(liAV ¿¿'C/
1'&ZK¿* et &*<
s
* *
LA SüPERiüB BE YETEB1MRIA BE Ü W U
B I B L I O T E C A
¡den.
• núau.
'.
A N T O N I I
G E N U E N S I S
I N R E G I A NEAPOLITANA A C A D E M I A PRIMUM E T H I - CES , POSTEA ^ECONOMICES PROFESSORIS
D I S C L P L I N -A R U M
M E T X P H Y SltT&R U M
E L E M E N T A ,
M A T H E M A T I C U M I N M O R E M A D O R N A T A .
E D I T I O N O V I S S I M A , Ab ípfo AuBore ( rejeBts ómnibus anterhrtbus Edition¡bus)
& tanquam non ju'ts rej>utatjs) ad truúnam revocata, perpetuis addhtonibus locupletatay
Et nunc primum in quinqué Tomos divifa, ultimague Neapolitana Editione correétior.
T O M Ü S Q U I N G T U S .
B A S S A N I , M D C C L X X I X .
S E D P R O S T A N T
V E N E T I I S A P U D R E M O N D I N I .
SUPER10RUM PERM1SSU, AC PRIVILEGIO.
¿£¿¿¿¿ZU-
Sí
I X f
P H I L O S O P H O
ATQÜE PHILALETHI SUO
A. G. S. D.
Erfuafi mihi olim, perhuma-
ne leclor , atque in ea diu
fui fententia , ratione nomi-
nes ad fapientiam , bonam-
que adeo frugem adduci: ni-
hil ci , poflquam fcilicet mortalium
animis affufa efíet , adverfari , reíi-
fterequc : capique quin ea invitos .
Nuuc aliter ingravefcens «tas ieoti-
IV
re me cogit: nam ratione quidem glo- riamur omnes: nemo unus ei manci- patus perftat , illiufve jus tuetur uf- que. Non judicio decernimus, fed af- ie&u , omnibufque animi perturbationi- bus . Ñeque ego fciverim quo fublimi- ne íifU praeceps curfus pofíit: adeo to- ta hominum moles proclinata illuc eíl • Hifce ego quatuor DiíTertationibus fatis clare, aperteque videor Oeum Optímum Máximum extra omnia& profanorum di- fteria, & impudicorum deliria locafle.
Sed certus tamen fum, & me ceciniflc furdis, & hoc aevum pergere , quo coe- pit. Quid ita£ inquis. Non mente, fed animo appenditur religio: qui poftquam cupiditate fe dcvmxit mala, necejfe ejt con- filia tequia inquit ille, confimilia. Audin
tu iílumS
2^* ille haud fik* quarn mibi mmc furdo narret fabulam.
Adagis nunc me árnica di8a Jlimulant.
Sed & pervulgatum illud eft, eoque fefe ad « ^ H » ac omnígena crimina ani- rnant plures, quod ait in Hcrcule furio-_
fo Eurípides
TLtti rif btnrrut »x>*/ t$ jrJt »«X»J»;
lta
V
Ita bacchanalia vivunt . Me fit ullus inde : efto, non id nunc difceptare vo- ló. Sed cum ratio , hominumque com- munis fenfus fupereflc nos olim didlet, redivivus í i t , nec ne ullus ab inferís , quid attinet ad hanc rem? Ut fi quis edoctus antipodas iis argumentis, qui- bus nihil reponi poífit , ita derideat , quod nenio huc ejus hemifphaerii inco- larum commigraverit unquam . Si fa- piunt, etiam atqueetiam videant, quam rem agant, oro. Nam quid hac conclu- íluncula perverfius ? Ne igitur rationi ex ratione ipfa infidias locent, ac cum ratione pereant . Hace, fcio , prudentes homipes concutiunt . Sed quotus huic quifque prudens , aut quis hifee mori- bus ?
Igitur íupereft, ut moribus, ac pre- cationibus pietatem tueamur , qui ei prxfídio poíiti fumus , eoque gloriamur.
Atque utinam id incoeptemus aliquan- d o . Cui enim veri fieri poteít fimile , nobis, quibus nihil jam practer praetium dulce ell, ullos aures commodaturos ? Quid monftri eft , quod nemo fit viro- rum
>qui non fubagitet alienam, & ti- met tamen ne non pudicam dotni ha- beat*
* 3 Di
T I
Di wflram fidem.
Jta comparatam ejje hominum natnram omnmm,
Aluna ut melius wideant & dijudl-
cenfj
Quam fuá ?
Haec penficulate recogita , meque a- m a , teque a me amari fcito . Vale . Neapoli fexto Kalendas Martias, sera noítrae anno 17^3.
1N-
T U
I N D E X .
D I S S E R T A T I O I.
P H Y S I C a M I S T O R I C A .
D E rerum origine C conftituthne, pag. i C A P . I.
J)e veterum fententia circa mundi originem ad pbilojopbiam ufque Gracankam.
$. I. Quid Principia , quid Elementa . a
§. II. Doftrina Hebrtorum de rerum forporearum ori-
¿me. 3
§. III. Et Caldaorum. 6
$. IV. Perfarttm , Indorum , O" Serum Pbffiolo-
fia . 11
§. V. Et JEtiopum . 14
§. VI. JEt %/frabum . 16
§. VII. JEgyptiorum Pbyftologia, 21
§. VIII. Pbcenicum Phyfiologia . 20
§. IX. Thracum doftrina de rerun% corporearum origi'
ne. 29
GAP.
VIII
G A P.' II.
Ve Pbyftologta Grecánica.
$. I. +4c primum de SeBa Jónica. 32
§. II. De SeBa Itálica, deque ejus auBore Pytbago-
§. III. De SeBis, que ex Jónica & Itálica prodiere, ac primum de académica, /«# Socrática, tí>* P/*-
fo»/Y<*. 4 5
§. I V . P e lAriflotele, ejujque Peripatética SeBa . 48
§. V . De SeBa Stoica. 55
§. V I . De SeBa Eleatica. 61
\. VII. Di SeBa Democritica. éj
G A P . III.
De Phyftologta recentiorum.
§. I. De litterarum interitu, earwndemque rejiauratio-
ni. 78
§. I I . De praciputs Italis, qui in litterarum reflaura.
tionem fuam dederunt fymbolam . So
§. I I I . De Gallorum pbilojopborum poft reflauratas lit-
teras coripbao Renato Cartefio . %o
§. I V . De priecipuis Britannis Pbilofopbis. 95
§. V . De praciputs Germanis Pbilofopbis, 105
DIS-
IX
D I S S E R T A T I O II.
Adverfus Platónicos, & Peripatéticos ,
Qua mundl acemitas oppugrujfurw m
Exponuntur & refelluntur argumenta duodectm ¡ qui- bus •Ariflotelcs utitur ad aternitatem mundi &
tnottts comprobandam , ex locis ejus deprom-
ta. 117 Rejpondetur ad argumenta tAriflotelis, i z i
Viginti argumenta Procl't pro atémbate mundi,
& Jolutiones eorum.
Primum argumentum Proel i. 124 Refponfum ad primum Procl't argumentum, 126
Secundum argumentum Proel i. 127
•Ad fecundum argumentum Procl't. ibid.
Tertium argumentum Proel i. 129
*Ad tertium argumentum Procl't. 1 3o
Quartum argumentum Procl't, 132 Jíd quartum argumentum Procl't, 133 Quintum argumentum Procl't, 134
*Ad quintum argumentum Procl't, 135 Sextum argumentum Procl't, 138
%Ad fextum argumentum Proel i, ibid.
Septimum argumentum Procl't. 140
%Ad feptimum argumentum Procli, - 141
Otlavum argumentum Procl't. ibid.
%Ad otlavum argumentum Procl't. >4Z
tionum argumentum Procl't, *43
• ^ nonum argumentum Procl't. 144
X
Decimitm argumentum Procli. 145
%Ad decimum argumentum Procli. 14.6 ündecimum argumentum Procli . 148
*Ad ündecimum argumentum Procli , 149 Duodecimum argumentum Procli. 154
%Ad duodecimum argumentum Procli. 155 Decimumtertium argumentum Procli. 15o
*Ad decimumtertium argumentum Procli, jbid.
Decimumquartum argumentum Procli. 158 +4d decimumquartum argumentum Procli« jbid.
