C O M M E N T A R IA IN SEPTEM LIBROS

C O M M E N T A R I A

IN SEPTEM LIBROS

.¿THORISMORU'M HIVTOCKATIS.

EO ORDittfcCÍWslTEXTA,

Quo Do&oratns ( ut ajunt ) Pun&a cxponi coníueyere,

RODERICO A FONSECA

L U S I T A N O

Olim Pifis Medicinara Supraordinariam interpretante , Deinde Patayit

Prazim Prima Sede profitente. >/

^íccejjit huic nova tditioni Index JíphorifmoYim. [*

P I C A T A

llluñriffimo , ac Sapientijjímo D. D

ALBANIO ALBANESIO ^;

P A T R I T I O P A T A V I N O CO. & EQ.

in Marino UrcbUycto Logices Vrofcffori Trimario CMcrrrmoi

SCÜELA SUPESKS DE -V£TER1HARIA 0£ CÜRBQÉ

B i e i_: o T E: C^

P A T A V I I

Typis Jacobi de Cadorinis:

M. D C C X.

¿ »

V >

ILLUSTRISSIMO,

AC SAPIENTÍSIMO D.

ULTJE me perpulerunt eauf<e , COMES , & EQUES TR¿ECL*¿I{1SSIME , mi prtcateris nomen tuum Ro- derici Fonfec* commenttriis in ^tpborifmos Hippcra*

tis , qH¿e denub typis vulganda fufcepi , prtfcriberem . l^am maximis ben.fi- cus tuis cumulatus , ac pené obrutus , quemquam non ignorabam nihil a me expjtfari poffe ⁱ quod munificenti* tu£ ulla ex parte refpondeat; cupkbam tamzn grati erga te ammi tefthrnonium ali^uod in mcdium aferré , quo , ni(¡

facultas mihi ad ii ^t quod debeo , pr^Üandum , at certé voluntas minimé de-*

ejfi viitretwr . ^ccejfit fama ipfa batid obfeun Scriptoris , CMJHS monumento

f z recudo,

recuda . Mac enim fpem faciebat, munus boc fore tibi, qui eruditionem hme 4mnem amas impensé , non ingratum . Dcmum fie in anhnum inducebam, ne-

minem e(fe , ai quem magis , quam ai te nuntupatio bujzs Operis pertine- ret. Cum enim id (h yeteris, folidaque Medicina , cui futo quodam bis ttm- foribus haud racus obtreclator , praceptis refertiffimum ; eum potijjimtim la-

bor is pulcherrimi patronum deligendum cenfid, qui <&• in [entiendo reñijfimus ,

& acerrimus in propugnando vindicare eundem oh omni injuria tantundem yellet , ac poflet i Et heredé judicio Dofíorum omnium tu is plañe es, Tro- fefior prajlantifiime: Quippe qui prifci , atque integri in philofophando moris

retinens, idemque in yeritate tuenda prorsüs inyitlus , non modo revijentis denub puUicam lucem Fonfeca commentaria doctrina twz clypeo protegeré , fed multo , quam amé , eruditorum catui acceptiora , & commendatiora red-

derc talcas . Qg* cum ita fint, ego quidem recle, atque ordine mihi yideor fecijfe , qui nomen tuum fronti Operis prafigere non dubitayi. Tu autem fa-

cie bumaniter , yidelicet é natura tua , fi libentér patkris , te in yefiibulo libelli ex ómnibus compelían. Udmitte igitur, qttem tibi addico Scriptorem benigné in ftnum tuum ; nec tam munus ipfum , quam dantis animum puta.

Is enim eft , qui fummo erga te Studio, obfervantia , fide , omni deniqae

§ficio nentini Mortalium fit concefiurus . Vale

Pridie Idus Septcmb. 1710.

iAddi3i(fimus clicnf Jacobus Cadorinus.

VRJE-

P R / E F A T I O

A U C T O R I S ' i

P

Quod igitar ad Au&oreru fpedtat, aícribitur hic Liber Hippocr. * ^ w t í Heraclidis filio in C e » o r i u n d o , qui praefens opus compofuit Jim fe-

n e x , quafi cumulum fui Iaboris, vel ex h i s , qua? longo tempore in aegris curandis eratexpertus, vel quodejusdo<ftrinam defumpferit ex tabulis in Templo ¿Efcu- lapiirepertis, quo leu iíifcuíapii N u m e n , feuobAfelepiadarum nomen, &rpe- ritiam, multi conveniebant aegri, q u i u b i h o c , vel illo remedioeífentfanati , nomen segrí cum remedio, in tabulisTempli notabaturí non quod (utmalignus quidamícripfic Andreas) BibliothecamGnidiam combuflerit, ex quoopus coh-

fecerit. H a b u i t h í c Hippocrates avum etiamalterumHippocratem M a g n u m d i - ólum , dúos etiam nepotes ejufdem nominis, quibus aliquod operum eorum, quae paífim Hippocratis nomine leguntur, tribult Galenus. Caeterüm Hippocrates

Cous Heraclidis filius, quem hujus Libri au<5torem facimus, Princeps fuit Coacas Academia?,* praeterquam fuit á r R h o d i a , ScGaidU, quarum mentionem facit primo de Vi&us ratione in Morbis acutis . Quanta vero fuerit hujus viri praeftan- t i a ; velexeoperfpicuumeft, quod honores nulli Mortalium tributos aflequutus fit 5 illí enim áurea (tatúa erecta eft 5 dies quoque obitus illius facra fuit habita , conceíía quoque facrificia Eleuíina, & publicoaprario fibi, pofterifque fuisinfti- tuta alimenta . Hujus viri opera ab aliorum operibusdiftinguuntur, tefte G a l e -

n o , brevitate, fententiarum gravítate, inufitatis vocabulis. Intentio Auctoris InfitU eft Artem Medicam docere brevi quodam compendio, ita ut coímographos imita-

ri videatur, quidumuniverfumOrbemin anguftiorem mappam contrahunt, o - miílis vacuisterraruinfpatiis, gravioresduntaxat urbes oftendunt, quippe & i p - fe n u n c , circuncifis longioribus ambagibüs > modos tantum, cardineíqj rerum no- t a t , ex quibus, alia, quafi ex carcere depromatj nec mirum $ nam Medicina propemodum infinita ³* ac multorum quidem haétenus opera aucta , nondum tamen ómnibus numeris abfoluta: quod inveftibuío ftatim aperiens , Artem longam ftatuit - & vita: noftre fpacium longé excedentem: quem imitati pofteriores Medi- c i , poft longam medicinas indagationem, omnes denique ad compendium eam re-

degerunt. Infcriptio hujus Libri a modo fcribendideíiimitur, qui eft Aphorifti- Jnfctip c u s , aefidicas. Do&rinamperfententiasbreves, &feparatas; eft enim Anhor.

fententia univerfalis, gravis, brevis, feparata, 8c vera. í^uamvisdiflSci/is fit Ordo*

m harc doótrina, eo quod brevis fit,fineordiae, yarieque translata, primum tamen obtinet locum in Arte Medica , quoniara accomodatiílima e í t a d memoriam , Secompendfum, dirKcultas vero, pracceptorumopera toÜiíitf. íííud tamennimii tumide prolátum á G J . videtur , prsecipiente ízYu neminem ad Hipp. accederé prius <juam uuiverfos ejus Libros perleger¿c: nam ea eft ejus operum prolixitas, ut

Orioadilloseraftélegendosvixvítauniverfafuflíciat. Hatcpraefari Iibuít, antequam ferv.in ad expoíitionem textus devenirem $ in cujus explanatione eura ordinem fervandum cemct.fnlhi propofui, <juem fervare folent Juvencs in puncéis Do£t.oratus recitandis, ut facilé unufquifque feexercere pollít. Ordo igitur talis eft, in primis neotus Apho- rifmi explicabitur, deinde Au&oris intentio, tertio ratio intentionis, quarto di- vifio, quinto deinonftratio, ultimo loco anitnadverííones, quaeAphoriími do- ftrinamperviam, xc facilcm reddent, &dirficultates ( fi quse contingent ) ape- rient. Ubi vero mihi propono necfcendos invicem Aphorifmos; non ita intelli- gendum eft, utconcedam aliquem ordinem eíTencialem intereosreperiri, fci ac- cidentalem quocunque fcil. relpe&u ad invicem copuleotur.

IN

/

I N D E X

APHORISMORUM

Qui in hoc Opere exponuntur.

APHOR. LIBRI PRIMI. JEñale, &<Autumnoribos &c. 29 Aphoriímus 19.

Aphorifmus Primus. Quibusperflatos circuitus &c. 30

V

drc. pag. 1 Quajudicanturj&'judicatajunt&c. 31 Aphoriímus 2. Aphoriímus 21.

Jnperturbationibus ventrisy&vomitibut Qu& educen oportet cr-c. 3 3

&c. 3 Aphorifmus 22.

Aphorifmus 3. Concoblamsdicare⁾at(j; moveré &"c. 34 Habítus lAtlttbarum, quiO'C. 5 Aphorifmus 2$.

