb o re s, vcl animalia .FndeO uidius:
Morte carent anima fimperquepriore n li^ a S> de,nouis domibus vimnt,ha,hitantque recepta.
Omnia mutanturynibil int¿rit,errat,& 'tUtnc Huc venit, hinc illuc,&quoslibet occupat artus Spiritu Syd que feris humana in corpora tranfit,
Jnqueferas nofter,nec tempore deperit vllo,
Phtacnitius au tem , & P o fsid o n iu st* le ftiu m rerum ftudiofi,anim asé ftellis m o resd u ceie trad id eru n t.H o - ru m p o ftw m o Plinius opinionibus adfiipulaii videtur;
— Ari-
qui e x caloris exuperantia liberales eíTe d e b e r e n t, ta m en p a rc o s, fcau aro sextitilT ejid q u e non e x tem pera
m en ti, fed e x proprietatum fignis euenire.Praeterea am b u la n te s,q u i cap u tad d extram inclinatum fe r u n t, c i- n ^ d iltin c .q u o d non e x caliditate, frig id itate q ;, íe d e x fign i proprietate cogn ofci tradiderunt. Alii tres h om i
n um m ores perfcm cádi m odos tradidere,vt'A rifto telcs in fu is P h yfiogn om on icis tra d id ic ,q u io m n e sa d v n u m tendunt ly llo g ifm u m . P rim u m m o dum b ifariam diu i- duntrnani fecundum v n u m q u o d q ; anim alium gen u s p ro p riam quandam fig u ra m d e fc rib u n tj& h u ic fíg u ra í proprietatem vel paG ionem p r«fígu ran t co n u en ien - tem . V r i le o n u m g en eri,ro b u ftiísim u m eíT e& an im o - liisim u m jlarg.u n tu rjaiu n tq u en eceiT eeiT ealiq u od fig n u m ifseíTe ,q u o a n im o íita s, & fortitu d o eapern ofi.
catu r,id q u e eíTe latiim p e d u s, ampios hum eros,Sc m ag
n as extrem itates habere, & e x h is íy llo g iím u m d e fu - m u n t ; O m n e habens latu m p e d u s h u m ero íq u e , ad m agnas e xtrem itates: fo rte eft, & an im ofum . Alii vero tali anim ali corpus & propriam anim am ad íciib eb an t, putabanrq 5 tales m ores in t o tu m , vel íecundum partes ei ineíTe, qui hiiiiifinodi corp us,v el corporis partes pofi*
fid eret,idque in ca?ceris anim alibus faciu n t; v t cani co n - tiim e lio fiim , & im pu den tem ; oui vero m anfiietam efi- fe. V terq u e m odus Platoni adícribitur, cum d ix e rit, an im am dari corporibus íecun du m m erita m ateriei: ac fi d icere t; L e o talem habet anim am , quia eius m ateriei tale erat m eritu m , fiu em iftio. N o n adm odu m a p rim o differens eft fecundus m odus , q u e m T ro g u s tradere con atu s e ft: n am n o n tan tu m om nibus anim alibus,fed fc ip fi hom inum g e n eri, n on vm u eríb ,fed d iftin gu en s fecundum g e n te s , m ores afsignabat fecundum corpus;
nam fig n at« regioni proprium corpus fta tu e b a t,& p ro - priaspafeiones, v t c u italcc o rp u s ineffet , & talem ani
m am pofeidere neceffe f o r e t , & fecundum reg io n u m clim atu m qu e d iu e ifiu te s , h om in u m m o res variari.
A y A lii,
DE HVM. PHYSIOG. LIB. i. 9
Hi!iÍ!
t ' -Í
■*!'
i'; , %
ri-!í
citu rjtan to q u e hom ines prudentiores efie,quanto cor- p o ra minus humiditate participantia fuerint. A riílotcles c x corporis tem perie animi facultates affici, fécundoD e partibus anim alium tradidit. E ft roboris efficaciorían- íá n g u is, qui crafsio r, calidiorque ft t jfe d q u i tcn u ior, frigidiorque vim ^fentiendiintelligendiq 5 obtinet ple
n iorem ; & i n iis qiioqu evidetiir,quaeíanguini p ro p o r
tione correípondent. Q u am ob rem ap es, & h u iu fm o - di animalia in genioíioraftint m ultis fanguine p r*d itis, nec non inter ea,qu a?ían gu in em frigidiorem tenacio- rem que habent.