Decimumqu'mtum argumentum Procli. 159
• ^ decimumqu'mtum argumentum Procli. %6t Decimumfextum argumentum Procli. \6j
±4d decimumfextum argumentum Procli. jbid.
DecimumotJovum argumentum Procli. 168
• ^ decimumotlavum argumentum Proel i. jbid.
Vigefimum argumentum Procli . 170 t//¿/ vigefimum argumentum Procli. jbid.
Duodectm argumenta ^Averrois pro muudi ¿tternitate, jbid.
Solvuntur *dverrois argumenta. 175 Duodectm alia argumenta pro at emítate mundi. 178
Supraditlif yationes difolvuntur. 182
Con el»fio. iié
DIS-
X *
D I S S E R T A T I O III.
Ve nattwa Dei • 193
Confenfus omntum gentium Deum effe demonftrat. ibid.
Vet exiftentia argumentis pbyftcis demonjiratur, zoo
Refellitur Pantbeifmus, 221
D I S S E R T A T I O IV.
Ve origine maíorum , 238
Quid ft*per ea re pbilofopbi populique pagani fenjerint
eorumque fententia cúbrate diligenter. 242 Popularis gentium ac communif & vetufla opimo bo'
norum malorumque damonum geniorumque .* ab bis pleraque bona effe ac mala»' a natura aut cujuslU
bet, aut mundt, reliqua . 245 Primum fyftema JEgyptiacum , pantheiflicum, ut Bru-
ckjerus opinatur. 248
•ditera pofitio difcutitur: materia per fe ejl & ¿ter- na? Veus mens incorpórea, óptima, potentiffima, qui ex ea materia mundus fabricatus fit : mala ex obftipa, refratlariaque effe materia natura bruta*
que anima . 159 JEí Empedoclis %Agrigentini ac idrijlotelis Stagirita /«-
per origine mali opiniones . Effe in natura tota legem quamdam contení i onis oppofitionifque ' ea fiare univerfitatem. Inde effe mala , eaque nccef-
faria effe mundo, 27o
Eorum expenditur opinio , qui materiam animatam , ipfamque per fe efficientem pofuere , velut ma*
lum
x i r
lum Deum adverfus bonum puqnantcm , malo*
rumque geniorum fontem , quibufcum boni digla-
díentur. 270 Quemadmodum Manicbai quídam in divinis Scripturis
Manicbai/mam rtperire confidant.' Divinique *Au- ffores ab bujufmodi faeditate dsfenfi vindican-
que . 282 Judaorum Cbriflianorumque fuper origine mali fen-
ten ti a generatim / utque ñeque a materia , ñe- que a Dea , fed a malis geniis fui arbi- tra libértate permitiente Deo, non eficiente , mala derivata fint \ atque unde cacodamo-
nes. 286 Deum nullo modo malorum effe caufam extra dubita-
tionis aleam ponsmus, contraque impíos defendi-
mus. 291 Rationem máximum effe & praclariffmmm , quod a
Deo accepimus, donum. Ut bac revellere Cotta , novellique alii Sceptici aggreffi fint; iique confu-
tan. 305
*4h progigni a Deo crearique pofftt mens ulla , quat adeo ei fit fimilis, ut nuil a re differat, nifi bac , quod non per Je fit , atque idcirco omnium
in fuo genere pojfibílium óptima fit & máxi-
ma. 310 Originis *Adamantii bypotbefts .* ea quidem peracute
ftrufta.' fed fabulofa , abfurda , nec cum cbriflia-
na pbilofopbia congruens. 314 Eorum recitatur perpenditurque opinio , qui ideo
mala Deum permififfe tradunt , ut •virtuti locus effet aliquis , adeoque laudi , & pre- mio . Ea non fatis perfiniri queftionem vi-
deri. 327 Stoicorum dogma, virtutem tantum effe bonum, folum
•vitium malum ¿ vitam beatam in fola virmte po-
fitam. 338 Vitia ne in mundo plura fint & majara , an virtu-
tes . Ea quafiio copiofc & contente difceptats . Vitiorum ac virtutum menfurx f*pt faifa
Qux
X I I I
Qua vera. 342 DoBrina jíuguftinl. *Arabum bypothefis , ítem Tbo-
rne %Aquinatis. Univerfi perfeftio .* a materia inánime ad Deum infinitorum effe graduum in- tercapedinem: fpatii gradus . Eam occupari ita cportuie , ut nulius defereretur vacuus . Quid homo naturalis .* quid Dei gratia in/lruBus or- natufque. Quid ordo bonorum & malorum ab
•Auguftino demonjiratus . Utrum be hypothc- fes ómnibus occurrant , pleneqm fatisfaciam du- bits ac quafitonibus . Eas Jatisfaceré argumen- tis Manicbaorum , fed non curio/itati tbeologo-
rum. 361 Malebrancbii, ac nonnuilorum altorum pofitio, pee-
catum permiffum , ut Deus humana natura conjungeretur : ut ea tbeologos plures babeat ad- verfos . Nodum non folvit, Jed intricatiorem ef-
Jfat* , . . 3
85
Guiltelmi Kingii ^írchiepifcopi Dublinenfis fuper ma- lorum origine dogma; res omnes ex ente atqv.e non ente confiare . Inde prima mali labes .
"Non poffe mundum , in quo fint corpora , &
motus, fine rerum , quibus conftat , oppofitio- ne , ac altorum cum aliis pugna quadam , con- cipi . Mala bine plurima manare . Suum gra- dum non fervare mentes , ac libértate abuti : inde alia exfiflere . Tellurem & punblum effe totius mundi , & veluti ejus cloacam quam- dam y atque ergaflulum , & valetudinarium : ejus mala effe ad univerfum veluti nnum ad nu- metum pene infinitum ¿ itaque rationem mali amit-
tere. 388 Leibnitii fuper eadem controverfia pbilofopbia . Tria
mala , metaphficum , phyficum , morale , Deum femper optimum JpeBare prima , ac an- tecedente ut a)unt , volúntate : ultima , &
confequente eligere id , quod mínimum babeat mali , ubi rerum natura non patitur omnis effe mali expers . Omnium munderum pofflbilium^
bunc%
xtv
hune, cujus fumui partícula, tpthnum effe * Tria rnundi bujus plana, corporeutn , intellefluale , naturaIé > gracias : primum [ub/ici fecundo , «- trumque tertioj omnta fini univer/i , fed fecun- dum non repugnare primo, nec tertium utrique li- li. Malum metapbyficum radicem habere in natu- ra ipfa creatarum rerum , nec u/la Dei potentia revélli poffe .* pbyficum in materia e/ufque lege .*
tolli non poffe, incoluml mundo, ac Dei japien- tia; morale in volúntate , eaque finita ' permit-
tendum erat ex rationibus univer/i, 40$
Conclufio. 414
VE-
V E T U S D I S S E R T A T I O .
Quac circá annum 174o. fcholaftico ftylo fcripta fuic, cujufque occafione fuperiora
elucrubravimus,
fa qua de Del beneficenua , &* de origine malomm
differitur . 416
A D D I T A M E N T A
Scholaftico Stylo exarata •
JfffeftuS ajfetlibus aliis a ratione regí. 440
AD-
X V I
A D D I T A M E N T A
*4d Id quod fapt in b'tfce diflcrtationibus fupponitur
raundum hunc effe optimum . 442
A D D I T A M E N T A
M §. XXIX. 44^
DIS-
D I S S E R T A T I O
P H Y S I C O - H I S T O R I C A
De rerum or'tgint Úr conftituttone.