Aphorifmus 4. Qux evacuaturj& evacuatafunt&c. 37 ViCius tennis, ataueexquifitus&c. 6 Aphoriímus 24.

Aphorifmus 5. /« morbis acutis rarb, & permitía. 38 Intenuivifiu&gri delinuunt, quofit , Aphorifmus 25.

&c. \ o Si qualia oportetpurgentur&c. 39 Aphorifmus 6.

!JCtrmUmorUs^r^rmtl<rc. it A P H O R L I B SECUNDI.

Cumitaq;morbus / &t. 11 Aphorifmus Primus.

Aphorifmas 8. S~*\ Uo in morbo fomnus laborem affert Cummorbusinfuoyigjr:tófijiit&c. 15 \ J &c pag. 4 0

Aphoriímus 9. Aphorifmus 2

Conjellariitaou, porta&-c. 15 Ubifomnumdtliriüfcdat^honum&c. 4 1 Aphorifmus 10. Aphoriímus 3.

Jguib-¿taq; vigor ftatimfuturus &c. 16 Somnus, & vigilia ntra?;fi&c 42 Aphoriímus 11 Aphorifmus 4

In accefjionib!ab(liner< cportet&c 17 ^on fatietas, ncfarnts-yc. 4 ? Aphorifmus 12. Aphorifmus 5

*¿cceffioncs t & conjiimtionts indicaaunt Spontanca lajfitudines &c. 45

&c. 19 Aphorifmus 6

Aphorifmus 13. Quicunquedolentes &c. 4 5 Jejunium fents nondccrepiti fuermtfa- Aphorifmus 7

cillimé &c. 20 Quo longo tempore extenuatafunt &c. 47 Aphorifmus 14. Apharifmus 8

Qui crefcunt,plurirnum habmt &c. 21 Si a morbo cibum afjumcns^qmfpiam. 4 ' Aphoriímus 15. Aphorifmus 9

Vtntrts byeme, & veré natura &c. 23 Corp ora t cum auis purgare volet. 4 9 Aphorifmus 16. Aphoniinus 10

Vtcíus humidus fcbricamibus &c. 24 impura corpora &-c 50 Aphorifmus 17. Aphoriímus 11

Qj4Íb-f¿mcl, aut his^plus minujve &c. 26" Facilius eflpotus rcfiá mam cibo. 51 Aphoriímus 18. Aphorifmus 12

f 4 ¿&*

8¿

Incfex Aphorifmorum

Qu* ^rdin^^*™¡Mf ^&c- * * m quíbus morbo partes aéumbilkum &¿

Quibus crifis fit &c- 54 Aphorifmus 14

Influxionibus alvi &c { <t Aphorifmus 15

Ubi fauces dolentyaut puílularum &c. 5 6 Aphoriímus 16

tome dominante <&c. f 8 Aphorifmus 17

Ubipr¿éter naturam &c. 5 9 Aphorifmus i í

Eorum, qu¿ confirtim, & celeriter. 60 Aphoriímus 19

Jn morbis acutis t non ormino certe, Ú"c, 61

Aphorifmus zo

Quibus in juventute alvum efi <&c\ 6"-?

Aphorifmus 21

Famem tborexisfofoit, 64 Aphnrifmus 22

Qui a repletione morbi funt. 6$

Aphorifmus 2?

Morbi acutí quatuordecitn diebus judican-

tur ⁶⁶

Aphorifmus 24

Jndeftptim* quartus <&c. 6"}

Aphorifmus 25

j£s}iv¿e qua\tanaplerumjue breves. 69 Aphorifmus 26

Ccnvulfioni febrem accederé &c. 7o

Auhorifmus 27

J¿fa^¿pr#teJrationem curant &c. 72 aphorifmus 28

Jebricitanteni non omninb leviter. 7 3 Aphoriímus 29

Jn principio morborum, fi quid <&c. 74 Aphorifmus 30

Ci rea principia, & fines morborum &c.

Aphorifmus $ i

Si a morbo cibum adhibens quifpiam &c. Q^IUS dvus'eñ bumida ¿re.

80

Aphoriímus 36 Sanacorpora&c.

Aphoriímus 37

S^ui integra funt corporis vahtudine &c Aphorifmus $8

Taulopejor, fedfuavior é°cJ

Aphoriímus 39 Se**es magna ex parte &c

Aphorifmus 40 Eaucedines, éf gravedmes &c.

^Aphoriímus 41 Quifrequentér, acfortiter, ú"C.

Aphorifmus 42 uípoplcxiam fortem &c.

Aphoriímus 45 Strangulati y autfttftocati&c.

Aphorifmus 44 Qjti natura valde craffi &c.

Aphorifmus 45 Epilepfia laborantes <&c.

Aphorifmus 46 Ex duobusftmul doloribus &c.

Aphoriímus 47 Cumpusfit Ú-3.

Apkoriímus 48 Quoquo modo corpus moveatur

Aehorifmus 49 Quotidianis laboribus confucti

** A i. v Aphoriímus 50 QM longo tempore &t.

Aphorifmus 51 Semel multum t> repente &¿

Aphorifmus 52

Omnia feundum rationem facienti &c.

97

Aphoriímus 53

ibid.

84

% U

87 88 80 90

°*

92

&c.

&c.

96

76

Aphoriímus 32

Qui adverfa valetudine &c. ibid, Aphorifmus 3$

In quoyis morbo mente confiare <&c. 77 Aphorifmus 34

Mi ñus periclitan tur ¿gratantes &c. 7 8 AphorifoQus 5S

Aphoriímus 54 l/r traducenda juventute ó*c*

9*

ibid.

hmo%

APHOa. LIB. T E R T I I .

Aphorifmus Primus.

Mutationestemporumpotiffimumpariunt

mor bus, <&c. 101 Aphorifmus z

J^aturarum quxdam ad byemem, &c

IQ2

Aphorifmus 5.

Morbi quoq; alié, ad alia beneficia, 104 Aphorifmus 4

In temporibus, cum eodem die modo ca<+

lor, modo y &c. 105

Aphorifmus 5

tAufter auiitumbcbetat, &c. loó*

Aphorifmus 6

Cum aftas fttvtnftmilis, ^ í . 108 Aphorifmus 7

Magnis ficcitaubus febrssfiunt acuta , Apharifmus 8

Cerm temporibus fuam temp Jiivitatem,

&c. n o Aphoriímus 9

vfutumnoinuaivírfam morbi acut, Ú"c.

I I I

Aphoriímus ro

\Autumnus tabidis noctvus.

Aphorifmus 1 r ínter annipartes yfthyefnsficc. <&c

Aphorifmus iz Si vero byems auflrina, &c.

Aphorifmus 13 JEjlate vero frígida, & aquil. &c.

Aphorifmus 14

xAquilonio autem, &ficco autumnot <&c.

117

Aphorifmus 15

Ex tempefiatibus anni in univerfum, &c.

119

Aphoriímus 16

xAfliduis imbribits morbifere fiunt, # r , n o

Aphorifmus 17

Index Aphorifraortim:

Aphorifmus 19

Ornnes morbi in quibufvis temporibus jíe-

ripofjunt, &». 125 Aphoriímus lo

VeremelancbolU, cpilepfa, &c. 126*

Aphoriímus 21

-£/&# *ero nonnulli norum , c$"¿

I Z7

Aphorifmus 22

^íutumno *Hivi etiam morbi multi, e^¿C 128

Aphorifmus 23

Hiemeplsuritides, # Y . 129 Aphorifmus 24

Secundum mates autem bi morbi , &c.

no

Aphorifmus 25

adveníante íntionis tempore , C^ÍV Aphorifmus 26

Ipfisverbgrandiufculis, e^c. 13 í Aphorifmus 27

Crandioribusautem, e£r. i}J Aphorifmus 28

Tuerismáximar»partem% &c, i}6*

Aphoriímus 29

Juvenibus janguinis Jpuitione , €&"#

Aphorifmus 50

ULrahanc¿etaunipro ,duis, &c. I $3 Aphorifmus $1

SenibusjpirantUuijjicuitaHS, c^c. 139

114

A P r i ü K . L I B R I ¿ U A R T I . Aphorifmus Primus.

Tregnantespurgabis, e^c. 142 Aphorifmus 2.

Turgantium medicamentorum u/u, &c, 14?

Aphorifmus 3.

Si quaiia qportet purgari, &c. iUd-

^^^^^^^^^^^^^^^^M Aphorifmus 4.

iluotidian& tempestes aquilón. &c. JEftatem fuperiorem potius , &c.

111 x

44*

Aphorifmus 18 Aphoriímus 5.

Aliioad témpora *eróattinet> veré, O* Subcaniculam > & ante caniculam, &c.

primz aflate > &c. ^lz^ , ^

^ | Crocites,

índex Aphorifmorum.

Aphoriimufi 5 Aphorifmus 28

Gráciles ,& ad *omendu?nJaci¿es &c. JQuibusdejecJionesfuntbiliofc &c. 167 146 Aphoriimus 29

Aphorifmus 7 Febricitantibus fifexto dk &c. \6%

JEfre vomentes, & modict carnofos , Aphorifmus 30

&c. 147 Quibus accesiones fiunt &c 169 Aphorifmus 8 Aphorifmus 31

Obnoxios phthifi&c. 148 Quiper febreslafjitudin&mfentimt &c.

