• No se han encontrado resultados

UNIVERSIDAD NACIONAL MAYOR DE SAN MARCOS

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "UNIVERSIDAD NACIONAL MAYOR DE SAN MARCOS"

Copied!
64
0
0

Texto completo

(1)

UNIVERSIDAD NACIONAL MAYOR DE SAN MARCOS FACULTAD DE MEDICINA HUMANA

ESCUELA DE POST-GRADO

Eficacia de la cardioversión farmacológica en pacientes con fibrilación auricular de reciente inicio atendidos en

la Unidad de Trauma Shock del Hospital Emergencias Grau - EsSalud 2009 - 2010

Trabajo de Investigación

Para optar el Título de Especialista en Medicina de Emergencias y Desastres

AUTOR

Andrei Gregorio Ponce Picho

LIMA – PERÚ 2013

(2)

ÍNDICE

Pág.

RESUMEN………...………..04

INTRODUCCIÓN………..……….05

CAPÍTULO I: PLANTEAMIENTO DEL ESTUDIO………..………...06

1.1.- PLANTEAMIENTO DEL PROBLEMA………06

1.2.- ANTECEDENTES DEL PROBLEMA………...……..07

1.3.- MARCO TEÓRICO……….…………09

1.4.- HIPÓTESIS……….……….37

1.5.- OBJETIVOS……….………37

1.5.1.- OBJETIVO GENERAL………37

1.5.2.- OBJETIVOS ESPECÍFICOS……….…37

CAPÍTULO II: MATERIAL Y MÉTODOS………..39

2.1.- TIPO DE ESTUDIO……….…39

2.2.- DISEÑO DE INVESTIGACIÓN……….………39

2.3.- UNIVERSO……….…….…39

2.4.- MUESTRA……….……..39

2.5.- CRITERIOS DE INCLUSIÓN………...39

2.6.- CRITERIOS DE EXCLUSIÓN………..40

2.7.- DESCRIPCIÓN DE VARIABLES……….40

2.7.1.- VARIABLE INDEPENDIENTE………..40

2.7.2.- VARIABLE DEPENDIENTE………..41

2.7.3.- VARIABLES INTERVINIENTES………...41

(3)

2.8.- RECOLECCIÓN DE DATOS………41

2.8.1.- TÉCNICA……….…….41

2.8.2.- INSTRUMENTO………..42

2.9.- PROCESAMIENTO Y ANÁLISIS DE DATOS………42

CAPÍTULO III: RESULTADOS………..……….43

3.1.- RESULTADOS……….……...43

CAPÍTULO IV: DISCUSIÓN………..………..52

4.1.- DISCUSIÓN Y COMENTARIOS………..…..…………..52

CAPÍTULO V: CONCLUSIONES Y RECOMENDACIONES………..………...55

5.1.- CONCLUSIONES……….……….………...…………..55

5.2.- RECOMENDACIONES……….……….56

CAPÍTULO VI: BIBLIOGRAFÍA………..57

6.1.- BIBLIOGRAFÍA………..……….57

CAPÍTULO VII: ANEXOS………....62

7.1.- DEFINICIÓN DE TÉRMINOS……….……..62

7.2.- FICHA DE RECOLECCIÓN DE DATOS………63

(4)

RESUMEN

Autor : Mé d ico Ciru ja n o A n d re i Gre g o rio Po n ce Pich o . As e s or: Dr. F ra n cisco Pin to Sá n ch e z.

Obje tiv os : De te rm in a r la e fica cia d e la Ca rd io ve rsió n Fa rma co ló g ica e n p a cie n te s co n fib rila c ió n a u ricu la r d e re ci e n te in icio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck.

Ma te ria l y mé todos : Se re a lizó u n e stu d io o b se rva cio n a l, a n a lítico , d e ca so s. Se re visa ro n 14 1 h isto ria s clín ica s d e p a cie n te s qu e in g resa ro n a la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck d e l Ho sp ita l d e Eme rg e n cia s Gra u – EsSa lu d co n e l d iag n ó stico d e Fib rila ci ó n A u ricu la r d e re sp u e sta ve n tricu la r a lta d e re ci e n te in icio d u ra n te e l p e rio d o 2 0 0 9 – 2 0 1 0 .

Re s ulta dos : E l 5 6 .7 % d e lo s p a cie n te s co n fib ri la ció n a u ricu la r fu e ron d e l se xo ma scu lin o y 4 3 .3 % d e l se xo fe me n in o , sie n d o la me d ia d e la e d a d de lo s va ro n e s d e 7 2 .8 +/-1 5 .2 a ñ o s, y d e la s muje re s d e 7 1 .8 +/- 1 3 .6 a ñ o s. La e d ad ma yo r d e 7 5 a ñ o s fue e l fa cto r d e rie sg o d e ma yo r fre cu e n cia (3 9 .7 %), s e g u id o d e la e d a d co mp re n d id a e n tre lo s 6 4 a 7 4 a ñ o s (2 0 .6 %) y la h ip e rte n sió n a rte ria l (1 1 .3 %); a d e má s q u e e l 9 2 .9 % d e lo s p a cie n te s p re se n tó a lg u n a co mo rb ilid a d . El 4 7 .5 % d e lo s p a cie n te s e stu vie ro n re cib ie n d o A mio d a ro n a , se g u id o d e la n a tó sid o (2 5 .5 %), y Ve ra p a milo (1 8 .4 %). E l 7 8 % d e lo s p a cie n tes re cib ie ro n a n tico a g ula ció n . L a e fica cia d e la Ca rdio ve rsió n Fa rma co ló g ica fu e de l 3 3 .3 % sie n d o má s fre cu e n te a n te s d e la s 3 h o ra s y la e fica cia d e la Ca rd io ve rsió n Elé ctrica fu e d e l 1 00 %. De lo s p a cie n te s q ue re cib ie ro n ca rd io ve rsió n fa rma co ló g ica e l 1 2 .8 % tu vo h ip o te n sió n . L o s p a cie n te s q u e re ci b ie ro n Ca rd io ve rs ió n Fa rma co ló g ica tu vie ro n u n a me d ia d e l tie mp o d e h o sp ita liza ció n d e 5 .4 +/-4 .4 d ía s y d e lo s q u e re cib ie ro n Ca rd io v e rsió n Elé ctrica fu e d e 1 .8 +/0 .7 d ía s

Conc lus ione s : L a Ca r d io ve rsió n Fa r ma co ló g ica e s me d ia n a me n te e fica z e n p a cie n te s con Fib ri la ció n A u ricu la r d e re cie n te in icio a te n d id os e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck. En cu a n to a l p e rfil e p id e mio ló g ico d e lo s p a cie n te s co n fib rila ció n a u ricu la r d e re c ie n te in icio la ma yo r ía so n va ro n e s ma yo re s d e 7 0 a ñ o s. El fa cto r de rie sg o d e ma yo r fre cu e n cia e s la e d a d ma yo r d e 7 5 a ñ o s El a n tia rrítm ico u sa d o co n ma yo r fre cu e n cia fu e la A mio d a ro n a . El tie mp o d e Ca rd io ve rsió n fu e e n su ma yo ría me n o r a tre s h o ra s. L a co mp lica ció n d e la Ca rd io ve rsió n Fa rma co ló g ica d e lo s p a cie n te s co n fib ril a ció n a u ricu la r d e r e cie n te in icio má s f re cu e n te fu e la h ip o te n sió n . El tie mp o d e h o sp ita liza ció n d e lo s p a cie n te s co n fib rila ció n a u ricu la r d e re cie n te in icio fu e me n or d e 6 d ía s.

Pa la bra s c la ve : Ca rd io ve rsió n , Fib r ila ció n A u ricu la r, Efi ca cia .

(5)

INTROD UCCIÓ N

L a Fib rila ció n A u ricu l a r e s la a rritmia ca r d ía ca má s fre cu e n te e n la p rá ctica clín ica , y la q u e ge n e ra ma yo r n ú me ro d e co n su lta s a lo s se rvic io s d e e me rg e n cia y má s d ía s d e in g re so h o sp ita la rio , p o r e n cima d e la s a rritmia s ve n tri cu la re s. Su p re va le n cia e n la p o b la ció n g e ne ra l e s d e 0 .4 % y e n lo s ma y o re s d e 6 5 a ñ o s de 4 -5 %.

Se ca lcu la q u e u n o s 2 .2 mi llo n e s d e a d u lto s, e s d e ci r, e l 1 % d e la p o b la ció n a d u lta su fre d e Fib rila c ió n A u ricu l a r e n a lg ú n mo me n to d e su vid a (1 ).

L a Un id a d de Tra u ma Sh o ck de l Ho sp ita l d e Eme rg e n cia s Gra u - EsSa lu d n o e s ajen o a la ca su ística mu n d ia l, tie n e u n a in cid e n cia a lta d e fib rila c ió n a u ricu l a r, e sto co n lle va a la re a liza c ió n d e l p r e se n te tra b ajo d e in ve stig a ci ó n , p a ra d e e sta ma n e ra a cla ra r e l ma n ejo d e e sta p a to lo g ía e n Eme rg e ncia , a sí co mo d e la e fica cia d e la ca rd io ve rsió n a la ve z q u e se to me n e n cu e n ta e l u so de re cu rso s, p e rso n a l mé d ico in vo lu cra d o , ca lid a d d e a te n ció n , re su lta do s o b te n id o s, p a ra de e sta ma n e ra mejo ra r e l ma n ejo d e e sta pa to lo g ía e n n u e st ro me d io .

(6)

CAPITULO I

PLANTEA MIENTO DEL ESTUDIO

1 .1 .- PLANTEA MIENT O DEL PROBLE MA

A d e má s la Fib rila ció n A u ricu la r e s la ca u sa má s co mú n d e e ve n tos ce re b ro va scu la re s ca rd io e mb ó lico s y e s u n fa cto r d e rie sg o in d e p e n d ie n te y p od e ro so p a ra la is q u e mia ce re b ra l. E s re sp o n sa b le d e cerca d e l 1 6 % d e to d o s lo s e ve n to s ce re b ro va scu la re s isq u é mico s y e s u n a ca u sa fre cu e n te d e e ve n to s ce re b ro va scu la re s in c a p a cita n te s e n la veje z, p a rticu la r me n te e n muje re s (2 ).