U I in fiudiis hodie phyficis atque mathe- maticis verfantur , ita a novis rapiímtur ingeniis, ac iraomne antiquitarisrefugiunt commercium, utnihil ferme probent, quod aut ipfi , aut rccentiores ifti philofophi non inver.erunt aut adoróarunt : veterum vero ingenioTum conatnm feu velut minus uti- lem negligunt , leu vekit puerorum con- temnunt . Praererea in feverioribu; dii'ciplinis confummatt ira omnia faftidire videntur, qu¿e geometrarum, &. arith- meticorum non fapiunt oleum, u t , quemadmoHum olim Plato, is ómnibus ad fe aditum occludant , qui geomé- trico pulvere non fint confperfi. Ego etfi non negem plu- rima xv'i noítri philofophos effecifíe, & rebusipfismathe- maticis auétis illuílratifque, cetera quoque philofophia»
itudia au&a & illuítrara intelligam, iifque impenfe dele-
&er, & mathematicorum fcitis, fícubi id fieri poteftcom- mode , utar libentius ; tamen in ea fum fententia, hi- ítoriam philofophicam omnis aevi , omniumque nationura, philofopho eífe non ad ornatnm tantum & pompam, fed ad fcientiam máxime perutilem, nullumque efíe ullius in- genium nec agreíte, nec furicfum, fapientiar amatcri ne-
Tom. V. A gli-
2 D I S S E R T A T I O gligendum. Quum enim mens nofira fit brevis , pluref"
que, ut in proverbio eír, cernant acutius, quam paucio"
KS ; ac pra-rerea in pra?cípuarum rerum inventionenon tam indnítria & folertia, quam natura ipfa cafufquecon- tulerit, máximum prefecto lumen eft allaturus pfiiíofopho omnis a?vi omniumque narionum de natura rerum ferifus»
eius vero defeítus non incomtum modo eum & quaíi ru- ílicum , fed mirus etiam do&um faflurus. Accedit eo- dem, quod quum difciplina? omnes non plena?, perfe&a?- que inrer Ada? pofrero^ de ca^o ceciderinc , (eá fínt in- venta, ~au&a'qne paullatim, juyat haud dubium fcire T
quando, & a quibus , & qua via ac rarione inventa^ eje prirr.um lint & excuha? . Quocirca oprime eos de repú- blica litreraria mérito^ cenfeo, qur ( fuere aurem pluri- m i , & doíli quldem atque erudiri) phüofophia? hiÍToriam funr perfecuti, Cujus nunc ego partem onam T de rerum corporearum origine Ó" co>>flitutione , eamque per fumroa capita explícarurus , ur pnyfologia? ac cofmoíogia? tironi- bus morem geram, do&os quidem roga mihi ur igno- fcanr, fi graves res quafdam, minime quas ferré incipien- tiurn captus poífu, aur omino T aut atringo Ievirerr tiro- nes vero, ñ aliquando ( qua? feribentis iabori juíh darur venia) & genio indulgeo, & paulla longius, quam ferre palique ii poífint, divagor.
C A P U T I .
Qe veterum fententia área mundi orig'mem ax£
pbilofopbiam u/que grite ante am .
§. I .
Quid Principia-, quid Elementa.
O
U I vererum philofopFiorum íententías circa rerurrí corporearum originem hueoíque explicueruní, in eo iunt orrnes , quod fcio, panun aecurnte verfati , quod non re&e inter «cy*< principia, & elementa di- flinxerinr : quum id" ir hilloria rerum phyficarum vetuftr mundi perdilgenier fir díferirninancum , fi veteres philo- foprios intclligere velinus . Nam quamqoam in Grarco-IÜID libris iarpe harc miícentur, habénr tamqp vim diver-
P H Y S I C O - H I S T O R I C A .
fam ex vererum fententia. Sunt en¡m, fi accurare Ioqin- fnur, *PX*t principia untverfiaEliva; hincacv-í <soi.
vocant : <reIXHX v e ro res illa», ex quibus velurr ex mari- na quadam univerfum confíarur . Vr igitur T*, «p>á>y
ntoin-rtxu* caufarum efficientium, MI>M elementa coag- raen ranrur, hzcqu? corpora < corporumque feries, ordinern qux conncinnr. Iraquequum o*»r materiam «py»' vocanr jmprone efficiutit, nifiiis qui per fe mundum eífe ajunr ! Confirman id plunmis poíier vererum" grecófum philofo- phorum locis, nií. efler fupervacaneum . Sed conferaruf Plutarchus de placttts philofopUrum.
í I L
DoSrtna Hebrxorum de rerum corporearum erigirte.
D
E origine aurem mundi farís antiquis genribus con- venir: ied philofophis fibi non convenir . Quibuf- dam quoi magrs fímile vero eír, & quo omnes u t du- íir„m Lv **• v e r e n t r a d i t i° n e rapimur ¿ nec zfernum í í ' & Senitürt, placuir : alus genirum quidem < fed wm 1 •' DOn-nuIIls n e c genitum, & « e r n u m , Qui au- r f ¿ LS í™ f e c e r u n t> Plurima funr in diffenfióne ac va- n e L , r ll : "e c e n i m ds c a u f a genirrice, nec de rario- mVnrí r g e n u u s> n e c c u r Procrearas fír, nec d? ele- Ouo,ís» e.lem.e"tonimque nafura , arc¿ue vi conveni J¿uod ur jnteII,garUr clarius, fafto a veruíliífimisnat unr . bu- • - • . " . " " b ^ u r u a n u s , racto a vetuitillimsnanoni-ffi te e cia^ ío§iaí pr * nanfía * ^ - p ^ « -
J^Zu'm ^ ^ " " ^ « n i m dogma, « „ * & „ «tf
^ « -?r '- £ Deo effeprocreaium, nec aliam ol>cau- im¿£fi qZaJTS efi: Dewn v e r o í í T e e n s intelügen- carür á 1VT f ^ t ^ 0 ™ f«cris, rarfen ex inftituranpli- VuLl £ l u b 7 G e n.e f« * inirio. Sic aurem eo in loca
v uigara no;tra . In principio creavit Deuscxlum & térra m;
A 2 térra
( i ) Herbrorum «tatem hic di- pror#A<j B e r í *a VD t ¡ » efl - e
«uce Mofe . Hoc sevo anti quior
4 D I S S E R T A T Í O
ierra autem erat tnan'ts & vacua : fp'tr'ttus Dowlni fereba- tur fu per aguas. Et dix'tt Deus fiat lux, &c. Ex eo lo- co , vererique Judarorum traditione h#c deducere poífe vi- detr.ur: i. ex Mofís do&rina Deum eííe primum unicam- que mundi apynv, airut», & íru-ivpyor, principen* caufam op'tficem: 2. ab eo omnium primum conditum eííe chaos, quod ma'tm, aquas, vocat.* aquas vero pro mafia fluida accipere videtur ex folidis, fluidifique corpulculis compoíl- t a , qu:e mox vocatur thohou vabohou, ideft «OC¡4TO< X<*I ee-AuriV/.ivxso; 4 ut vertunt 7 0 . , invifibdis Ó" incompofita : inan'ts & vacua t ut vulgarus interpres : 3. hoc fluidum vehementijjimo motu agltarum , qui motus , aut vis motrix eíl rovah Jehovah, fpirirus D¿i f 1 ) : 4. hinc ejus tnorus vi & mechanicis legibus efformaíTe planetas , &. Helias: 5.
