jVluU* Fífit díflfímilia,fexus,actas,am'mus.Nihil magís argrís prodeft,quám ab co cu rar¿a qu0 ^olunt.Temerarrjs remcdíjs graucs morbí curantur,quibus uti nonau/
de0ín nouerca.
fsJon oportet adoleícentem quícquam noucrcarfucccnfere,alíoquin od itfitgau- dct.Ferendus eft adolcfcens,fi fe excu fat.N on eft,fi ulcíícítur.
Pars altera.
Lugertdum eft.flendum eft.ín hoc me conferuaftí.Hoftís alíquando uulnus íána>
üít quod fecerat,ob hoc maxímc-quia alíus fanarc non p oterat.N egan t poííe fana- rl- Nemo fufcipit,nemo ením uult filio curatíonem prarripcre.
Polliodicebat,interpatres& :fil¿os,idfolum tudex putatlícere,quod oportet.
Indifcrctí filius
S¿priuígnus. Controuerfia v i .
T fHEM A-Quidam mortua uxore quar ín partu perierat,duxit aham.puerum rus m ifit.Exillafubinde fuftulit filium. Vcruncppuerum rurí educáuít. Poft IongG tempus rcdierunt fimilcs.Quarrenti matrí utcr eius eflet, non indícauit. Accufatur ab ea mala: tradationis.
Pro m arito.
Quid flctis pucrír'fecurí eftote.Nonm inim aríam lites funt.&T nondum índicauí.
Qualís cris uouerca-quar fie fieri cupisr A lte r tuus eft. A lte r tuí frater eft,
SCfi per te licucrít, neuter priuígnus erit. Dum alterius ui» eííe m ater, utriufque es nouerca.
Sicoegeris,mcntiar. N on mater-fed nouerca decipieris.H os ipfa noluit natura di- ftingui. índicarcm ,nifitam pcrtinaciter quarreres. H ic tuus eft.Q u id alterum no- uercalibus oculis intueris f i líe tuus eft. V n i tibí contígit, ut babeas príuignum ,
non fis nouerca.
Pars altera.
Malar tractationis a git. Filius eius rus ablegatus á patre, 8tT educatus eft,fie,ut ig notus efle poflet m arri.Tibi redrjt uterq;fiJius,huic uterqtpríuígnus.Eo crudeli/
usfiliocaret,que»propius acccflit. T im esh u iu s iniquitatcm,cum tin iq u u sm a g ís
¿ -m¡ ^ ^ipfe ames cum cui alterius uis donare matrem,quám cui non uis reddere fuam.
C O L O R .
Quod ad colorem pertínet uirfH ifp o R o m an u s, Sf Silo Pom peius hoc ufi íímt.
Neícío,& ideo non indico ttbi.Q uidam miícuerurtt etíá,S£ utroc$ ufi, dixerüt, N e / icio,&.'fifcire,non indicare tib i.Q u o d L atro Cefrius, Sed A fin iu sP o llio neutríí colorem probabat.Sidicit,inquir,nefcio,nuIIi fidemfacit. V x o r ipfanon quarrerec abeccnifiilIefcirepolTet. D ici contra uirum poteft, quarre á nutrice pardagogo.
VerífimiIenoneft,neminem domi eííe quifeiat. Ille autem m ixtus color utrunque corrumpit,8í ignorantis fidcm-Sf non indicantís fiducíam. N am cum dicit, etiam fí farem,non indicarcm,efficit u t illum ¿udexfcireputet.cum dicit nefeío,efficít,ut uídeatur indicare debere,fi íciat.Hoc autem ipfe colore ufus eft •> quem aiebat fim/
plícííí!mum,fcio-fednon indico,quia p u crish ocu tíleeft,S¿tu o filio. M a g ís ama/
turus fum eum,quí matrem uidcbírur non habere-
T yrannícida,S¿ adulter tyranni. Controuerfia v i l .
EX-T yrannicídar prarmium detur.
t h e m a. In adulterio deprehenfus á tyrano, gladuim extorfit á tyranno,S¿ occidít eum.Petrjt prarmium, Contradicitur.
Contra tyrannicídam.
N onfecíftet tyrannicidium,níli illum tyrannus armaííet. C uíus adulter non fuit
^ ietíam tyrannifuítrlm putat nobis, quod deprehenfus in adulterio mori noluit.
Tyrannícída nofter ture occídi potuít á tyranno. Certamen ín parí codítíone con- íracflum publica fortuna díftraxít. N on ín n ocen tíor uícít, fed tortior.Tulít fecum tyrannus gladuim.Síc ením occífurí ueníunt.Cur íolus ad prarmium uenís ftyran / num certeoccídíftícum aduItera.Non Ioricam ,clypeum uefum pfit,fedtenuem ac Pwucídam ueftem, perfufus ungüento íntrauít cubículum,ín quo non clic tyran/
nurn ffibgenter agnouerat.Tyrann ícída nofter ne tyrannüínueníret,optauít. D u - cat íyrannicídam ín arcem tyrannus, non uxor, odíum, non am or, afceníurus ferat
anímum
dprom itts*
tet
Videfcholú.
forte^noluijjcs
oüpirm
anímum,fcfatferrum,eatíllbubnnueniattyranmim.Omníahoncfta opera uoIutl tas ínchoatjOccafioperficít.Ssepe Honorata uírtus eft, etíá ubi eam fefellit exitus.
Sedera quoq; quamuís cítra exítum fubfcderunt,ptiniuntur. Nec infelix uírtus a/
míttít glorice titulum,nec gloríam uírtutís intercipít fortuitafelicitas.Nunquá ma/
iorum noftrorum prudentia tantis muneribus tyrartnicidíum emeret,f¿ etíam id Ii>
bídoi'permittcret.Nouo ínaudítoq; morepugrtabant .Tyrannícída pro adulterio, tyrannus pro pudícítía.Occídíftí tu marítuiti,fortuna tyrannum, tyrannum cadere reípublicaeuolo.Occídatillumc¿uisiratus,mífceatmaledída uulncríbus,qualíaín adulterum marítus contulerat.Ab adultera: ofeulísad príemíum curris.Nolo ty/
rannícída ¿mitetur,antequam occídat tyrannum.Pop.Romanus ucneno uíncí ho ftemnoluit,proditionenoIuít.Honorabo fubitum tyrannícídíum,nonhonorabo fortuítum,non coadum.
Pars altera*
Non habebas,ínquít,ferrum.Quid enim tyráno profuit quod habuít fin eo qui
¿nermís ad tyrannum uenít,non mírtor uírtus eft,fed perículum maíus-Non queras quídinarcem tulcrím,tyrannícídíumdetuIí,NoneftgIadius meus,fed manus mea
eft, fed anímus meus eft,fedconfilíum,fedperículumíedtyrannícídíurn meú. Adul terium uocas,quo eflfedum eft,ne quis timeat adulteríum rDílígenter arce muníta occafionem requírens,tentauiferuos,tenrauí amícos.Per uxorem folam fulíít occa fio.Nonputaui adulteríum uxorem tyrannípoIIuere,ficut nec homicídíum,tyran/
num occidere. Ferrum ín arcem ferre periculofum erat,inueníre facíle. Sí tyran*
num ínquam ínuenero obuíum,quaelíbet res telum erit. Certe femper folet fecum tyrannus habere ferrum. Gladius ínter dúos,fortíoris eft. Quám folícítus fui adul/
terne non deprehenderer.
Patronus operas remiflas repetens. Controuerfia v 111 .
T E X . Per uím metum'ue gefta írrita funto. TH EM A.Bello cíuilí patronus uídus -*~'5é profcríptus,ad líbertum cofugit.Receptus eftab eo,Sc rogatus,ut operas re/
mítteret.RemifitConfignatío fada eíf.reftítutus exigí toperas.Contradícít.
Pro Patrono.
Patronus á liberto reftítutionem peto.Sí pacíící tune á me+uoluifles,operas ípo fpodíflfem. Bona bello perdídí,ad reftítutionem nudus ueni.Nunchbertorum ope*
ras deiidero.Profer tabulas crudelíores tabula Syllang proícríptíonís. Perfequeba tur illa quos uícerat.Hxperfecutaefunt,quos receperát.lnillaultío fuít,ín hís perfí día.Denicp illa iamdefijtjhaeperfeuerát.Non mea,inquit,fed aliena uís fuít. Aeque dígnus eft poena, quí ípfe uím adhibet, ut quí abalío admota,ad Iucrú fuum utítur.