El p ro b le ma d e l d ia g n ó stico p re co z d e la Fi b rila ció n A u ri cu la r (F A ) se e n cu e n tra ag ra va do p o r la n a tu ra le za a me n u d o “sile n te ” d e l tra sto rn o d e l ritmo . E n a p ro xima d a me n te u n te rcio d e lo s p a cie n te s co n e sta a rritm ia , e l p a cie n te n o e s co n scie n te d e la e xiste n cia d e e sta (“FA a sin to má tic a ”). Un a d e te cció n mu ch o má s p re co z d e la a rrit mia p u e d e fa cilita r la a d min istra c ió n a tie mp o d e tra ta mie n tos p a ra p ro te g e r a l p a c ie n te n o só lo d e la s co n se cu e n cia s d e l a a rrit mia , sin o ta mb ié n d e la p ro g re sió n d e la FA d e sd e u na co n d ició n fá cilme n te tra ta b le h a cia u n p ro b le ma to t a lme n te re fra cta rio . L a mo n ito riza ció n y la b ú sq u e d a siste má tica p u e de n a yu d a r a a lca n za r e ste o bje tivo .

(7)

L a s cre cie n te s y d i ve rsa s p o sib i lid a d e s y re st ricc io n e s d e la a te n ció n mé d ica a n ive l mu n d ia l h a ce n q u e e xista n d ife re n cia s en la d isp o n ib ilid a d d e lo s tra ta mie n to s, e l a cce so a la a te n ción mé d ica y la s ca ra cte rí stica s d e lo s p a cie n te s e n e l Pe rú y to d a s la s p a rte s d e l mu n d o. Po r lo ta n to , se h a ce n e ce sa rio e l lo g ra r b rin d a r u n a a d e cu a da a te n ció n a lo s p a cie n te s q u e p re se n te n e sta a rrit mi a co n lo s lim ita d o s e le m e n to s q u e co nta mo s a la ma n o .

1 .2 .- ANTECEDE NTES DEL PROBLE MA

E l e stu d io d e co h o rte d e Fra min g h a m ca lcu l ó q u e a lo s 4 0 a ñ o s de e d a d la po sib ilid a d d e d e sa rro lla r u n a Fib rila c ió n A u ricu la r a l o la rg o d e la vid a se rá d e l 2 6 % e n h o mb re s y 2 3 % e n muje re s. L a p re va le n cia o b se rva d a a u me n tó co n la e da d : d e 0 .2 – 0 .3 % e n me n o re s d e 3 5 a ñ o s, a l 5 – 9 % e n lo s ma yore s d e 6 5 añ o s, 1 1 % en lo s ma yo re s d e 7 0 a ñ o s y h a sta e l 1 7 % e n lo s q u e su p e ra n lo s 8 5 a ñ o s (3 ). En e l e s tu d io e p id e mio ló g ico d e Ro tte rd a m so b r e Fib ri la ció n A u ricu la r e n a d u lto s la p re va le n cia fu e d e 1 % e n e l g ru p o e tá re o d e 5 5 – 5 9 a ñ o s y 1 8 % e n ma yo re s d e 8 5 a ñ o s (4 ).

L a Fib rila c ió n A u ricu la r ( FA ) e s e n to n ce s la a r ritm ia ca rd ia c a so ste n id a má s fre cu e n te y a fe cta a u n 1 -2 % d e la p o b la ció n , y e ste p o rce n taje p ro b a b le me n te a u me n ta rá e n lo s p ró ximo s 5 0 a ñ o s (5 ,6 ). En p a cie n tes co n A CV a g u do , la mo n ito riza ció n e le ctro ca rd io g rá fica ( ECG) siste má tica p u e d e id e n tifica r la FA e n

(8)

1 /2 0 in d ivid u o s, un núme ro sig n ifica tiva me n te ma yo r q u e e l q ue se p u e d e id e n tifica r me d ia n te u n ECG e stán d a r d e 1 2 d e riva cio n e s. La FA p u e d e p e rma n e ce r sin d ia g n o stica r d u ran te mu ch o tie mp o (FA sile n te ) (7 ) y mu ch o s p a cie n te s co n FA n u n ca va n a a cu d ir a l h o sp ita l (4 ). Po r lo ta n to , la p re va le n cia “re a l ” d e la F A p ro b a b le me n te e sté má s ce rca d e l 2 % d e la p ob la ció n (7 ). Lo s va ro n e s e stá n a fe ctad o s má s fre cu e n te me n te q u e la s muje re s. El rie sg o d e su frir FA a l o la rg o d e la vid a e stá e n t o rn o a l 2 5 % e n la s p e rso n a s q u e h a n a lca n za d o la e d a d d e 4 0 a ñ o s (8 ). L a p re va le n cia e in cid e ncia d e FA e n la s p o bla cio n e s n o ca u cá sica s n o e stá ta n b ie n e stud ia d a . L a in cid e n cia d e FA p a re ce se g u ir u n a te n d e n cia a l a lza (e l 1 3 % e n la s p a sa d a s d os d é ca d a s).

El rie sg o g lo b a l d e a ccid e n te ce re b ro va scu la r e n tre p a cie n te s co n Fib ri la ció n A u ricu la r sin a n tico a g u la n tes y sin u n e ve n to ce re b ro va scu la r o A ccid e n te Isq u é mico Tra n sito rio p re v io e ra ce rca n o a l 4 % a n u a l en tre lo s p a rticip a n te s e n e n sa yo s clín ico s (9) y d e 2 ,5 % a n u a l e n un a co h o rte g ra n d e de p a cie n te s a mb u la to rio s (1 0 ).

L a ta sa d e e ve n to s ce re b ro va scu la re s va ría e n o rme me n te , y d e p e n de d e la coe xiste n cia d e tra sto rn o s ca rd io va scu la re s. E s imp o rta n te la id e n tifica ció n d e su b g ru po s d e p a cie n te s con Fib ri la ció n A u ricu la r co n ta sa s a b so lu ta s d e e ve n to s

(9)

ce re b ro va scu la re s re la tiva me n te a lta s p a ra la se le cció n d e l tra ta mie n to p ro filá cti co a d e cu a d o . Estu dio s p ro sp e ctivo s h a n mo stra d o q u e la e d a d , la h ip e rte n sió n , a ccid e n te s ce re b ro va scu la re s o A ccid e n te Isq ué mico Tra n sito rio p re vio s, d ia b e te s, in su ficie n ci a ca rd ía ca co n g e stiv a y se xo fe me n in o s o n fa cto re s p re d icto re s in d e p e nd ie n te s d e e ven to s ce re b ro va scu la re s e n p a cie n te s con Fib rila ció n A u r icu la r y a u me n ta n sig n ifica tiva me n te e l r ie sg o d e a ccid e n te ce re b ro va scu la r (1 1 ).

1 .3 .- MARCO TEÓRIC O

DEFINICIÓN

L a Fib rila c ió n A u ricu l a r (FA ) se d e fin e co m o u n a a rritmia ca rd ia c a co n la s sig u ie n te s ca ra cte rística s:

• El ECG de superf icie muestra intervalos R -R “abso lutamente”

irre g u la re s, e s d e cir, lo s in te r va lo s R -R n o sig u e n u n p a tró n re p e titivo .

• No hay ondas P definidas en el ECG de superficie. Se puede o b se rva r u n a cie rta a ctivid a d e lé ctrica a u ricu la r re g u la r e n a lg u n a s d e riva cio n e s d e l ECG, má s fre cu e n te me n te e n la d e riva ció n V1 .

• La longitud del ciclo auricular (cuando es visible ), es decir, e l in te rva lo e n tre d o s a ctiva cio n e s a u ricu la re s , su e le se r va ria b le y < 2 0 0 ms (> 3 0 0 lp m ).

(10)

• La eficacia de la Cardioversión Farmacológi ca según las guías d e re visió n e u ro p e a y a me rica n a e sta a lre d e d o r e s d e l 5 0 % a la s 4 – 6 ho ra s y a l 7 0 – 80 % e n la s 2 4 h o ra s co n e l u so de a mio d a ro n a y d e la Ca rd io ve rs ió n Elé ctri c a e s má s d e l 9 0 % (2 1 ,2 4 ).

En tre lo s Ep iso d io s ca rd io va scu la re s re la cio n a d o s la fib r ila ció n a u ricu la r e stá a so c ia d a a u n in cre me n to d e la ta sa d e mu e rte , A C V y o tro s e p iso d io s tro mb o e mb ó lico s, in s u ficie n cia ca rd ia ca y h o sp ita liza cio n e s, p é rd id a d e ca lid a d d e vid a , ca p a cid a d re d u cida p a ra e l eje rcicio y d isf u n ció n ve n tricu la r izq u ie rd a .

• La FA dobla la tasa de mortal idad, independientemente de o tro s p re d icto re s co n o cid o s d e mo rta l id a d . Só lo e l t ra ta mie n to a n titro mb ó tico se h a d e mo stra d o ca p a z d e re d u cir la s mu e rte s re la cio n a d a s co n la FA (1 2 ).

• Los ACV en la FA son a menudo graves y producen d isca p a cid a d a la rg o p la zo o mu e rte . A p ro xima d a me n t e 1 de ca d a 5 A CV se d e b e a FA ; a d e má s, la “FA s ile n te ” n o d ia g n o stica d a e s un a ca u sa p ro b ab le d e a lg u n o s A CV crip to g é n ico s. L a FA p a ro xística co n lle va e l mismo r ie sg o d e A CV q u e la FA p e rsiste n te o p e rma n e n te (1 3).