porro produxiífe in tellure vires genitrices animantium , plantarumque, verbis illis, producat térra hcrbam , qua- drupedia y volatilia , p'tfces, &c. 6. tándem homines, a- r.imantia nempe ratioae praédita , progenuifíe ( 2 ) , qui
celé-
is 1) Eum fpiritum vocabuio cu- t^riae erejtionsm ex nikilo deduci TS-: Amoris a veteribus nomiu;>tum pofle , Eodem vero redit irtierpre- ícribit Cudworth Syjism. htt¡U. c. tatio HicroHymi Olealtri, qui ver-
^. §. 14. Mofshemius vim quam- bum br.ta vertit divtfit % ita > in dam in natura activam , & geni- principia d:v:Jtt Deus cxlum , «SP tricem vocabulo iüo deíigna'am lemm . At fidem omoem fuperat, propugnat , adnot. 57. ad curadera Uabbiuum Maimonidem , XII. f s -
§. Quse eadem opiuio fijit Theo- culi ícriptorem , cujus magna eíl pbtli ad Autolytum , Sr plurium apud Hebrsos exilíimatio , auda- aliorum veterutn Patrutn . éter •4fifmaffe , non materia: m o - ( i ) Quum nulíus Scripturaruia do , íed ne mundi quioem creatio- locus seque fit obfeurus , nuüufquo nern difci poífe ex hoc loco ; quod reügionis , & philolophiae inanis nempe Mofes de Deo loquauír e x jniefit , hac de re paulio luculen- po^lsri feufu . in More Ktbuchim tius commeatari opera: pretium e l i . pjrt. x. cap. 25. ftlii wero cenfue-
\n primia Genefeos verbis interpre- runt inunJi genorationi chaos nua- tandis in diverfa abeuiit lin^ux quam prae.-xftitiff.; , etfi id popula- hehraica; dotíi . i a m quídam , qui ruer , & ad capium HebrsBOrom fie c-pinantur prima iiia 'Jcrba fie ver- a Mole narracum ; fed omnia effe ti poffe , Quum primum crttvit eodem tenxporis momento a Dea Deus rrlttm &" terrant , térra erat f¡t£ra , eoque di£eít* ordine , quo inan:s & vatuí . O.U! (i is idem nu:ic fant . Ita , prseter alios * elt mofaici icrjpti fea fus . videtur feufíiTe videtur Beatas Augultinus Mofes in ea fuitfe fenientia , qua vir in primis dc.fius 8c acutus . C«t«rai ferme nationes , chaos prst. At alii ex oppofko fex annis ex exltiuiie mundi generatioui. Rea. chaos mundum , aut potius te'.lu- píe qui bunc in modum verti ver- rem nortram , mechanicis legibus ba illa pofle docent , iti primis forinatam a Deo autumant . Ita Richardus Simonius / » Huft. Crit. Wiifton in Tbeorij Tellurif. Le- wef. teft. non dubitant ífterere . ex gatur exameu Tr.eorise Telluris b « C<ntfeos lo«.o nuüo rno4o a¡4- B^rnet» , cura aaimad^erfionibus
M
P H Y S Í C O - H Í S T O R Í C O . j
Cetetls dominarentur. Sed & h;cc omnia fuá? uti obfecurt-
A 3 daret
in Theoriam novam Wifthoni , a e¿<> nulio pacto concefferim Stra- Rellio editum . Sed orones feñ- boffi Stratonium & pantheiliirrt tentise irise uno • eoqué psrquam fuiffe Mofem. Dúo eniín bic fcri- validiffimo argumento confutantur, bit grxeus geographnt I. Mofem quod & vitn moíaicis verbis infe- eos ferré non potuitTe , qui in bc- l u n t , & vetuftse Hebraeorum oro- flus , aliifque tellurfs rebus diviní- nium , atque Chriftianorutn con- tatem etTmcerer.t , quum Deus ni- fentienti traditioni adverfantur ; hil horum (it, íed potius ro xjrittt- nulla res enim & apuJ vétuffos vé» , quod imperio fuo cor.tine*
J'jdaeos , & armd primos Chriftia- £ nam ea eft hic ejus vcrbi v:s ) nos ñeque teñaiior fuit unquam, hcmims , terrant , mire t 11. hanc ñeque conftantior , quam Moíem divinitatem fupremam nos dicen;
iis verbis non iriundi falarri gene- folere emphafis caufa uranon , « A rationem , fed materia? quoque non , pbffin eorum omnium , quas creationent docere voluiífe . Quis funt . Ux voces , uranos , caímos , autem fíbi perfuadeat , ne Mofis phyíis non eam.íem poteftatem ha- quidem tempore Judíos fciviffe bent in théolosic.i Grajcorum ü n - quid fíbi divinus legishtor vellet , gaa , quam in latinara vería?. Ve-»
praefertim quum ea de re ex infl:- teres Grseci fuprerrv.im mimen s!i- tuto egiflet ? quid ignis *8e , & luminis , f ; i
Strabo, ajunt, gcographus , tit Iqnge diverfum ab igne & lurfline
& quídam alii Gentiles, alia vi- noftrate , credebant. Id *?a»5» ap*
dentur mofaicam docrrinam ratio- pellabant, quo nomine aliquid i- ne interpretan . Strabo enim in gneum, & fublime, figniflcare vole- s v i . Geographiae , fetibit, ex Mo- bant . Prxrerea ab eo eíTe mur.Ji fis íententia Deum effe T Í TS?II- ordinem ac moderationem . K:>c -vov JJ/XSC; ontuíiTct'; , xxt > Í » , XXI acíivo fenfu rcr/u';? dicebartt quafí
&x\xo-fctv, » xa*»//*» vpctrtij xai rerum omnium rhodsfatorem . Vi- t.O'r/j.ef , xa/ TJ¡¡» T4i» OVT¿)» $u?f»: de Suidam v. J-IÍ-KC- ) ac phyfin , nempe , quod ñas omnet contrnet, naturam fcilicet omnja progignen- terram , & mure, quod ctelum & teni , ítem afíive accidentes , quo.
muniurfi , & rerum omnium nata- modo te Latini aÜqüi > etiam Chrr- ram appellamus ; quo modo & £• liiani : Deum natsram dixere • ns~
leatici quídam , & Strato Lampfa- turanttm addidere barbarí . IgMar cenus de mundo ac Deo phüoíb- aperte S:rabo indicat . Mofem fe- fhati f u n t . Straboni fimilja feribi^ creviffe Deum a feraín nnisrerfitate s Diodorus Siculus in Bib'iotb. hift. ille continet , imperEtq'-'s •' fczc lib. 40. In Eclogit apud Pbotium continetut . Ule rerum v*T^rtn$
Myriobbl. Co.1. 144, In quam fen- eft & (pur/; : hasc xcruí^ paffive.
tentiam videntur iviíTe eo , quod Meque alium f?nfum totas is l o - nalla idola , nalla templa riderent cus praefefert . Ferri igitar non ppt- a Mofe inducía < Ex ea certe cau- eft Tolandi impudentia ac infeitiá, ía Juvenalis fatfu x í v . v. £8. de qui iri originibüt judaitis pag. i<;7- Judxis ftripfit. & alibi non vetetur Strabonem
JV/7 préster nubes , O etli Q Cfl~ aperte Mofis narrationi pra?ferre r // , funt qui lepunt ) numen ado- nam nec Strabonem intellexit : rant. Sed fi aurores irti pactbei- nec fi id gracus geosfaphus di- flam Mofea ef&cere fludenr, eos ceret « crítica; cañones tinunc ímperitiae potius rerum hebraica- ei potius , quam hebraicis- li»
rum , qoam malitia aecufaveris « btis ac longae difciplinae credere . Quid enim apertius in hebraicis Sed praefidium iners ex Dei n o . libris , quam Deum , qnem colé- mine Jebovah accerfít, qnod pri- bant Judsei , non mundnm , fed mmn Mo(i nfurpatum confiare
mundt effe creacorem ? Quamqua» ait ex ipío Mofe * a?a^ Suena Deua
6 D I S S E R T A T I daret bonitati fecifle, ex facris veterum Judiporum libris Jiaud difficulter erui poreft,
§.
iir.
Et Chaldserum.
H
/Ec eít de origine mundi veterum dirinorum libro- rum doctrina ( i ) . Cereras aurern X2i natura? quorj íp.'dtar, non valde eas curaífe Hebreos, eorumque prom- ete mulrum fniííe rudes, in confefib eít. Accedarnus nunc ad Chaldaeos , celeberrimam olim Afix philofophorum fe-¿tam, &ant'tquijftmum doclorumgenus, ut loquitur Cicero ( a ) . Vetus oraculum memora rum Eufebio ib) & Porphy- r í o , Chalda-orum aeqne atque Hebraeorum fapientiam con- jungir, atque commendat, Mm. ym*J*m coy.** **>or , ti? atp' p/ff/xrwt, Chalasisfolis fapientia cejfit, Hzbrx'tfque, Aftronomia? fama cekberrimi apud vereres fuere Chaldaei . Alexandri Macedonis tempore 470000. (alii ex Diodoro Siculo ajuar 4.70000. ) annorum obfervariones agronómi- cas ja&aíTe dicuntur (c). S^d obfervariones aírroaomica?, quas Calliíthenes ad Arítrorelem mifiiTe lcribunr, quaíque ex Porphyrio memorar Simplicius (d) , annos continer hanr 1905. quorum inirium retrogredbndo incidit in an- jium mundi 175c. in annum vero poli diluvium 94. quo circiter rempore, ex hebraica chronoiogia , Babylonica;
turris exftruttio faéta e:r. Vlde Sranleyum loco citato &
JVlarshamum (e). Plinms vero ( / ) hunc in modum fcri-
£ i t ; Epigenes apud Babylonics DCCXX. annorum obferva*
nones
(a) Lib. i. de Divina t. (b) Pf¿p. 9. 10.
