4.1.
DERIVADAS DE LAS FUNCIONES TRIGONOMETRICAS
Derivada de y=Sen x
( )
La derivada de y=Sen(x) se puede obtener como:
0
( ) ( )
h
dy Sen x h Sen x Lim
dx → h
+ − =
Para calcular este límite se utilizan los siguientes conceptos previamente estudiados:
• 0 ( ) 1 h Sen h Lim h
→ = • 0
( ) 1 0 h Cos h Lim h → − =
• Sen(x+h)=Sen(x)Cos(h)+Cos(x)Sen(h)
Por lo tanto desarrollando el límite se tiene:
− + = → h x Sen h x Sen Lim dx dy h ) ( ) ( 0
Definición de derivada
− + = → h x Sen h Sen x Cos h Cos x Sen Lim dx dy h ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( 0
Aplicando suma de arcos
+ − = → h h Sen x Cos h Cos x Sen Lim dx dy h ) ( ) ( ) 1 ) ( )( ( 0
Factorizando el numerador
+ − = → → h h Sen x Cos Lim h h Cos x Sen Lim dx dy h h ) ( ) ( 1 ) ( ) ( 0 0
Suma de Limites
+ − = → → h h Sen Lim x Cos h h Cos Lim x Sen dx dy h h ) ( ) ( 1 ) ( ) ( 0 0
Sacando las constantes fuera del límite ) ( 1 ) ( 0 )
(x Cos x Cos x
Sen dx
dy = × + × =
Por los límites conocidos
De donde: d Sen x( ) Cos x( )
Si u es una función diferenciable de x, es posible aplicar la regla de la cadena así:
dx du du dy dx dy =
en donde y=Senu para obtener como resultado:
(
)
d du
Sen u Cos u
dx = dx
Ejemplos:
1. d
(
Sen x2)
Cos x2 d( )
2x 2Cos x2dx = dx =
2. d
(
x Sen x2( )
)
x2 d(
Sen x( )
)
Sen x( )
d( )
x2 x Cos x2( ) ( ) ( )
2x Sen xdx = dx + dx = +
3.
( )
( )
(
)
( ) ( )
( )
( )
2 2
d d
x Sen x Sen x x
Sen x xCos x Sen x
d dx dx
dx x x x
− −
= =
4.
( )
2 2 Sen x d
dx x =
( )
(
)
( )
( )
( )
2 2 2 2
2 2
d d
x Sen x Sen x x
dx dx
x
−
=
( )
( )
(
)
( )
( )
2 2
4
2 2
x Sen x Cos x x Sen x x
−
= =
( )
( )
( )
2 2
4
2x Sen x Cos x 2xSen x x
−
= =
2 x
=
(
( )
( )
( )
)
(
( )
( )
( )
)
2 2
3 4
2
xSen x Cos x Sen x xSen x Cos x Sen x x
x
− −
=
Derivada de y=Cos u
( )
− =
−
=sen u Senu Cos u u
Cos
2 2
π π
Luego:
dx du u Sen dx
du u Sen
u dx
d u u
sen dx
d u Cos dx
d
− = − =
= − −
= − =
2 2
cos 2
π π
π
De donde se puede concluir:
(
)
dx du u Sen u
Cos dx
d =−
Ejemplos:
1. d
(
Cos x3)
Sen x3 d( )
3x 3Sen x3dx = − dx = −
2. d
(
2x4 3Cos x( )
)
d( )
2x4 d(
3Cos x( )
)
8x3 3Sen x( )
dx + =dx +dx = −
3. d
(
x Cos x2( )
)
x2 d(
Cos x( )
)
Cos x( )
d( )
x2 x Sen x2( )
2xCos x( )
dx = dx + dx = − +
4.