In hunc primum incidí. Et dum tímeo ne offenderem, fecutus íum hoc exígentem.
Non recepit me,fed ínclufít.Níhíl eftuenalí míferícordía turpíus.
Pars altera.
Níhil tibí opus eft poteftas.Sciftí íllum tparere,etíam cum cogí no poteft,quasli bet indicas operas. Nunquam tamé índices íta perículofas,quám índíxífti. Habeo iudícía tua.Benede feruo iudícaftí, manumífíftí. Bene de liberto. Proícríptus míhí potíftlmum tecommififti.SiuoIuiírem,patronumnonhaberepotui. Vnus ex pro/
fcríptísfuifti,qui tune poíles etíam rogarí. Reftítutio tibí proferíptíonem remífit, nonquícquídinprofcriptíonegeffiftireícídít.
C O L O R .
O m n es inuedífunt ín líbertum. V a riu s G e m in u s ,S í O th o lu n íu s egeruntle*
nius, ut patronus remiflurus uideretur operas ,fí obtínuíílét. N a m O th o dixit:, S i/
ne me iudício m e o . V íd eris t rem ifiííe.Facíam ,rem íttam . Q ií d me fie tim es, ta n / quam inuítus prom íferím r C ontra C xftíus a í t,T une huíufmodí utendum e ífe c o lo ribus, ubi uerendum eft,ne uídeam ur rem duram poftulare. V b í contra honeíram p erfonam ,prom íftoíudex m ollíorefallendus eft. Q uid ínhac períbna u erem u rct ca ufar nifi hoc u n u m ,q u od exh oc colore m etuendum cftjnefínohm ushaecrem it/
terejetiam noluifle «ídeatnur,
PI NCI A*
PíN C I A N I i n l i b . q v a r t v m c o n t r o v e r s i a r v m .
TT<^#f cum mortl,° i” Syru Cafareper codiciUos quaftus tffetdiuws Auguftus }Antiquum exemplar,non C«c< pro¡0?u<
d-f¡rcpraftrt,fcd C.Cafare.Praterq¡ legendum reor,Lycia,rio Syria:contraomniacxemplaria.Suctonius in Aiu gullo.Cdium (yLucium in dúo de uiginti menfium ffacio amifit Ambo s.C alo in Lycia, Lucio M afilia defunñis ycllcius patereulus libro políeriorc.Dcindc reluñatus muituscj; reucrtens in Italum in urbe Ly cea Lymiram no minant,morbo obijt.Cornelias itemTacitus primo hiftoriarum uolumine Caium remeantem Armenia cruulne*
reinualidum mortem fato properam.uel nouerca dolum abñukjfe feribit. At reditum ex Armenia in Italum per l,yciam non per Syriam palam ejl. Atbcrius nofter fuffibulandus efl ] Legendum proculdubio fufflaminandus ejl, non fuffibulan iusfcufufflamandusfafufftamine, uidclicet infbrumcnto,quo immodicuf rotara procurfus reprime tatur.luuenalis Satyra S.Carpento rapitur pingues Damafippus, cr ipfe rotam fbringit multo fufftamme confuí, cr ultima SatyraMec res atteritur longo fufftamme litis. Notauithunc Seneca locum ante nos nouiftimus eius poe
ta
interprcs.Et multum Ule
c rhic in officijs uerfatur} Elcgantius eadem fine pofteriore coniunñione,
c rmultum iüe hic in offi cijs uerfatur.
Scit quantum fip er amiftis tribus filijs patri flendum fit,qui fi uiuerent pater fieret] Q urda exemplaria. Scit Controuer. i , quantu fuper amiffos tres filios patri flendum fit,quem fi uiuerent patrem flerent. Hic mibi uiuendum eft, ncc de
nupti]s,necdcliberis cogitandum.Dirií ornen occurrit] C afligo:Hic mibi uiuendum eft,nec ui de nuptijs,nec ui de Ubcr* cogitanti dirum ornen accurram.cx uetere leñione.Confolarcr te diuftus nift c r iamaccufarepofjcs ]Con foliTcreumdiutiut,nifl iam accufare poffet,eaiem.
P E R humanos,inquit,errores agnouipreces meas}Locus eft uitiatifiimus,qui forte melioris erit coniitionis Controuer. j»
fi fie legátur Pater bumanum, inquit, errare eft. A t noftipreces meas.
Vt abdicatione mea pater agrotarctreditunouerca}Poffet etiam non temeré legi,ut abdicato me pater agro* Controuer. f . (arct.Reduño nouerca,quia fupra in arguméto praceftit.Sanauit.Kciuñus efl.Poftea agotare noucrca cacpit.
Certamen impariconditione. ] Legendum dijlmñé.Certamen inpari coniitione, hoc eft in quo utriq¡ lictbat controuer. 7.
aiaerfarium occiiere,ex eaiem.
Conjignationc faña reftitutus exigit operas.'} Alíter eadem. Confignatio faña efi.Keñitutus exigit operas,etft
m quibufdam cxemplaribus non exigit.fei mciiit babeatur,ut forte feribedum fu,m iicit, quia fequitur pauló p ofl Co"troucc-9*
quasUbct indicas operas, nunquam tamen índices ita periculojas. Et cum timeo ne oñéderemfecutus fum hacexi gentcm.]Sicprior aditio.Vetus leñio.Et dum timeo ne oftenderer fccutus fum hac exigentem. Q uid fi legas obfe cu tus fum boc exigente.
L V C l l A N N A E I S E N E C A E C O N T R O V E R S I A / R V M L I B E R Q_y I N T V S.
P R O O E M
1
V M As Tre.L A Q ^ V E V S I N C I S V S .
C ontro.
I.C T lO .In ícríp ti maleficíj fit adio.TH E M A . Q u id á naufragio fad o ,a/ Q
umt'il. Ii7.mífsis tribus Jiberis, Sí u x o re , incendio domus,fuípendit fe. Pratcídít
ílli quídam ex prxtcrcunribus Iaqueum. A Iiberato reusfíc maleficíj.
P R O I N C I D E N T E L A Q V E V i l .
T res,in q u it, Iiberosperdidí. V cinam Sí íllos feruare p o tu íílem .V i ue.M utanturuícesfelícitatishum anT.Profcríptusaliquandoprofcriplit. V id » fu / gfimc,profcríptiIatent,natant naufragi.Am ífi,inquit,uxorem ,Iiberos,patrím oníCí.
Tuputabas eatecondítíone acccpilTe ne pcrderesC Ludir de fuís fortuna muneri*
bus.Et qux dedir,aufert,&: q u x abftulit,reddít. N e c unquá tutíus eft eam experírí, quam cum locú íníurixn on habet.C n .P ópeíus in Pharfalia uíctus acíe,uíxít.M or=
tem tu orú maius tu tu ü p utas eíTe naufragiú,Craííiis u íxít,Sí nonpríuatas perdíde/
rat,fed publicas opes.O m nia tibí fortuna abftulit,fed ípcm relíquít. Folle ípem ho-
•ttini bus,nemo uidus retetabit arm a.N em o ínfclicíterexpertusnegotíatíone,alios appetetqueftus.N cm o naufragus uíucr.Spes eftultimú aduerfarúrerum folatium .
c uiueres nataftí,mífertus ílim .N ec i nt e amplius quam perículúcogítauí. N o at
*eri(fiíncendium ,nonorbícaté.A ut fiatten d i, m em incrátepoft íIIauíxtíIe.Nonin/
Us es míhí anímum moríendi habere.Legeras locum,ín quo ínterpellarí pofles.
P A R S
A L T E R A .i ° t íllefundorum dom ín u s, alíenaarb ore fufpendo Iaqueum . D e fortuna nihil
D d queror
qucror.M oripefm íttít:N uncínquít,m orere. Iníuría e ft,u tq u í meo arbitrio debuí tuo moríar. Am ifí uxorem ,libcros.patrím onium .Fortuna míhí níhíl prteter laque/
um relíquít.Ifte ncc laqueum.Sumpfi inftruméta mortis, foiítudinem
SClaqucum.