Sed o p tim eco n fta t, qua?calidum ,tenuem ,Scíín ce- rum habent; im o e x íanguinis naturajm ores in an im a
libus differre: Sic taurum , & aprum fortes efle,q u o d eo ru m ían g u isfít feruentifsim us, G alen u sin libro D e m u tu a a n im i, m oru m , & corporis con ftru ílio n is c o n - íequution e,cum videret tantam eííe anim i cum corpore copulam i anim am non íblum fui corporis tem periem íeq u i, fed anim um ipfum nil aliud efle p u ta u it, quam sequabilem h um orum om nium in corporre tem pera
tionem , fcilicet hum iditatís,ariditatis,caliditatis, & fr i - gid itatis,vt Ronum tem peram entum boni animi m ores íe q u a n tu r , m aliim vero mali: cuius fententiaab o m n i
b us exploía e ft ,& vn o ore ftabilitum ,m ores non fo lu m e x p ra u o corporatura? habitu m utari,fed alim entorum , 8c loci ratio n e, vtp o te ex fuperabundanti phlegm ate in cereb ro , in defipientiam, e x nigra bile ¡11 m elancho
liam , & ex phlegm ate in lethargum trahi. Alii vero n on e x qualitatum tem perie, fed ex proprietatum fignis re
g iu s diiudicar: pofle opinati funt. H erm es enim , qui 6c inter Phyfiognom ones voluit annum erari, non nulla e f ieflgna m o ru m d ix it, q ii* non c x elem entorum q u a
litatibus p ro u e n iu n t, neque ad cauiam vllam referri pofllintjied ex occulta proprietate m anant. V id em u s enim cholericos, qui moeroribus asftuare d e b e re n t, Cx- pifsim e faceto an im o * ridibundos eííe # fanguineos,
qui
s IO, BAPTISTE P O R T E
A d d u n t alü ; C a r o ta ñ u a íp e r a ,iu n ñ u r* m a n ¡fe fta , ca
pilli & pili caí fsi 6c aíperi,colore ru b ei,m oderate com e
d u n t & d ig e ru n t, in laboribus durantes. D ixim u s da Íjm plicib u s,n u n cdecom poÍ3tistem peratu ris.Sign aca- J i d * , & íic c * te m p e ra tu r*: Caro calidior S c fic c io r, 8c hirfucior, & d u r io r , pinguedine carens .Gracilis e ft, 6c capillos nigros habet. C a lid * v ero & h u m id * : C a ro m o llio r e ft , calidior, & carn oíior.Si calidior erit, hiríli- tio r, 8 ctan g en íib u sn o n p aru n icalid io r,cap illin igti, 8c caro pinguedine careas. Si m u lto hu m idior,m ollis caro
¿c m u lta,co lo r e x albo & rubro com m iftus, & tangen
tibus paulo calidior .F rig id * v e r o , & h u m id * ; Capillis nud a c a ro ,a lb a ,& m ollis, 6c crafia & pin gu is,color vn á cum capillis ruíFus.Frigid* vero, S c fic c * tem p eratu r*:
C o rp u s natura d u ru m , Sc gracile, & g la b r u m ,ta n g c a - tibus frigidu m ,p in gu ed o,li gráciles íln t,p er carnes di f - pcría. Sed m o d erat* tem p eratu r* figna: C o lo r e x ru bro 6c albo co m m iftu s, capilli flau i,gilu iq u c,mediocri
te r criíp i, carnofitatis m ediocritas in qualitate quan
titate. A d fum m um ,corpus tangentibus n e q u e m o llc j neque frig id u m ,neque g lab ru m ,neque craíTum,neque tenue apparebit.
De cordis temperatura fignis, C A P , 6 ,
^ V M h añ cn u s de vniueríali corp oris tem peratura
^ t r a d id e r im u s , ia m n o sc o m m o n e to rd o ,v td e p rin - cipibus eius p a rtib u s, 6c prim um de corde dicam us e x G ale n o , C alidioris cordis deprehenfiones & fígna íip lf, m agn itu d o reíp ¡ratio n is,& p u líatilis v e n * celeritas,fre
quentia , audacia, 6c ad obeunda negotia im pigra eu igi- Ia n tia ;íi autem plus acceíTcrit caliditatis, tune ir * p r * - cipitatio , 8c furibuda tem eritas ad íiin t: erithiípidus his thorax , p r*íe rtim p e ñ a s , 8c q u * ad h yp o ch - ondria thoraci proxim a. T horacis latitu do,caliditatis depreheníio ceicebium aduccfetur» A iü addunt:
In
DE HVM, P H Y S i O a LIB,r. i i
i i l O . B A P T I S T ^ P O R T A E
A lii»v t P hilon Lacedaem onius,per app aren tes in co rp o
re
m ores fcien tiam e x e rc e b a n t: n am q u ib u s m oribu s q u ifq u c ÍC exe rc en d o praefigurat 5 n atu ra tales ciin e fle iudicabant, v t fi videren t q u em p iam o cu lo s fur fum natura ad d u cere,eu m falacem iu d ic a b a n t, q u ia co n cu m b en te s o cu los attto llu n t. Sic p a lle fc e n te s, m eticu lofo s d ic e b a n t, q u ia , q u i m e tu u n t,cx p a lle iit 5 & fi quis vul
tu m natura praefert, q u e m a d m o d u m q u i irati folent, c u n iiracu n d u m p ro n u n c U b a n t,fc fic d e caeterism ori
b u s.
Quomodo per totius corporis tm ptra tu rm demorihus f t con- tedandm.
