C
A P Í T U L O
4
H
IMENÓPTEROS
. G
ENERALIDADES
Y
F
AUNA ANDALUZA
F. Javier Ortiz-Sánchez, Octavio Jiménez Robles y José Alberto Tinaut Ranera
das. A su vez, los Apocrita se subdividen en dos infraór-denes o secciones: los Parasitica y los Aculeata. Los
para-síticos son, en su mayoría, parasitoides; las hembras
portan un ovipositor adaptado para atravesar los tejidos del hospedador. Por su parte, en los aculeados el ovi-positor ha perdido su función original y, al modificarse en un aguijón, ha pasado a tener función defensiva, de manera que el huevo sale directamente del cuerpo de la hembra a través de la abertura vaginal.
<
<
MORFOLOGÍA
<EL ADULTO
La cabeza es típicamente hipognata, con la boca diri-gida ventralmente (excepcionalmente, en muchos betíli-dos y hormigas es prognata, y la boca se dirige hacia ade-lante). El vértex (región dorsal) presenta normalmente tres ocelos y, a los lados de la cabeza, se dispone un par de ojos compuestos, normalmente de gran tamaño, dada la condición de los himenópteros como buenos voladores. Frontalmente y entre los ojos compuestos se inserta un par de antenas multisegmentadas y cuya for-ma es muy variable (frecuentemente, acodadas). En los aculeados, el primer artejo, el escapo, suele ser más grueso y largo que los demás; se articula con el pedicelo, subcónico o subesférico, y éste con el flagelo, constitui-do por un número variable de elementos (flagelómeros) que oscila, típicamente, entre 10 y 20. Como parte del José Luis Nieves-Aldrey, Severiano Fernández Gayubo y Juli Pujade.<
INTRODUCCIÓN
L
os Himenópteros constituyen uno de los cua-tro órdenes de insectos más numerosos, junto con Coleópteros, Lepidópteros y Dípteros. Es muy difícil hacer un cálculo estimativo del número de especies a escala mundial; según una reciente revisión de Nieves-Aldrey y Fontal-Cazalla (1999), se han descrito entre 120.000 y 200.000 especies, aunque un cálculo optimista podría hacerlas llegar a unas 500.000, tenien-do en cuenta que algunas de las superfamilias del grupo con mayor número de especies, integradas por parasi-toides de muy pequeño tamaño, están aún muy defi-cientemente estudiadas, especialmente en las zonas tro-picales, donde se cree que su diversidad potencial es muy alta.De tamaño variable, desde apenas un milímetro has-ta varios centímetros, los Himenópteros están caracteri-zados por presentar dos pares de alas membranosas,
par mayores que las del segundo, y éstas, a su vez, se enganchan a las primeras en vuelo. El aparato bucal es básicamente de tipo masticador, aunque algunos pre-sentan las glosas suficientemente desarrolladas como para permitirles lamer o incluso succionar líquidos como el néctar de corolas ligeramente largas y estrechas. El desarrollo es holometábolo con un mecanismo de determinación del sexo haplo-diploide y la larva puede ser eruciforme o, más comúnmente, ápoda. Los hime-nópteros presentan una gran diversidad de modos de vida y han alcanzado, en algunos grupos, los más altos niveles de organización social. Por su interés económi-co, destacan las especies que ejercen control biológico de plagas, las que favorecen la polinización de plantas, tanto silvestres como cultivadas y, por último, las que constituyen colmenas que son explotadas para la pro-ducción de miel, polen, cera, etc.
El origen de los Himenópteros se remonta al menos hasta los 220 millones de años, fecha de datación de los fósiles más antiguos que se conocen inequívocamente atribuibles a este orden de insectos, encontrados en rocas del Triásico Medio de Asia Central (Wootton, 1986; Whitfield, 1998), es decir, antes de la aparición de los pri-meros dinosaurios, mamíferos o dípteros y de las prime-ras plantas con flores. La aparición de las plantas con flo-res durante el Cretácico supuso, como en otros grupos de insectos, un fuerte impulso en el proceso evolutivo y de radiación.