• Las hospitalizaciones debidas a FA son causa de un tercio de to d o s lo s in g re so s p o r a rr itmia s ca rd ia ca s. L a s p rin cip a le s ca u sa s so n p o r sín d ro me co ro n a rio a g u d o (SCA ),

(11)

e mp e o ra mie n to d e la in su ficie n cia ca rd ia ca , co mp lic a cio n e s tro mb o e mb ó lica s y ma n ejo a g u d o d e la a rritmia .

• La disfunción cognitiv a, incluida la demenc ia vascu lar, puede e sta r re la cio n a d a co n la FA . A lg u n o s e stu d io s o b se rva cio n a le s p e q u e ño s in d ica n q u e lo s e p iso d io s e mb ó lico s a sin to má t ico s p u e d e n con trib u ir a la d isfu n ció n co g n itiva e n p a cie n te s co n FA e n a u se n cia d e u n A CV ma n ifie sto (1 4 ).

• La calidad de vida y la capacidad para el ejerc icio están d ismin u id a s e n lo s p a cie n te s co n FA . L o s p a cie n te s co n FA tie n e n u n a ca lid a d de vid a sig n ifica tiva me n te p e o r qu e la de co n tro le s sa n o s, la p o b la ció n g en e ra l o lo s p a cie n t e s co n ca rd io p a tía isq u é mica e n ritmo sin u sa l (1 5 ).

• La función ventricular izquierda a menudo está deteriorada por e l ritmo ve n tri cu la r i r re g u la r y rá p id o y p or la p é rd id a d e la fu n ció n co n trá ctil a u ricu la r y e l a u me n to d e la p re sió n te le d ia stó lica d e lle n a d o d e l ve n trícu lo izq u ie rd o . Ta n to e l co n tro l d e la fre cu en cia co mo e l ma n ten imie n to d e l ritmo sin u sa l p u e d e n mejora r la fu n ció n ve n tri cu la r izq u ie rd a e n p a cie n te s co n FA .

L a Fib rila c ió n A u ricu l a r e stá a so cia d a a d ive rsa s e n fe rme d a d e s ca rd io va scu la re s (1 6 ,1 7 ). L a s co n d icio n e s mé d ica s c o n co m ita n te s tie n e n u n e fe cto a d itivo e n la pe rp e tu a ció n d e la FA a l p ro mo ve r la e xiste n cia d e u n su stra to q u e ma n tie n e la FA . L a s e n fe rme d a d e s

(12)

a so cia d a s a FA ta mb ié n so n ma rca d o re s d e l rie sg o ca rd io va scu l a r to ta l y/o d a ñ o ca rd ía co , y n o so lo simp le s fa cto re s ca u sa le s.

• El envejecimiento aumenta el riesgo de FA , probablemente por p é rd id a y a isla mie n to d e l mio ca rd io a u ricu la r d e p e n d ie n te d e la e d a d y p o r lo s tra sto rn o s d e co n d u cció n a so cia d o s a e llo .

• La hipertensión es un factor de riesgo de la incidencia d ia g n o stica d a p o r p rime ra ve z d e FA y l a s co mp lica c io n e s re la cio n a d a s co n la F A , ta le s co mo lo s A CV y la t ro mb o e mb o lia sisté mi ca .

• La insuficiencia ca rdíaca sintomática (clas e funcio nal II-IV de la Ne w Yo rk He a rt A sso cia tio n - NYHA ) e stá p re se n te e n un 3 0 % d e lo s p a cie n te s co n FA , y la FA se encu e n tra e n ha sta un 3 0 -4 0 % d e lo s pa cie n te s co n in su ficie n cia ca rd ía ca , d e p e n d ie nd o d e la ca u sa su b ya ce n te y la g ra ve d a d d e la in su ficie n cia ca rd ía c a . L a in su ficie n cia ca rd ía ca p u e de ser ta n to un a co n se cue n cia d e la FA co mo u na ca u sa d e la a rritmia d e b id a a l a u me n to d e la p re sió n a u r icu la r y so b re ca rg a d e vo lu me n , d isfu n ció n va lvu la r se cu n d a ri a o e stimu la c ió n n e u ro h u mo ra l cró n ica .

• Debe sospecharse taquimiocardiopatía cuando la disfunción ve n tricu la r izq u ie rd a se p re se n ta e n pa cie n te s co n ritmo ve n tricu la r rá p id o e n a u se n cia d e sig n o s d e ca rd io mio p a tía e stru ctu ra l. Se co n firma me d ia n te n o rma liz a ció n o mejo ría de

(13)

la fu n ció n d e l ve n trícu lo izq u ie rd o cu a n d o se co n sig u e u n b uen co n tro l d e l rit mo e n la FA o u n a re ve rsió n a ritmo s in u sa l.

• Las valvulopatías se encuentran en un 30% aprox imadamente d e lo s p a cie n te s co n FA . L a FA ca u sa da p or u n a d ist e n sió n de la a u rícu la izq u ie rd a e s u n a ma n ife sta ció n p re co z d e e ste n o sis y/o in su ficie n cia mitr a l. L a FA o cu rre e n fa se s ta rd ía s de la va lvu lo p a tía a ó rtica .

• Las miocardiopatías, incluidas las enfermedades cardíacas e lé ctrica s p ri ma ria s, su p o n en u n rie sg o a u me n ta do d e FA , e sp e cia lme n te e n p acie n te s jó ve n e s. Cie rta s mio ca rd io p a tía s re la tiva me n te ra ra s s e e n cu en tra n e n u n 10 % d e lo s p a cie n tes co n FA . Un a p e q u e ña p ro p o rció n d e p a cie n te s co n FA “a isla d a ” p re se n ta n mu ta cio ne s co n o cid a s p a ra mio ca rd io p a tía s

“e lé ctri ca s ”.

• La comunicación interauricular se asocia a FA en un 10-15% de lo s p a cie n te s d e lo s re g istro s má s a n tig u o s. Esta a so cia ció n tie n e imp o rta n te s imp lica c io n e s clín ica s p a ra e l ma n ejo a n titro mb ó tico d e pa cie n te s co n A CV p re vio o a ccid e n te isq u é mico tra n sito r io p re vio y u n d e fe cto sep ta l a u ricu la r.

• Otros defectos cardíacos congénitos con riesgo de FA son los p a cie n te s co n ve n trícu lo s ú n ico s, tra s la o p e ra ció n d e Mu sta rd p a ra la tra n sp o sició n d e la s g ra n d e s a rte ria s o d e sp u é s d e la ciru g ía d e Fo n ta n .

(14)

• La cardiopatía isquémica está presente en más del 2 0% de la p o b la ció n co n FA . No se co n o ce si la e n fe r me d a d co ro n a ria n o co mp lica d a p e r se (is q u e mia a u ricu la r ) p re d isp o n e a la FA n i có mo la FA in te ra ccio n a co n la p e rfu sió n coro n a ria .

• La disfunción tiroidea manifiesta puede ser la única causa de FA y p u e d e p re d isp o ne r a co mp lica c io n e s r e la cio n a d a s co n la FA . En re g istro s re cie n te s, se h a visto q u e e l h ip e rtiro id i smo y e l h ip o tiro id is mo so n ca u sa s re la tiva me n te in fre cu e n te s e n la p o b la ció n co n FA , au n q u e la d isfu n ció n tiro id e a su b clín ica p u e d e co n trib u ir a e lla .

• La obesidad se encuentra en un 25% de los pacientes con FA y e l ín d ice d e ma sa co rp o ra l me d io fu e 2 7 ,5 (e q u iva le n te a una o b e sid a d mo d e ra d a ).

• La diabetes mellitus que requiere tratamiento médico se e n cu e n tra e n u n 2 0% d e lo s p a cie n te s co n FA y p u e d e co n trib u ir a l d a ñ o a u ri cu la r.

• La enfermedad pulmonar obstructiva c rónica (EPOC ) se e n cu e n tra e n u n 10 -1 5 % d e lo s p a ci e n te s co n FA , y p ro b a b le me n te e s má s u n ma rca d o r d e rie sg o ca rd io va scu la r to ta l q u e u n fa cto r p re d isp o n e rte a la FA e spe cífico .

• La apnea del sueño, especialmente cuando se asocia a h ip e rte n sió n , d ia b e te s me ll itu s y ca rd io p a tía e stru ctu ra l, p u e d e se r u n fa cto r fisio p a to ló g ico d e FA d e b id o a lo s a u me n to s e n la

(15)

p re sió n y e l ta ma ñ o a u ricu la re s in d u cid o s p o r la a p n e a o los ca mb io s a u to n ó mico s.

• La enfermedad renal crónica está presente en un 10-15% de lo s p a cie n te s co n FA . L a in su ficie n cia re n a l p u e d e a u me n ta r e l rie sg o d e co mp lica cio n e s ca rd io va scu la re s re la cio n a d a s co n la FA .

DIAGNÓSTICO DIFER ENCIAL

Dive rsa s a rr itmia s su p ra ve n tricu la re s, so b r e to d o la s ta q u ica rd ia s a u ricu la re s y e l a le t e o o flu tte r a u ricu la r , p e ro t a mb ié n a lg u n a s fo rma s ra ra s d e e cto p ia a u ricu la r f re cu e n te o in clu so la co n d u cció n n o d a l a u ricu lo ve n tricu la r a n te ró g ra d a d ua l, p u e d e n p re se n ta rse co n in te rva lo s R- R rá p id o s e irre g u la re s y p a re c e rse a la FA . L a ma yo r p a rte d e la s ta q u ica rd ia s a u ricu la re s y e l a le te o p re se n ta n ciclo s a u ricu la re s d e d u ra ció n ≥ 2 00 ms. L o s p a cie n te s q u e to man fá rma co s a n tia rrít mi co s p u e d e n te n e r ciclo s a u r icu la re s d e d u ra ció n má s le n ta d u ra n te la FA .