Aphorifmus 9 ibidem.

Melancbolicos infra&c. 149 > Aphorifmus 52

Aphorifmus 10 Quibus ex morbo convatefcentibus &c.

Turgandum in valde acutis &c. i f o 170

Aphorifmus 11 Aphorifmus 3$

Quibus tormina ad funt &c. 1 f 1 Sedfi qua> ante morbum pars etc. 171 Aphorifmus 12 Aphorifmus 34

JQuibus propter levitatem ventres t &c. Sifebre detento fuffocatio etc. 171 i ) l aphorifmus 35

Aphorifmus 1$ Sifebredetento etc. 173 Qúadbelleborumnon facile&c. ibid. aphorifmus 36

Aphoriimus 14 Sudores febricitantibus boni, cíe. # - Toío heikboro corpus movendum, &c. aphoriimus 57

154 Frigidi fudores etc. *7-r Aphorifmus 15 aphorifmus $S

Cumbelleborum citare vis &c. ibid. Qua corporisp .irte fudor etc. *75 Aphorifmus 16 aphorifmus $9

Helkboruspericulofus fanat &c. itf "Etquacorporis calor etc* * 7 ^ Aphorifmus 17 aphorifmus 40

J\onfibricitanticibifaslidium<&c. IJ6" Quibusin tote corpore etc. ibid.

Aphorifmus i í aphoriimus 41

Supra fptumtranfverjum dolores, e ^ c Sudor multus per fomnum facJus, eta ' 5 7 J 7 7

Aphoriimus 19 aphorifmus 42

Oj.'ipotione medica &c ibid. Sudor multus frigidus etc. 17»

Aphorifmus 20 aphorifmus 4$

Siáreafebremtormina&c. i ? 8 Pebresiqunetertior>uoriuzdk etc. i"J9 Aphorifmus 21 aphorifmus 44

Excrementa alvinigra &c. 1^9 Quofebreslongxetc. 180 Aphorifmus 22 aphorifmus 45

Morbis quibufvis incipientibus , &c. Quibus tubercula ad artículos , etc.

*6x • ibidem.

Aphoriimus 2$ aphorifmus 46

Quibus per morbos acutos &c. 192. Si rigor febre non intermitente , etc.

Aphorifmus 24 181 Dyfenteriaftabatra bileincipiat. 16^ aphoriimus 47

Aphorifmus 25 JZxcretiones in febribus etc. loz Sanguinem fupe*neque quidem ejferri , aphorifmus 48

&~c. ' KÍ4 In febribus non intermittentibus , etc.

Aphorifmus 26 183 Si dyjmteria laboranti &c. 16^ aphorifmus 49

Aphorifmus 27—- in febre non intermitente etc. 184 Qnibusperfcbres&c. 166 aphorifmus 50

Ubi

IuJcx A^horifmorum .'

Ubi in febre non intermitiente , etc. quibus elata hypochondria etc.

ibidem. ^^m ^ ^ ^ H aphorifmus 5 r

infebribus abfceffus etc. 185 aphoriimus 52

Quibus infebribus etc. 180*

aphorifmus 55

Quibus per febres etc. 187 aphorifmus 54

Quibus ftccx tujfes etc. ibid.

aphoriímus 5 5

£.v Bubone febres etc. 188 aphorifmus 56

Tebricitantibusjudor etc. 189 aphorifmus 57

Spafino ^t aut tétano etc. 190

aphorifmus 58

Si febre ardente laboranti etc. ibid.

aphorifmus 59

£ xquifita tertiana etc. 101 aphorifmus 60

Quibus per febres aures etc. 102 aphoriímus 61

Febricitantem nifi diebus etc. ibid.

aphoriímus 62

Quibus fuper febres morbus regius etc.

aphorifmus 63 Quibus infebribus certo die etc.

aphoriímus 64

míid.

^ ^ ^ ^ ^ aphorifmus 74 ^ ^ ^ ^ ^ quibus fpes ejl ad artículos etc. 202

aphoriímus 75

Siquis fanguinem mingat etc: 20 ^ aphorifmus 76

quibus cum urina crajfa etc. 204 aphorifmus 77

quibus cum ugina craffa. ibid.

aphoriimus 78

qui inopinanter fanguinem. 20?

aphorifmus 79

quibus in urinis fubfident. 206"

aphorifmus 80

Si quis fanguinem . ibid, aphorifmus 81

Si quis fanguimm, aut pus. 207 aphorifmus 82

quibus in meatu urinario. ibid*

aphoriimus 8$

Miclus noclu plurimus etc. 208

APHOR. L I B R I Q U I N T L .

Aphoriímus Prímus Convulfio ex helleboro lethalis

aphorifmus 2 104 Convulfio a vulnere perniciofo I aphoriimus $ quibus in febres morbus regius , etc. *¿ ccPioJo fanguinis fluxu

209

2 1 0 2 1 1

aphorjimus 65 infebribus circo, ventrkulum etc.

aphoriímus 66 inacutis febribus etc.

aphoriimus 67 infebribus per fomnum etc.

aphoriímus 68 in febribus fpiritus etc.

aphoriimus 69 qui non fine Jebre etc.

aphorifmus 70 quibus per febres urina etc.

aphorifmus 71 quibus die feptimo etc.

aphorifmus 73

aphorifmus 4

¿t purgatione immedica. ibid.

aphorifmus 5

Si Ebrius quifpiam de repente obmntefcat etc.

ibid.

aphorifmus 6 ibid. fu* tétano corripiuntur.

aphorifmus 7 107 Epilepfia ante pubertatem.

aphorifmus 8 198 qui pleuritide laborant etc.

aphoriímus 9

i o p Tabes iis máxime atatibus fit. nj aphoriimus 10

quibus ex angina in pulmonem. ibid.

aphorifmus n

• 218

2 1 2 2 1

£14

2 I ¡

2 0 0

^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ 1 qui tobe vexantur.

quibus pelluad* , et alba funt urina, aphorifmus 12

~⁰¹- • qui per tabem capilli defiunnt. 219

aphorifmus 75 aphorifmus 15

• Qui

ibid.

2 1 0

ibid.

2 2 1 222 2 2 }

r-4

ibid, '¡¡uijpümantemfangmnem l

aphorifmus 14 Si tobe detento.

Aphorifmus 15.

Qui expleuritide emp/icifime.

Aphorifmus 16.

Calidumfrequentiore u/u.

Aphoriímus 17.

Frigidum vero convulfionis.

Aphoriímus 18.

Frigidum inimicum o/jibus., &c.

Aphoriímus 19.

Quaperfrigeratafunt, &c.

Aphorifmus 20.

Frigidum ule ribus mordax. m Aphorifmus xi.

Ffi autem ubi in tétano fine ulcere . 125

Aphorifmus 22,

Calidum quo -vulnere pus mover, &c.

116

Aphorifmus 2$.

Frígido vero in bis utendum. 227 Aphoriímus 24.

Frígida veluti nix & glories. 228 Aphorifmus 25.

%/frticulorumtumoris, <& dolores abfq;

ulcere ⁹ 229

Aphorifmus 26

sAqua. qu<t cito calefit. ibid.

Aphorifmus 27

Quibus nocJu bibendi eft aviditas . 230 Aphorifmus 28

Suffitus aromatum ntuliebria educit .

2 2 1

Aphorifmus 29

Ttdignantespurgabis. 232 Aphorifmus $0»

Mulicr in útero ferens. ibid.

Aphorifmus 31

Mulierem gravidam morbo quopiam . Aphorifmus 32

Mulieri janguinem evomenü ³ ibiiem.

Aphorifmus 33 Mulieri menñruis per naturam.

Aphorifmus 34 Mulieri uterum gerenti, &C.

aphorifmus 3$

Mulieri byfteric*, aut dijficulter

ludex AphoriímorutH:

&c.

2 2 4

ibil

aphorifmus 3 5

Mulieri menfes decolores , nec eodem ]

2?6*

aphorifmus 27

Si mulieri uterum gerenti mamrnx l aphorifmus 38

MuUerigeminosftrenti^y <&c. 1%%

aphorifmus 39

Si qu¿, nec pr^nans , nec puérpera . 239

aphorifmus 40

Quibus in mammis fanguis colUgitur l 240

aphorifmus 41

Si fcire velis , an mulier conceperit : ibidem \

aphorifmus 42

Mulier grávida, fi marem gerit, coló-

ratior, &c. 242 aphorifmus 43

Siprfgnanti in útero eryfipelas. ibid.

aphorifmus 44

Qtm prater naturam tenues uterum .