(c) Stanl. par, ij.fecl. i.c. 1. Marsh, hit. Can. /ígypt.
(d) In prini. de cxlo, (e) Can, Chro. /. 4. p. 504.
( f) L. 5. f. 5Ó.
Peus nemini id inditaíe antea di- ínnia ab eo penderé, effeque coram citur . Id vero vocabulum , q u o i ilto inania: veut prarterea ullam íciluet ita Tolanio placee . figüifi- fien Jtb¿ve imaginen) , quod natli eat TO ti Gncorum , O ¡>''C muí- ici arT.m¡lart p u ü t . An qat hunc titim incoTruptibtlem Mternnm tn:cr- in moJuin loquitur , Deum cura u- mtnahilttfl . Sed quam h*ec íunt ::IVÉ:1O confuadit? Q_>x quum fint;
putiJa! diferte n u m ígsí;-, rr.di- pujet nt s de.ira Toundi commtn- dir hunc Jebov. i i;>odi i* p u n b o s confutare.
dirte : id coníeivaio tuestan librt*- ( i ) Recoadiuorem hu'us d o . Jit-t-. qaum poftl _• t t : o * r-ftfm in tlitfírtatione df
.: 9- crjí«r »^/»»» cirvd¡f^na».
P H Y S I C O - H I S T O R I C A .
t'iones Jlderum coBilibus laterculis tafcñmas dbíit, grav'-t autlor hi prim'ts. Qjíi mínimum Berofus & Crito.iemus
CCCCLXXX. annornm ( i ) . Fuit antem Epigenes circa Alexandri tempore , ot conjicit Burnerius in Archa?o!ogii$
00» Q:iicquid de eo fit; ex veterum teítimoniis confht ; antiquismos fuifle Cháleteos quam populos, tum philofo- phos . Id autem oarrationi mofa íes valde cft confenra- neum: quandoquidem , ut divini Juda»orum libri docent , primi poli diluvium mortales ea incoluerunt loca, inqui- bus potrea Chaldíci floruifle dicurttur, circa Armeniam nempe, Mediam , Parthiam , AíTyriam, Perfidem , &c. quod magna veruttatis eruditione demonltravit Bochartus ( 2 ) ,
Ex iis autem quajibuicumqu-* Chaldaeorum litrerariis fragmentis, aut potius, ut ego puto, ex traditione ma- gna ex parte a Graecis d^pravata, vel etiam confi&a * btec de univerfo apud Chaldacos do&rina colligitur a Stanleyo. Naturarum omnium tres cíalas Zoroallrem par-
A 4 ti tum ( a ) Ltb. 1. c. 9.
£ 0 H'c Plinü iocu* mutilus eft : anm& enim 710. addmdum M. ut fint 710000. ítem annis j S o . , ut íiot 480000. Vide Harduinum ad h.
L ífc Bael. dict. Art. Babylon.
(x) Veteres plures fcriptores ar- lium & difcip'.inarum omnium apui vetulias has nationes cultores qui- dem Chald«os facrunt, invsntorem vero Zoroaftrem , aut Zirdhuft.
At quis mortalium fuerit Zoroaíter;
quo tempore yixerit , unjs ne , ari plures f j e r i n t , tam e;t ipxrr «fjt- ditos coniroveri'jm , quam quod máxime . De Zjroaflre PerHco , aut B i b i a n o recentiore illo Per- íicorum Magorum inititutore, pro- babihora quzdam produxit vir ve- teris Perfkz lirtgux callentiíTim'JS Thomis Hyde De vttcri Per¡jrum Religione . Sed & ea varié inter- pólala atque corrupta effe cen fít
»ir Polyhirtor Albertus FabMcius In Bibitotb. Grec. I ib. 1. cap. $4.
quamquam Pridaus i a hi (loria J 1- daeorum nim ura hzc e «totlit. fe- t o a Fabricii opinione non dití'en- tio . At de Chaldzorum Zoroaltre , ut ut vulgata plurima, incena o- rñnia . Sed fímilius vero veteres niñones jVA-ímjruaj iavsata ia
perfonitum qaempiam reruliífe ;
^E¡;yp:ios in Msrcurium , Tnraces in Otpbeum , Lydtos ín Mtrffatn, Celtas ia Arimanium , Germano*
in Tuifiontm , ut Chali** in Zo- roa trena , prseferüm quum Zard- hi!t un.: proprium viri nomen fie, fed profeiu mis ¿ fi¿niícat enim iznis facerdo:e¡n ; ut Hyde ipíe
de Virus nofter i a Tabjla Ciio.iotog. a i ttieitiim Novtvn , DesUddlos Hifivirc Criti- que de li Póiiofopbie tont. 1. pi?.
aiO. Utfinus de ti.-rmtte , Zomi- Jire ¡kc. Beaufobre bifioire du M i - niebetfm: , aliique.
Nihil hic memoro de dup'ici mundi Deo , Bono u n o , malo al- tero , qoos Zoroaftrero Perfam in- duxilfe contendit Baeüus dtS. art.
Zoroajlr. .* Vir enim idem veterum rerum Perficarum peritiffimus Th >- mas Hyde de vtt. Pirfar. Reliz- earaque feftatus Hamfredus P.'i- daus in biflor. Jud. &c. oegant Ü ex Zoroa^ris librrs deduci , *ut un- quum Zaroaltrem docaiffe . daos ef- le Déos &arqaa!es, utut minusdo- cti fie credideriat. Materia*!
tum artemam fe¿e Bíia- btflcr:* da MJ útH-f-ne .
8 D I S S E R T A T I O titum fcribit Pletho in oraculis. In prima claiTe eas po- fuit naturas, quoe nec initium habuerunt, nec finem funt habitura?: in altera eas quaí initium habuerunt , fine vero funt cariturae: in rerria perituras. Ad prirnam claf- fem pertinent fupr?mum numen feuunicum illud& bonum principium rerum omnium, &. materia , quam dxmona &
lenebras appellavere. Reperitur in his chaldaicis fragmen- tis principium bonum vocatum ignem, er, vel our: in oraculis Zcroafrris Cvctror w? fupremura ignem. Ab hoc aterno igne emannfle úwspxD<?f¿¡oy pa><: fupramundanum lu- men infimtum idemque hicorporeum ac lucidum fpatium íntelleQualtum naturarum fedem beatam, ex Chaidsorum tlo&rina tradidere Grarci. Sed crediderint ne itaut loque- bantur, an pro orientalium narionum genio tropis indul- gente, aliud ignis nomine inteliexerint, forte ipfam Dei ínteiledtivam & vivincam vim, incertum . Scimus Daaie- Jem (a) fímili loquendi modo ufum fcribere, Deum in- colere lucem, & quidem lucem tnacceffam , ut loquitur JPaullus (¿). Chriftianoruro quoque opinio eít communis, empyreum c^lum , ideít , fi verbum verbo reddas, calum igneum, fedem eífe beatorum. Haec cum de Dso dicun- t u r , aüegorice funt interpretanda: nihil eíl enim in di- vina illa natura corporei .* fed nihil tamen vetat & cum riaturali fenfu accipere quum de cseloempyreo fcribuntur.- ram id confentaneum ell theologix chriírianíe principiis .•
hace namque docent, refurreítura olim beatorum corpora fpiritualia , atque lucidfjfima : par ergo eft credere &
JucidiíTimam corpoream fedem habitura: & id docent plu- res graeci patres, in primis Bafilius hom. 11, in hexaem.
& ex latinis Aug. de civ. xxri. 29. Quidquid fit, hscad litteram intelleíta a veteribus orienralibus nationibus ve- ro valde eft fimile. Nam veteres illa? gentes haud tam fublimes arque metaphyfícas de rebus divinis cogirationes liabebant: iimplicius, ut vivebant, rogirabant. Nec nos remoran deber, vocatum ab illis ignem incorporeum: mos enim fuit veterum ferme omnium, etiam philofophorum, craffiora tantum corpora vocare corpórea, fubtiliora incorpó- rea , ut praner alios docent Orígenes in libris vépi apyeuv, Bafilius de Sp'tritu SanElo , & Pfellus de dxmomis ; pluribufque oílendunt Petavíus de AngeJis, & Hue-
tius (a) Cap. i r . v. 22. (b) 1. ad Timotb. 4. v. id. .