( )
( )
1Sen x d
dx −Cos x
( )
(
)
(
( )
)
(
( )
)
(
( )
)
( )
(
)
21 1
1
d d
Cos x Sen x Sen x Cos x
dx dx
Cos x
− − −
= =
−
( )
(
)
(
( )
)
(
( )
)
(
( )
)
( )
(
)
21
1
Cos x Cos x Sen x Sen x Cos x
− −
= =
−
( )
( )
( )
( )
(
)
(
(
( )
( )
)
)
2 2
2 2
1
1 1
Cos x Cos x Cos x Sen x
Cos x Cos x
−
− −
= = =
− −
( )
−1 1 Cos x(
−( )
)
=
( )
(
1 Cos x−)
(
( )
)
(
( )
)
1 1 1−Cos x = Cos x −
(
)
=x Cos
x Sen dx
d x Tan dx
d
Definición función tangente
(
)
(
)
(
)
x Cos
x Cos dx
d x Sen x Sen dx
d x Cos x
Tan dx
d
2
−
= Derivada de un cociente
(
)
x Cos
x Sen x Sen x Cos x Cos x
Tan dx
d
2
−
= Resolviendo la derivada
(
)
Sec xx Cos x
Cos x Sen x Cos x
Tan dx
d 2
2 2
2 2
1 =
= −
= Agrupando términos
De manera que si u es una función diferenciable de x, aplicando la regla de la cadena a la función y=tanu se puede concluir:
dx du u Sec u Tan dx
d = 2
Ejemplos :
1. d Tan
( )
5x Sec2( )
5x d 5x 5Sec2( )
5xdx = dx =
2. d
(
x Tan x2( )
)
x2 d(
Tan x( )
)
Tan x( )
d( )
x2dx = dx + dx =
( )
( )( )
(
( )
( )
)
2 2 2
2 2
x Sec x +Tan x x =x xSec x + Tan x
3. d
(
x Tan x( )
)
d( )
x d(
Tan x( )
)
1 Sec2( )
x dx − + =dx − +dx = − +4. d
(
x Tan2( )
1)
x2 d(
Tan( )
1)
Tan( )
1 d( )
x2x x x
dx = dx + dx =
( ) ( )
( )
( )
2 2 1 1 1
2
d
x Sec Tan x
x dx x + x =
2 x
( )
21
x
( )
( )
( )
2 1 1
2
Sec x Tan
x + x =
5. d
(
Tan(
x 1)
)
Sec2(
x 1) (
d x 1)
dx π + = π + dx π + =
(
) ( )
(
(
)
)
2 2
1 1
Sec πx+ π =π Sec πx+
Derivada de y=Cot u
( )
=
x Sen
x Cos dx
d x Cot dx
d
Definición de Cotangente
(
)
(
)
x Sen
x Sen dx
d x Cos x Cos dx
d x Sen x Cot dx
d
2
−
= Derivada de un cociente
x Sen
x Cos x Cos x Sen x Sen x
Cot dx
d
2
− −
= Resolviendo la derivada
(
)
Csc xx Sen x
Sen
x Cos x Sen x
Cot dx
d 2
2 2
2 2
1 =− −
= −
−
= Factorizando y Simplifando
De manera que si u es una función diferenciable de x, aplicando la regla de la cadena a la función y=Cotu se puede concluir:
dx du u Csc u
Cot dx
d =− 2
Ejemplos :
1. d
(
Cot2( )
x)
2(
Cot x( )
)
d(
Cot x( )
)
2(
Cot x( )
)
(
Csc2( )
x)
dx = dx = − =
( )
2( )
2Cot x Csc x−
2. d
(
Cot2( )
5x)
2(
Cot( )
5x)
d(
Cot( )
5x)
2(
Cot( )
5x)
(
Csc2( )
5x)
d 5xdx = dx = − dx =
( )
(
)
(
2( )
)
( )
( )
2( )
2 Cot 5x −Csc 5x 5 = −10 Cot 5x Csc 5x
3.