24 j

aphorifmus 45

Qux ve& medioctiter corpulenta ¡tire.

ibidem.

aphorifmus 46

QMprxter naturam crafíx , &c, 244 aphorifmus 47

Si yaparteuterus, &c 245 aphorifuius 48

Mxces dextera uteri parte, <&c. 246 aphorifmus 49

^tdfecundinas deturbandas. ibid.

aphorifmus 50

Mulieri fi placct menjlrua ffi¿re '.

aphorifmus 51 Qu¿everogerit³ &c.

aphorifmus 52 Mulieripartum gerenti, &c.

aphorifmus 53

Qwsfatum juntperditurtc. 249 aphorifmus 54

Quibus es uteri durum cñ, dre 2^0 aphorifmus 55

Qu¿ geflañtes uterum fsbribus corripiun- Aphorif-

248 ibid.

tur, WC

aphorlfmuj $6

Index AphorifmorunK

aphorifmus 5

'$i mutkbri profluvio convulfío, &c. Doloribuslateris ,&p¿ftoris,&c. ibid- ibidem.

aphorifmus 57

Menflruis abundantibus morbi eyemunt,

&c 252 aphorifmus 58

^íd recii intefiini, & uteri injlammatio-

nem, &c. 253 aphorifmus 59

Simulicrnon to>icipit^ &c. 2^4 aphorifmus 60

Sipr*gnantipurgatim s mn$ru& . 2 5 5 aphorifmus 61

Simulieri purgationss, Cff. ibid, aphonimus 62

Qu* frígidos, &• denfos úteros habent . z%6

aphorifmus 65

*Par esl de moríais vatio, <&c.

aphorifmus 64 JLacpr*h?re capite doL ntibus, &t.

aphorjiraus 65 Quibusfunt cum ulceribus, &c

aphorifmus 66 Jnmagnis vulneribus, <&c.

aphorifmus 67 Jncontentabona^ &c.

aphorifmus 63 Varíes capitispofieriore laborant.

aphorifmus 69 Rigores incipiunt mulierióus, C^*f.

aphorifmus 70 Qui quartana corripiuntur, &X.

aphorifmus 71 Ufabas árida, & dura cutis, &C.

aphorifmus 7a

^íuriginofi non aénodum ventofi , cfr.

265

APHOR. LIBíU SEXTI.

Aphorifmus P r i m o s . i* diuturna levitatc inteslinorum ¡

aphorifmus a Quibus nares bxmiiiores, d*v.

aphorifmus } lnlongisinteñlj,rum Jijjicult.

aphorifmus

M7

2 s 8 2 J 9 261 a 6" a ibid.

16$

^75

275 , etc.

aphorifmus 6

JteTMtf», & vefic* vitia infenibus. 27$

aphorifmus 7

Dolores ventrisfublimes leviores, 2 7 $ aphorifmus 8

*¿qua ínter laborantibus, etc. 274 aphorifmus 9

Latapufiulx non admodumpruriginofe ¿ etc.

aphorifmus 10 Capite dolenti, efe.

aphorifmus ix Melancbolicis, d^ nephriticis, eíe.

aphorifmus i a Diuturnas curanti bnmorrboidas

177

Aphorifmus i ? .

Singultu fatigante Jit rnutatio, etc. 278 Aphorifmus 14.

Hydrope detento ¡iaiua, etc. 2 7 9 Aphorifmus 15.

Longo alvi profluvio laboranti t etc. ib»

aphorifmus 16

Vleuritide, aut perineumonía, etc. 18*0 aphorifmus 17

Opbthalmia laborantem alvi > etc. ib.

aphorifmus 18

Tertufaperfetíave vefica, etc. 281 aphorifmus 19

TerfeChmos, aut cartílago, etc. 282 aphorifmus ao

164 Si in ventrem fanguis pr*ter naturam.

ibid. y

26*5 Aphorifmus 21

Jnfanis [i varices, vtl hxmorrboides l aphorifmus 22

Pyptiones qux ex dorfo, etc. 2 84 aphorifmus 23

Simetus, atq; m&jlitia, etc. ibid.

aphorifmus 24

Si quodgracile intejiinum perfeclumfit 4 26*8 285

aphorifmus a5

26*9 Eryfipelas foris ir.tro convertí, etc. 2 8 6 aphorifmus a6

270 Quibus infebribus ar>kntious, etc. 2 87 Aphorifmus a7

Circmglabr* Hlcera

muligna^ &c. 271 Ogicumq; Empyi, aut bydropici. ibid.

Apao-

Index Aphorifmoruna ? Aphorifmus 28

Eunucbipodagra non laborant • Aphorifmus 29 Mulier. podagra non laborara ,

ibld,

Aphorifmus j o Tuerpodagra non laberant, &c,

Aphorifmus 31 Qculorumdolonsmtripotio, &c.

Aphorifmus 32 Balbi longo alviprofiuvio, <&c*

aphorifmus 33 Qut accidum erutlant, &c*

Aphoriimus 34

gui calvi Junt, ais varices magn* . 203

Aphorifmus 35

Hydropicis fi tujjis fuper vente t , &c.

Aphoriimus 56

Difficultatem urina pblebotomia folvit « Aphorifmus 37

¡Angina correptoft tumor appareat in eol-

io, &c. ébid.

Aphorifmus 38

Quibus oceulticancri adfunt, eír. 2.96*

Aphoriíinus 59

Convulfto d repletione fit, e^f. 2.98 Aphorifmus 40

Quibus ai bypocbondrium dolor eñ • ibidem.

Aphorifmus 41 Quibus in corponpus, &c.

Aphorifmus 42 Jfé£/o fwor^o labor antibus, e£"í.

Aphoriimus 45 í>/« lienofi,dificúltate, &c.

Aphorifmus 44

Quibus a ftrmguria llcus jupervenerit • ibidem.

Aphorifmus 4$

Si ulcera annua, e^c Soz

Aphorifmus 46

Qui gibbi ex aslbmate, auttvjji fiunt . Aphoriíhuis 47

Quibus ven* fetíio, autpurgaiio* 304 Apkoriímus 48

lüenofisdificultasintefü*mmt>&c, ib*

Aehorlfmus 49

2°9 Qmbuspodagricimorbifiunt ,&C. 30?

Aphoriimus 50

&c. Quibus divifum ejl cerebrum 3 &c. ibitL Aphorifmus 51

bivalentescapitisrepente, &c. 307 i p o Aphorifmus 52

Sed in fomnis atiam, andeoculis, 3,08 2£ I t Aphorifmus 53

Deliratio, fu<eeumrifufitl tutior ,&c.

Aphorifmus «4

*«rf. 7» acutis paffionibus cum febre. 3 10 aphorifmus 55

Dolores podagrici veré. ifó¿

aphoriimus 5$

Morbi melanctjolki, <&-c* 311 aphoriimus 57

sApoplexia autem fiunt maximi. 31a aphoriimus 58

Si omentum exciderit, &c. ibii, aphoriimus 59

Quibuslongocoxendicum dolore. \i\

aphoriimus 60

Quibus diuturno ijchtadico dolore. 314

A P H O R . L I B R I S E P T I M I . Aphorifmus Primus.

In morbis acutis frigus partium extema-

rummalum. 31?

Aphorifmus a

Troptcr ¿grotans caro lívida, &c. ib.

Aphoriimus 3.

w* vomitu fmgultus, & oculorum rubor,

malum, &c. 316 Aphoriimus 4

^fjudor borrar malum, &-C. 3 17 Aphorifmus 5

^b infanta s quam mauiam Gr£ci vo*

CUilty &C' 3X^

Aphorifmus €

In morbo diuturno cibi faftidium. ibid, Aphorifmus 7

*A multa potatione rigor, & delirium ,

malum, &c. V9 Apharifmus 8

^ tuberculi introrfum ruptione , <£r.

32,0

Apho- 300

301

ibíd.

ib.

Aphorifmus 9 Z¿ fanguinis prcfluvio deftpientia.

Aphoriimus ió jíb i Ico vomitus ftngult us, &c

Aphorifmus l i -jípleuritideperipneumonia malum

Aphorifmus 12 isfperipnevmoniapbremtis malum

Aphoriímus 13

Ti opter ardores vehementes, &c. 32.3 Aphoriímus 14

Tropterplagam in capí te, ¿re. ibid.

• Aphorifmus 15

*AJanguinisJputopurisfputum 9 malum % Aphorifmus ié

JtpUrisfputophthifis, grfluxio. 32J Aphorifmus 17

Tropter jecoris inflammationem , &c.

ibidem*

Aphoriímus 1$

Tropter vigilantiam convulfioy aut de~

ftpientia, malum, <&c.

Aphoriímus 19

\Ah ojjis nuda t tone Eryftpclas Aphoriímus 20 xAb eryfipelatt putredo •> &c.

Aphorifmu* 21

tAfortiinyulntribuspuIfuy &c. 328 Aphorifmus 22

\,í diuturnopartium ad vtm rem attinen- tium, &-c-

Aphorifmus 25 xAfyncera dejeíiivne dyftnteria.

Aphorifmus 24

\4b offts vulnere defipÍ3ntia , &c.

Aphorifmus 25

\Amedieamem o epoto, &c.

Aphoriímus 26 Tropter vebementem dolorcm 3

ibidem*

Aphorifmus 27

Sipragnanti tenefmus fuperveniat. 332 Aphorifmus 28

Sive os, five cartílago t /tu nervus ¡ ibidem *

_ Aphoriímus 29

Si leucophkgmatia detento, &c. ibié.