No rma l me n te se re q u ie re u n a mo n ito riza c i ó n p o r ECG d u ra n te la a rrit mia p a ra d ife re n cia r e l d ia g n ó stico h a b itu a l d e FA d e o tro s ritmo s su p ra ve n tricu la re s ra ro s co n in te rva l o s R-R ir re g u la re s o d e la p re se n cia h a b itu a l d e e xtra sísto le s v e n tricu la re s. Cu a lq u ie r e p iso d io d e so sp e ch a d e FA d e b e mo n ito riza rse me d ia n te ECG d e 1 2 d e riva cio n e s d e d u ra ció n y ca lid a d su fi cie n te s p a ra va lo ra r l a

(16)

a ctivid a d a u ricu la r. O ca sio n a lme n te , cu a n do e l ritmo ve n tricu la r e s rá p id o , e l b lo q u e o d e l n o d o a u ricu lo ve n tricu la r d u ra n te la ma n io b r a d e Va lsa lva , e l ma saj e ca ro tíd e o o la a d min istra ció n in tra ve n o sa d e a d e n o sin a (1 8 ) p u ed e n a yu da r a d e sen ma sca ra r la a ct iv id a d a u ricu la r.

DETECCIÓN.

L a e xiste n cia d e pu lso irre g u la r d e b e d e sp e rta r sie mp re la so sp e ch a d e FA , au n qu e e s n e ce sa ria u n a mo n ito riza c ió n p o r ECG p a ra d ia g n o stica r la FA . Cu a lq u ie r a rritmia q u e ten g a ca ra cte rística s e le ctr o ca rd io g rá fica s d e FA y d u re lo su ficie n te p a ra q u e se p u e d a reg istra r co n u n ECG d e 1 2 d e riva cio n e s, o p o r lo me n o s 3 0 se g un d os e n tira d e ritmo , se d e b e co n sid e ra r co mo FA (7 ,1 9 ). L a fre cu e n cia ca rd ía ca e n la FA se p u e d e ca lcu la r a p a rtir d e u n E CG e st á n d a r d e 1 2 d e riva cio n e s mu ltip l ica n d o p o r 6 e l n ú me ro d e in te r va l o s R- R so b re la ti ra d e rit mo d e 1 0 se g u n d o s (re g istra d a a 2 5 mm/s). El rie sg o d e co mp lica cio n e s re la cio n a d a s co n la FA n o e s d ife r e n te e n tre lo s e p iso d io s d e FA co rto s y la s fo rma s p e rsiste n te s d e la a rritm ia (1 3 ). Po r lo ta n to , e s imp o rta n te d e te cta r la FA p a ro xística p a ra p re ve n ir la s co mp li ca cio n e s re la cio n a d a s co n la F A (co mo lo s A CV ). Sin e mb a rg o , lo s e p iso d i o s co rto s d e ta qu ica rd ia a u ricu la r rá p id a , co mo lo s d e te cta d o s po r ma rca p a so s, d e sfib ri l a d o re s y o tro s d isp o sitivo s i mp la n ta b le s,

(17)

p u e d e n no e star re la c io n a d o s co n co mp lica c io n e s tro mb o e mb ó lica s, a m e n o s q u e su du ra ció n e xce d a va ria s h o ra s.

L a FA p ue d e ma n ife sta rse in icia l me n te co mo u n A CV isq u é mico o u n a ta qu e isq u é mico tra n sito rio , y e s ra z o n a b le p re su mir q u e la ma yo r p a rte d e lo s p a cie n te s e xp e rime n ta n e p iso d io s a sin to má tic o s d e a rritm ia , a me n u d o a u to limita d o s, a n te s d e q u e se d ia gn o stiq ue la FA p o r p r ime ra ve z . L a ta sa d e re cu rre n cia d e la FA e s d e l 1 0 % e n e l p rime r a ñ o d e sp u é s d e l d ia g n ó stico in icia l y u n 5 % a n ua l d e sp u é s. L a s co mo rb i lid a d e s y la e d a d a ce l e ra n sig n ifica ti va me n te la p ro g re sió n d e la FA y la a p a rició n d e co m p lica cio n e s (7 ).

CURSO N ATU RAL

L a FA p ro g re sa d e sd e e p iso d io s co rto s y ra ro s h a cia a ta q u e s má s fre cu e n te s y p ro lo n g a d o s. Co n e l tie mp o (a ñ o s), mu ch o s p a cie n t e s a d q u ie re n fo rma s p e rs iste n te s d e FA . Só lo u n a p e q u eñ a p ro p o rció n d e p a cie n te s qu e no tie n e n e n fe rme d a d es q u e fa vo re ce n la FA p e rma n e ce n e n FA p aro xística d u ra n te va ri a s d é ca d a s (2 -3 %) (2 0 ).

L a d istrib u ció n d e la s re cu rre n cia s d e FA p a ro xística n o es a le a to ria , sin o q u e se e n cu e n tra a g ru p a da (7 ). L a FA a sin to má tica e s co mú n in cl u so e n tre p a cie n te s sin to má tico s, in d e p e n d ie n te me n te de si la p re se n ta ció n in icia l fu e p a ro xística o p e rsiste n te . Este a sp e cto tie n e imp o rta n te s imp l ica cio n e s p a ra la

(18)

co n tin u a ció n o la in te rru p ció n d e lo s tr a ta mie n to s d irig id o s a p re ve n ir la s co mp lica c io n e s a so cia d a s a la FA .

TIPOS DE FIBRIL ACI ÓN AURI CUL AR (2 1 )

Clín ica me n te , e s ra zo n a b le d istin g u ir cin co tip o s d e FA b a sán d o se e n la p re se n ta ció n y la d u ra ció n d e la a rri tmia : FA d ia g n o stica d a p o r p ri me ra ve z, p a ro xística , p e r siste n te , p e rsiste n te d e la r g a d u ra ció n y p e rma n e n te .

• A cada paciente que se presenta por primera vez con FA se lo co n sid e ra co mo co n FA d ia g n o stica d a p o r p rime ra ve z, in d e p e n d ie n te me n te d e la d u ra ció n d e la a rritm ia o d e la p re se n cia y la g ra ve d a d d e lo s sín to ma s re la cio n a d o s co n la FA .

• La FA paroxística es autolimitada, normalmente dentro de las 4 8 h . A u n q u e lo s p a ro xismo s d e FA p u e d e n co n tin u a r h a sta 7 d ía s, e l mo me n to de la s 4 8 h o ra s e s clín ica me n te imp o rta n te : d e sp u é s d e e se mo m e n to , la p ro b a b ilid a d d e u n a co n ve rsió n e sp o n tá n ea e s b aja y d e b e co n sid e ra rse la a n tico a g u la ció n .

• Se considera FA per sistente cuando un episodio de FA dura má s d e 7 d ía s o cu a n d o se re q u ie re te rm in a rlo p o r ca rd io ve rsió n , ya se a fa rma co ló g ica o e lé ctr ica .

(19)

• La FA persistente de larga duración es la que ha durado un a ñ o o má s en e l mo me n to e n q u e se de cid e a d o p ta r una e stra te g ia d e co n tro l de l ritmo .

• Se considera que hay FA permanente cuando la arrit mia es a ce p ta d a po r e l p a cie n te y e l mé d ico .

Po r lo ta n to , la s in te rve n cio n e s d e co n tro l d e l rit mo n o so n , p o r d e fin ició n , u n o bje tivo e n p a cie n te s co n FA p e rma n e n te . En caso d e q u e se a do p te u na e stra te g ia d e co n tro l d e l ritmo , se re d e fin e la a rrit mia co mo “FA p e rsiste n te d e la rg a d u ració n ”.

Esta cla sifi ca ció n e s ú til p a ra e l ma n ejo c l ín ico d e lo s p a cie n te s co n FA , e sp e cia lme n te cu a n d o se tie n e e n cu e n ta ta mb ié n lo s sín to ma s re la cio n a d o s co n la FA . Mu ch a s d e cisio n e s te ra p é u tica s re q u ie re n u n a co n side ra ció n cu id a d o sa de fa cto re s in d ivid u a le s a d icio n a le s y co mo rb i l id a d e s.

L a FA s ile nte (a si n to má tica ) se p u e de ma n ife sta r p o r u n a co mp lica c ió n re la cio n a d a con la FA (A CV isq u é mico o ta q u imio ca rd io p a tía ) o p u e d e se r d ia g no stica d a p o r u n ECG o p o rtu n o . L a FA sile n te se p u e de p re se n tar e n cu a lq u ie ra d e las fo rma s te mp o ra le s d e FA .

(20)

MANEJ O INICI AL.

Se d e b e re a liza r u n a h isto ria clín ica r ig u r o sa e n pa cie n te s con so sp e ch a d e FA o FA co n o cid a . El ma n ejo a g u d o de lo s p a cie n tes co n FA se d e b e ce n tra r e n a livia r lo s sín to ma s y va lo ra r e l r ie sg o a so cia d o a la FA . L a e va lu a ció n clín ica d e b e in clu ir l a d e te rmin a ció n d e la cla sifica ció n EHRA (7 ), la e stima ció n d e l rie sg o d e A CV y la b ú sq u e d a d e fa cto re s q ue p re d isp o n e n a la FA y co mp lica c io n e s d e la a rritm ia . Se d e b e an a liza r e l ECG d e 12 d e riva cio n e s e n b u sca d e sig n o s d e ca rd io p a tía e stru ctu ra l (in fa rt o d e mio ca rd io a g u d o o cró n ico , h ip e rtro f ia ve n tricu la r izq u ie rd a , b lo q u e o d e ra ma o p re e xcita ció n ve n tricu la r, s ig n o s d e mio ca rd io p a tía o isq u e mia ).

P UN T U ACI O N CH A2 DS 2 - V AS c Y T AS A DE AC CI DE N TE CE RE BRO V AS CU L AR ( 2 1 )

FACTO RES DE RIESG O DE ACCI DENTE CE REBROVASC ULA R Y TROMBOE MBOLI A EN LA FA NO VALVU LAR

Fa c tore s de Rie s go Ma y ore s Fa c tore s de Rie s go N o Ma y ore s A ccid e n te ce re b ro va scu la r

p re vio , A IT o e mb o lia sisté mi ca .