( )
( )
2( )
2
3 1
1 3
d Ctg x
dx d
dx Ctg x =
( )
(
( )
)
( )
(
)
0
2
2 2
1 3
3
d
Ctg x dx
Ctg x
−
( )
(
)
( )
( )
(
( )
( )
)
( )
(
( )
( )
)
2 2 2 2 2 2 2
2 2 2 2 2 2
3 3 3 6 6 3
3 3 3
d
Csc x x Csc x x x Csc x
dx
Ctg x Ctg x Ctg x
− −
= =
4. d
(
x Ctg x( )
)
d( )
x d(
Ctg x( )
)
1(
Csc2( )
x)
1 Csc2( )
x dx − + =dx − +dx = − + − = − −5. d
(
x Ctg2( )
1)
x2 d(
Ctg( )
1)
Ctg( )
1 d( )
x2x x x
dx = dx + dx =
( )
(
)
( )
( )
( )
2 2 1 d 1 1 d 2
x Csc Ctg x
x dx x + x dx = 2
x
(
Csc2( )
1)
1 2x − x +Ctg
( )
1x( )
2x =( )
( )
( )
2 1 1
2
Csc x Ctg
x + x
Derivada de y=Sec u
( )
( )
(
)
1( )
d d
Sec x
dx =dx Cos x Definición de Secante
( )
(
)
( ) ( ) ( )
2( )
(
( )
)
1 1
d d
Cos x Cos x
d dx dx
Sec x
dx Cos x
−
= Derivada de un cociente
( )
(
)
(
2( )
( )
)
1 Sen x d
Sec x
dx Cos x
− −
= Resolviendo la derivada
( )
(
)
2( )
( )
( )
( )
( )
( )
( )
1
Sen x Sen x
d
Sec x Tan x Sec x
dx Cos x Cos x Cos x
−
= = = Simplificando y factorizado
De manera que si u es una función diferenciable de x, aplicando la regla de la cadena a la función y=Secu se puede concluir:
( )
( )
( )
d du
Sec u Tan u Sec u
1. d
(
Sec2( )
x)
2(
Sec x( )
)
d(
Sec x( )
)
2(
Sec x( )
)
(
Sec x Tan x( )
( )
)
dx = dx = =
( )
( )
2
2Sec x Tan x
2. d
(
Sec2( )
5x)
2(
Sec( )
5x)
d(
Sec( )
5x)
dx = dx =
( )
(
)
(
( )
( )
)
2 Sec 5x Sec 5x Tan 5x d 5x dx =
( )
(
)
(
( )
( )
)
( )
2 Sec 5x Sec 5x Tan 5x 5 =
( )
(
2)
(
( )
)
10 Sec 5x Tan 5x3.
( )
( )
2( )
2
1 1
d Sec x
dx d
dx Sec x =
( )
(
( )
)
( )
(
)
0
2
2 2
1 d Sec x dx
Sec x
−
=
( ) ( )
(
)
( )
( )
(
)
2 2 2
2 2
d Sec x Tan x x
dx Sec x
−
=
( ) ( )
(
)
( )
( )
(
)
2 2
2 2
2
Sec x Tan x x Sec x
−
=
( )
( )
22x Sec x
−
(
( )
)
( )
(
)
2
2 2
Tan x Sec x
=
( )
( )
( )
2 2
2x Tan x
Sec x
−
=
4. d
(
x2 Sec x( )
)
d( )
x2 d(
Sec x( )
)
2x(
Sec x Tan x( )
( )
)
dx + =dx +dx = +
5. d
(
x Sec2( )
3x)
x2 d(
Sec( )
3x)
Sec( )
3x d( )
x2( )
( )
(
)
( )
( )( )
2
3 3 d 3 3 2
x Sec x Tan x x Sec x x
dx + =
( )
( )
(
)
( ) ( ) ( )
2
3 3 3 2 3
x Sec x Tan x + x Sec x =
( )
( )
(
)
( ) ( )
2
3x Sec 3x Tan 3x + 2x Sec 3x
Derivada de y=Csc u
( )
( )
1( )
d d
Csc x
dx =dx Sen x Definición de la Cosecante
( )
( ) ( )
2( )
(
( )
)
1 1
d d
Sen x Sen x
d dx dx
Csc x
dx Sen x
−
= Derivada de un Cociente
( )
(
2( )
( )
)
1 Cos x
d
Csc x
dx Sen x
−
= Resolviendo la derivada.