Aphorifmus 50

Quibus per diarrb*as fpumofa ¡ &c\

\\\

Index Aphorifmorum

Aphonfmiis %t

Quibusper febres inurinis, &c. 334 Aphorifmus 52

Quibus in urinis bilioja fedimenta i ib»

Aphorifmus $3

Quibus diverja fiunt urina, <¿rc. 355 Aphoriimus $4

Quibusinurinisbulla innaumt* *\\6 aphorifmus 35

Quibus in urinis adipalis fupcrjiciei efi

&c. ibid*

ibid.

V-9 ib.

33°

3<r

aphoriímus 36

Quibus vero renibus laboramibus. 337 aphoriímus 37

Quifanguinem vomunt, ere* 338 aphorifmus 58

Deflillationes in vtntrem fi^pcfiorem * aphorifmus 59

Sifanguinem, aut grumos > &c. 34°

aphoriimus 40

¿7 ífe repente lingua inconveniensfiat.

ibidem.

aphorifmus 41

Si/enibusfupra modum purgatis. 3 4 x

aphoriímus 42

Sifebrisfitncntxbile, &c. ihid\

aphoriímus 43

Mulier nenfit ambidexttra. 342.

aphorifmus 44

Sifuppuratis mm uruntur, autfecantur.

&& ?4}

aphorifmus 45

Quibus puruknter, &c. 344 aphoriimus 46

Do/or oculorum poH miradores vini

potum y ere ibid*

aphorifmus 47

SÍ hydrcpicum tufjls babeat, &c. 3 4Í aphorifcüus 48

Stranguriam , & dyfenteriam j &c*

ibidem.

aphorifmus 49

tAb angina detento y &c: ibid*

Aphorifmus 56

Quicunque in cerebro Spbaceíon j e^c*

346

Aphorifmus 51

Sternutamcntum cietur ex capite^ &c*

Apho-

Aphorifmuf S ^ ^ ^ ^ ^ ^ _ tytibus jécur vehenienter, &c. ibid.

Aphorifmus 55

Quibusfanguincm ccnvenit, &c. 3 48 Aphorifmus 54

Quibus intra ventricuium, ¿re. ibid.

Aphorifmus 55

Quibus jécur agua refirtum y &c* 349 Aphorifmus 56.

\4nxietudinem ojcitationem, &c. ibid.

Aphoriímus 57.

Quibusinmeatuurinario, &c, 330 Aphorifmus 5 ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^

InJex Aphorífmoruof:

Aphoriímus 6 6

Quaper yeficamprameant, d^í". &/¿

aphorifmus 67

£ í quibus in dejeñionibus, ¿ Y . 3^4 Aphorifmus 68

Quibus cruda decrfutnfubeunt ¿&C. 3?$

Aphorifmus 69 Excretiones infebrilus, d>v.

Aphorifmus 70 Corpora cum quispurgare, eír.

Aphorifmus 71 Somnus yigilia modum (i, &c.

Aphorifmus 72 Quibus occafione aliquacerebrumy&c. In febribus non intermittentibus

*ibidem ^^^^^^^^^^^^^^^m

Aphorifmus $9.

Corporibus húmida carne praditis l 3 j r Aphorifmus 60.

Ubi totocorporemutatio, <&c. tfz Aphorifmus 61.

Sudor multuscalidusy afttfrigidus. ibid.

Aphoriímus 6z.

Si febribus tertio quoa; die, &c* ibid.

Aphoriímus 63.

Quibuslongxfebresy &a 353 Aphoriímus 64.

Quibus tubercula, aut y&c. ibid.

Aphorifmus 65.

ibid.

ibid.

^^^^^^——jbid.

^ ^ ^ ^ ^ ^ Aphorifmus ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ In/ebrib- non intermittentibi ft, er¿. # .

Aphorifmus 74

*Alb& pituita aqua intercus, e^£. #«¿

Aphorifmus 75

»/* dyarrb*a dyfenterit. 357 Aphoriímus 76

Dyfenteriafuperye/tit, eír. *¿/¿

Aphnrifmus 77

*¿fpalifino o/Jis abfceffu. 358 Aphorifmus 7?

./f fanguinis yomitione tabes \ &cl ibidem.

Aphorifmus 79

&Zw/ebricítanti\cibumpr*beat. ífó¿. Qualia, qus per urinas y 'é-¿ 3^9

RODÉ:

R O D E R I C I

A F O N S E C A

QLIM TISIS MÍDICI1$*AM SUVE^O RJ> I'X^RJMl

ln Septem Libros ^fphcrifmorirm Hippocr. Commentaria, nunc quarto in lucem edita,,

CUM T R A C T A T I O N E DE FEBRIUM REMEDIIS, A P H O R I S M U S P R I M U S .

Vita brevis, ^Ars langa, Qccafto&c.

UM hic aphoriímus fit primus in ordine", non poteíl conneclí Con- cum antecedenti i cohaeret igiturcum íubfequenti, earatio- HÍXÍO,

ne, ut futuras doctrina: fit quafi principium, &r fundamentum.

Intentio Hippocr. in aphbrifmo eft, explicare diíficultates I nt e - quse in Arte Medica contingunt. tio 1

Ratio intentionis eft, ut co^nitis impedimentis ipíius Artis, j>ít~A

Medicusquantum inipfo eft, illa removeat. inten- Dividiturhicaphorifmus íriduaspartes, in quarum prima tionis.

ponitdirficultates ex parte Medici; ih altera vero ex parte re- Uivi-

rum aliarum , cuae extrinfecus adveniunt. íio.

Quicumqí docet aliquarn Artem, debet in primis pneponere difficultatem Artis.

Sed Hippocrati proponitur Medicina tradkio . Ergo DemS Difticultates ejus funt in primis dicendae. ftra-

Major pro^ofitio probatura quiaconducit diflicultates prasponereipíiusArtis; t i o- nt corhodis remediis tollantur . Quamobrem meüus eft aíTerere, non proarinialem alicjuam hic doctrinara poní ( ut ait Gal.) fed doctrinam unamutilem a Sr neceíFa- riam ad Medicinam.

Minor propoíítio clara eftj nam intentio Hippocratis eft in his Iibris, brevi quodam compendio Artem totam docere"

Prima dificultas pendet ex longitudine Artis, quaequidem refpe<ftuhumanas l>DiÉf.

Jitae adeo eft prolixa, ut íi etiam vita nobis eííet triplo 'ongior ( vel ipfo Ga!. te- fte) latís non eííet adpleniíHmam ejus cognitionem. Tolliturhasc dificultas fi Ars aphorifticé tradatur; íi quaeftiones inanes, quafnue vocat Gal. L re,.

lecenturab Arte, fiis, cui Medicinamaddiícit,ingenio vaíeat, & íuiuptibus , ut per otmm Arti totus fe det.

Altera giflaculus pendet ex operandi occalione, qus cuna in ali is rebus, tüm ma- i \ xime

t 1t O D É 1^1C 1 oí T OV^S ZC j£

zD'i£ xime in Medicina, & prsecipué in acutis morbis eft momentánea 5 quemadmodura fcripfit Hipp.lib.de DacentiOrnatn. Nam corpus humaniun humidumeft, in-

ftabilia autem funt, que inhumidis confiftunt, quare frequenteri&' á natura, &

r afortuna mutancur 5 qiiodinftitutumtrac~h.ns primo de m o r b i s , a i t . Temporum

n occafiones multas e n e , & varias in A r t e , quemadmodum etiam, &- morbos, & af-

"" fe<9:iones,&eorumcurationes; máxime vero repentina in h i s , quibus animo de-

" fe&is opitulari o-portet, & q u i n c c u r i n a m , nec ftercus egerere poífunt, & qui

* fuffocantür, & fi mulierem panentcm , aut fauciatam liberare oportet, S: ca-tera

99 hujasgeneris, funt enim ifteoccaímnes repentinas, &'paullopofteriusnon íurE-

*' ciunt. Haec ille, &: rurfus primo Prognofticorr.m, ita enim volat occaiio, ut alii

** moriantur prius quám Medicum vocent, alii aceito Medico derepente é vita difce- d a n t . Hancergo occafionem operandi tanti fecit Hipp. ut lib. de Arte putaverit omnem morbum curari poífe, fi Medicus eam arripiat. Tollitur haec dificultas, íi Medicus frequenter vifitet aegrum, multa experientia, multa doítrina, inulta diligentia,- & dogmatum utiluim, ac máxime remediorum abundantia.

Tertia dificultas pendet ex difticultate experimenti,quod in Medicina admodum 2-Diff. eft periculofum: nova enim experiri, plena res eft periculo, fed & expertis uti pe-

riculofum eft, ob difterentiam naturarum , morborum, temporis, aetatis, 8c aliorum quae prout varia funt, diverfam auxiliiquantitatem, tempufque deíide- rant. Tollitur haec diíHcukas aílidua aegroram multorum infpe¿r.ione, íinequa medicinam, quafi aumm adulterinum,vocat Hipp. Tollitur deinde haec dificul- tas} íl adebilioribus incipiamus, íí fieri poteft , Srtempus concedatj íi omnÍ9 legamus, & jjaucis, & expertis utamur.