Ed a d ≥ 7 5 a ñ o s.

In su ficie n cia ca rd ia ca o d isfu n ció n sistó lica ve n tricu la r i zq u ie rd a mo d e ra d a a g ra ve (FEVI ≤ 4 0 %).

Hip e rte n sió n . Dia b e te s Me llitu s.

Se xo fe me n in o . Ed a d 6 5 – 7 4 a ño s.

En fe rme d a d va scu la r.

(21)

ENFOQUE BAS ADO E N FAC TORES DE RIE SGO EXPRESADO COMO UN

SISTEMA DE PUN TUA CION CON EL ACRO N IMO CHA2 DS2 -VASc Fa c tor de Rie s go Puntua c ión A ccid e n te ce re b ro va scu la r p re vio , A IT o e mb o lia

sisté mi ca .

Ed a d ≥ 7 5 a ñ o s.

In su ficie n cia ca rd ia ca o d isfu n ció n sistó li ca ve n tricu la r izq u ie rd a .

Hip e rte n sió n . Dia b e te s Me llitu s.

Se xo fe me n in o . Ed a d 6 5 – 7 4 a ño s.

En fe rme d a d va scu la r.

2 2 1 1 1 1 1 1

PUNTUA CIO N 1 0

E N F O Q U E P AR A L A T R O M B O P R O F I L AX I S E N P AC I E N T E S C O N F A C a t e g o r í a d e

R i e s g o

P u n t u a c i ó n C H A2 D S 2 -

V AS c

T r a t a m i e n t o a n t i t r o m b ó t i c o

1 f a c t o r d e r i e s g o

m a yo r o 2

f a c t o r e s d e r i e s g o n o m a yo r e s

≥ 2 A n t i c o a g u l a c i ó n O r a l ( A C O ) : A n t a g o n i s t a s d e V i t a m i n a K ( I N R 2 - 3 ) .

1 f a c t o r d e r i e s g o n o m a yo r

1 A C O o 7 5 – 3 2 5 m g d i a r i o s d e a s p i r i n a . P r e f e r i b l e m e n t e : A C O m e j o r q u e a s p i r i n a

S i n f a c t o r e s d e r i e s g o

0 7 5 – 3 2 5 m g d i a r i o s d e a s p i r i n a o n i n g ú n t r a t a m i e n t o a n t i t r o m b ó t i c o . P r e f e r i b l e m e n t e n i n g ú n t r a t a m i e n t o a n t i t r o m b ó t i c o m e j o r q u e a s p i r i n a .

(22)

EVALUACIÓ N DIAG N ÓSTICA.

Re cie n te me n te se h a p ro p u e sto u n a cla sifica ció n (la cla sif ica ci ó n EHRA ) (7 ) q u e p ro p orcio n a u n a he rra mie n ta clín ica simp le p a ra e va lu a r lo s sín to ma s d u ra n te la FA . L a C a n a d ia n Ca rd io va scu la r So cie ty (2 2 ) h a va lid a d o u n a e sca la mu y simi la r. L a c la sifica c i ó n EHRA só lo co n sid e ra lo s sín to ma s q u e son a trib u ib le s a la FA y p u e d e n re ve rtirse o re d u cirse d e sp u é s d e la re sta u ra ció n d e l rit m o sin u sa l o co n u n co n tro l e fica z d e la fre cu e n cia .

Puntua c ión EH RA de los s íntoma s re la c iona dos de la FA (2 1 ) Gra do EHRA Ex plic a c ión

EHRA I EHRA II EHRA III EHRA IV

Sin sín to ma s

Sín to ma s le ve s: la a ctivid a d d ia ria n o rma l Sín to ma s g ra ve s: a ctivid a d d ia ria a fe cta d a

Sín to ma s in ca p a cita n te s: se in te rru mp e la a ctivid a d d ia ria EHRA: Eu rope a n He a rt Rhy t hm As s oc ia tio n FA: Fibrilla tio n Aur ic ula r

El tra b ajo d e d ia g n ó stico in icia l d e b e g u ia rse p o r la p re se n ta ción in icia l. Se d e b e e stab le ce r e l mo me n to d e in icio d e l e p iso d io d e a rrit mia p a ra d e fin ir e l tip o d e FA . L a ma yo r p a rte d e lo s pa cie n tes co n FA d e me n o s d e 4 8 h d e d u ra ció n p ue d e n se r ca rd io ve rtid o s co n h e pa rin a d e b ajo p e so mo le cu la r sin rie sg o d e A CV. Si la d u ra ció n d e la FA e s > 4 8 h o h a y d u d a s so b re su d u ra c ió n , s e p u e d e u tiliza r la e co ca rd io g ra fía tra n se so fá g ica (E TE) p ara d e sca rta r la p re se n ci a d e tro mb o s in tra ca r d ia co s p re via me n te a la ca rd io ve rsió n (2 3 ), a u n q u e p ue d e se r d ifícil e n p a cie n te s q u e se

(23)

e n cu e n tre n in e sta b le s y p u e d e n o e sta r d isp o n ib le e n e l se rvi cio d e Eme rg e n cia . El e co ca rd io g ra ma tra n sto r á cico p u e d e a p o rtar in fo rma ció n ú ti l p a ra g u ia r la d e cis ió n clí n ica , a u n q u e n o p ued e e xclu ir la p re se n cia d e u n tro mb o e n la o reju e la izq u ie rd a .

L o s p a cie n te s co n FA y sig n o s d e in su ficie n cia ca rd ia ca a g u d a re q u ie re n u n con tro l u rg e n te d e la fre cu e n cia y, a me n u d o, ca rd io ve rsió n . Se d e b e re a liza r u n e co ca rd i o g ra ma d e u rg e n cia en p a cie n te s co n d e te rio ro h e mo d in á mico p a ra e va lu a r la fu n ció n d e l ve n trícu lo izq u ie rd o , la s vá lvu la s ca rd ia ca s y la p re sió n d e l ve n trícu lo d e re ch o .

Se d e b e re a liza r u n d ia g n ó stico in me d ia to d e A CV e n p a cie n te s co n A CV o a taq u e isq u é mico tra n sito rio , n o rma l me n te p o r to mo g ra fía co mp u ta riz a d a d e e me rg e n cia y p ro ce d e r a l tra ta mie n t o a d e cu a d o .

Se d e be va lo ra r e l rie sg o d e A CV. L a ma yo ría d e lo s p a cie n te s con FA a g u d a ne ce sita n an tico a g u la ció n , a me no s q u e te ng a n u n rie sg o b ajo d e co mp lica cio n e s tro mb o e mb ó lica s (si n fa cto re s d e rie sg o de A CV) y n o n e ce site n ca rd io ve rsió n (cu a n d o la FA te rmin a d e n tro de la s 2 4 -4 8 h ).

(24)

De sp u é s d e l ma n ejo in icia l d e lo s sín to ma s y la s co mp lica cio n e s, se d e b e b u sca r la s ca u sa s su b ya ce n te s d e FA . El e co ca rd io g rama e s ú til p a ra d e te cta r e n fe rme d a d ve n tricu la r, va lvu la r y a u ricu la r , a sí co mo a lg u n a s fo rma s ra ra s d e ca rd io p a tía co n g én ita . Es ú til re a liza r p ru e b a s d e fu n ció n tiro id e a (n o r m a lme n te d e te rmin a ció n sé rica d e la tiro tro p in a ), N sa n g u íne o co mp le to , d e te rmin a ció n d e cre a tin in a sé rica y a n á lisis d e p ro te in u r ia , d e te rmin a ció n d e l a p re sió n a rte ria l y u n a p ru e b a p a ra d ia b e te s me ll itu s (n o r ma lme n t e d e te rmin a ció n d e g lu co sa e n a yu n a s). En de te rmin a d o s p a cie n tes, p u e d e co n sid e ra rse e l e stu d io d e la fu n ció n h e p á tica . Es ra zo n a b le re a liza r u n a p ru e b a d e e stré s e n p a cie n te s co n sig n o s o fa cto re s d e rie sg o d e ca rd io p a tía isq u é mica . L o s p a cie n te s co n sig n o s p e rsiste n te s d e d isf u n ció n ve n tricu la r i zq u ie rd a o sig n o s d e isq u e mia mio cá rd ica s o n ca n d id a to s pa ra a ng io g ra fía co ro n a ria .

CARDIOVERSIÓ N

Es b ie n co no cid o e l au me n to d e rie sg o d e tro mb o e mb o lia d e sp u és d e u n a ca rd io ve rsió n . Po r lo ta n to , es o b lig a to rio u tiliza r a n tico a g u la ció n a n te s d e u n a ca rd io ve rsió n e le ctiva e n la FA ma y o r a 4 8 h o ra s o e n la FA d e d u ra ció n d e sco n o cid a . Se g ú n lo s e stu d io s o b se rva cio n a le s d e c o h o rte s, se d e b e a d min istra r tra ta m ie n to co n A n ta g o n ista s d e la Vita min a K (INR 2 -3 ) a l me n o s d u ra n te 3 se ma n a s a n te s d e la ca rd io ve rsió n . L a tro mb o p ro fila xis e s tá re co me n d a d a p a ra la ca rd io ve rsió n e lé ctr ic a y fa rma co ló g ica d e la

(25)

FA ma yo r a 4 8 h o ra s. El tra ta mie n to co n A n ta go n ista s d e la Vita min a K d e b e co n tin u a rse d u ra n te u n mín imo d e 4 se ma n a s d e sp u é s de la ca rd io ve rsió n d e b id o a l rie sg o d e tro mb o e mb o lia po r d isfu n ció n a u ricu la r/o r eju e la izq u ie rd a tra s c a rd io ve rsió n ( lo q u e s e d e n o min a “a tu rd i mie n to a u ricu la r ”). En p a c ie n te s co n fa cto re s d e rie sg o d e A CV o re cu rre n cia d e FA , e l tra ta mie n to co n A n ta g o n ista s d e la Vita min a K d e b e co n tin u a rse to d a la vid a in d e p e nd ie n te me n te d e l ma n te n imie n to ap a re n te d e l ritmo sin u sa l d e sp u é s d e la ca rd io ve rsió n .