P H Y S I C O - H Í S T O R I C Á . <?
tlus in Origenianis . Jam hic ignis per univerfam mate- riam , quae tenebraTum nomine ab illis vocabatuf, dirrun*
ditur , fi Chaldaris credimus, eamque yiyificat: unde in ora- culis itidem vocatur Cwyc-yiov vvp viy'fficus ignis . Qua etiam de re appellari porerat mundi anima , & %vea , vpar» tata. , natura genitrix ac primum fundamentum cun- Elorum. Cum hac autem natura genitrice conjungendae funt, fi credimus Pfello , ex Chaldarorum dó&rina poten- ti& mundana, quae aurore eodem Pfello, ex Chaldaeorum fententia , /ola O* indeclinabilis mundorum caufa funt. Hae autem potentise an idea fint divinas mentís Philonis (V), an dii minores Timad (¿0, an daemofies, an abftrafta &
feparata ac intelligentia Platonis exemplaria, an quid a- liud, quod poética illa vetus philofophia excogitavit, ( i ) parum fcire refert. Certe ab his , aut propter has mun- dum fabrefa&um, omniaque proinde mala a materia efle, Zoroaítriani cenfuere ( c ) . Id certe magna confenfione ve- terum fcriptorum de Chaldaeis difcimus, eos ante corpo- reum hunc mundum, mundum alium naturarum iricorpo- rearum a Deo genitum, mundum intelligibilem, illumque primum omnium lumine illo Dei ílluftratum , docuiííe .*
plerafque aliarum mentium defciviíTe a Deo , caufamque fuiífe cur inferior & tenebrofus mundus crearetur . Vide Stanleyum loco fuperius citato. Quorum primum placuir
multis graecis theologis , Iatinorumquealiquibus , qu\ plu- res aternitates (ut verbis loquar Hieronymi) angelos an- te corporeum mundum conditos docuerunt . Legatur O- rigenes in libris iripi «p^y, La&antius lib. n . Inftit. divin.
& Petavius de Angetis.
Ad res corpóreas quod adtinet, materiam Chaldaeis ae- ternam pofitam, fcribit Diodorus Siculus (d): & chaos mundo prceexm'tiífe, quae antiquarum omnium gentiumo- pinio fuit conftantiflima , ut docet Eufebius in praparat.
Ex ea autem materia conflátos tres praxipue mundos pfeu- (a) De gubernat. mundi. (b) Plato in Timxo.
(c) Vide Beaufobre bift. Manich. (d) Lib. 2.
CO Eft hzc morralium natura ptatores, quod ait Cicero, avidius * tit qu» íenfu ir ratione affequi ne- quam rjg'tdi philofophi , audiuntur, queunt, ea ex phantafia feraciffima edifcunturque . Inde antiqui theo- ineptiarum omnium ícaturigine pro- goniarum fcriptores totam hiíto- creent . Quam fábula irritatione riam , ac pbyficas mundi origine»
curioíitatis plus detener., quam fe- in fábulas añiles ac pemdimlai ver* veritas, hujuCmodi aura ca- vertcruot.
io D I S S E R T A T I O pfeudoracula tradiderunt i. empyreum, qoi proxime fu*
pramandano fubjacet lumini, qurque fít cspí»/**, fclídum- firmamentum zzroum&Rimvim: 2. ¡cthereum, qui empyreo
adjacet: 5. & craflum omnium infimum, íjuem folum vo- cant mater'talem , quod craíTus & tenebricofus fit . Sed Francifcos Patricios eos hoc ordine diftriboit i.empyreus, 2. a:thereus, nempe orbes fixarum planetarum , excepta luna, 3. elementaris, aereus , aqueus, & terreltris. Ob- fervatione autem dignurn efl, quod traditura Plello, em- pyreum tributum mentí, aethereum anima, materialem leu craflum natura . Qua? quidem pol credo nifi (Sdipus intellexerit, Interpretan altum poffe neminem. Sed & il- lud quoque obfervandum eft, planetas , ex oraculorom do- ctrina , ftatul Z»st ThctruuLoet antmant'ta errática . Quod reperies faepe alios ufurpafle philofophos grecos , ipfum A- damantium, qui habitatos eííe plañeras, aot faltem inte- riore quodam fp'trttu al't Ó* mover't , magna confenfione docuerunr , jam vero gens aftrologiae judiciarix, ut ma- gna veterom pars, hodieque tora Afia, impenfe addifta, credidit feptem has erráticas fteüas, habere rationem cao- larum agentium in onumquodqtie eorum, qyx in vita ac- cidunt. Qua perfoa.lione ( etfí non defuennt magna in- genia , praífertim in Italia noftra, qoa? deferta? caufó pa- trocinium fufceperunt, Cárdanos in primis vir haud du- bium do&iífimus ) nihil eíTe ftultius poteft . Atque hxc eil chaldaica phyfica, fi vera oraculorum compilatores nar- rant. Ex his ücet conjicere elementa mondana ex pfeudo- chaldaica hac philofophia, eflet 1. lumen fupramundanum, 2. aetheretn , 3. maferiam, 4. mentes, 5. animas, 6. na- turas. Haec in utram partem acceperis perinde babeo. II- lud tamen exploratz hiftoria: eft , Chalda?os mundi aii- quam profeflbs criginem, eamque ex chao, fupremne ali- cujus mentís imperio, ítem ut H e b r i i . In eo diíiident , seternam efTe materiam, eamque eíTe principium malorum praecipuum , adjutantibus malís genüs. Quod indeaccepif- fe dicuntur Pythagorici, ceterique Grarci, atque hincMa- rrichari (1).
§. I V .
CO Vide Beaiifoiwe hiftaire Cri. Pythagoram con tendí t Brukerus , t'qw de Mtntchte , & du Mani- ¿urque ejus Cíialdaiciun negai.
thafmc. Ab iE»ypto ea retuliíe
P H Y S I C O - H I S T Ó R I C A . n
§. IV.
Perfarum , Indorum , C> 5¿r«7» Phyfiologia .
A
Ccedatnus nuncad Perfas, Indos, & Seres, qui pro- feso jnter primos telluris íncolas connumerad! funt feu profanos, leu íberos biflpricos confuiamus. Nam Se- res , feu Sinenfes, antiquiffimam efíe genrem , litteris, ar- mis, vita? commodis jamdiu florentifíímam, Sinenfiuman- nales tradunt. Indos vero, Celto-fcythas , hifque contér- minos Medos atque Perfas Qrafci Latiníque faciunt popu- lorum vetu'Hflimoá. Qua de re vide Julhnum Trogi(<x), Paullum Pezronium, Skucfordiuminhiftoria facra & pro- fana . Hic a Noe ipíb Seres genitos valde putat pro- babile, Hiftoria aurem mofaica docet in Armenia?monti- bus primum confediífe Noemi poneros: ergo ex omnium primum regionss cultx , qua? ab Armenia orientem fpe-£lant folem, utpote & mediterránea?, & planiores, & a- quis perennibus irrigua?. Fuere his nationibus fui tapien- tes , qui , uti apud ceteras. alias ántiquas gentes, {,tx»(To<pct erant , atque ^xsS-tói , ur Sui<Ja? vocibus utar, verbo Mecyet ( i ) , JE.ll autem id obfervandum apud veteres quafque na- tiones, in primis apud/Egvptios, eofdem h. fap'tentes, &
thtologos, oefacniotes fuiíTe, & fecretioris hujus doctrina?
magíltros cuflodefque,
Qua: íuerit Periiarum de origine mundi fententia , ín- certum : nibil enim ferme tradunt veteres pra?ter_ ba?c dúo: Perfas 6c ovum mundi fymbo'.um flatuiíTe, & ignem
«oluiííe {b)\ in quo cu"n jEgyptiis, Phoenicibus, Phrygj- bus, Chaldeis, Thrac¡bus Orphicis , & vetuítis Graecis conlentiunt. Qui hxc interpretantur non ííbi conveni- unt . Ignem colere veluti fupremi Dei íímulacrum fcripfit Njaxirr.us Tyrius (c): quod quiíím perfpefte eum interpretan cenlent: veteres, ¿junt,' populi quo intelligi- bilem Dei naturam exprim^rer.t, nihil accommodatius igne cite cenfuerunt. Nam qu;scredat, eosrem tot in partículas
divid- ía) ln 3, cap. 1.