Alterum apertum moríturo,alterum m ífero.Q uífquís interuenerísli amicus es,de fíe.'ít inim ícus,fpeda.C um a me ífte accufetur>grauioreni de me quam de reo fertc
forte, neenaUfentencíam F g o ut moríar,ífte ut ne p ro h íb ese.tN e harc narrarem.morí uolui. Prte
r(m ’cidit remedíum meum,li qua fídes eft.N on cn atau ffed eied u s fum. N íh íl iam túne
bam,niíi uíuere.Dom us mea?fata claud o, nullo m íferíor quám quod tiltímus nio/
rior.C u i me uitareferuasr'Vtardíficcm r A íp ice inccndium. V t nauígé'A ípíce ñau fragium. V teducem rA ípícefepuIchrum .In tam calam ítofadom ofelicioresfuifti»,
uxor S tlib e ri.V o b ís m ori contígit.
G E N E R D I V I T r S I N I J U C L C O N T R O . II.
'
| * h e ma . Pauper cum haberctfilíum , díuítcinim icurn filíá habenté,prregre -*■ profedus eft. R u m or fuit de morte cíus.Filius cú díuite ín gratiam redrjt, 3c e/
íus fíliam duxít.Reuerfus pater cogit illum uxorem repudiare.NoI entem abdícat.
P R O P A T R E P A V P E R E .
N em o quícquam faciIecrcdit,quo credíto.doIendumfit.Ogo díu non credidíde nuptrjs tuis,defertor patris,ínim iciclíens.uxoris mancípium. N o n fleuíftí patrem, non quarliuifti,fie ínirm copIacuíftí.Rum or,ínquit,fuerat deccfsitfete.M irab ar, íi
*1 uíu»
talé uxorem 'l'íubentepatrehaberepotuifies.tN 5qua:ríS;U bipcrierím .M oís mea
firte, uiuentetibi debet ctTc fufpeda.Iním icú habco.Q uis alíus hanc famá potuít im m ittere, nííi
dl.Kum
qui me uiuo, filia coilocare non porcratí nó times ne ínrer ípfas nuptías tuas patria oíTa refcráturr'Tot ferui fequútur.tot Jíbcri,tot clientes, ut quícquíddixcrit-rumor fit.Fabricíus aurú á Pyrrho accípere noluit,beaticr ífte íuít animo,quam ílle regno.
Piurcs ínfidías in itinere fu g í,
SCfad ú d íu es, quod íaciendum mádauerat,credídít.
P A R S A L T E R A .
V an tim gloriar genus,odíum diuítiarum .M ortaies d íe ínimicitúe d cbct.Scíp ío Gracchí¿n¿mícus,3f poftea foccr.Cuius uítío inimíeirite contrad.efint: apparct.llle amaefilium tuum,tu nec tuum.
Seuianusrem ftultíísimam díxít.D íues me fem perconrem pílt, nunquá nifi pro mortuo h a b u it.V t alíquíd Scf ipfe fim ilede Seuíano dicam.poft hanc fentétiam Se»
uianum fem perpro mortuo habuí.
F R A T R E S P A N C R A T I A S T I A E . C O N T R O . I I I .
A
C T i o .M alte trad atíon ís fit ad ío ,
t h e m a .D úos fílíos quídá Pácratiaftes infii
*^ tu ít,& [ ad O lym pia duxít. C ú com pofiti cííent, ut fímul pugnarent, acceísrt ad pugnantes p a t e r , a i t abdícaturum fe,fi quísperdíderít.Com m ortuí funt íuuencs,
£>C
decrecí funt hís honores díuíni.R eus fit pater malte tradatíonís ab uxore.
c o n t r a p a t r e . n l
. T ertiu s fine forte pugnafti,8¿ utrunq; uícifti.Stetítcruentus pacer. Iam perícrác,
& adhuc m ínabatur.M oríuntur,non alter ab aItero,fed uterq; ápatre.M ífera ma/
tcr,odifie non poteft,quí filíum fuum occídít.Iuuenes inuícti,niiihabuíírent patr?.
Prj iuuenes,nec parrícídíum patri negare potuíftis. V in c e re propter parricídiutn nolunt,uinci propter abdícationcm. Abdico,¿nquít,eum q u íu id u serit.D em ésm e
di prnicidihlioccm abdicaturus es.InuocoIouem ,cuius O lym pia+parricidij abíbluta funt.
1 ' P A R S A L T E R A .
N o n fadurus dixúetfi fadurus,pro gloría eorum díxí. N o n debeo ín ínuidía fo/
lus effe,cum ludus communís fit. O m nes aíebant colluííuros fratres.M ínatusium , non ut necefsítatem filfis ¿mponerem,fed ut populo fatísfacerem.
D A M N A T V S P A R R I C J D I I A L U G A T F R A T R E M . CONTR. O. I I I L
I
E X .Q u í falfum tcftimoníum díxerit,uinciatur apud eum ín quem díxír.
T H E /-'m a.E duobusfilrjs profedus cum unopater.A dolcfcens folus redijt.Accufatus eft á fratre parricida,& dam natus.Diebus feftís íntercedentíbus pama
e xlege di/
lata e ft. R edíjt pater. A ccufauít damnatus fratrem falfi teftímomj 3
dCobtínuic,
n'nxít-Cogít pater ut uinflum foIuat.NoIentem abdícat.
1 ' P R O P A T R E .
Falíiim,ínquít,teíh’moníum frater díxit.Sí uís graue íllíus crimen facere, te exo/
rabdem prafftaCrudcIísin fratrem ,m írarís,fiin tecreditum parricídium c ftfE rg o
£go dúos hlíos habere non poílum r'Adoleícens ¿am potes parricidio facere.ÁI/
Jigatuseft alter filius,quía non reuertebar.A lter,quíaíam redrj. N unquá íbluesfra»
trem.Si talís es,níhíl teítís mentítus eft.Parrícída es.N on im pío inte,fed ¿n patrem pío animo díxtt.Sufpedü liabuít,quodrclíqueras patré. Inter cathenas filij laceo, eodem clauíus crgaftulo.lngrate,teftem tuum fímul allígafti,
P A R S A L T E R A .
M eoperícu lofolutu sfum , m eoallígatus. V íx fo lu ip o te ra t,fite ftím o n iu m fa l/
fum pro fratre díxííTet.Parrícídíum de patre fín xit, de fratre commifit. VenííTe pa/
trem mihi carnífcx nuntíauít.Parrícídafum ,ficut obtjcítur.H ocIeuíus ¿rafeor. M í/
rarís,fi eum fratrem aIlígarepoíTum,qu¿ me potuít occídererlngrata pené erat ípfa pocnaemeíedílatío.Expedhregrauíus uídebatur quam patí. Im agínabarm íhiculle u¡n,ferpentem, profundum.
E X V S T A D O M V S C V M A R B O R E . C O N T R O . V.
L eX. Qu¿ícíensdamnumdeder¿t,reddatquadrupIum,qui¿níciens>fimplú.THE
jhA-Díues pauperem uícínum rogauít,ut fibí uenderet arborem, quam fibí t ui/ alMctbat.
debat obftare. Pauper negauít, Díues íncendit platanum, cum qua 5C dotnus arfit.
Pro arbore pollícctur quadrupIum,pro dom o limplum.
C O N T R A D I V I T E M .
ExcitatusflammarG fono,uicínorum prim o fidéfi'm pIoraui.Arbor ram isdífeur
¿ txblormrentibustotam domum texcrat.N onporeftexorarí.Incendatur.E ft hoc ¿mpotétíe,
fine fine concupifcere,fine m od oírafcí.N o poteft expugnarí precíbus,expugnetur
¿gnibus.Nihil ínter me & pauperem íntereft,fi ¿ure agam us.Líceat pau p erégau dere profpcctu. V o s pofsídetis agros,orbid fines, urbes<£ domíbus ¿mpletís. Intra ardíhcíaueftra undas,&ncm oracom prchenditis.N ¿hillaet¿usocuI¿s tuís occurrít, quam ruine m ea\Domúpcrdíd¿,qui carcre nec arbufeula quídem poteram .D elítíjs tuís díues ardebím us.Oculis uoluptas incendio quaerítur,SCprofpedus ¿gníbusre laxatur.Profpecluíobftabat.Qiiidrínambulantíbus nobís non obftant feruord ca/
teruxtoÉ in ¿mmenfam erectialtitudínem parieres Iucem non ¿mpediunt
iInfinítis porrecbefpacrjs am bulatíones ,5a urbíum folo atdífícata: dom us, non nos prope á publico excluduntrSubhac arbufeula¿magínabardiuitum fyluas. Quantum perdí di,quem fatetur ¿ratus ¿nímícus plus pcrdidiífe quám u olu i f N ó ¿níquum poftulo.