"Quarta difKcultas pendet ex ambiguitate judicii, quoniam Medicus, tam in ¿l- y..^ gnotione,quám prognoftico,Fe curatione,multoties cogiturconjedura uti i morbi

^* ' etenim,qui intra corpus latcnt,magis ex opinione, quám fcientiadignofcnntur l i - bro de Arte. Prognofticum incertum eft a.Aph.Curatio máxime conjetura u t i t u r ,

praecipué úiquantitateremedii. •Quainobrem laudatHipp. lib. deveteri Medie.

Aph. Medicum, qui minus erraverit. Tollitur haec ditficultas, ingenio perfpicaci t J9' multa doflrina, milita experientia, & methodo.

In altera parte textus tres ponit alias diüicultates, quarum prima pendet ex aegro- to, qui nifi Medico obediens fuerit, fruftra laborat. Tollitur haec difKcultas Medici 5,Di£ prudentia, per quam non folüm dignofaintur, h i , qui asgrotare íimulant, fed etiara ac^rotorumpeccata agnofeuntur mentientium, fi quanao potiones imperatas non acci piunt, ut lib. de dec. omatu tefte Hipp. Tollitur praeterea, aegri gratiíicatione in b i s , qux parüm nocere poíTunt, ut docet Hipp. in 6. Epid. Sect. 4. Prognoftico , per quodadmirabilis Medicus habetur primo Prognofticorum. Qiiartó tollitur confolatione, períuafione., atque etiam m e t u , íi periculum imminens proponat •

Altera diíficultas pendet ex illis, qui Medico inferviunt, feu íint ad fiantes, feu 6 Dlf£ Chirurgi, Coqui, clyfterum Infufores, &• reliqua Miniftrorum turba 5 quorum pee-

cata Medicum recle operantem i m p e d iu nt : Qiiamobrem monuit Hippocrates, ut SLibde curamaegroticommíttat MedicusArtisperitis, quiperabfentiamea, quae utilia Dec. funt, adclant, aut fecure offerant', quae contingerunt, nunquam vero committendos JÜm. eflfeaegros imperitis: fiquidem tnalefadi culpa transfertur in Medicum . ToUi-«

tur igitur haec difficidtas, fi peritos niiniftros , ac diligentes eligat Medicus, fi fre- quenter, vifitet, oceurrendo h i s , quas pererrorem cóntingunt.

•rDiff Vlltiíaadifiícultas pendet ab h i s , quae fortuito cóntingunt, quae millius Medici 1. de opereeveniunt: & interrumpunttumcurationem, tumetiam Prognofticum, &

Ifoxb. ooiaia } m i s b t r a corpus á fortuna fiunc¿ cujuunodi multa eñe fcripíit Hipp- T o l -

ütur hace dificultas Mcdicipradentia quantum fieripotcft. Cum ígitur t o t , tan- taque fint impedimenta in Medicina ,• reaté confuluit Celfus, non pofle plures ác-

oros una ab uno Medico redé curari. , . A n {

O lodvita noftraduplicirationc brevisdicitur, cum comparattone adArtem m a d_ fa£fci tum etiam infeipfa: ad Artem quidem, propter multa, vaftaque, q u x i n y e r i i o

cacoñt-'nentur, in fe vero, quoniam multaeiunt planta longe vivaciores, quam homo; animal cniín, cum propter motum, tum etiam propter feníum, non tandm viverepoteft: motus enimcopiamcalons requiritmajorem quam mplantis &

ideoma^is diiTolvit; fenfus humiditatem requuunt facilc diílolubilem . Addit Anft. confiare animal ex húmido aqueo facilé congelabili, vivaciores autem plan- tas naberehumidumoleoium. . . . . > . • ,- .

O í o i Meifcinae finis.dúplex eft, alius pnncipalis, qmppe qui operatio dicitur; A l t e - aliuslecundarius, quieftcognitio. E x q u o f i t , u t M e d i c i n a A r s , &fcientiadi- raAni catur: propter opus dicitur Á r s , propter cognitionem fcientia, ideo abHippoc. mad.

A r s , &fcientianuncupatur. 1 ^ Q_ioJ duse funt Medicine partes, quarum a Itera doctrina dicitur,altera vero exer- ^{J e}%^e\

citafiosDoftrina in univerTalibus confiftit,docens afte&ionum in univeríum cogni- *¿J*K

tionem,prognofticum, & curam,qua pa-rs in libris,& Demonftratione comparatur.

Exercitatio autein, illa in particulari reípicit, quae comparatur, cíirn per libros, qui ad particulada deícendunt, quos Practicas vocant, tum etiam aílidua aegrorum in- ípectione. Has duas Artis partes vocat Gal. dúo Medici crura, quorum altero de- ficiente claudicare eft neceffe. Cum itaque dicit ^Artern longxm non folüm refpectu doctrinse intelli^it, quaebrevi comparatur in Academiis, fed & exercitationis.

Q-ibd proponens Hippocr. artem longam, monet Medicos ¿ ne fruftrá conterant 4. Ad- tempusinvanisquxftionibus, quasLógicas, &rSophifticasappellatGal.quarum n o c- dúplex eft genus, aut enim de nominibus folum difleritur, cujuímodi eft illa; An l\ def

oluirinationemimpeditamá lapide,vélicadicaturl¿efa. Veldiíputaturquidein de r*íl rebus fed vel extra Artem, vel fcrupoloíius, quam Arti conveniat, quae ienfum fe- ¿ib de quitur. O b primum reprehendit Médicos eos, qui ad Medicinara dicunt eííe necef- ^{v e}t e r i fariam horilinis cognitionem fimpliciter, appellans fophifticos; quoi fufficiat M e - Medí dico co'mofcere, quid eft homo ad e a , quae comeduntur. Casterum quoad nomen attinetfnon eft fruftra laborandum, fed vel proprio nomine res trac"randa,vel íi non habet, eo quod adverfarius concedit 5 aut denique arbitrio res nominetur.

Q u b d in tertia parte textus Hipp. quali pro difticultate ponit Medici imperitiam $-Ad- dum a i t , T^ec verófais eft'MedicumfttofunCtum [fíe officio $ propterea ex ipfmfmet ??{*}' doftrina hic addacere oportet, q u s neceífaria funt, ad hoc, ut Medicas recté fuum {- ™ e

omcium pr¿eftet, ea vero funt, N a t u r a , Doctrina Locus ftudiis aptus, Inftitutio a *^e * puero, Iijduftria, T e m p u s , & Longa peregrinado. •

A P H O R I S M U S I I . Inperturbitiouibusvmtris , &vomhibus, &c.

C

deevacuitipne, perquam utile . & neceííarium.

Intentio Hipp.eft h z c . E / a c u a t i o , fifiat humorispeccantis, inducit confe- í n t e r . .rentum , & tolerantíam : fin minüs, contra.

R i t t o intentioTÍs j ut vel ex uno figno Med ¡cus, dumevacuat, vel evacuavit, R^{a t}i⁰ co inoícat bonam ¿vacuationem: non enim mu'titudine ( ut vulgo dicitur ) bona intét.

eft jsftimanda vacuatio, {Q\ ex conferentia, ac tolerantia.

DÍ7Íd:tLirpra:fens textus m eres partes j in prima, exemplo dariífimo, ponit Divi- A - meiimu fio.'

4 1^0 D E^lC I a FO 71S E C ^i

«nedium fu* conclufionis j in altera parte ponitur au&oris intentio$ ¡n tertia vero nonnulla adducuntur, quae 8c fententias veritatem explanant, & Medicum adju- vant in elefHone humoris evacuandi.

F>em6 I n v o m i t u , feualviííejectione, q u s fponte naturj fiunt, evacuato peccante

*r a t- humore, fenuitur conferentia, &• tolerantia: fin minas, contra.

ErgoOmnis evacuatio, quae opeMedici fit, íi fíat humoris peccantis, affert conferenciam, 8ctolerantiam: finminus^ contra.

Antecedáis, prarterquamquod, ut expericntia notum, fupponitur ab Hipp. po- ceft carnea ita demonftrari. Nam humor peccans eft caula morbi j eo igitur edu- c t o , íéquitur conferentia , qnoniam autem natura recté operans, nonevacuat nili humorem viétum, ideo neccífaria tolerantia 5 quod íi humor non peccans edu- c a t u r , c contrario neutrum fequetur.

Come mentía probatur ex opere natura ad opus artis, propofito uno particulari ex emolo, co ífaeto ícil Hipp. optimoque argumentando genere 5 N a m cum Medí- cus fit natura? imitator, valet argumentum ab opere rutarse ¿d opus Medicij quam- Vis ratio ad duela etiamuniverialisíit', Hipp. autem argumentatur ápofteriori a

tancju.imánotiori, quod fi conferí, 8c facile fertur, peccans humor evacuatur.