( )
2( )
( )
( )
( )
( )
1
Cos x Cos x d
Csc x
dx Sen x Sen x Sen x
− −
= = =
( )
( )
( )
d
Csc x Cot x Csc x
dx = − Simplificando y factorizando
De manera que si u es una función diferenciable de x, aplicando la regla de la cadena a la función y=Csc u
( )
se puede concluir:( )
( )
( )
d du
Csc u Cot u Csc u
dx = − dx
Ejemplos :
1. d
(
Csc2( )
x)
2(
Csc x( )
)
d(
Csc x( )
)
2(
Csc x( )
)
(
Csc x Ctg x( )
( )
)
dx = dx = − =
( )
(
)
(
( )
( )
)
(
2( )
)
(
( )
)
2 Csc x −Csc x Ctg x = −2 Csc x Ctg x
2. d
(
Csc2( )
x3)
2(
Csc x( )
3)
d(
Csc x( )
3)
( )
(
3)
(
( ) ( )
3 3)
( )
32 Csc x Csc x Ctg x d x dx
− =
( )
(
3)
(
( ) ( )
3 3)
( )
22 Csc x Csc x Ctg x 3x
− =
( )
(
)
(
( )
)
( )
( )
( )
32 2 3 3 2
2 3 3
1
6x Csc x Ctg x 6x Cos x Sen x Sen x
− = −
( )
( )
3 2
3 3
6x Cos x Sen x
−
3.
( )
( )
( )
1 1d Csc x
dx d
dx Csc x =
( )
(
( )
)
( )
(
)
0
2
1 d Csc x dx
Csc x
−
=
( )
(
( )
( )
)
( )
(
)
( )
( )
2
1
1 Csc x Ctg x Csc x Csc x
− −
=
(
( )
)
( )
(
)
2Ctg x Csc x
( )
(
)
( )
(
)
( )
( )
Ctg x Cos x Csc x Sen x
− =− Sen x
( )
( )
1 = −Cos x4. d
(
x Csc x( )
)
d( )
x d(
Csc x( )
)
x(
Csc x Ctg x( )
( )
)
dx + =dx +dx = +
5. d
(
x Csc2( )
3x)
x2 d(
Csc( )
3x)
Csc( )
3x d( )
x2dx = dx + dx =
( )
( )
(
)
( )
( )( )
2
3 3 d 3 3 2
x Csc x Ctg x x Csc x x dx
− + =
( )
( )
(
)
( )
( )( )
2
3 3 3 3 2
x Csc x Ctg x Csc x x
− + =
( )
2(
( )
( )
)
( )
( )
3x Csc 3x Ctg 3x 2x Csc 3x− + =
Ejercicios Propuestos :
Encontrar la derivada de las siguientes expresiones:
1. y= −x 3Sen x
( )
2. y=Cos x( )
−2Tan x( )
5. y Tan x
( )
x= 6.
( )
( )
1sen x y
Cos x
= +
7.
( )
x( )
y
Sen x Cos x
=
+ 8.
( )
( )
1
Tan x y
Sec x
− =
9. y Sen x2
( )
x= 10.
( )
2 Sen x y
x
=
11. y=x Cos x
(
( )
)
(
Sen x( )
)
12. y=Sen3( )
2x13. y=Sen2
( )
x +Cos2( )
x 14.( )
2
1
x y
xSen x
+ =
15. y=sen4
(
x2+3x)
16. y=xSen2( )
2x17. y=Sen Cos t3