C A P . ; .J E D n o n in o p p o rtu n u m v id e tu r , q u o m o d o animi m o res e x corp oris tem p eratu ris d epreh en di polTsint, r e fe r r e , praecipue quae e x M e d ic o ru m fo n tib u s haufi- m u s . C u m calidum te m p e ra m e n tu m e x im p erio eft, d ign o fcen d iiign ah aec re c e n fe tG a le n u s. C a r o e ft tan
g e n tib u s calidaftiirfu ta ,m inus pin gu ed in is h a b e a s , co
lo r ru ber,capilli nigri. Alii ad d u n t: C ito crefcentes,venae ap p aren tes, anhelitus m an ifeftiis, v o x fir m a , fo rtis, 8c a g re ftis; cito fiid a n t, c o m e d u n t, & d ig e ru n t b e n e ; pili crafsi, & natura luxu riofi. Frigidae au tem temperaturae fign a {u n t:P ilo ru m caren tia,p in g u ed o ,& frig id itas,q u ae tan gen tib us o bu iat,color vn a cu m capillis ru t fio r ,& vbi m ulca frigiditas a d fu e rit, liuidus, que n o n u lli luridum appellam . A lii: tarde crefcentes, an helitu ta rd o & im - m a n ife fto jv o c e fubtili & acuta fun t,in c o itu m debiles, p aru m c o m e d u n t, 8c m inim e d igeru n t.cap illo s exten - ib s , lo n go s & fubciles h a b e n t; co lo re a lb i, raro fiidanf»
tim idi fu n t , & im becillcs.H um idae tem peraturae figna;
C a rn o fu m co rp u s, m olle,leue,iun£barae o c c u ltx , vi
gilantes,confuetae partes pilis nudae, o cu li illachrym an- tes,capilli colore ftaui,im becilIeSjboni in gen ii,p aiiid i. S i iu x u a o fi, Siccae te m p eratu r*, C o rp o re g ra c ili,fc duro.
Ad-
DE HVM.PHYSIOG. LiB. I.
fi m ulto tem peratis calidiores eru n t; prim o quidem ru tili ÍLinr, inde n ig refc u n t, p roceden te autem tem p o re caluefcunt , fuperfluitates in p a la to , naribus , o cu lis , & a u r ib iis p a u c * & c o n c o d a ? .C e te r u m e tia m h u - m idi cerebri hiiiurm odi tem peram enta b re u iib m n o n ec pro fu n d o jilin t cotéta.A ddüt alii:C apilli m iiltb crift p i,& d iiri,o cu li longe cernentes,& d ircern étes,p u lch ra- n im rerum cup idi, corde tendentes ad nobilia. F rig id i cerebri iig n a : Redundantias plures hi in fuis habent e f- fluxibus,capilli ipfis fu n rre fti,& r u fi,& ft a n t e s ,& d u r i;
poftquam g e n iti, e iia d u n tte n u e s,& fin e n u trim e n to , facileq ue a refrigerantibus caiifis offen duntur,á deftilla- tionibus Sc obftipationibiis narium capiuntur ; t a ft * corporis partes non adm odum calida?, nequ e v fq u a m ru b o r apparet, in oculis v e n * n on v id e n tu r, m agifqu e ibm niculofi funt.
A ridioris cerebri figna funt,fine fiiperfluitatibus,in e f- flu xib u s,in ien fib.m axim aperfpicacitas, vigilantirsim /, capillos habent v a lid o S j& cito gen iti euadunt crifpi p o tiu s , quam re fti, celeriterque calu efcu n t. A d d u n t alii:
D u ri ingenij hom inem , & vacui, cui caput fap e d o le t, tem perati inceffus, & m otus .Si capiti vero affuerit h u - m idicas, capilli fim plices,neq;prorfus caluefcunt,fenfiis caliginofi funtjfuperfluitatum m u ltitu d o ,m u lti fo m n i,
& profundi. A d d u n ta liiiL u x u rio fb s e ffe ,& te m p e ra ti in gen ii,p io s,m iferico rd e s,& fim p lices,v an iq u ep ro p o - fiti . H * quidem iunt fim plices cerebri diftem peran ti*.
C o m p o fitiE v e ro ,calid i,& h u m id i cerebri; C o lo r b o n u s adeftjin oculis vena? m a g n *,ru p c rflu ita te sp lu re s,m e diocriter flaccid *, capilli refti , & fiib fla u i 5 nec fa cile caluefcunt , facile h u m e d a n tib u s& : calefacien
tib u s o b n o xii 5 laiduntur A u ftro , iuuan tu r A q u ilo n e , m u ltu m vigilare non q u e u n t, fb m n o fefe verian t, im agin um in fb m n iisilin t m u ltaru m , íenfus non habec iatis integros.Sicaliditati accedit ariditas, fuperfluitates
minime
redundant# fenfibus in tegri fu n t,m inim e fb m -nicu-
In dando ten ax.o b ílin atu s,p ro b u s, ¿ d u x u rio fu s .F rig i- d x vero com p lexion is cordis figna: P u lfu sm in o re sjre- ípiratio pulfibus p ro p o rtion ata , p e ñ iis tenu ibus pilis veftitu m . H i n am q u e n atura m eticulofi f u n t , inertes m in im eque audentes. A ridioris vero cordis fign a:P ulíiis afperi, anim us in iram p ro m p tu s, agreftis,8c im pacatus.