Eius damno definat ¿ncendium,cuíus confilío cccpít.1" Sic Iícet ut domus ad ccelum
al. Sdlicet utomne conuerfr,brum ales zftushabeát,arftíuafr¿gora,SL non fuís uícíbus íntra ifto;
domus ni ca /rum penates agaturannus.A luntinfum m ísculm íníbus mentira nemora, SC nauí/
lum omnes emgabilíumpifcínarum freta.A rata quondam populís rura,fingu!orum nunc ergaftu
mineantelorum funt.Latíusq; nunc uíllící quám reges ¿m perant.M aria fubmouentur proíe=
éfis molíbus.Nefcíebas quanta fit potería ígníurn,quám ¿rreuocabilís,quemadmo/
dum totasabfum aturbes,quám leuibus¿nitnsoríanturincendia,etíam íipartédam ni daré uoluíftúpartcm no!uíft¿,¿n totum quafi prudens d ed erís, tenendus es.E x to to enim noluifle d eb et, quí ¿mprudentia defendítur. Si fatererísícíenter íanuam
¿ncendííTc.fi unum tígnum ,puto tota domus ¿ntellígeretur,ex parte.N ec enim q u íf quam omnia íncendit,fed unam alíquam rem , ex qua furgat ¿n om nia fe íparfurus ignís.Atquipars domus eft,arbor,quaeín dom o eft.
PARS ALTERA.
Peftilentem míhí domum facíebat arbor.Coelum omne per quod falubrís ípirí/
us ueníre poíTet,obduxerat.Rogauí pauperem SLdíxí, níhíl tibí nocet arbor recí/
3^m¿hí plurimum n o n recífa.Q iiid ad te íllí ram ípertínent quí extra domum funtc'
x i ,a^am partes dom us meaeramí premebant.Iam etíá q u o id am p aríetest minué
ai momint4ai«-Scitis quanta uís fit arborum,muros dífeutiunt,
D d » R A P T V S
iLcecidi!
ti
. mtcrdiu, non.
tLQtnncnfi.
R A P T V S I N V E S T E M V L I E B R I . C O N T R O . VI .
T
E X .Impudícus co n d o n e prolubeatur.TH EM A.AdoIefcensfpeciofus fponfio*
-'nem fecít,m ulíebriueftefe exíturum in publícum . Procefsít. R aptus eftabadu/
Icfccntibus decem ,accufauít íllos de u i,& dam no.Concíone prohibítus á magíflrjl tu,rcum facít magíftratum iniuriar.
C O N T R A A D V L E S C E N T E M .
M ulíebrem ueftém fumpfit,capillos in foemínte habítíí com pofuit,ocuíos puella rileñocínío círcundedí^colorauitgenas.N oncrcdítisC quí nó crediderant,ui<3i funt fponlione.Et hoc de íponfione forfitan uenerat,ut auderet impudicus cociona rí.D a te íllí ueftem : puella efl: date nodem rapíetur.Síc illú ucftis fumpta decuit-ut uideretur non tune prímum ueftefum pfiflc.Fada totíus adulefcentia’ rernitto.Vna n o d e contentus fum,fie ímítatus eflrpuel¡am,utraptorem inuenerit.Nunquid+ce/
cínifN unquíd carmen fam ofumcompofui,aut( ut proprium genus íniuriar tua:di/
cam)nunquíd tera p u ícA p u d patres noíiros,qui forenfia ftipendia aufpícabantur nefas putabaturbrachium extra togam e xere re . Q uam longe abhis moríbus ab/
erant,quí tam uerecundc etíam uírtute urebanturC
P A R S A L T E R A .
Conftat hunc ftupratum,condemnand¿ erant quí rapucrút. C onftat fe m p e r gra uem, femper feucrum fu íflcjfem perrígídum .Sed h ociocisadolelcen tíum fadúcft.
Carterum tam nota erat uerecundía e¿us,utnem oííne Iponfione crcdiderit.
T R E C E N T I A B IM P E R A T O R E N O N R E C E P T I . C O N T R O . V I L
E X .
N o d c b e llo portas aperire non líceat. A ltera. Im peratorín bello fummam
-^poteftatcm habeat.T
H £ ma. T rccen ti abhofte captiuiad portas n ode uenerüt Im perator non aperuít. A n te portas occifi funt. Im pcrator poft uidoriam reus eft laefe rcípublícat.
P R O I M P E R A T O R E .
N o n p u ta u í m cos.N oucrant legem .Cur, inquit,trecentípcrierútCím bcurnepe riret,capt¿ fu n t'H o s e g o t indie non recepiflem , nifi uíd o res,n o d u ncu¿dores,qui dem .Proccdenspoftridieínprarlium pugnaturis oftendi trecentos,in quibus lau/
darí níhíl poteft nifi fuga níhíl defiderar¿,nif¡ num erus.Fugíunt, ut leges relinquác redeunuut tollan t. Populus R om anus i n t C arthagínenli praclio in fummas re/
dactus anguftias,cum feruorum defideraret auxilia,captiuorum co n te m p la ,
dCcredídít eos líbertatem magís tueri pofle.quí nunquam habuíflent, quam quí per/
didíflen t.N o d equ om od o hoftem cíuemq; d iítinguam ?Q uam míhí dabísnotam , ut arma cognofcam r C redo in infidnshoftesfuifle, ut cxclufos occíd eren t, foque/
rentur admíflos.
P A R S A L T E R A .
Infeftus íllís trecentís fuit,iniquo eos collocauít loco,h oc neTarguí poflet, no re/
cepít.C aptífuntfortifsím í duces,R eguIus,Craflus.H s:cpoftrcm o rogantíum uox erat-M itre arm a.C ertelexn o n uetat.
T Y R A N N V S p o s t A B O L I T I O N E M C A N D I D A T V S . C O N T R O . VI I I .
T
E X .Com perítorí ¡iccat in com petítorem dicere.
T H E a i a. Tyrannus fub abolí
-^ tio n ed o m ín a tío n ed ep o fu it,u tfiq u ís obíecíflet tyranníde, capite puníretur.Pe trjt m agíftratum ,com petitor contradicít.
C O N T R A T Y R A N N V M .
Candidatus- A n n o m e o fpondeo,nulIa rapietur,nullus occidetur,nullúfpoIíabí tur tem plum -Cur honores tamdíu non geflerít.narret.per communem deprccor
Iibertatem .M oriar,ob¿ícíetur tibí quod occíderís cíuem. V u lt alíquoímperío,alíqua poteftatediftíngui,hom om agna;nobílítatís,m agna?gratía?,íngentís pecunia:. Sic;
lie dícítur fuííle d om ínus, quí inclufos reneís taurís homínes íiibíed ís urebat íg n í, bus,ut mugítum ederét, uerba non poflént.O hom inínfua crudelítatefaftídíofum . qui cum uellet torquere,tam en nolebat audíre.
P A R S A L T E R A ,
Q u íc /
Q u ic q u íd e g i,q u íc q u íd g e fs í,c a u fa reípublícae feci. P e to n e m ih i le x p ro m e la ta noceát 5 n eue 4 u ,d n ° c e a t,q u ía n o n o b íjc ítu r ,q u o d n o n n o c c r c t o b íe d u m .
L V C I I A N N A E I SENECAE C O N T R O V E R S I A / R V M L I B E R S E X T V S .
P R O O E M I V M A«?ra.
C H I R O G R A P H V M A B D I C A T O F R A T R I D A T V M . C o n tr o . I.
H E M A .A b d icatofratn ,fraterch íro grap h ú d ed itjd ím id iam fcp ar tem lueredítarís daturum fi non reípondíílct írato patri.Ulc tacuí t.
A bdícatur alter á patre.
Pro patre.
T a n tu m aerís a líe n í h a b e t,q u a n tu m u íu o p a tre n o n p o íle t fo lu c ré .
V is feire cuíus fideí fisrnec frater quíde tibí fine chírographo ere/
V&fóotia*dídít. A ltenus ip em oríor, altéríus fíde uíuo,Etíam patrim onio meum diuifum eft.