<
<
CLASIFICACIÓN
El orden Hymenoptera está constituido por dos subórdenes: Symphyta (“avispas portasierra”) y Apocri-ta. Los sínfitos son un grupo de superfamilias que com-parten caracteres primitivos y cuya característica princi-pal es la ausencia de “cintura de avispa” (es decir, no se aprecia una constricción entre el tórax y el abdomen); sus larvas son del tipo eruciforme. Los apócritos, más evolucionados, presentan una nítida separación entre el tórax y el abdomen y, además, el primer segmento de éste se ha fusionado al extremo del tórax, por lo que se habla de gáster o abdomen aparente; sus larvas son
ápo-L
DE IZQUIERDA A DERECHA SE PUEDE VER UN REPRESENTANTE DE CADA UNO DE LOS TRES GRUPOS MÁS IMPORTANTES DEHIMENÓPTEROS: SÍNFITOS, PARASÍTICOS YACULEADOS
Ala mesotorácica Ojo compuesto Pretarso (uñas) Tarso Gáster Pecíolo Propodeo Pronoto SUBORDENSYMPHYTA SUBORDENAPOCRITA Antena Ocelos FIGURA1. ASPECTO EXTERNO(EN VISIÓN DORSAL) DE UNHIMENÓPTEROSÍNFITO Y DE UNHIMENÓPTEROAPÓCRITO
mero más que las hembras. En sínfitos o en parasíticos, las antenas suelen tener casi todos sus artejos similares en longitud, aunque su número es más variable que en aculeados, ya que puede oscilar entre 3 y más de 70. La región entre las inserciones antenales y los ocelos se denomina frente y, por debajo de éstas queda una placa esclerotizada, el clípeo. La cavidad bucal queda deli-mitada dorsalmente por el labro, otra pieza esclerotiza-da, y, lateral y posteriormente, por la mejilla o gena. Finalmente, la cara posterior se llama occipucio. La cabe-za suele ser muy móvil, y se articula con el tórax.
El aparato bucal de los himenópteros es, básica-mente, de tipo masticador. Las mandíbulas están gene-ralmente bien desarrolladas y portan de uno a muchos dientes distales, aunque también existen grupos con mandíbulas con forma de espátula o incluso falciformes.
conspicuos. Las maxilas y el labio suelen conservar su forma original, aunque en algunos grupos, principal-mente aculeados superiores, están nítidaprincipal-mente alarga-dos. La glosa, alargada, aparece bilobulada distalmente en vespoideos y algunos esfecoideos, mientras que en la mayoría de apoideos es aguda y sólo presenta un lóbulo. El tórax está compuesto por tres segmentos: protó-rax, mesotórax y metatórax. En los Apocrita, el metatórax está reducido y el primer segmento del abdomen se ha fusionado a él, recibe el nombre de propodeo (o seg-mento mediario) y delimita posteriormente al tórax. Por ello, algunos autores llaman mesosoma al tórax aparente y metasoma al abdomen aparente o gáster. En este gru-po, el primer segmento del gáster es, en realidad, el segundo abdominal, y queda separado del propodeo por una constricción, la “cintura de avispa”, claramente des-tacada en los formícidos con la existencia de uno o inclu-so dos segmentos articulados y que le proporcionan bas-tante movilidad, denominados pecíolo y postpecíolo.
El protórax está muy reducido, siendo evidente sólo el esclerito dorsal o pronoto, que se articula con la cabe-za; en muchos aculeados y evánidos los ángulos están muy desarrollados y constituyen los lóbulos pronotales. En este segmento se inserta el primer par de patas. El
mesotórax es el segmento más desarrollado, ya que
contiene en su interior la musculatura principal del vue-lo que mueve el primer par de alas. Dorsalmente, está cubierto por el mesoscutum (= escudo) y el mesoscute-llum (= escutelo). En este segmento se insertan el segundo par de patas y el primero de alas. Cubriendo la inserción de las alas aparece una estructura par, a modo de teja: las tégulas. Finalmente, el metatórax es menor y menos desarrollado que el mesotórax. Dorsalmente presenta el metanoto (= postescutelo). En el metatórax se insertan el tercer par de patas y el segundo de alas. En la mayoría de sínfitos existen dos prominencias en el metanoto; son los llamados cencros, cuya superficie es rugosa y en los que se engarzan las alas cuando se plie-gan sobre el tórax durante el reposo. El propodeo, cuan-do existe (Apocrita), suele estar subdividicuan-do, mediante quillas, en áreas; éstas reciben nombres diferentes según el grupo de que se trate.