H u m id io ris vero fign a cord is; P iilfu s m o lles, m os m o b ilis , facile in iram proruens , 8c placabilis. A d d u n t a lii, an im o t im id i, hebetes 8c laborib us in h a
b ile s. C alid i v e r o , & aridi cordis fig n a;P u lfu s afperi, m a g n i, celeres , & fr e q u e n te s , reipirationes m ag- Í 1 * , celeres, Sc freq u en tes. H i autem o m n iu m in pe
ñ ó t e pilofifsim i,nec no in h y p o ch o n d riis, in tcañ an dis n e g o tiis p ro m p ti,fu rio fi,celeres, Scim p u d en tes, M ori
b u s ty r a n n ic i, in ira m fu c c e n fi, & im placabiles C ali
di vero Sc h u m id i cord is deprehenfiones : m inus hi, quam qui d iñ i fu n t, h iip id i; n ihilom inus au tem exp e
diti añ io n ib u s, nifi q u o d n o ita ipfis barbar’ eft anim us, ie d in ira m d u m ta x a tp ro n i.A t pulfus m o lles, m agni,ce- leres, & fre q u e n te s, Sc rerpiratiopu lfibu sreipon dens.
F rig id i vero fign a,& hum idi cord isiP u lfu s m o lles, mos v tiq u e m inim e au d en s, tim id i,& in ertes,ten u es in pe
ñ ó t e habét p iloí,n eu tiq u am fu rio íi,n equ e in iram pro- ni;hi m inus om nibus iracundi fu n tjim p u líi irritatiq;
iiiiram , eam cohibent Sc com p efcu n t,nullos p ro rfu s in p eñ o re pilos habent.
12 IO. B A P T I S T E P O R T E
Cerebri temperatura deprehenfiones, C A P . 7 .
J ^ V N C adaliam principem corporis partem ven ien d u m , fcificet cerebrum , fign aq u e e x G alen o acci
p im u s . Si calidius fuerit c e re b ru m , c u n ila circa caput
^ calidiora erunt, Sc in oculis v e n * percipiuntur.
Capilli his genitis repente in capite e x o riu n tu r, q uiíí m ulto
fit delirium . L u c re tiu s tertio libro d e his ita ce
cin it.
eJI etiam calor Ule animo,quem fumit in ira Cumfernefcit,&ex oculis micat acrius ardor.
Efi & frígida multa comes formidinis aura,
¿ u a ciet horrorem membris,& concitat artus»
Efi etiam quoque pacatiflatus aeris ille, Vedore tranquillo quijit,viiltuque feren».
Sed calidi plus eñ illis,quibus acria corda^
Jracundaque meus facileefferuefcit in ira:
Qtiogenere in primis vis eft violenta leonum,
Fedora, qui fremitu rumpunt plerumque gementee»
Nec capere irarum fludus in pedorepojfunt.
A t ventoja magis ceruorum frig i da mens eft.
Et gelidas citius per Difcera concitat t auras;
Qua tremulum faciunt membris exifterere motum.
J i t natura boum placido magis aere vluit, Nec minus irati fa x vmquam fubdit a percit»
Fumida fuffundensctca caliginis vmbras.
Necgelidi torpet telisperftxapauoris:
Inter vtrofquefita efi ceruos,fceuofqUe leones,&c.
DE HVM. PHYSIOG. LIB. I. V/
J>e nofiri corpSris humoribus, ex quibus mores m iU i pote
runt. CAP. g.