Nififuccurrítís,uíncí t m e,5
i¿lie quí tacuít,non dífsimulo me hodie dúos abdicare.
Chírographum prodc parrícídarum focdus,Sd nefaríe ípeí padum ,Chírographum dana¿mp¿um,accípíentí turpe patrí perículofum .
P a r s a lte ra .
In om n em m e fo rtu n a m ,fra te r,tib í ¿ungam c o m íte m .S í m ílíta n d u m ,u n á m ílira- bimus.Sí p e re g rin a n d o ,u n a u rb es p e ra g ra b ím u s . S í q u o tíd ía n á r o g a u e r o ftíp em ,
illam tecu m d iu id a m . N o l u í re c e n te irá e x a g ít a r í p a t r ís .M a lu í u t ta c cd o p a tr e u ín ce rcs.M e x p a rtís harres ero,tuae c u fto s .E t q u ía d e re m a x im a m e líu s fib í quífep cred it,d och iro grap h O ,tu d a o p e ra ,u t ¿ftud m a g ís á p a tre a c c íp e r e , quám á fratre ui
d c a r í s
H o c q u o d h o n e fte ,8 d q u o d p íe g c r e b a m u s ,tá p a lá m e g ím u s, ut p a te r fe ir e t. Vi<fr/cioüá¿
Q u id ením tim e b a m ,n ífi ü re fc íllc t p a te r,m o le fte fe rre t filiu m fu u m , h o m ín e m a u a rum non elTe,fratrem p íum -Ita m íh í c o n tin g a t p a tre m urríc$ n oftru m p la c a rí.
E X V L P A T E R F V N D O P R O H I B I T V S . C O N T R O . II.
L Ex.Exulé tecto,&: cíbo ¿uuarc nonlíccatAItera-Im prudctísc^dis dánatus quin quenníum exulet. t h e m a . Q uídam cum filium
S¿filíam haberct ,¿mprudétís catdis damnatus,ín exílíum profectus eft.Solcbat ueníre ¿n poflefsíonem uícínáfini bus,Refcíuit hoc fiiíus.C ecídít uíllícum. V íllícu s cxclufic p atrem , Coepít íre ad fí/
líam.Accufata illa quodexulcm recepiíret,aduocatofratre abfoluta eft.Poft quin/
quenníum pater abdícat filium.
Pro patre.
A c c u fa to r ,tc íu íu m m e fe c it e x u le m ,filiu s e tía m m eo ru m . F ílía m h o n e ftío re m forte, fúúm , ínueni,quod a ccu fata e f t S e r u u m fiu g a lío r e m q u o d cadus eft. M a le m eruíftí d e p a
tre,qué exclu fiftí,d e forore,cu ¿ p ra d u d ício nocuiTtí,de ¿u d ícíb u s,q u o s ¿n tá b o n a tí/
muíftí caufa. A u t tu p ecca ft¿,a u t fo r o r .F ilíu s m e d o c u ít,q u o d íllu m n o re c íp ío . A b foluta eft ín q u ít,m e a d u o c a to ,fo r o r .I ta tu p a tr é n ó r c c ip íe b a s ,c u m tam b e n e ífta m caufam agerepolFesiC um a b fo lu ta eft q u £ re c e p e ra t,d a m n a tu s eft q u í e x p u Ie ra t/ F i lía me patrem ¿ u d íc a u ít.S e ru u s d o m in u m . V n í filio e x u l fu í.I g n o íc e fid elíísím e fer uulorum ,& tib í ím p ru d e n s n o c u í.Q u á m b o n á eius cau fam p u ta s fu ífte , quae n e te quídem a d u o cato ,d am n ata eft. S í te haered ep o ííu m m o rí,d íg n u s fu m , q u í etíam tí^
bíhuncferuQ r e lín q u a m .+ A ltj e x u l eft,tib í p a te r e ft.N u IIa le x fe eius ¿m p erat.C er/
pjtcrJe quae fecit,ab fo lu ta e ft,L e x eu m te n e t,q u í ¿uuat e x u le m , n o n q u í p a tía tu r íu u a rí.
(>%tibiexuLign ora,dífsím ula,lex te ín n o c é te m ,n o n cu ríofu m efle íu b e t. S í m ea ca u fa fa c íe b a s ,
fije adm on uíllés,feruu m p ro ln b u iííé s ,n o n c e c íd íllé s . P a rs altera.
Facere lege prohíbentenon potuí A ccufata
d iabfoluta eft, quia m ulíerculano uidebaturnoire le g e s.N o n pro me tim uí,fedpro te.R es ¿n notícíam homínum ue/
|}erat.Captabarís.Tímuí,ne occídererís. V ís fc íre notum íuílTef'Soror accufata eft.
H u í feruum caedere fiugalífsim um ,quám patrem optímum amíttere.
M a t e r n o th í,le d a p ro p a r te ,
c o n t r o, i íí. ,
D d i L é x
EX .M aiorfraterdiui'datpatrim onium ,m ínor elíg atA Irera.L íccat filiúexan/
^ c i l i a tOllerc.THEM
a.Q uídücG haberet Iegitim üfilíü,alium exancilla fuftuft/
Sf decefsit.M aiorfratcrfic diuifit,utiotum patrim oníum ex una parte poneret, ex altera nothí m atrcm .M inorelegít matrem,8¡í accufat fratrem circumfcriptionis.
PRO NOTHO.
V n u s omnium exharedatus fum diuidendo, EIcgiíTct ín q u it, alteram parte.Tu folustalís potuifti eíTe filius,qualis frater eras L e x te diuídere, me eligereiuisit-A/
perte nc mínor circum fcribatur,tim et,Síc diuif¡t,ut fi ueIIem,non efle medícus,Rc iinquerem fratrem ín egeftate,matrem ín feruitutc.N oneftdíuídcre, ex altera par/
te patrímontum poneré,ex altera o n u s.T alís fuít,ut illicoharredem pater ex ancil/
latolleret.E ligcau t patrímoníum careas,aut ícelere.Círcum lcríptores dící íolent, SI. Abílulcrüt ^^daÜquidt fuftulerunt.Ifte nihilreliquit. T u :ínquit,uoluift¿paupercííe. C urígí, tur queror,fi egeftatedcIe<ftortObrjci,¿nquit,nonpotcft,quod legefaeftum eft,ímo non nifi quod lege fatftum eft.Nam fi quid aliter faclum eft, per fe irrítír eft.Círctim feriptio femper crimen fub fpecie legis inuoluit. Q uod apparet ínillajegítim ú eft, quodlatct iniidiofum.Semper circum ícriptío per íus ad iniim'am uem t.Lex iübct maiorem diuídere,mínorem elígere.N ectudiujfifti.ncc i lie elegir. S ic á te a Higa tus cft,ut necelle haberet,quod non exp ed ícbat.M ak nota fuit mea in matrem pretas.
N o n timuit-nc elígere poílem alteram partem.
PARS ALTERA.
E g o níhíl aliud egi quámdiuífi.Círcumfcriptio non in diuifione eft,fedin eledtio ne.H abcs matrem,quam quídam totisredem eruntbonis:H abcsgloríá,quam muí/
ti per ígnes pctierunt-M ulta de patrim onio rapuit,cum haberet íus dominar ancil/
Ia.Imprudcntia timebas, ne in íllam faruirem.Non expediebat mi h i , cum ¿n illa to-' f (rm tum patrim onium habiturus elTem.Nunc tantundem habe s . Habe s enim + par- .ma em quam uoluífti, ut tantundem haberes, nec pater uoluerat: Ideo matrem tuam
ancillam reliq u it.
POTIO E X PARTE MORTIFERA. CONTRO. IIII.
A CTIO. Veneficijfitaiftio.THEMA. Proícriptum u xorfccuta eft.Q uodam tem
•* ^'porefecrctopoculum tenentem ínterrogauít quid eííet. Ille dixit uenenum, Si m orí íe uclle.RogauitiTlautpartem iibi daret, 5 t d ixitíen o lle lineillo uíuere, Par
tem bibit ipfe,de partem u xorid ed itrP erijtillafoIa.T eltam cnto inuentus eft marí
tus hxres,reftitutus arguítur ueneficíf.
CONTRA MARITVM.
Sic egít ut deprehendereturrfic deprehenfus eft, ut exoraretur:fic bibíc,ut uíue/
t!.