1. Ani. In tertia Aphorifmi parte in confiderationem adducit regionem, tempus, aetates, tnadv. ac morbos, tam iiiam ea, quae 8c peccantem humorem prxoftendunt, fententiam- que allatam declarant, namque ex illis non modo peccans humor cognoícitur 3 fed ctiam impedimentumnafciturprsefatae fenter.tise.

Q_lod ípontanca vacuatio illa eft, quae fine ope Medici fit, hace vel fit natura vin- cente morbum, quae nunquam fit a principio,íed apparentibus cotftionis fignis: alia

ü fit natura iuperata, c:ij ifmodi íunt illa; evacuationes facía; prope mortem,de- bilitate retentricis, ut in Dyfenteria Bilis atrás. Aut denicj vacuatio fit natura irri- t a t a , quae media eft ínter illas duas. Prima femper fit cum conferentia, ac toleran- tia vero neutrum habet: nam licét atra bilis fit peccans humor 3 ratione ta- men figni malum c í l . Tertia, aliquando fit cum conferentia, cuando natura coope-

rar j fed nunquam cum tolerantia: quia fit in principiis morborum, turgente ícil.

•teria; aliquando autem neutrum íéquitur, natura non cooperante. Quamobrem 4 aph. fí ripílt G J L ruillam evacuationem in principio elle bonam : cuoniam , vel line tole-

¿. rantia fit, vel fine tolerantia, 8c conferencia . Cum vero Hipp. exemplum naturas /ponte evacuantis feribit, int'elligit, Natura vincente morbum fieri.

Q l ° ^ per taita ^s qualia intelligit Hipp. humorem «oxiuro, feu per qualitatem, .. quae eft xstxox^ :'<x, lea nerquantitatcm ,xq u 2 eft rMfüpcL , namvaforum ina-

::o,qua voce utitur inconlequentia, quodcunqucpcccatum comprehendit, licét fitmagisdepurgatione.quacquidem eft fpeciesevacuationis,per quam humor alius, praeter fanguinem, educitur. Non fo'üm autem aliqui, per tale, le peccantem intelligunt humorem, fed quod fit coexus loco, tempere, quantitate conveniente eductus: hxcenimneceíTariaeíTedicunt, a d h o c , uteonferentiafe-

cuatur Se tolerantia: Qaomodo femper reiditur vera fententia, quamvis, fi hu- morem peccantem foíüm imus, Ot plurimuñi etiam vera fit.

?. Ani. Q;iod conferentiam, ac tolerantiam fe- ui ad evacuationem noxii humoris, in- inadv. telligitür, autfimul utrumque , a u t ulterum ex illis . R m f u s , vel iftain ipíafe- quuncor evacuatione, vel paulópoft , fecunda, vel terti*die, nam dies evacuatio- nis propter m o t u m , 8c feparationem humoris mo'eftior eífe íolet in quacunqj eva- cuatto'ie, exquoconferentia n . hancdiem, qtiám quod in cafiat.

4 A n i . Q . ' ó i figna Medico ueceiTari^ . it onem humorisnoxii,queJamfu' madr. tecedeiitia, quxdam confequentia ipfamevacaationeni. Rurfus antecedentin,quí-

dam

Samfuntcommunia , quaedam propria, &romnia complexus eft Hipp. inAphor.

nam fi°riumconfequcns bonam evacuationem , eft conferentia, ac tolerantia : exantc°edentibuscommuniainteIIigit, per tcmpus, rtgionsm^ &t¿tem. Propria autem inorborum nomine, quo quidem non folutn morbum inteliigit, vcriun et- iam fymptomata pcccantem humorein fígnificantia.

Q u o d haecquatuor aliquando funt impedimento, quo minus educfco humore 5 AnU etiam peccante, fequatitr conferentia , & colerantia. D e tempore fcripíit .fAph. madv.

Súbeme, 6~~ antecanemdifíciles funtfurgationes. Nec minusetiam diííicultatis A p h . j fcabere magnas temporum mutationes, penes Solftitld, & ^ q u i n o d i a . l¿b. de

DeregionibusobfcrvamntAfclepiades,&Gal.Pleuriticos R o m » , &Athenis aer.aq dewentesphlebotomia nonita juvari, quod Auftroutraque civitasüt exponía : ¿k loc.^

cpntrarium auteui accidere in Hellefpanto, quod jaceat ad Boreatn.

D e s t a t e prohibuit Gal. fanguinismiíliones inPueris, ífe Senibus.

D e morbís vero nonnulli funt, qui evacuationes refpuunt, quamvis caufa ex- poftulet, ut Syncopis, quae ex humorum frigiditatc íir . Adliacc addere oportet temperamentum , confuetudineui, vi&us rationein, a quibus dificultas _, vel facilitas vacuationis cumpendeat, impedimento eflc poíTunt, quo minnj confe- rencia, Se tolerantia ad Kumoris 110*11 edu&ionem fequantur.

A P H O R I S M U S H I ; Babitus^tletbarum, qui&c.

C

4em eft akerícopus ín evacuatione neeeflarius.

T a n t u m vacuare oportet, quantum vire* fernnt.

Cuoniam multi funt ícopi evacuationis, íicuti & omnis Medie i operationis , í j . ^ jiecfatis eftunumvel alterum, íéd omnes fimul habere. Sunt a u t e m , an eva- tj0

f u a n d u m , qualis humor, q u a n t u m , quare, quo loco, quo tempore, q u o m o - Ratio d o . Docetigitur de ómnibus h i s a g e r e j quare in antecedenti de qualitate, inhoc intén., yero de quantitate verba facit. Rurfus, ut oftendat non eífe tantum humoris va- cioni$„

cuandum, quantum peccat, fed infra fubfíftendum, íi vires non fufferunt.

DividiturAphorifmusindaaspart.es: in prima, veluti faéhim eft in antece- r y • d e n t i , probatclariíümo exemplofuam intentionem: conciuíionem ponit infe- £^{0 1 U}~ Cunda, atque etiam corollarium deducit.

Extrema vacuatio minime facienda eft in athíetis . Ergo nec in alus ulla vacuatio ultra vires eft facienda.'

Antecedens probatur, quaniam nulla extrema vacuatio eft r u t a , nam omne n i - ^^{C T n}^ tnium naturae inimicum , dicitHipp. Praeterea fi extreme evacuantur Athletse , - "

educeretur fimul humorpeccans, 9c nonpeccans: quoniam non totus fanguis pee- ^Aph*

c a t- , IU

Confequensmanifeftéfequiturj quoniam fiAthletae, qui funt fummépleni , non funt extreme vacuandi, e6 minus reliqui.

In altera parte deducit Hipp. extremas repletiones eífe periculofas ab eodem cxemplo, íiquidem fummé repleti A t h l e t x , nifi evacuentur , periculum eft >

ne repente furlocentur, aut vaíis eruptis, in periculum vitar incidant.

A^^!v(£^CO?^US' ^^{Ul <}i^n:mt^^ltem reípicit, feu evacuationis, feu repletionis , ^TA n i - adeodiíhciliseft, ut nonpoiHt Mediáis ad unguemid determinare, fed quam madv.

proximeperconje&uramaífequitur. Ad menfuram ergo humoris vacuandi, pri- Dieta, moquantitashumorisconfideranda, tanquam indicans, deindevirtus cumtem- & ¿c

* P °^{r e}a regionc, á t a t e , & coniuetudiüe, qu# prohibent, aut aíTentiunt. T a n - ^{V t t}-

A * tum

tum ergo racuanduin, quantuseft humor peccans, fi vires tolerant; fi vero non tolerant, quod femel fieri non poteft, pluries repctendum. Cum vero a virtute fumma omnium fumatur indicatio, ideo Hipp. potiusperviriirm tolcrantiam , quam per humoris quantitatem, evacuationis menfuram deícripfit.

íftke- Q u o d extrema vacuatio periculofa dicitur , non folüm íi vires non tolerant; fed ra ani etiam fi tolerant. Sed dicet aliquís, quomodo extrema vacuatio poteft eíTe cum

« a d v . tolerantia, fitalisomnis eft ultra vires? Dicas, tolerantiatn elíe duplican, vel aph.zj i n a f t u , vel in potentia: vires igitur concidunt acluinevacuatione^quaeeft ad XHrofvfiiAo3 íed non potentia, at i n e n , qüaeeftad fyncopen, utroquemodo . Primo modo conceditur vacuatio extrema, infra. Altera vero prohibetur.

| Ani- Quod habitus corporis, dicitur íirma, Srftabilis ipfiusconftitutio, quaeeft in coadv. duplicidirferentia, ialubrís fcil. 8c infalubris. Rurfus falubris, quae bona dici-

t u r , aut eft talis abfoluté, vel bona dicitur refpcéHvé. Habitus ergo Athletarum noneftbonusfimpliciter; fed abAthleta intcntus, qui nilaliud cogitat, quám humores, &r carnes adaugere, multacibomm , & potuum ingluvie . (^uamo- b r e m , quando ad fupremam illam plenitudinem deventum eft, periculum fufíb- cationis, aut ruptionis imminet vaforum ,nifi quis citiílime evacuet per fanguinis miífíonem: naminedia, fricciones, purgationesAthletisnon conducunt.