Q V A T V O R iiint hum ani corporis h u m o res; fe n -
^ • g u i s j pituita,& vtraque flaua fc atra bilis.Sanguinci viri figna iunt: CralTacorporishabitudojColor a lb u sru - bedine miftus,- corpore viiuq u e floridi,& colore v e n u - fti iiin t, hilares, l« t i, & rubicundi. O b id H ippocrates, q u o d alii triftes,alii hilares fin t , cauiTani efle in elem en tis ait:nam qui defecati íanguinis iu n t,l«ti funt. H o m e rus quoque d ixit,o b caloris copiam .Plinius a it: Sanguia q u ib u s m u ltus & pinguis, iracunda an im aliu m /otticra
« q u i-
n iculoíi, citoqu e caluefcunt.P rim us ita:¡ue capilíom nt ortu scelerrim n s,& pen ecoalercu n tjC apillin igr? & crii*
pi funtjcaput tan gen tibus calidium fentitur,capilli r-ifí, etiam ad tem pora vfq u e pubertatis. F rig id i 8c aridi ce- reb rifígn a.In oculis prom inentes n o habent ven asri fri
gidis cauíis haudquaqua d iffic u lte rk d a iifu ria c ie n fu s q uid em ip íis iniuuencute in tregri funt & ilU fi prorfus#
at *ta te progefsis, cito d eflorefcun r; ideo etiam cko ca- nefcunt capilli, parum qne procedu nt fine nutrim ento,
& flaui fu n t. Frigidi vero & hum idi tem peram entum efficit fom nolentos- Sc graui fom n o ropitos,6chebetes fe n fib u s, Scfiiperfliientes frigo re cíFedos^capurdefiil- lationibus Sc obftipationibus narium o b n o x iu m ; hi n eutiqnam caluefcunt. Q ui cerebrum igitur tem pera- tu m m ed io criter h a b e a t, in aftion ibu s an im ftlb u sSi red u n d an tiis,q u *cú q u e per palatum vel au re s, vel na
res p u rg a n tu r, n on offenduntur ab e xtro rilim adue- n ientib us. T alib u s capitis pili infantibus fiib ru fi, pueri;
autem fu b flau i, viris fla u i, inde crirpefcu iitjn ecfacile calu eicu n t.S u b d u n talii .-E xco m p lexion e prouenit o- peratio virtutum cereb riim ag in atiu a,co gitaju a & me- m oratiua. Si cerebri com p lexio calida,funt im agm atio- n es Sc cogitationes co rru p t*. accedit m elancho
lia,eft tim or fine cauia.cum malis cogitatio n ib u s .Moe- ftitia e fttim o rre ru m im p o fsib iliu m ,¿ q u a n d o melan
cholia vtitu r , con u ertitu rh o m o ad ferinos m ores, om nes ipfius m otus funt praui & tim o ro fi; h * c impref-
lio fit animae propter com p lexion em o bicu ram melan
cholia:; quia habitus animae corporalis iequitur com
p lexio n em , Sc anim a terretur propter hum orem me
lancholicum n ig ru m , ficut terretur h o m o in obicuro.
E x cerebri enim caliditate hum iditateque accidit ho
m ini m em inille & o b liu iic i.C u m eius tem peratura me
dio m odo fe habet in vtroq u e calido & frig id o ,fit me
m oria, ex frigido vero obliuio g ig n itu r;fic anim o frigi
do m cerebro fit lethargus, Sc e x adurentibus febribus
fit
10 . B A P t I S T E P O R T E
bitur. SedneceíTe cfteíT ep ra:ten iiem > C o p io íám & in xq u D librio bilis 5 nec deterioris p ítu it* defir h u m o r, v t c x tribu s v n u m confurgat corpus ; v t o d o íanguinis p artes, (du* bilis, d u * Ítem bilis a tr * portiones exiítan t..4ccen d a- tu rb ilisarra , S c á d u a b u sillisiio n a d u ra tu r, íe d a c c c n ía fu lg e a t.E to b id H era d itu s: L u x íic c a ;a n im a ía p ie n tio r. Iii Problem atis A riílo te le sa ít, O m n esh o m in es, q iiiin g e p io clarueruntiV eiiuphilofophi* ftu d iis,veíin república a d m i- n iftran da> in carm ine p an g e n d o , veí in artibus e xercen d is, m elancholicos om nes fu in e ;& multis horum vitiis atrae bilis infeftari, vt H ercules,qui etiam facro m orbo o b n o xiu s fuit*
L y ía n d ro Lacedaem onio ante m orté gen u s vlceris em erfít, q u o d e x atra bile conftitit. Addé A ia c e m ,& B ellero p h o n te, q u o ru m alter ad iníaniam p ro ru p it, alter loca folitariadfi vaftaperfequebatur. V nde i lud H o m eri:
Ajl hic,quando etiamgrauiof Dits ómnibus, errat»
Jn camposfolus latos,inque auia filfa,
Ipfefuum cmdens,hominum veíligia vitans.
Q uin pleroíque alios e x H cro u m ordin e m o rb o codeitt laboraíTe com pertum eft. A n n isp o fterio rib u s E m p ed o clem , S o cratem , Platonem , & alios com plures viros in íig - nes hoc fuifle habitu n o u im u s, & quam p lu rim os p o e ta - ru m .F u it & Eurilochus acerrim o quidem iu d icio ,cu iu fm o - di fere o m n es,q u i atra b ile a ffe d iílin t: 8c Phauorinus hanc aíFedionem heroicamvocat. N atu ra calido 8c frigido tem peram ento conftat. A tra bilis 8ccalidiGim a 8c frigidiftim a reddi p o teft,q u f li m odum exced it; hom inem fatu u m , at
tonitum ,aut obtorpente,aut an xiu m 8c fo rm id o lo fu m red d it. ^ed li ad m o d u m in calefcit, lecu ritatem an im i, canti
lenas,8cm entisalÍenationes,8c vlceru m eruptionem parit.