Quid.enimr e t.t Q u o d eft hoc uenenum,quod tantum hxrcdí non nocetf N em ounquam tam
iu d uenenu. P a^m uxori dedit uenenú.Fugú ne occíderetur,quidixít fe morí cupere. V n u s pro ícriptione locupletiorfacius eft,utuíuere ueller, uxor illi perfuadere non potuít.
Perfilafitres blandior;uxoris hxreditas,íciuít quam partem potionis hauríret, con trarías partes gladio perfecutus eft,fitas uenenoroccídendífinem príus uiclores fe/
cerunt,quám uúfti.Quid nam putab isfu turu m ,cu m in exiliu m uxor teftamentum tulífiet.marítus uenenum;' V b i eftuxorrE cquid te p u d etrlam etiam proferípti re/
d eu nt-Statim coníum prapotíonecollapfaeft.N olitem írar¿,fitam elncax uenenú eft.H ares efr,quídedít.Sum m isfercpartíbusIeuis
6Cinnoxius humor fufpcdítur.
G rauis día £\' peftiíera pars fuo ponderefubfidít. A p p aret tediupraparatum uene
v -, r it, num habuítre.Scíftí diuídere,etíam fi poteft defendí quí uolétí dedit. T u n ó potes,
. e j e
;o fecíftiíUt uellet.Idgenus uenení fu it, quod pondere fubfideretínímum.Potio/
nem bibit ífte,u xor uenenum.
PARS ALTERA.
V irum ín pacedi!exít,ín bello feeuta eíf,in c 5 filío ultimo non reliquit.O,inqtiit
dMbcturdignam,quam irínocens+fcquítur.BelIo ciuili lege proferíptus fum,Exulauí. Q o id
hís malís adn'cí poteft, nifi ut uenenum bí bam, éc uíuam r V enenum ínquarñ eít..
H oc quí daturí funt,diísimulanr. V enenu m C ato u en d íd it, Quarríce anproferípto
\
fjcuerít emcre,quod lícuít Catoniuendere.
I P H I C R A T E S R E V S . C O N T R O . V .
I
e x .Q u í uím ín íudícío fecerít,capite puníatur.
t h e m a .M iflús Iphícrateá -'adueríus I hracum regem ,bis acíc uí<ftus,fceduscum eo percuflic,
8Cfiliam eíus duxituxoré. Cum A thenas redíiTct,SC caufam díceret, uííi funt círca íudícíum quí damThracum cultrís armati> 3 £ ípfe reus gladium ftrínxít.C um íudíces cítarentur
^m dícandum .-palám absolutorias tu¡erun tfententías.A ccufatur,qu6duím in iu/
¿icio fecerít.
C O N T R A I P H I C R A T E M.
N em o íudícum tuorum non tímuít,fie,tanquam tu de ilfís íudícaturus eíTes. C ú coto tibí regno focer uenít aduocatus.N ó maioribus copqs bellum inftruxú, quam íudícíum. Iphicrate conde gladium .Iudícíum eft.Q uíd tibí cúgladior C erte bis uí/
tfís arma ponendafunt^Quateftífta contra rerum naturaperm utaríorln bello nu/
ptíx.in indicio beiium.
P A R S A L T E R A .
Ego uím non fcci O m nía ením legitim e pcraciafunt. A ccufator fuo loco díxír, Reus fuoreípondít.Perfe^um per omnes números íiios íudícíum eft.Cum íudíces fententiasfuas ferrent, ftrínxí gladium , utoccídcrem me, fidamnarus eífem. Iu/
dices tulerunt palam abfolurorias,ut gratiam ducí fuo referrent.Nuptiarum caufa, utiíítas rcipubiicaríuit.M ilesfarpíuspulfus erat ¿nfelíciprarlio.Barbaros círca iudi cium fuiílé.non propter íudícíum armaros,fed propter morem fuum, Q u id pote/
(tis,ínquít,querirQuid ínquam obfides uobisabduxi?
A D V L T E R A V E N E F I C A . C O N T R O . VI .
A
C T 1 O.Veneficrj fitactio.
T h e m a .Q uídam cum haberet uxore,
SCex e a fi
•*Viam nubilem ,índicauít uxorí,cui eam collocaturus cíTet.IlIa díxít,ccleríus mo rictur,quám ilIin u bat.D cceííitpu ella ante diem nupríarum.dubnsfignís erudita/
tis¿¿
uencní.Torlic ancillam pater.,díxit ¿ilafe nihil feíre de ueneno,ícd de adultc- riodomínar.ác eius cui collocaturus erat filiam. A ccufauit uxorem ucneficíj 5c a/
dulteri}.
C O N T R A V X O R E M .
M orietur,tencoueneficam ,celernisquám nubat tenco adulteram .M orietur.fa dum eít,ccleríus quam nubat,fa<ftum eft.Adulterium ferius deprehendí quám fa*
cium eft.ueneficium antequam fieret. D ú o crimina ad uos detuli.SC duas índices.
Altera dicic,quodíactumeft- A ltera,quod futurum eft.G enerí adultera,Filia: peí/
lex.Q uam infe!ixcftdom us,inqua adulterí} argumencum eft. D ix í, honeftus eft, Díxúpulcher eft,dum laudo generum ,com m endaúi ad u lteru m O me rardílTImum inmalis m eis.Veneficíum nec denuncíatum quídem credidí,dem um ín uenefícío adulteríum deprehendí. Veríac funt ¿n exequias nuptiae.geníaliscp lecftus muratus eít ín fuiiebrem Subiednc funt rogo infelices faces proíerrur putre corpus,
5¿uene nístum ens.Quíd ultra qu^ritisíV erbisfigna^ignis tormenta conueníunt.Ad uo/
cem tuam facta conueniunt. M orietur antequam nubaufacium eft. V íd ím u s fíués corpus,5<:íncadaueraíllíus materna uerba credídím us.Generum adulterio perdí/
«fV x o re m patrícidiOjFílíam ueneno.
P A R S A L T E R A .
D uograuiífim acrím inaobíecit,A dulteríum 5¿ueneficíum . Adulteríum ancíila tefte,ueneficium ,necancíllaquídem .Cum indígnareturfe non rogatam , excíde/
runtilliuerba,qu 3 enonm ínus quám fiiíam lu get.A t quaredíxífti, celerius moríe*
tur,quám íllí nubart'Verba dolor parum conliderar.Excíderunt Eteftfaepe fortui/
tadíuínatío.
D E M E N S Q_V I F I L I O C E S S I T V X O /
R E M . C O N T R O . VI I , , _
D d ♦ A C /
él.
Aut exper/td
uixftm, dut inexperta pe*tebéf.
tlliccntiofior
Controuer.u
A
CT io.Dem cntiae fit a d í o . T H E M A . Q uídam h ab eb atd u o sfilios,d u xitu xo
•* * ‘rem. A lter ex adolefccntíbus cumacgrotaret,8¿ inultim is cílct, medicí d i x e r ü t animí uítíum effe.Intrauítad filium ftriiíio gladio pater, ro gau ítu t indicarct cau/
fam fibí. A ít amare fe nouercam.CeíTit íllí uxorem pater. A b altero accufatur de- m entí*.
P ro patre.
A udíterem nouam ,Fratrem crudelem ,N ouercam miTerícordem. Infanus fum, quía alíquís meo beneficio fanus eft.Tradídí uxorem íllí,fed eripueram. Teftor, ín quít,pradides pí etatís déos,príus amare ccepúquám duceres.Ita tu iniuriam uocas, quod fratrem habes.non habes nouercamr'Tranfij practer íftius ocuios cum ferro.
G ladium míhí nemo,nifi x g e r extorfit.Patri,qui perículum filq moricntis fuftine/
renonpotuitjígnofcendum inqualicunc^ fado eft.
Pars altera.
A lte r lenocinio curauít,alter parricidio conualuít.Q uid hoc adulteríum no pu«
tas, quod maríto concilíante com míttíturr,rN íeíc¿o furioííus uxorem duxerít, an ha buerít,an dím iíerit,ancollocauerítfQ uám demens eft,cuí adulteríum pro benefí^
cío ímputandum eftrStrinxít gladium marítus,nó ut adulterum uíndicaret, fed ut faccret'M orí potíus debuít frater,quám fanari turpiter.Q uid enim fi matrem,fi fo rorem concupifceret?Quacdam rem ediagrauiora ípfis periculís funt. Om nia ínter nouercam
S¿príuignum compofita funt. Sim ulatum m orbum ,et derifum animo turpíftimo patrem.