(b) Vo(T. de IdoloL l'tb. 2. cap. 6±.
(c) Dijer. 3B.
0 3 Magos verus vo;a*-a!utti irjnis de vet. Pcrf. Rslig.
rlotea fi¿ni6cac . vide Hyde
i2 D I S S E R T A T Í O divifibilem , qualis ert corpóreos ignis, Deum exiítimafTe?
Quin opinantur & Heracliteos, & Stoicos , qui hocdixe- runt, poetice loquutos. Heíiodi *P«T* , amorem, quem Ariftoteles Metaph. í. 3. pro univerfi caufa ab eo habi- tum ícribJt, effe ra mup dofti monenr. Egodubito. Dúo ergo Períir univerfi principia oz-um chao? , qux eít mate- ria y &.ignem y\te'b *py*< yprinc'ip'ium aBivum ^ Stmentemy ftatuerunt. Quaí quum fit & cererarum narionum fen- tentla, inde patet, cur ovurn fymbolum mundi apud ve- teres ferme omnes nátiones, reperiatur ; iqn'ts vero ranl late per Afiam > Áfricarh , & Europamculrusfuerir. Jarrí do&ruia ignis Perfarum curri Chaldaica illa oraculorurrt confentit ( 1 ) .
Porro Indorum dúo fdifle fapienturri genera Brachma- nes t & Germanes ((su Sarmanes ex Clemente Al ex andri- no , Samanes ex Porphyrio ) au&oritate Megaíbnis refe- rís indicarum rerum fcriptoris, docet Strabo (a) . Ce!e- bratiflimi funt in grarca, latinaqüe hifloria Indorum Gy- mno/ophifix . Q U T autem horum fuerit de origine rraindi fentenria , non admodum Iiquidum eft . Eum aliquando coepifl? non dubitabant. Mundi porro mareriam aquam exftiti.Te cenfebant , fí Straboni rides : fluidum icilicec chaos, ut ego accipio ; in- quo cum reliquis Orientalibos conveniebant. Nec tamen upyr* excludebant .• Deum en i m omnium opificem faciebant. tletXiyytPtcriotp R'generat'tonem adrrittebant omnium rerum , uti tradit Clemens Alexan- drinus ( b ) ; quaí res non eodem modo ab ómnibus ac- cipitur. Sunt qui in hac doctrina pantheifmum reperiunr r quafi nempe vereres Indi, ut Siamenfes, & Sinenfes ho- dierni, agr.overint, mundum ex duobus conflatum 1. ma- teria craíTiore, 2. & anherea atque aftiva, qua* fir mun- di fptritus: inde vero deduxiííe , rerum omnium genera - tionem eííe variam modificationem xtHerex cum crafllo-
re ma-
(a) Georg. Vtb. 15. (b) Strom. 2.
( O H' s c «5»is cul&m apud Chai- dum * ad Mefopotatnrz fe'ten..ir>- dzos & Perlas . Fortitlk & inde « e n , T i $ n m verfus , mcmoratun»
oppiducn , unde Abrahjmus vocatus quoque Ammiano Mafcellioo Ir.
* Peo venir in Chananiti-iem , Ut xxv. Cap. VIII. plurimis probar ditrum -- nam Ur illud non igncm , Samuel Bochaxtus Pbalcg. lith *•
«t plerique opinati funt , fed oppi. $if, z.
P H Y S 1 C 0 - H I S T 0 R I C A . 13 re materia, mortem vero effe nraxiyjí i^ar, ideft tranfi- tum fptr'ttus, feu attheris ex uno in aliud corpus, quae&
ft»Ttti.4**Ban queque fit. Reverá qui de rebus Indicis &
finenfibus noftra memoria ad nos paul'o certiora retule- r o n t , non dubitant hujuímodi apud illos pantheifmum re- gnare, eumque abantiquisderivari (a). ProcUtum quoque a recentioribus i(tís feriptoribus eit, Indos philofophosre- rum omnium emanationem ab una Dei íubítantia, exem- plo aranex telam e finu fuo evomemis , deferibere , aut occani & vaiculorum es aquis oceani replerorum (Z>). E - go illa affirmare nolim ex ejufmodi loquendi tantum mo- dis emphaticis , aut ex emphaticis exempUs: quum utrum-' que «entile fu orientalibus gentibus , ipfis quoque Arabi- bus Mahummedanis , quos conftat numquam fui (Te panthei- ftas. Qui H.ílodi Theogoniam legerit, is nullo negotio intelliget, quam res naturx orientalium phantafia perver- terit . Cüi illud accedit, hoc , quod dicitur phantheiíti- cum fyftema , opus effe non férvida? tantum mentis , fed
f
inca meraphyfica nimiaquefubtilitatedepravatae: orienta- es vero populi multa quidem phantafia ac prarcalida prse- diti funt : elabórate vero illius fubtilhatis ne hodie vefti- gia pratfeferunt.Jam Seres, aut Sinenfes cum AfTyriis , ac Indis antiqui- tate certant: quin fuperare funt qui arbitrantur ( r ) . Sa- tis ccnllat eorum librorum au&orirate , quos iili facros vo- cant habentque, popularern ac vetoftiflimam fuiííe inter illos opiníonem , mundum aliquando ccepiffe , nec fine cura fupremi alicujus domini , qnem illi Tytn appellant . Tytn hunc Cipe vulgos cum c*lo corpóreo mifcet, quod
& apud nos non vacat exemplo , qui quamquam Deum nihil habere corporis fciamus doceamufque, nihiio ta- mjn minus carlum raetonymice pro Deo paflim ufurpa- mus . Ex chao natum mundum Sinenfes accepiíTe hinc ego demonftrari poíTe opinor, quod etiamnum vigeat inter doSos hjerefis illa, quas docet ex vacuo omnia emerfiíTe.
Nam quatDQuam funt qui id natura; ipfius vi fine ullius mentís
(a) Desland. "tn k'tfl. crh. pb'tl. l'tb. i. cap. 7.
(b) P. Bouclet lettr, edifian. 13. cap. 148. Bxlhs i) dki. Att. lepan.
(c) Scurfocd. Vtdt. Man. Man. Stn. bift.
i 4 D Í S S E R T A T Í Ó mentís cura faStam arbitrantur j vacuümque ita deferí- bunc, ut longe a chao differre videarur; hnc ramen po- ílerioris a?vi, ac Iafciventiurrt ineeniorum additamerita ha- ber! velim. Sunt pra?terea apud illos, eaque lariíflma cíí fe£tá i qui prorfus ut noffrates Stoici, mundum píuries Oftum acinteriilleoprnantur . Ñeque tamen neaaverírn efíe aíiquos, quibus ¡ngenirus videtur & Deus, ut Spinoz\r : fed ht pofteriofes multo funt, quarñ prima? gentis origi- nes. Qua in re fíe babeo prrmum omnium natiortum fen- fum hunc fui fíe, mundum aliquando coépifíe; nec id írr controvertían! addu&urrr, nifi pbliq'uam fubtüior phüofo- phía adolevit: nam primt mortaíes viéTui quintando ad- diéli hujufcemodi rerum nihil pfxrerquam maiorum tradi- tiones , eafque perpetuo evaneícentes animo voíveb.ínr . Jatn vetus illa Sineñfíum phifiologia ac theoíogia pra?:er/
mentem fupremam, ac Tyen, totum univeríí frj&tfóm mí- noribus merítibus repíeri tradidit; hifquenon bona tantum
& mala omnía pecuíiaria deberi , fed ferme omnia mundi phaznomena* Qua in re illis cutn iEgypriis, C h a l á i s , Graícifque con'venit, omnibufque orientalibus populis, ut una omnium videatur fu i ÍTe origo i nam Gra?ci theogonias íuas ab crientis theoíogia accepiífe fatis ínter doclos con- tfae ( i ) ,
§. V. - Et AZtbtopum *
A
Rabes ac etiopes de antíquirate curri iEgyptiís certabant. Controverfía vacat fuppares eíle natio- num antiquiffimis . Eamdem Árabes ac iEthiopes origi- nem habuinV y lingua y mores , reíigio , veteres traditiones demonftranr. Lingua «thíoplca omnium máxime Arabi eft affinis: id demonílrat Ludolphus (a) qur ei reí per 6a. annos íluduit. Paftores & agricultores fuere JEihlo- pes: id probat natura numinum, Ammorr, I í í s , Pan rHercules, Efculapíus. Ammon arietis capite paílora- ienj indicat . IÍIs , & Pan agriculturam. Harrcules vena-
tio- (a) ln htji. Mtk
C O ' l n antiquis Sin?nfíum cha- Aam JEüfpúata Tsurini invente*
raéleribus titeta* ¡rqypms reperiri Rom* 1761. Vetus ¡Ritur iníercef- fatis aperte^ nuper áemonftravit fie inter £gyptios ac Sioenfea ion?.