N am quibus m ulta 8c frigida bilis atra,ftolidi 8c ignaui fu n t, in quibus perm ulta 8c calida,ij perciti,in gen io fi,am alii,p ro - penii ad excan delcen tiam cupiditatem q; 8c loq u elam ,m u l
l i ad in ía n ia m , aut ad lym phaticam triftitiam deueniunt, e x quo S ib y llx j& B a c c h * , 8c om nes,qui diuino Ípiractílo in- ftigari cred u n tu r, q u o d n on nili naturali intem perie accidit,
B M a r -
DE HVM. PHYSIOG. LIB. I. \J
q u ib u s craíTus 5 íapientiora quibus te n u io r, tim idiora q iub u s m in im u s;a rq u ib u sn u llu s, h e b e tia ; pin guif- lim u s a lin is , hom ini ten u iísim u s.In hom ine v í s eius ad íín gu la m om en ta m u tatu r, a d íiiig u lo s an im i habitus, pu d o re, ira^metu palloris pluribus m o dis,item ru b o ris;
alius enim i rae, alius v e r e c u n d i* . N am & in m etu tefu -
;e re & n ufquam eíTe,certu m eft.Pituita refidet in cere- 3to. Signa fun t,albedo in carn e,co lo r o b icu ru s c ro c e - u s:agiles h i, m ente le u e s, in gen ii c e le ris, & iracundi.
Q u i autem bile abundant, q u * in fpiene refidetjhis co
lor carnis obicu rus, fu fcu s;in ertes iu n tjp u filla m in i, &
tim idi. P iato in libro D e fcientia, in gen io eos pollere ic rip fit, q u ifu ro re corripi & excitati fo len t. E t in P h * - d ro a it, Poeticas f o r e s f r u i i r a a b f q u e f u r o r e D e m o cri
tus q u o q u e d ixit,in g en io fiilim o s m axim e fu ro re quati.
L o x iu s m elancholicos triftes vo cat & m * f t o s , propter ip iritu u jo b fcu ricatem & m odicum c a lo re m ; cum q u e vap o re sin cerebru m aicen dun t,terrib iliaph an tafm ata
& apparentias dem onftrant. Sic ian guin eos hilares v o c a t , pro p ter ip iritu u cla ritatem ;fic ph legm atico s fe g - n es 5 & fu p eru en ien tib u s periculis nullatenus ad iram p ro u o cari,cu m h u m or ebullition iap tu s non fit. Atra v e lfla u a bile aífeélos ad iram con citatiores 8c p ro - penfiores. Sed atra bilis du plex eft,q u aru m altera natu
ralis d icitu r, altera vero aduftione c o n tin g it: naturalis eft denfior iicciorque íanguinis pars;adu fta v e ro in q u a ' tu o r fpecies diuiditur :aut en im naturalis m elan ch o li*, au t iangiiinispurioris,aut b ilis,au tp itu it*falfio ris com - b u ftio n eco n cip itu r.E x q uatuor his iudicio n ocu m en ta in fe ru n tu r,vtp o tefu ro r,co cita tio ,in fan ia,ftu p id itas,&
ftoliditas;fola vero atra bilis naturalis iudicium c o n fo - u et. Sed non ita fim pliciter cenfend um eft;n am fi iblo fit ,n ig r a & d e n fa , hebetudinem im p e rtitu r; fi p itu it*
com m ifceatu r,torporem ; fi pauca fit v t ia n g u is,& pi
lis & fpiritus d efician t, in conftantiam ingenii, & m e - flu x u m larg itu rjfi e x u b e re r,v ix m a rc o ic e x c ita -
bicuc
j# IO. BAPTISTAE PORTiE
D E . H F M . P H Y S I O G . L I B . I.
fu n tc o tu m e li*a ítc ft^ ;c5m iines p lu rib u sílintipíiusV ene=
ris aífeftriqui erfi cúftif,nullis tam é certiu s,quá aíinis¡ & íb l- buscopetüt, vnde propriis animi affc¿lib^propri* rerpon- dét corporis d iíp o iitio iies; üc cóm unibus eóm unes. Sed com unia fígna perp arú , aut nil P h yíio g n o m o n i codiicut*
quia cóaiunes affedices offendunt, q ii* ieoniiC eruo, ^ apro e * d e tn íiin r,8 c fí q u isin com m unibus fígnis afsim i- labitiu*,ciir podus le o n i, quam c e ru o , vel aproafsim iletur?