V e rfu su irg im V V e fta lís.C o n tr. v I I I .
'~ T 'h
e m a. V ir g o V eftalis fcripfit húc uerfum:Felices nuptar, moriar nifi nubere d u lc e e ft.R e a e ftin ce fti.
C ontra V eftalem .
F elices nupt*,cupientis eft.M oríar niílaflirm a'ntiseft.Nubere dulce eft, t A u t experta ¿uras,aut inexperta peí eras.Neutrum íacerdotis eft. T ib i magiftratus fu/
os fafees fubm itrunt.T ibi confules prxtorescp uia cedunt.N unquíd exigu a merce de uírgo e sf Sacerdos raro iuret,nec unquam nifi per ftiam V eftam . M o riar. N un quid pcrpetuus ígnísextinctus eftrM oriar.N u n q u íd d e nuptfis appellata eftí* A d ultimú V eftam ¿nuoco,ut tam ¿nfefta fit íácerdotí,quam inuifa eft. R e c ita carmen, dum quxro quale carmen fit.T u carmen fcríbas,tu uerba pedibus tuís emoIIias,S¿
feuerítatem tem plo debítam m odulatíonefrangasrQ iiodfiutíc^Iaudareuísnupti as,narra Lucretíam .D e illíus morte fcribe,antequam íurabís de tua. O te fupplícío omni dígnam,cuí quicquam facerd otíofelícíuseft.D uIceeft, quám expreíía u ox, quám exim ís uifeeríbus emiftá,non expertae tantum,fed delectatx. Incefía eft etíá fine ftupro,quae cupítftuprum .
Pars altera.
V n u s illt uerfus obíícítur,£¿ hic quidem non to tu s.N o n oportet,ínquít, ícríbere carm en.M ultum íntereft obíurges,an punias.Inceftí damnarí nulla poteft,nifi cu*
ius corpus uíolatum eft.Q uid tu putas poetas,quae fentíQt,fcríberec’ V í x modefte, caftigare.N Ó íllí cultas luxuriofior.N on conueríatío cum u ír is t Iícentíor. V n u m crim en uobís confíteor.Ingeníum h ab et.Q u íd n i ínuídeat Cornelíac matri Grac/
ch orum cQ iud ni ílli,q u x Catonem p ep eritrQ u íd n i ínuiderínt facerdot es pariens tíb u sf
E xtra controuerliam.
V a r iu s G em ínus apud C xfarem dixít.Caefar qui apud te audentdtccre,m agní/
tudíncm tuam ígnorant,qui non audent,humanítatem.
P I N C I A N I I N L I B R V M S E X T V M C O N T R O V E R S l A R V H .
A Lteriuíjfremoríor,alteriut fideuiuo.Étidmpitrimaniummeum diuifumelt ] Multkmodit corrigi Poteft
¿c locui. Alteriut fremorior, alter ius Jide
neuíuo etiam.Patrimonim metí diuifum efl.AutjlcaUcriui
¡p emorior, alteríus fide.
Mt uiuo etiam patrimonium meum diuifum ejl. Aut dlijs tnodis quos per fe ingeniofus íeñor eomminifd potcJi.Quii enim timcbam ni fifi rcfciffet pdtcr molcjlc ferrct filium fuum homínem auarum non ejfe fratrempium
]Corrigendum puto.Quid enim timebam ne flrefcijfctpater molejie ferret filium fuum homínem
¿utrum non effejrdtrcmpium ejJé.Uam uetufla exempUrid habentfi-atrcm piumeffe.
E X V í - E M
teño
c r citoluuare non Ucet
]Scrtbe liccat,non licet.lubet enim lex non indicat,fieuti ojien* Controuer
*•dit quod fequitur. Imprudente ccdis damnatus quinquenio exulet.Liquct hoc etiam ex
m u l t í squx fequuntur lo
*cis.^ccujdtor ciuiumme fecit exulem,filiuí etiam meorum
]Legendum putofinium,non cittium, ut patet ex
fev«potbe/u
¡dgenus ueneni fuit quod pondere fubfideret in imum.Potionem bibit i/le,ttxoruenenu
] Legoexeadem. id ge Controuer. 4
.¡Mi ucnenifuit,quoi pondere fubflderet.ln imam potionem bibit ifle ufquc ai ucnenum,uxor ucnenum .Exempla rtt quxdam.ln unum potionem bibit ijle^xtera.Vt feribendum putem.ln imum potionem bibit ifte,reliqua.
A I O R I E T V R
timeo uencficam.]Scribe.Morictur tenco ucncficdm,ex uetere lefiionc.Xam ex uerbo, Mo controuer 6.
nctur,conte fiat ¡uncficium.
A v T
expertaiurxs aut inexperta pcicras] Eadem,dut experta uirum aut inexperta petcbas.vtraq; leñio controuer
?defendí poteft. imprejfx uerba fequcntia fauent.Sacerdos raro iuret nec unquam nífi per fuam Veftam. Et mox ali quanto. De lüius morte ¿cribe antequam turaba de tua.Et hic quidem non totusjVctus leñio,ne hic quidem totus eodem fenfu.
L V C I I A N N A E I S E N É C A E C O N T R O V E R S I A R V M
L I B E R S E P T I M V S .
• P R O O E M I V M t
N S T A T i s míhí quotídíe de Albutío, non ultra uos difFeram*
quamuís non audíerím frequenter,cum pertotum annum quín quies fexíesué populo díceret, ad fecretas exercítatíones non multí ¿rrumperent,quos tamengratixfuarpcenitebat, alius crac cum turba: fe committebar,alius cum paucitatecontentus erat.
I n c i p i e b a t e n í m f e d e n s , S C fi q u a n d o i l l u m p r o d u x e r a t c a l o r , e / x u r g e r e a u d e b a t , í l l a ¿ n t e m p e f t í u a i n d c c l a m a t i o n i b u s e í u s p h í l o f o p h i a l i n e m o d o t u n c , 5 ¿ l i n e h n e c u a g a b a t u r , r a r o t o t a m c o n r r o u e r f í a m i m p l e / b a t , n o r i p o f l e s d í c e r e d í u i í i o n c m e f l e , n o n p o l l e s d e c l a m a t í o n e m , t a n q u a m d e c l á i /
m a t i o n í m u l t u m d e e r a t , t a n q u a m d i u i . i o n í m u l t u m f u p e r c r a t . C u m p o p u l o d ¿ c e / r e t , o m n e s u í r e s f u a s a d u o c a b a t
,Sí
i d e o n o n d c f i n e b a r . S e p e d e c l a m a n t e ¿ l i o t e r b u c c i n a u i t , d i í c u p i t í n o m n i c o n t r o u e r f i a d í c e r e , n o n q u í c q u í d d e b e t d i c i , f e d q u í c q u i d p o t e f t . A r g u m e n t a b a t u r m o l c f t c m a g í s q u a m f u b t í l í t e r . A r g u m e n t a e n í m a r = g u o r e n t í s t c o l l í g e b a t , S f q u a f i n i l u l e l T e t l a t í s h r m u m , o m n e s p r o b a t í o n e s t p r o = djb i t i o n i b u s a l q s c ó b r m a b a t . E r a t
S¿
¿ U u d ¿ n a r g u m e n t a t i o n e u í t í u m , q u o d q u a r í t í oprop0f¡ti0a
n e n n o n t a n q u a m p a r t e m c o n t r o u e r f i a ? , f e d t a n q u a m c o n t r o u e r l i a m ¿ m p l c b a t .