En p a cie n te s co n u n in icio d e fin id o d e FA d e me n o s d e 4 8 ho ra s, la ca rd io ve rsió n se p u ed e re a liza r e xp e d itiva me n te co n h e p a rin a n o fra ccio n a d a e n d o ve no sa se g u id a d e h ep a rin a d e b ajo p e so mo le cu la r e n in fu sió n o su b cu tá n e a . En p acie n te s co n fa cto re s d e rie sg o d e A CV, e l tra ta mie n to co n a n tico a g u la n te s o ra le s de be in icia r se d e sp u é s de la ca rd io ve rsió n y co n tin u a rse d e po r vid a . La h e p a rin a n o fra ccio n a d a o h e p a rin a d e b ajo p e so mo le cu la r d e b e co n tin u a rse h a sta q u e e l INR e sté e n e l in te rva lo t e ra p é u tico (2 -3 ) . No se p re cisa a n tico a g u la ció n o ra l e n lo s p a cie n te s sin fa cto re s d e rie sg o tro mb o e mb ó lico .

En p a cie n te s co n FA d e má s d e 4 8 h o ra s d e e vo lu ció n e in e sta b ilid a d h e mo d in á mica (a n g in a , in fa rto d e mio ca rd io , sh o ck o e d e ma p u lmo n a r), se d e b e re a liza r u n a ca rd io ve rsió n in me d ia ta y

(26)

a d min istra r h e p a rin a n o fra ccio n a d a o h e p a rin a d e bajo p eso mo le cu la r a n te s d e la ca rd io ve rs ió n . De sp u é s d e la ca rd io ve rs ió n , e s n e ce sa rio in icia r tra ta mie n to co n a ntico a g u la n te s o ra le s y co n tin u a r co n la h e p a rin a h a sta q u e e l I NR a lca n ce e l in te rv a lo te ra p é u tico (2 -3 ). L a d u ra ció n d e l tra ta mie n to d e a n tico a g u la ción o ra l (4 se ma n a s o t o d a la vid a ) d e p e n d e d e la p re se n cia d e fa cto re s d e rie sg o d e A CV.

Ca rdiov e rs ión guia da por e c oc a rdiogra fía tra ns e s ofágic a (ETE) El p e rio d o o b lig a to rio d e 3 se ma n a s d e an tico a g u la ció n o ra l p re vi o a la ca rd io ve rsió n p u e d e a co rta rse si la ETE d e mu e stra la a u se n cia d e tro mb o e n la a u rícu la izq u ie rd a o e n la o reju e la . L a ETE p ued e n o so la me n te d e te cta r u n tro mb o d e la o reju e la o e n o tro sitio d e la a u rícu la izq u ie rd a , sin o q u e ta mb ié n p u e d e id e n tifica r e co co n tra st e e sp o n tá n eo o p la ca a ó rtica co mp leja . L a c a rd io ve rsió n g u ia d a p o r ETE e s u n a e stra t e g ia re co me n d a d a co mo a lte rn a tiva a l a a n tico a g u la ció n e n la s 3 se ma n a s p re via s a la ca rd io ve rsió n cu a n d o se a n e ce sa ria u n a ca rd io ve rsió n p re co z y la co a g u la ción p re via a la ca rd io v e rsió n n o e sté in d ica d a p o r e le cció n d e l p a cie n te , p o rq u e h a ya rie sg o p o te n cia l d e sa n g ra d o o cu an d o ha ya rie sg o e le va d o d e tro mb o e n la a u rícu la /o reju e la izq u ie rd a (2 3 ).

Cu a n d o n o se de te cte tro mb o e n la a u rícu la izq u ie rd a p o r ETE, s e d e b e in icia r u n ré g ime n d e tra ta mie n to co n he p a rin a n o fra ccio n a da

(27)

o h e pa rin a d e b ajo p e so mo le cu la r a n te s d e la ca rd io ve rsió n y co n tin u a rlo d e sp u é s h a sta q u e se a lca n ce e l o bje tiv o INR co n a n tico a g u la ció n o ra l.

Si la ETE d e te cta un tro mb o e n la a u rícu la izq u ie rd a o e n la o reju e la , se d e b e re a liza r u n t ra ta mie n to c o n A n ta g on ista s d e la Vita min a K (I NR 2 -3 ) d u ra n te a l me n o s 3 se ma n a s y d e b e re p e tirs e la ETE. Cu a n d o la reso lu ció n d e l tro mb o se a e vid e n t e , se p u e de re a liza r la ca rd io ve rs ió n , y se d e b e co n tin u a r la a n tico a g u la ció n o ra l tra s la ca rd io ve r sió n d e p o r vid a . Si e l tro mb o sig u e sie n d o e vid e n te , la e stra te g ia d e co n tro l d e l ritmo de b e ca mb ia rse p o r u na e stra te g ia d e co n tro l d e la fre cu e n cia , so b re to d o cu an d o los sín to ma s re la cio n a d o s co n la FA e sté n co n t ro la d o s, ya q u e h a y u n rie sg o e le va d o d e tro mb o e mb o lia si se re a l i za ca rd io ve rsió n .

MANEJ O DE L A FREC UENCIA Y EL RITMO Ma nejo a gudo de la f re c ue nc ia y e l ritmo

El ma n ejo a g u d o d e lo s p a cie n te s co n FA co n lle va a la p ro te cci ó n a g u d a co n tra lo s ep iso d io s tro mb o e mb ó lica s y la mejo ría a g ud a d e la fu n ció n ca rd ia ca . La g ra ve d a d d e lo s sínto ma s re la cio n a d o s co n la FA d e b e d irig ir la d e cisió n d e l re sta b le cimie n to a g u d o d e l ritmo sin u sa l (e n p a cie n te s g ra ve s) o e l ma n ejo a g u d o d e la fre cu e n cia ve n tricu la r (e n la ma y o ría d e lo s p a cie n te s).

(28)

Contr ol a gudo de la f re c ue nc ia .

Un a fre cu e n cia ve n tric u la r in a d e cu a d a y u n a ir re g u la rid a d d e l r itm o p u e d e n ca u sa r sín toma s y tra sto rn o h e mo d in á mico g ra ve e n p a cie n te s co n FA . L o s p a cie n te s co n u n a re sp u e sta ve n tricu l a r rá p id a n o rma lme n te ne ce sita n u n con tro l ag u d o de su fre cue n cia ve n tricu la r. En p a cie n te s e sta b le s, e sto se p u ed e co n seg u ir co n a d min istra c ió n o ra l d e b lo q u e ad o re s b eta o a n ta g on ista s n o h id ro p irid ín ico s d e lo s ca n a le s d e l ca lcio . En p a cie n te s g ra ve s, p u e d e se r mu y ú til la a d min istra ció n d e Vera p a milo e n d o ve n o so o me to p ro lo l p a ra re d u cir la ve lo cid a d d e co n d u cció n d e l nod o a u ricu lo ve n tricu la r. E n la fa se a g u d a , e l o bje tivo d e fre cu e n ci a ve n tricu la r d e b e se r n o rma lme n te d e 8 0 -1 0 0 lp m. En p a cie n tes se le ccio n a d o s, p u e de u tiliza rse A mio d a ro n a , so b re t o d o e n a q u e llo s co n fu n ció n ve n tricu la r izq u ie rd a g ra ve me n te d e p rimid a . L a FA co n fre cu e n cia ve n tricu la r b aja p u e d e re sp o nd e r a la a tro p in a (0 ,5 -2 mg e n d o ve n o sa ), p e ro mu ch o s p a cie n t e s co n b ra d ia rrit mia s in to má tica p u e d e n n e ce sita r u n a ca rd io ve rsió n u rg e n te o la imp la n ta ció n d e u n ma rca p a so s te mp o ra l.

CARDIOVERSIÓ N FA RMA COLÓGICA (2 1 ).

Mu ch o s e p iso d io s d e FA te rm in a n e sp o n tá n e a me n te e n la s p rime ra s h o ra s o e n d ía s. Cu a n d o e sté méd ica me n te in d ica d o , se p u e d e in icia r u n a ca rd io ve rsió n fa rma co ló g ica d e la FA me d ia n te a d min istra c ió n d e un b o lo d e u n fá rma co an tia rrítm ico a p a cie n te s

(29)

q u e p e rma n e ce n sin to má tico s a p e sa r d e u n co n tro l a d e cu a d o d e la fre cu e n cia o e n p a cien te s e n q u ie n e s se pe rsig u e u n tra ta mie n to d e co n tro l d e l ritmo .

L a ta sa d e co n ve rsió n co n fá rma co s a n tia rrí tmico s e s me n o r q u e l a o b te n id a co n ca rd io ve rsió n e lé ct rica , p e ro n o re q u ie re se d a ció n o a n e ste sia y p u e de fa cilita r la e le c ció n d e l tra ta mie n to fa rma co ló g ico a n tia rr ítmico p a ra p re ve n ir la FA re cu rre n te . L a ma yo ría d e lo s p acie n te s q u e se some te n a ca rd io ve rsió n fa rma co ló g ica n e ce si ta n u n a sup e rvisió n mé d ica co n t in u a y mo n ito riza c ió n co n ECG d u ra n te la in fu sió n d e l fá rma co , y d e sp u é s d u ra n te u n tie mp o (n o rma lme n te la mita d d e la vid a me d ia d e e limin a c ió n d e l fá rm a co ) p a ra d e te cta r e p iso d io s p ro a rrít mico s, co mo p ro a rritm ia ve n tricu la r, p a ra d a sin u sa l o b lo q ue o a u ricu lo ve n tricu la r. Se e n cu e n tra n d isp o n ib le s d ive rso s fá rma c o s p a ra la ca rd io ve rsió n f a rma co ló g ica :

• La Amiodarona es el fármaco de uso más f recuente en nuestro me d io p a ra in d u cir l a re ve rsió n fa rma co l ó g ica d e la FA . Se in fu n d e a ra zó n de 3 0 0 a 4 50 mg e n d o ve n o so e n 30 – 60 min u to s, se g u id o s p o r 9 0 0 a 1 2 00 mg e n la s 2 4 h o ras sig u ie n te s, y lu e g o s e co n tin ú a p o r vía o ra l e n d o sis d e 2 0 0 a 4 0 0 mg /d ía . Se ha n p u b lica d o n u mero so s e n sa yo s d e d ime n sio n e s p e q u e ñ as, co n u n a ta sa d e re ve rsió n d e l 5 0 % a 4 – 6 h o ra s y 7 0 – 8 0% e n la s 2 4 ho ra s de in fu sió n . Tie n e e l

(30)

rie sg o d e h ip o te n sió n cu a n d o la in fu sió n in icia l e s rá p id a , y la ve n taja d e d ismin u ir la fre cu e n cia ve n tricu la r p o r su b lo q u e o d e l n ó d u lo A V, re sp e cto d e la s d ro g a s d e l g ru p o I (q u in id in a ) q u e p u ed e n au me n ta r la fre cu e n cia ca rd ía ca (2 4 ).