P ro p ria ergo fígna eligenda v en iu n t. Sed neque h * c q u o que ad rem faciu n t, nam propriafígnannlli p ro p ria , nifíjcui propria funt jin iiliq u ecom petunt,pro prian iq u epaisionem o fte n d u n t,& fí alteri com peterent, propria fígna non eíTér,
& c u m affedus nulliis proprius fítan im alm m , e x quibiis ph yfio gn om o n iáexercem iis,n iillú etiáfígn ü peculiare criti N am no folüleo fortis e fffe d e tiá ta u ru s,& aper,nec cen m s tim idus tan tu m , fed le p u s,& feÜs, vnde fi quis com u n ibiis vel propriis fignis vti velít,fru ftra teret operam , n s c v o t i com pos fiet.’fed oportet eaanim aliaconfíderare,qua?com m uni aliqua afFedionenotátur 8c, e x iísea figna notada Ve
niant ,q u * fo lis illis,8cnonaliis com m unia fínt,fígnumquO iilud cum affedu m utuo con iiertatu r, v t cui fign um co m petit ,eidem pariter 8 caffed io , 8c cui affedio,eidem pariteí 8c fignuni co m p etat; 8c aiiim alia,q ii* huiiifinodi a ffe d io - nibus vacant,iiíHem etiam quibus p r*m « n ftran tiir, fignis vacent. Sed ne clariorem m onftrandi viam intercipiam us, exem plum apponere rationi n o n valde in con íentan euni videtur. Si quis e xle o n e fortitudinis notas a c c p ie t, fcilicet extrem a m agna,ea etiam reliquis foi tibus contingere vide
b it,vt pote t a u r o e q u o , & apro,qu(^ etiam extrem a m agna habent J 8c robufta fun t, V n de argum enti iedesconftiaiituC P h y íio g n o m o n ij^ í extrema habuent magna,fort 'is erit. Sed ne . in fignoriim cled io n e nos falli con tin gat, cum vniuerfum genus duplices affediones gem inaque figna habuent,cui a f- fed io n iq u o d fig n u co u en iatjvel v triq u eveln eu tri cofidera- du eft .C o n tig iten im Iconum gcn en d u p lex aife d ic, feili- cetlibertas , 8 c fo rtitiid o ; duoque aliafign am ira p rx ie -
B
z
fcrt€i 8 IO. B A P T I S T E P O R T E
M arcu s ciuisSyraculanus p rx fta iitio r p o eta crat,d u m m ente alienaretur. Ac q u ib u s ille calor remilTus m edi ocri te r,lo n g e prLidentiores,p! * fta n tio re sq u e aliis in litteraru m ilu d ijs ,&
artib u s, & in R ep ú b lica. A ffe itq ü e h fc tem p eries ad iiib e- u ad a pericula m agn u m difcrim en ;aiii m aio rem in m o d u m fibi co n fid u n t, v t etiam A rchelao R e g i M aced o n i^ euenit, S u m m a ig itu r eft,q u o d m elancholici variiScin ^qu ales fLint;
n am & calid a, & frigid a reddi bilis p o te ft; & q u o n ia m m a
x im e v im m o ru m in ftitu en d o ru m re tin e t ( n a m m ores m axim e o m n iu m , q u f in n o ftro c o rp o re h ab en tu r, calidi- tas & frigiditas g ig n u n t jid e o varijs m o rib u s in fo r m a t : &
cu m p ortio tem perata fit frigid io r c a lid io rq u e , facit v t m e
lancholici o m n es n on p er m o r b u m , fed p e r n atu ram inge
n io fin t fin gulari. G e len u s item tertio D e lo c is afFedis, M a c ri,in q u it, n igri, & h ir fu ti,& quibus la t9 fu n tv e n f,a p tii:
fim i céfencur.vt h u iufm odi atr^ bilis h u m o r c u m u ie tu r ,fit- q u e in te rd u m , v t ru fo colo re h o m in es in m elancholicam tem peraturam recid an t,p o fth o s fla u i,id q iie fiv ia ifiism ul- tisque fu erin t labo rib u s n u t r iii, folicicudinc 6 c v t d i tenui additis.
Contra Platonem; & quomodo per animalium partes fit M i
candum, C A P , 9 .
o E N T I E B A T igitur P la to , q u o d , fi h o m o vn iu erfu m corpus alicui prorfus anim ali con fim ile h ab u erit, iiid cn i etiam m oribus & a ffe d ib u s,q u ib u s ¡ilu d ,afficeietu r:id q u o d n o s n eutiqiiam verum eífe non reticeb im u s, n am nullus v m q u a h om o,alteriusanim alis corp ori fi c o n fe ra tu r,in v n i- iierfu m aflim ilab itu r, ied fi q uad am ten u s con fim ilis fu e - i . n , in partibus id co n tin get. P a r te s , vel fig n a ,q u * a n i- iiu liu m a n e d u s decernunt,velaife(3:u sip ii,alijp ro p rij iu n t, ..lij com m un es :p ro p rij funt , qui v n i tan tu m an im aliu m
yeiieri com petunt .v t canibus e ffe c o n tu m e lio fu m ,afink»
/cra m lolens. C o m m u n e s alij o m n ib u s , afii pluribus i i i n u ; com m u n es o m n ib u s , v fq u e ad fo rm icas,
funt L
nif, vtlco n ism o sirafcib ilis fc fo r tis ,& e ffig ie s ta lis . P ardí facies delicatajíed iracundLrSjiníidioíuSjdolofus, tim idus fi- in u l f c a u d a x e ft , que figura etiam his m oribus co n g ru it.
V rfa cru d eliSjd o lo fa, f e io x , fc k u a .A p r o e ftir a c u n d ia in - con fid erata, b o u iíeiiericasfcfím p licitas, e q u o ia íla n tia fc h on oris cupiditas,vulpi doli & in lid i* , fim i* fcurrilitas Sc difsim ulatio, oui ftolid itas, hirco ignauia,fui im m undities atque gulofitas;ii m iliter cetero ru m volatilium & reptilium effigies m oribus con u en ian t. Si igitu r h o m o partem au t m em b ru m aliquod fe r * veiaui fimile h a b e t, ab h is neceffe eft ipium phyfiogn om on izari. Si nam que oculos charopos,
& m ediocriter c o n cauos videas , leonis te ad m o n eb u n t; ii valde co n cau o s, m align i m oris fu n t,& iim ia m re fe ru n t, ii plan i fuerint,bouinos oculos tales dfcito, fi em inentes,ftupi- d i,& iniurijificut afini. ^
Contra Trogum, & quomodo ediuerfis Cdilocis hominum mores fintconudandi, C A P . lo .