n¿ uí
O m n i s q u s f b o f u a m p r o b a t í o n e m h a b e b a t , f u a m e x c u f a t i o n é , í u o s e x c e f l u s , f u a s i n d t g n a t ¿ o n c s , e p ¿ i o g u m q u o c g f u u m . I t a u n a m c ó t r o u e r f i a m p r o p o n e b a t , p l u r e s d i c e b a c . Q i u d í g í t u r o m n í s q u a e í h ' o p e r n ú m e r o s f u o s ¿ m p l e n d a n 5 eft;" E f t q u í d e m f e d t a n q j a c c e í í i o , n o t a n e j j f u m m a . N u l l u m h a b í l e m e m b r u m e f t li c o r p o r í p a r e f t . S p i e n d o r o r a t í o n í s q u a n t u s n e í c í o a n í n u l l o a l í o f u e r í t . N ó t h e l i s m a g n a f e d p h r a /
f i s D í c e b a t e n í m c í t a t o « S ^ e flu f o c u r f u , f e d p r x p a r a t o . E x t e m p o r a l í s í l l í f a c u l t a s , u t a f f i r m a b a n t q u í p r o p í u s n o r a n t , n o n d e e T a t , f e d p u t a b a t u r ¿ p í c f í b i d e e f l e . S e n t e n / t í s , q u a s o p t í m e P o l l í o A f í n i u s a l b a s u o c a b a t , f i m p l í c e s , a p e r t a : , n ¿ h í l o c c u l t u m , n í h il i n f p e r a t u m a f l f e r e n t e s , f e d u o c a l e s
5¿
f p l e n d í d s . A f F e c t u s e f f í c a c í t e r m o u í u f í g u ar a b a t e g r e g í e . p r a c p a r a b a t í u í p í c í o f e . N í h í l e f t t a m i " í n i m ú r u m q u a m m a n í f e f t a p r £
al.mimicum
p a r a d o . A p p a r e t e n í m f u b e f l e , n e í c í o q u i d m a l í . I d e o q ; m o d e r a u o e f t a d h i b e n d a , u t
i l l a fit p r s p a r a t í o n o n c o n f e f T í o . t L o c u m b e a t a í m p l e b a t . N o n p o l l e s d e i n o p i a f e r
¿ixoca
m o n i s I a t í n í q u e r í , c u m ¿ l l u m a u d i r e s , t a n t u m o r a t i o n í s c u l t a : f l u e b a t . N u r t q u a m f e
t c r f i t q u o m o d o d í c e r e t . t S u f f í c í e b a t e n í m íl l í ¿ n q u a n t u m u o l u e r a t e x p l í c a n d í u í s .‘ al•
hicaddutuc
ita q ? í p f e d í c e r e f o l e b a t , c Q u e l l e t o f t e n d e r e n o h a b i t a r e f e í n e l e d í o n e u e r b o r ú , e f l
^ dría uerba,
r e s a n í m ü o c c u p a u e r e , u e r b a a m b í u t . I n a c q u a l i t a t e í n í l l o m í r a r í l í b e b a t : f p í é d ¿ d í í >
fe<í(luíd dice*
fimus rcf*
fímus crat.Idcm res díccbat omnium fordidiflimas,acetum $¡Tpuleium
&Cíaternas phílerotem ,fpongias,nihil putabateiTequod diciindecIamationcnonpoíTet.Hrat aute illa caufa, timebar, ne fcholaftícus uideretur, dum alterum uítium cuitabat,m cidcbatinalterum ;necuidebatnim úim orationísfpIendorem , hís adm ixtis fordiV
il.dcfcrri
bus non + defendí,fed inquinar!,Sí hoc aeque omnium eft,ut uítía fuá excufare ma lint quám cffugere. A L
BV T I V S ením non quom odo non eíTét fcholaftícus quez
al, non «idcrc* rcbac,red quom odo t uíderetur.N íhíl detrahebat ex fuperuacuo ftrepítu, h xc for
tur'd ídauerbaad patrocíníum alíorum afferebat: hoc íllí accidít inconftantia iudícíj,
d.commoium
q u em p roxím ed ícen tem tcom m odeau d íerat,ím ítariuolebat. M em ín í ómnibus illum rebus om íffisapudFabíanum phíIoíbphum tantoíuníorem quám ¿pfe erat
dl.codicibut
cum "t"condífcípulís federe.M em íní cum admírationcHcrmagorar* ftupent? ad
i/dl.Hcrmdcotx mitatíonem eiusardefeere:nullafiducíaingcnr] fui,Síideo aflídua mutatío. Itaque dú genera díccdí trásfert,Sí modo exilis efle uuítmudísc^Tebus hxrere, modo hor=
rídus
SCualens potíus quám cultus,m odo breuís Síconcinnus, m odo nímís feattol lit,m odo ním ís deprim it,ingenio fuo illuiit,8í lóge detcríus fenex díxít quám idue nisdíxerat. N ih il enim artas eí proderat ad profedum ,cú femperftudíum eius e f fet nouum.Idíotífmus eft ínter oratorias uírtutes,res quar raro proccdít. M agno e/
nim temperamento opus eft,Sí occafione quadam ,hac uírtute uarie ufus eft. S xp c illibeneceíTit,fTpedecidít:nectam en mírum eft,íí diffículter apprehendítur uítío tam uicinautrtus.H oc ncm opneftitítunquam G allionepoftrodecentius-Iam ado lefcentulus cum declamaret apta: Sí conuenícnter Sí decéter hocgenere utebatur.
Q u o d eo m agís mirabar,quía teñera artas refugít om ne,non tantumquodfordídú, fed,Sí quodfordidofim iie eft. R a ro alburio réfpondebat fortuna, femper opínío, quamuis pocnítuííTctjaudcre libebat. Triftís,foIlicitus declam ator, S íq u id c dicho ne fuá timeret etiam cum díxiíTét. Vícp co nullum tempus fecurum erat, harc íllum follícitudo fugauít é foro,Sí tantú unius figurar crudelis cuentus. N am in quodam íudícíocétumu¿raíi,cum diccreturiurifiurandi conditío alíquando fatfla ab aduer/
dlqudiRiws
fariOjinduxít e íu fm o d ifig u ra m t qua íllí omnia crim ina írrogaret..PIacet, inquit.
omnid crimins
tibi rc m íureiurandotranligiriura,fed ego íufiurandumdabo.Iura per patris cine/
rttegeret.
res qui ¿ncondíti funt Iura per patris memoríam
,SCexecutuseftlocum ,quoperfe/
ctofurrexit- L v . A r v n t i v s exdiuerfoait,A ccip im usco n dition cm ,iurau ít.C ía mabat Albutius,nondctulicondítionem ,íchem adix¿.Arunt¿usinftabat, centum/
dl.propcrabdt
u¿n rebus iam ultimis tfcp a ra b a n t. A lbutíus clam abat,Iftarationefchcm ata de re rum natura tollunrur. Aruntius aiebat,tollantur, poten mus fine íllís uíuere. Súma reí harc fuít,C entum uíri dixerunt daré ípfos fecundum aduerfarium A lbutfi fi íu/
raret ille.Iurauit A lbutíus non tulit hanc contum eliam ,fediratus calumnia fibi ím pofuit,nunquam enim amplíus ín foro díxít,hom o fummarprobitatís,qui nec face re iniuriam ,nec patí fciret.EtfoIebat dicere,quid habeo quare in foro dícam quum pfures m edom iaudíant,quám quen qu am ín loror'C ú u olod íco,qu am díu u o lo ,S í quamuis non faterctur,hoc delectabat illú ín declam ationibus quod fehemata fine periculo dícebanturrnec tamen ínfeholís efifugere contum elias poterat Ca*fti) mor daciífimi hom¿nís;cum in quadam controueriiadíxíflet A lbutius,quare calixfice/
cidit,frangírur,fpongiaficecidítnon frangitur,aíebat Carftíus,Itead íllum eras, de clam abit uobís,qtiarc turdi uolent,cucurbítaenon uoIent.Cum díxíffcr Albutíus ín ilío,qu i fratrem parrícídrj dánatum ín exarm ata ñaue dímifit, im pofuit fratrein cu/
leum ligneum ,Ca:ftius eandem dídurus fie expofuít controuerfiam. Q uídam fra/
trem dom í á patre damnatú nouerca accufante cú accepííTet ad fupplicíum , im po/
fuit in culeum Iígneum :íngens rífus omnium fecutus eft- Sed nec ipfi bene ceífit de
al.btneclam ado. Paucas enim res t bonas dixit,fed cum áfcholaftícís non laudaretur, ne/
m o,inquít,im ponithosinculeum lígneum , u tp eruen iatn efcio quo terrarum ubi
cálices fráguntur, fpongía: non fran gun tur.V íd eo quid uelitis,fentétías potáis ati-
díre quám íocos,fiat. A u d ite fententias in hac ípfa controuerfia didas.
c o n t r o v e r í i a r v m
.
a b A R C H