En u n me ta n á lisis q u e co mp a ro e l e fe cto d e la A mio d a ro n a co n d ro g a s a n tia rrítmico s d e l g ru p o Ic (fle ca in id a o p ro p a fe no n a ) en FA re cie n te , la A mio d a ro n a re su lto se r má s e fe ctiva q u e el p la ce b o a la s 6 – 8 ho ra s: (lo s s ig u ie n te s RR in d ica n e l rie sg o re la tivo d e re ve rsió n y p o r lo ta n to su p e ra r 1 imp lica b e n e ficio ) RR d e re ve rs ió n 1 .2 4 ; p =0 .0 2 2 , y a la s 2 4 h o ra s (RR 1 .4 4 ; p <0 .0 0 1 ). L a e fica cia d e la A mio d a ro n a fu e in fe rio r a la d e lo s a n tia rritm ico s I c h a st a la s 8 h o ra s (R R 0 .6 7 ; p <0 .0 0 1 ) a u n que sin d ife re n cia s sig n ifi ca tiva s a la s 2 4 h o ra s (R R 0 .9 5 ; p =0 .0 5 ).

L a co n clu sió n e s q u e la A mio d a ro n a e s ig u a lme n te e f ica z a u n q u e con e fe cto re ta rd a d o (2 4 ).

• Varios estudios clínicos aleatorizados y controlado s con p la ce b o h a n d e mo stra d o la e fica cia d e la propa fe nona p a ra ca rd io ve rti r u n a FA de re cie n te co mie n zo a ritmo sin u sa l. En u n a s h o ra s, la ta sa d e ca rd io ve rsió n e sp e r a d a e stu vo e n tre el 4 1 y e l 9 1 % d e sp u és d e su a d min istra ci ó n e n d o ven o sa (2 mg /kg d u ra n te 1 0 -2 0 min u to s). L a s ta sa s co rre sp o n d ie n te s de ca rd io ve rsió n p re co z e n p a cie n te s tra ta d o s co n p la ce b o fu e ro n d e u n 1 0 -2 9 %. L a Pro p a fe n o na tie n e u n a e fica cia lim ita d a p a ra

(31)

la ca rd io ve rs ió n d e FA p e rsiste n te o a le te o a u ricu la r. A l ig u a l q u e la fle ca in id a , la p ro p a fe n o na d e b e e vita rse e n p a cie n te s co n ca rd io p a tía su b ya ce n te q u e te n g a n fu n ció n ve n tricu la r izq u ie rd a a lte ra d a e isq u e mia . A d e má s, d eb id o a su s dé b ile s p ro p ie d a d e s d e b lo qu e o b e ta , ta mb ié n d e b e e vita rse e n la e n fe rme d a d p u lmo n ar o b stru ctiva g ra ve . El tie mp o d e ca rd io ve rsió n va ría d e sd e 3 0 min u to s a 2 h o ra s. L a Pro p a fe n o n a ta mb ié n e s e fe ctiva e n a d min istra c ió n o ra l (ca rd io ve rs ió n e n tre 2 y 6 h o ra s) a u n a d o sis e n tre 4 5 0 – 6 0 0 mg .

• La administración en dovenosa de flecainida en pacie ntes con FA d e co rta d u ra ción (e sp e cia lme n te < 2 4 h o ra s) tie n e un e fe cto b ie n e sta b le cid o (u n 6 7 -9 2 % a la s 6 h o ra s) e n la re sta u ra ció n d e l rit mo sin u sa l. L a d o sis h a b itu a l e s d e 2 mg /kg d u ra n te 1 0 min u to s. L a ma yo ría d e lo s p a cie n te s se re vie rte n e n la p rime ra h o ra de sp u é s d e la a d min istra ció n e n d o ve n o sa.

Ra ra me n te e s e fe ctiva p a ra te rmin a r e l a le te o a u ricu la r o la FA p e rsiste n te . L a a d mi n istra ció n o ra l d e fl e ca in id a p u e d e ser e fe ctiva p a ra u n a FA d e re cie n te co mie n zo . L a s d o sis re co me n d a d a s so n de 2 0 0 - 4 0 0 mg . La fle ca in id a d e b e e vita rse e n p a cie n te s co n ca rd io p a tía su b ya ce n te q u e te n gan fu n ció n ve n tricu la r izq u ie rd a a lte ra d a e isq ue mia .

(32)

• En pacientes con FA de reciente comienzo, con la ibutilida en u n a o d o s in fu sio n e s de 1 mg d u ra n te 1 0 minu to s ca d a u n a, con u n tie mp o d e e sp e ra d e 1 0 min u to s en tre d o sis, se h an d e mo stra d o ta sa s d e ca rd io ve rsió n e n lo s p rime ro s 9 0 min u to s d e u n 5 0 % e n va rio s e stu d io s clín ico s a le a to riza d o s b ien d ise ñ a d o s, co n tro la d os co n p la ce b o o co n u n g ru p o co n tro l d e fá rma co s co n e fe cto co n o cid o b ajo . El tie mp o d e ca rd io ve rsión e s d e u n o s 3 0 min u to s. El e fe cto se cu n d a ri o má s i mp o rta n te e s la ta q u ica rd ia ve n tricu la r p o limó rfica , f re cu e n te me n te no so ste n id a , p e ro q u e pu e d e re q u e rir ca rd io v e rsió n e lé ctr ica , y e l in te rva lo QT Co rre g i d o p u e d e a u me n ta r u n o s 6 0 ms. No o b sta n te , la ib u tilid a e s má s e fica z p a ra e l a le te o a u ricu la r q u e p a ra la FA .

• Otros fármacos:

 En un estudio de 79 pacientes con FA, pero sin grupo co n tro l, e l 1 3 % se ca rd io ve rtió a ritmo sin u sa l d e sp u é s d el tra ta mie n to co n un bloque a dor be t a e n d o ven o so (me to p ro lo l ). No se h a n p u b lica d o e stu d io s re le va n t e s co n a te n o lo l, ca rve d ilo l, b iso p ro lo l, p ro p a n o lo l, Ti mo lo l n i e smo lo l.

 No hay publicaciones sobre estudios clínicos controlados y a le a to riza d o s d e tama ñ o su ficie n te q ue co mp a re n el Ve ra pa milo co n p la ce b o . En lo s e stu d io s q u e h a n

(33)

co mp a ra d o e l Ve rap a milo co n fle ca in id a , e smo lo l o p ro p a fe n o na , se h a d e scrito u n 6 , u n 1 2 y u n 1 4 %, re sp e ctiva me n te , d e c a rd io ve rsió n a ritmo si n u sa l e n 1 7 , 24 y 2 9 p a cie n te s q u e recib ie ro n Ve ra p a milo .

 La digoxina no es efectiva para la terminación de FA. En u n e stu d io d e 2 3 9 p acie n te s co n FA < 7 d ía s d e d u ra ció n , la ta sa d e ca rd io ve rs ió n a la s 1 6 h fu e d e l 4 6 % e n lo s p a cie n te s tra ta d o s con p la ce b o y e l 5 1 % e n lo s p a cie n tes q u e re cib ie ro n d ig o xin a ; e n o tro s d o s e stu d io s, co n 4 0 y 8 2 p a cie n te s, se ob se rva ro n ta sa s d e ca rd io ve rsió n (p la ce b o fre n te a d ig o xin a ) del 4 0 fre n te a l 4 7 % y e l 1 4 fre n te a l 3 2 %, re sp e ctiva me n te .

Compa ra c ione s e ntre fá rma c os .

Se h a n re a liza d o d ive rsa s co mp a ra cio n e s e n tre la fle ca in id a y l a p ro p a fe n o na , p e ro só l o u n e stu d io h a d e mo stra d o mejo re s ta sa s d e ca rd io ve rsió n co n fle ca in id a (e l 9 0 y e l 6 4%, re sp e ctiva me n te ). L a ib u tilid a ca rd io ve rtió a l 7 1 % d e lo s p a cie n t e s, fre n te a l 4 9 % d e la p ro p a fe n o na , p e ro un 1 0 % d e lo s p a cie n tes d e l g ru p o d e ib u tilid a p re se n ta ro n ta q u ica rd ia ve n tricu la r n o so ste n id a .

A p a rtir d e e sto s e stu d io s n o se p u e de e xtra e r co n clu sio n e s cla r a s so b re la s d ife re n cia s e n e l e fe cto d e e sto s fá rma co s e n la

(34)

ca rd io ve rsió n . Po r lo ta n to , la e le cció n d e be re a liza rse b a sá n d o se e n la s co n tra in d ica cio n e s, lo s e fe cto s se cu nd a rio s o lo s co sto s.