4 Ani Quod fanitas (auétore Hippocr.) confiftit in proportione cibiad laborem :

m a r guando igitur labores fuperant, necefTe eft plenitudinem fieri, quae paulatim fub- ver 10 c r efc e n s a (l fummumque perveniens, inextremum deducit corpus ipíuin. A t h - Direta k^{t a ;}i g i^{t u r} plusfumunt, quam confumere poílint . Quamobrem paulatim vafa aph.14 ade6 replcntur, utdenique ad extremam plenitudinem deveniantj appetuntta-

€Epid. m e n Athletae femper & vera, 8c naturali fame; tüm quoniam validum habeant calidum innatum , tum etiam quoniam vehementer exercentur j tüm quod natura numquám quiefcat; ideo partes femper attrahunt ; tiim , quoniam nulla poteft elíe adeo extenfa plenitudo, quin aliquid de novo poílit ingredi, homine vi- vente.

5 Q u o d ^{c x}tremá vacuationem deferibit Hip.per vaforum concidentiam, vel com-

n o t' preíhonemj quoniam contingit vafaconcidere, atque comprimí exinanitaj nam

videmus in h i s , qui inedia vexantur, contrahi venas, & carais molem , ficut

extendí in lauté pranfis, ac nimis repletis. m

A P H O R I S M U S IV. Viftus tenuis , atque exquifttus , &c.

Coñe- {^* ^ ^ deoperatione Medici, quaead ablationem pertinet, in fuperioribus x i o . V » ¿ afhímfit, deque ipfa evacuatione, tiuó adqualitatem, 8c quantitatem j Jib. de Nunc derationealendi agit, quaead adje&ionem pertinet: eftenim Medicina

Flatib adjectio, &ablatio: tefteHipp.

Intet. Unavi¿hisípecies, ómnibus morbis convenire non poteft;

Ratio U t diverfas vi&us fpecies Medíais praefcribat, promorborum diveríltate?

i ?t é t- Dividitur Aphorifmus in duas partes; in prima ponit Anrecedens fux conclu- ir m~ fionis; in altera vero illius probationcm adducit.

demd- Vióhis tenuis, 8c exquifitus, ómnibus morbis non convenit.

ftrat. Nulla igitur vi&us ípecies reperiri poteft ómnibus morbis accorrmiodata.

Antecedens ponitur in prima parte textus , - & in fecunda probatur: hoc p¿.&o.

Vi&usextremusintenuitate, vel craílitie, eftformidabilis, ac periculofus , nec convenit ómnibus morbis, quoniam omnenimiumeft natura? inimicum.

E r g o .

E.idem

Eadem ratione tenuis exquifité, cum ratione peracuti morbi fit extremus ad ple- nitudinem: ratione longi ad tenuitatem, periculofus eft, &propterea minimc

"ómnibus morbis convenit *

Confequentu probatur, quía vi&us tenuis exquifité, medius eftinter ípecies viftus tenuis y Ergoíi illenon competitoumibus morbis, ñeque ctiam aliaípecies victus.

Qiiod morbus multas habet diflferentias, inter quas ea ,quae ad tempus fpeftat, i.Aní.

vel utnoftromftituto accommodata, expendetur. Eft ergo omnis morbus, vel mad.

longus, vel brevis. Brevis eft morbus s -<mi 4a. diebus terminatur, ultra quos i« Ac.

longus appellatur. Rurfus brevis, vel eft une periculo, ut Ephemera j vel cum penculo, & acutus diciwr, ut pleuritis, pulmonía, phrenitis, febris ardens , quemadmodum teftatur Hipp. Rurfus acutus , vel eft quatuor dierum terminaba lis, qui eft exacté peracutus > vel feptem, ut peracutus fimpliciter 5 vel intra quatuordecim, ut acutus fimpliciter,.-vel adviginti dies, Se dicitur acutus non limpliciter, vel ad 40. qui eft acutus ex decidentia.

Quód quemidmodum pluresíunt morbi fpecies, ita etiamplures íuntviótus Altera ípecies, penes majorem, vel minorem reficientiam 5 nam alimentum vel valdé adaot.

reficit, & dicitur plenum: velmediocriter, & dicitur médium: velparum, &

dicitur tenue. Primum fanis competit, ut carovituli , aut vervecis, aut vina grandia, Alterum vero corporibus neutris, utfenibus, &r convaleicentibus, &

morbislongis, velúti eftcaro pullí, vina mediocria. Tertium acutis competit jjb<le morbis, cujiu adhuc plures funt fpecies: nam vel manditur, & dicitur cibus, ut v e t e r¡ mica pañis jure intincta, & tota ptifana ; velforbetur, utfuccusptiíanaejVelbi- Med.

bitur, utmelicratum j vel denique nihil aífumitur, quod eft inedia •

Quód alendi ratio (tefte Hipp.) eadem eft, & in íanis, & in aegris: ouoniam - ^m-_

utriSjuepropter fanitatem eft inventa: quippe in fanis cum non poflent fuperare rnadv.

ferinum, ut carnes crudas, velHordeum: coactifunteumviótumadtemperiem Lib.de redigere, ut ab humana natura fuperari poííet j cüm vero aegri fuperare non pof- veteri fentíanorum viftum, ad cibos per quam débiles devenerunt. Cum vero, nechos Med.

aliqui ex aegris fuperarent, forbitiones 5 fi vero nec has, potus, vel denique ex- tremam inediam. Quatuor itaque funt vi&us tenuis fpecies > cibus, ut tota pti«

fana 5 forbitio, ut ejus fuecus; potus, ut mulfa , atque inedia. Prima dicitur vi&us non exqiwfité tenuis competens morbis acutis terminabilibus ultra 14. dies . Altera dicitur tenuis exquifita, morbis acutis fimpliciter accommodata. Tertiat dicitur tenuiffima non exquiíité, peracutis non exacte conveniens. Quarta tenuiC fimaexa&é, peracutorum morborum exa&é propria. Exquibus mens Hippocr.

declaraturj nam forbitio, quae dicitur exquifité tenuis victois, non competit óm- nibus morbis, fed tantummodo morbis exquiíité acutis, nam in longis extremé tenuis eft, & in acutis ex decidentia: in peracutis fimpliciter: extremé plena ut vero iftas difierentias percipias, tuna morborum t tum etiam victumn, tabulam fubfcripfimus.

AÍ4 ^Érnit

s

Morbus

f'iilus

Breris, qui ternu- natur intra dks 40.

Sinepericulo, utTphemerai

4. dierum , qui dicitur peracutus exacié.

cum peri- odo , qu¿

dicitur a- cutus,

Longos , quitfanfit 40 dies.

Vlenus, qui vi- res auget, con- venitque funis corporibus , ut Medius, qui vi- res confcrvat ,

compithq; mor- bis Imgis , ut caro,

Caro, ca- firati,vi-

tuli ,fuis, vinagran- día.

avium ,pi- fciculo-

rum : Fina medio- cria .

i

7. dierum} peracutus non exafti i 14. dierum i qui dicitur acutus exa-

Qé.

20. dierum , qui dicitur acutus non exacié.

40. dierum y qui dicitur acutus tx de*

cidwtia,

Tenuis qui vires imminutas jervat.

TenuiJJimus e~afté3 quicompe-' tit acutis exacié 4. dierum ut Inedia, inedia.

TenuiJJimus non exaciéconvenir per acutis non exacié 7. dierum , Votus

ut Melicratum.

Tenuis exquifit£,convenit exqui-

fitéacutis 14.dierum, ut fuecus 9orbitio ptifanx.

Tenuis non exquifité, competit mor bis 20. dierum acutis non exquifité, uttetaptifana.

Cibus

5-Ad- notar

4Ani- Quod Antiqui (ut rcfcrtHipp. l.Acut.) máxime peccabant, quoniamnna madv. víítus fpecies utebantur in ómnibus morbis, quos hic reprehendit, diverfam vi-

ftusrationem ftatuens, fecundum diverfas morborum ípecics.

Qfcod viéhis tenuis defínitur a Gal. qui vires imminuat, non quod revera fit aliquisvuíhis, qui vires imminuat, fed dicitur tatís refpe&ive propter vi#um píenum, & mediocrem: dicitur autem vichis tenuis tribus modisj fpecie,quan- titate, acnumero, dequibusómnibus JoquiturHipp. fedpraecipuctle tenuitate fecundum ípeciem 5 funt cnim viéhis tenuis fpecies quatuor, Cious, Sorbido , Potus, Inedií. Notat tamen Gal. quantitatem vichis alic¡uando variare fpeciem , urfi fuecus ptiíánaeinpaucaquantitate detur (cumalio^uin dicatur vicfcus tenuis CTvijuifite ) vim habet snelicrati, quod ad viéhim non exa&e tenuifíimum pertinet.

Quod intereseteraalimenta, morhisacutis accommoJ.ita,extoüitHipp. ip£wi ptifruam, gua ^uidcjn jion. folum utitur in a?gris: fedinexempHsubiamque de

Vid ti .