A
T T r o g u s ,q u ie x varijs ca?Ii habitibus diucrias m o ru m contem perationes con ieftabat,i jfdem argum entis v t i- tu r quibus & i i , qui e x digniorum anim alium partibus Sc eíFsftibus a n im i, facultates hom inum o b feru ab an t: nos n e faftidium p o tiu s , quam n o u am d o ftrin am d iícen tiü m an im is pariam usjá p r«ien ti orationis n exu difsitam hanc p ra g - m atiam m ittem us. Sed de m orum tem peratura c o rp o ru m - q u e form is ad varios coeli aip eftu s, ecquid m aiores n oftri in m edicina philoibphiaque digniisim i proceres icrip ierin t, fu tu ru m oper«pretium a rb itro r, fi in m edium e xh ib u ero . H ippocrates libro D e aere, aquis & locis,ad regionis habitu qualitatem que hom inum m ores reiponfum habere dem on ftrat. A fian ospacatiores, fc c u ltio re sjid q u e e x a n n ite m p e - ratu raeiienireait, fi quidem á m edio iblis e xo rtu ad au ro ra A fita fita eft Sic qui Phafin accolunt ab hiberno fole ad M asotidem p alu dem , agreftes funt & ad laborem fegn es,
B 3 p ro p -
DE HVM. PHYSIOG. LIB. I. n
2 0 10 . B A P T I S T E P O R T E
fe re t, elatam fro n te m , & m agna e x tr e m a ; n e igitu r h*rcat anceps anim us, veru m elata fron s m u n ific e n ti* vel roboris n o t a iit , h acvten d iim eft m eth o d o . N o s iedulotaurum , eq u u m ,& ap ru m ,aliaq u ero b L iftaan im aliain tu eb im u r.& li h * c ingentes extrem itates habere c o n ip ic ie m u s, & libera
lia non fint, neque e la t* fro n tis fign a p r^ ieferan r,id fignum liberalitatis p o tiu s,q u a m ro b o risp ro n u n cia b im u s. fnfpi- cienda qu o q u e veniunt alia anim alia, q u * munificentifsima fu n t,& elata fron te incedere v id e b u n tu n o b id ,q u i huic ilu
dió nauant operam , om ni p ro rfu s diligen tia animalium hiftorijs inuigilent, v t eo ru m aíFe¿liones,m ores,defcriptio- n e s,& p a rte s m ag n o p ere calleant & confiderent:hincenim totu m negotium pendere videtu r.N e c flocci faciendum re- m u rid notarii d iícrim é,quod a liq u * c o g iia t * iunt,ali*afci- t iti* : c o g n a t* q u * n obifcum in g e n it* , ab o rtu vfq ;a d mor
te m an et,vit* c o ceu *,vt fro tislatitu d o ,n afi fim ita s, & iimi- lia;afcititi* vero,q u ^ cafu contingiic, v t o r b ita s ,& faciei co
lor. C o g n a tf n ote anim^ pafsiones n o tan t in te rn as, & natu- rales iu n t, vtgau d m .Sc m etus ;accidetaies aute,anima; p a f fio n esiu n t jA rith m etica,M ed icin a,T h eo lo gia,q u as e x fig - n isc o g n o ice re n o p o ifu m u s.H u c a ffe rre lu b itu m e ft, vtn o á re alienum ,q u o d A riftoteles A le x a n d ro fcribit^Quod noii creauit D eus creaturam hom ine n o b ilio re m , nec collegit in
^ io anim ali,quod 'm eo pofuit ,cu m n on fit in aliquo anima- Iiu n ico n ii]etu d o ,v elm o s,q u em non reperias in homine, rji enim audax vt leofonnidolofus vt lepus, largus vt gallus, amarus vt canis, durus & aufterus vt cor uus, ptus vt turtur, malitiofus vt kana, domejiictts vt columba, verfipellis vt vulpes, mitisvtagnus, vleox vt capreolusMmilis vt pardus,piger vt vrfus,carus vt elephas,vHu & fa*
Itdus vt aftnu$3 obediens vtpauoyjarrulus vt paffer^vúlis vtapis, vagus vt caper, mdomttus vt taurus. recalcitrans vt mulus, mutus vtpi0>
rationalis vt angelus, falax, vt porcus, malitiofus vt bubo,vtilis vt equus,noxiusvtmus3 tandem nec v e g e ta le , n ec minerale
^ iqua fubftantia alia, q u * cum h om in e aliquod pro- es m anifefti (fint e x cffigie,q u | m oribus illis conue
nit»