En re su me n , en p a cien te s a d e cua d o s con FA d e re cie n te co mie n zo (n o rma l me n te me n o s d e 4 8 h o ra s d e d u ra ció n ), se p u e d e o fre ce r u n in te n to d e ca rd io ve rsió n a ritmo sin u sa l co n fle ca in id a o Pro p a fe n o n a en d o ve no sa (cu a n d o h a y p o ca o n in g u n a ca rd io p a tía e stru ctu ra l su b ya ce n te ) o A mio d a ro n a (cu a n d o h a y en fe rme d ad e stru ctu ra l). L a ta sa a n ticip a d a d e ca rd io ve rsió n e s ≥ 5 0 % e n u n o s 1 5 - 1 2 0 min u to s.

L a s re co me n d a cio n es d e la s Gu ía s A HA -A CC -ESC p a ra e l tra ta mie n to d e ca rd io ve rsió n fa rma co ló g ica e s (2 4 ):

• Flecainida, dofetilide, Propafenona o ibutilide para revers ión fa rma co ló g ica . Re co m e n d a ció n cla se I, n ive l d e e vid e n cia A .

• Amiodarona para reversión farmacológic a. Recomendación cla se IIa , n ive l d e e vid e n cia A .

• Quinidina o procainamida para revers ión farmacológica.

Re co me n d a ció n cla se IIb , n ive l d e e vid e n cia C.

• Digoxina y sotalol pueden ser contraproducentes para reversión fa rma co ló g ica . Re co m e n d a ció n cla se III, n ive l d e e vid e n cia A .

(35)

CARDIOVERSIO N EL ECTRIC A (2 4 ).

L a ca rd io ve rsió n e lé ctrica e s u n p ro ce d imie n to e fica z y seg u ro , y se a so cia a má s d e l 9 0 % d e é xito e n la re ve rsió n a rit mo sin u s a l.

L a p re me d ica ció n p o r va rio s d ía s co n A mio d a ro n a p u e d e mejo ra r lo s re su lta d o s e n p a cie n te s co n cu a d ro s su ba g u d o s.

Re co me n d a cio n e s d e la s Gu ía s A HA -A CC-E SC:

• Cardiovers ión eléctri ca sincronizada en caso de isq uemia mio cá rd ica , h ip o te n sió n , a n g in a o in su ficie n cia ca rd ia ca . Re co me n d a ció n cla se I, n ive l d e e vid e n cia C.

• Cardiovers ión como parte del tratamiento crónico para re sta u ra r e l rit mo sin u sa l. Re co me n d a ció n cla se IIa , n ive l de e vid e n cia B.

• Pretratamiento con Amiodarona, ibutilide, sotalol, flecainida o Pro p a fe n o n a a u me n tan e l é xito d e la Ca rd i o ve rsió n e lé ctri ca y p re vie n e n la re ca íd a . Re co me n d a ció n cla se IIa , n ive l d e e vid e n cia B.

L a Ca rd io ve rs ió n e lé ct rica e s e fica z e n má s d e l 9 0 % d e lo s ca so s y e l fa cto r p re d ictivo m á s imp o rta n te e s la a n tig ü e d a d de la a rritm ia ; o tra va ria b le a so cia d a co n e l é xito d e l p ro ced imie n to e s e l p e so de l p a cie n te (a ma yo r p e so ma yo r imp e d a n cia e lé ctrica , ma y o r re fra cta rie d a d ). En p a cie n te s o b e so s la u b i ca ció n a n te ro -p o ste ri o r d e la s p a le ta s mejo ra e l u mb ra l e lé ctri co a la re ve rs ió n . L a se le cció n d e lo s p a ci e n te s y e l t ra ta mie n t o fa rma co ló g ico p re vi o

(36)

mejo ra n e l p ro n ó stic o d e re ve rsió n y la p e rma n e n cia e n ritmo sin u sa l.

Indic a c ione s de Ca rdiov e rs ión de Eme rge nc ia .

Existe n situ a cio n e s e n la s q u e la fre cu e n ci a ca rd ia ca e le va d a l le va a situ a cio n e s clín ica s q u e re q u ie re n u n a Ca rd io ve rsió n u rg e n te :

• Infarto agudo de miocardio o angina de pecho durante la FA.

• Hipotensión significati va sintomática.

• Insuficiencia Cardiac a grave que no responde rápidamente a me d id a s fa rma co ló g ic a s.

• Síndrome de preexcitación que puede llevara a una frecuencia ve n tricu la r e xt re ma d a me n te rá p id a .

Un a ca rg a a de cu a d a in icia l p a ra la Ca rd io ve rsió n so n 2 0 0 Jo u le s, q u e se e le va n a 3 0 0 Jo u le s e n p a cie n te s con so b re p e so . El ch o que e lé ctrico p u e d e re ite r a rse e n va ria s o p o rt u n id a d e s y e n ca so d e fa lta d e re sp u e sta p u e d e en sa ya rse la co lo ca ció n d e p a leta s a n te ro -p o ste rio r co n e l p a cie n te e n d e cú bito la te ra l. L a re cid iv a a n u a l p o st-Ca rd io ve r sió n e lé ctrica e s d e l 5 0 % a l 7 5 % si n tra ta mie n to . L o s fa cto re s má s imp o rta n te s q u e p re d isp o ne n a la re cid iva so n e l ta ma ñ o a u ricu la r izq u ie rd o ma yo r d e 4 .7 cm, la d u ra ció n d e la a r ritm ia , la p re se n cia d e Va lvu lo p a t ía mitra l y l a e d a d .

(37)

1 .4 .- HIPÓTESIS

• Hipótesis Nula: No existe eficacia de la Cardiovers ión fa rma co ló g ica e n p a cie n te s co n fib rila ció n a u ricu la r d e re cie n te in icio a te n d id o s e n la u n id a d d e tra u ma sh ock.

• Hipótesis Alternativa : Existe eficacia de la Cardioversión fa rma co ló g ica e n p a cie n te s co n fib rila ció n a u ricu la r d e re cie n te in icio a te n d id o s e n la u n id a d d e tra u ma sh ock

1 .5 .- OBJ ETIVOS

1 .5 .1 .- OBJ ETIVO GENERAL

• Determinar la Eficacia de la Cardiovers ión F armacológica en p a cie n te s co n Fib ril a ció n A u ricu la r d e Re cie n te In icio a te n d id o s e n la Un id ad d e Tra u ma Sh o ck.

1 .5 .2 .- OBJ ETIVOS ESPECÍFICOS

• Determinar el perfi l epidemiológico de los pacientes con Fib ri la ció n A u ri cu la r d e re cie n te in i cio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck.

• Determinar los factore s de riesgo asociados de los pacientes co n Fib rila ció n A u ricu la r d e re cie n te in icio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck.

(38)

• Establecer el tratami ento instaurado de los pacientes con Fib ri la ció n A u ri cu la r d e re cie n te in i cio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck.

• Fijar e l tiempo de Cardiovers ión de los pacientes con Fib ri la ció n A u ri cu la r d e re cie n te in i cio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck.

• Determinar la s co mp lica c io n e s d e la Ca rd io ve rsió n fa rma co ló g ica d e lo s p a cie n te s co n Fib rila c ió n A u ricu la r d e re cie n te in icio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma S h o ck.

• Fijar el t iempo de hospitalización de los pacientes con Fib ri la ció n A u ri cu la r d e re cie n te in i cio a te n d id o s e n la Un id a d d e Tra u ma Sh o ck.

(39)

CAPÍTULO II

MATERI AL Y MÉTO D OS

2 .1 .- TIPO DE ESTUDI O

E l t i p o d e e s t u d i o e s n o e x p e r i m e n t a l , s e gú n l a m a n i p u l ac i ó n de v a r i a b l e s d e s c r i p t i vo , s e g ú n e l d e s a r r o l l o e n e l t i e m p o d e c o r te t r a n s v e r s a l r e t r o s p e c t i vo .

2 .2 .- DISEÑO DE INV ESTIGACIÓN T r a n s v e r s a l r e t r o s p e c t i vo .

2 .3 .- UNIVERSO

T o d o s l o s p ac i e n t e s q ue i n g r e s a r o n a l a Un i d a d d e T r a u m a S h o c k de l Ho s p i t a l d e E m e r g e n c i a s G r a u – E s S a l u d c o n e l d i a g n ó s t i c o d e F i b r i l a c i ó n A u r i c u l a r d e r e s p u e s t a v e n t r i c u l a r a lt a .

2 .4 .- MUESTRA

L a p o b la ció n fue la mu e stra , se lle g a ro n a te n e r lo s d a to s d e 1 41 p a cie n te s.

2 .5 .- CRITERIOS DE I NCLUSIÓ N

To d o s lo s p a cie n te s qu e in g re sa ro n a la Unid a d d e Tra u ma Sh o ck d e l Ho sp ita l d e Eme rge n cia s Gra u – EsSa lud co n e l d ia g n ó stico de

Referencias

Documento similar

Entonces el pago de la subvención del carné Universitario que es algo que muy bien los estudiantes canalizan esa información debemos aprobarlo para que se considere en este

• Obtendrá la matriz asociada a una transformación lineal entre dos espacios vectoriales.. • Asimilará el concepto de espacio vectorial de

Concentrémonos primero en su más conocido trabajo, es decir 7 ensayos de interpretación de la realidad peruana (1928). En su intento por hacer un diagnóstico pormenorizado de

3 En este contexto, considerando que la regulación vigente reconoce varias opciones de fuente de información para sustentar la eficacia y la seguridad de los

➢ ¿Cuál es el diseño hidráulico de la distribución por impulsión que abastecerá de agua potable a la población actual y futura de la Asociación de Vivienda Santa Rosa, II

It resulted in; Preventive practices and risk of skin cancer in nursing students, Alas Peruanas University-Huaral - 2016 it is observed that between DEFICIENT preventive

Otro beneficio del uso de paneles de genes consiste en la identificación de ciertas variantes patogénicas asociadas a una población determinada, como lo demuestra la variante

¿Cuál es el impacto en el presupuesto de consulta externa del Instituto Nacional de Oftalmología (INO) de la atención en patologías de baja complejidad, que