Tupervillus Needhan* angl/us in mercium.
differtatioce de tnjcriptiotu qua-
P H Y S I C O H I S T Ó R I C A . i?
tionem . Efculapius medicinam ( i ) . Solem praterea ado- rarte teflanturDiodorus, & Strabo(4r). Inferim fuprematrt divinitatem, eamque rerurn onrnium caufam agnoyere * Stra-
b o : ei0? Si vayu^aati T3v M«' a-Staivacror , twov J" uvau TOV eri-
trv>» 7MV vceyTvv, Deurn putant alterum quidem tmmorta- lem j eumque caufam omnium : vo? Se $tnjor atom^o* rir* , nai H er*<txi, alterum viro morialem y- nomtnecarentem, nec cogn'nu factlem . Mam igitur cuíicíornm caufam manife- íle inteüigebant. Quid aíter hic bu™ ? Arr 5-?I)T-«? , i- gnotos d^mones fcilicet l Nam & Grseci alíquot (tomo- nas longaevos quidem, fed mortales fecere ( ¿ ) . Quid fí facerdotum aftutia illatus, quo quem vellent, & quando- cumque veltent , obtuderent ? Reges euim iEthiopes de tribu facerdotum léelos, & eorum imperio paruiííe docet Diodorus . Patricios dialogo primo de Retorica nefeio quam fabulam de iEthiopibus vulgavit ad mundi oríginem, quod attinet * Eam hic curioft leftoris caufa exferibo (2),
§. V L
(a) Dhd. lib. III. ¿trabo l'tL XVII.
(b) Vtde Plutarchum de defe&u oraculorum.
C i ) Veterum pentrunt bi fuere lis deceptr, aut infigaia reguin p »
«d bumanitatem gradus. I. agre- regibur habita : aut figuras vete- fíes; vita : venado, & latrocíni*. runt regum, qui velut Dfi cuín T
Kanadenfes" feptentrionale* ira et- in reges ab imperitis morum *dfci- iamnurrr vitanr agitant. II. Paflo- ti . Nam Ofiris apud /Egyptios, &
res.' aites pafíorale* ac venatoria. iEthiopibus contérminos v &,ewf- Is primus human itatis gradus . derrr ftipitis, XVVOXIIQXMS exhibitus Jfuttentotti , Tartarí Septentriooa- fuit, Apis buctphalor.
les in- hoc funt ftatu . III. Paito- C») E t ia «hinque' la vi conte- res & Agricultores fimul. Hinc ar» ro. Ma ella e cofa , che gli huo- tes pecuaria», agraria?, venatoria, mini anirrrofi terran favola-. Per lo bellicse. Primus ftatus culturar & contrario le perfone di configlio la imperiorum . Peruani, Mexicani, porteranno in molta maraviglia ,.
banc vitan» vivere a patribus no- ficcome la porte» it reverendo- firis rep°rti funt . Tales futre et- Come BaldafTar da Caftiglrone fra- iam JEthiopes quum primunr co- tello dell* avola miar, il quale da gniti-. IV. Opifices- l a c a , lini , alcuni fav» d'Etiopia la udt rac- fsfxPitXnfi ferici , qaiqae cornmer- cortare, trovarfi feritta negli an- cia- agitant . Vita: artes omrrige- tichiñlmi loro annali . La quale M i literas, Iuxus. Ultimus huma- egli poi volentiert, e molte volte nitatis gradus. Sed quid hic illud era folito di raccontare , la quale fibi vuh , quod Flutarchns advtr- e queda» Che trovandofi egli «o fuf ftoieot xorx cantm regem ha- Hifpagna per fervigio di Sa.nr* buiffe /fthiopes: feribir 7 Simianf Chiefa , vi rirrovo utr gran favio , etianmurn quofdam habere Rtidol- che d' Ethiopi* era venuto • Col phus lib. I. cap. 6. teffatur, fed quale accontatofi pii fiat*¿ C o n"
aariru» teftis. Nempe ant vqcabu- re , * ragionamenio dtii hunianr
t6
A
D I S S E R T A T I O
§. vr.
Et Arabum.
Rabes & orientalium populorum efle antiquiflimos ,
& mundi originibus fuppares, confiar. ínter omnes.
Ab
meraviglie / eglí affermo per vero, trovaffi nelle antichiífime memo- ríe l o r o , queda itcria. Ne'primi f e c o l i , dicea il venerando veccbio, dopo 1' ultima rinovazione del mondo , quefta térra , che noi ha- bitiarao , non fu di queda forma , ne di tí picciola graadezza, ch' ella é al prefente. Ma di gran lúa.
ga maggiore , e di perfetta rotoa- d i t a . Perciocché ella tenia allhora tanto luogo coa la fuá ampiezza fola , quanto ella hora tiene con tntta 1'acqua , e con i'aria infie- me , et apprefTo del fuoco colla piü denfa parte .- fi che tra '1 cie- lo , e ki non vi era trapoilo al- iro , che il purifllmo fuoco , il quale ethere fi chiama, fottilirB- M , chiarilfimo , e di calor foavif- flmo, et vítale , fimile al calor ce- leñe , il quale a tune le cofe prelta vita. Era aduaque la térra di co- r&nta ampiezza , t $1 vicina al cielo . Et per entro a fe , et nel piano di íopra, ella era cavernota di larghirfime caverne. Per entro alie quali erario Ipatfi qua , et ia gli elementi dell' ana , et dell* ac- qua . Et la giu verfo il centro, vi era difperfo il fuoco noa per altra espione, che per illuminare et per riícaldare vitalmente quelle partí lontaniftime dal cielo , et perció oícure , et fredde , e di debol vi- t a . Percioche 1' altre cáveme piü verfo il piano della térra erano dat Jume del cielo illuminate , per 1' ayerture di íopra : et col iuo caldo di vita empiute . Et erano le ca- verne lutte, fíeteme ora e il pia-
no t nagli huomini habítate, e da- gli altrí animali. Per gli cui ufi , erano i' acqua . et 1' aria fparfe , per le fpelonciie . Era adunque la térra , in guif» di una fpugna ; et gli huomini vi- habitavano per en- tro a alia maniera, che vi tiabi- tano al prefente mille vermicelli . Ma era la lor vita all' hora feli- ce molto et fenza raale akuno . Conciofiaché non vi forte tra gli huomini né guerra , ne fedizio- n e , ne odio alcuno . Né era tra loro e: tra gli animali quello , che fi vede hora , che fi m a n . giano i' uno i* altro . Ma vi era amore et converfatione fra tut- ti « et fratellanza . Né viveano gli huomini racchiufi nelle cit- tá i fi come fanno hora , per la paura delle fiere, e degli altri huomini nemíci t ma pafceano fparfi qua , et la , e intfii et no con gli animali ; et la ierra lor produceva frutti . quanto era il bifogno per lo fuítenimento del- la vita , fenta lor fatica veruna . Et era tanto la temperatura dell' ethere , et dell' aere per entro , che le ftagioni non ia variavano , alia maniera d' hoggi . Il perché eili andavano ignudt , et fi giace- vaito la notte per 1' herbé , le quaii la térra a^parechiava loro per letticciuli, altitfime , e mol- tiíume-' et non provavano in fom*
ma nule akuno , il quale a tan- ta copia ha fatto forgere tra l o - ro , lo fpavente p>-efo tiella ca- duta della térra . Ma conofeendo eífi in quel lempo tutte le ve.
tita