En los himenópteros existen grupos con formas bra-quípteras o ápteras (betílidos, mutílidos, formícidos, icneumónidos, bracónidos...). Esta condición va ligada a la reducción en tamaño y complejidad de los escleritos meso- y metatorácicos.
Las alas son membranosas y presentan por lo general un número bajo de celdas. En el par anterior existe, en muchos himenópteros, un pterostigma (= estigma), grande y pigmentado, en el margen delantero y aproxi-madamente a una distancia de la base del ala de dos ter-cios de su longitud. Las alas pueden ser desde totalmente translúcidas a tintadas de colores variables (amarillento, pardo, violáceo...). Las del primer par son mayores que las del segundo. En vuelo, éstas se unen mediante una serie de ganchos (= hamuli) de su borde anterior a un reborde en la parte posterior de las anteriores. Las alas pueden presentar su superficie cubierta por una cortísi-ma pilosidad; existen incluso grupos (microhimenópte-ros) cuyas alas están orladas de largos pelos. Las patas son típicamente marchadoras, con los siguientes podómeros: coxa, trocánter, fémur, tibia, tarso y pretarso. El tarso sue-le estar, a su vez, subdividido en varios tarsómeros, y el pretarso presenta un par de uñas que suelen tener estruc-turas asociadas (arolio). Suele haber uno o dos espolones en las tibias, pudiendo estar uno de los del par anterior
ENSÍNFITOS O ENPARASÍTICOS, LAS ANTENAS SUELEN TENER CASI TODOS SUS ARTEJOS SIMILARES EN LONGITUD. EN LA FOTO,
UN EJEMPLAR DEBIORHIZA PALLIDA(PARASÍTICO, CINÍPIDO)
TIPOS DE APARATOS BUCALES
Una de las manifestaciones de la diversidad de los Himenópteros está en los diferentes tipos de alimento a los que pueden acceder
Las alas de los Himenópteros pueden ser desde totalmente transparentes a tintadas de colores varia-bles (amarillento, pardo, violáceo...)
ESFÉCIDO: MASTICADOR-LAMEDOR
VÉSPIDO: MASTICADOR
En los Apoidea (abejas en sentido amplio), las patas pos-teriores de las hembras pueden disponer de estructuras para transportar el polen (escopa o corbícula).
El abdomen está constituido básicamente por diez segmentos, pero no todos se pueden ver sin diseccionar el ejemplar. Cada segmento consta de un terguito dorsal y un esternito ventral. Los esternitos pueden estar poco esclerotizados, e incluso ser membranosos; en algunos apoideos disponen de filas de pelos cerdosos que consti-tuyen el aparato transportador de polen o escopa abdo-minal. En los Symphyta, los siete primeros segmentos están normalmente desarrollados, pero el primer ester-nito es membranoso. En los Apocrita el primer segmen-to se ha fusionado al tórax constituyendo el propodeo, con lo que el abdomen aparente recibe el nombre de gáster. En los formícidos, como ya hemos comentado, existe un pecíolo, que se corresponde con el segundo, o un pecíolo y un postpecíolo que se corresponden con el
llama gáster o gastro a la unidad que forman los segmen-tos posteriores.
Los últimos segmentos del abdomen están modifica-dos y constituyen la genitalia. En las hembras existe un ovipositor, el orificio genital queda en su base y el huevo sale por el interior del ovipositor. Sin embargo, en los apócritos aculeados el ovipositor se ha transformado en un aguijón que tiene glándulas del veneno asociadas, de manera que el orificio genital se abre directamente al exterior. En los machos la genitalia constituye un órgano copulador, quedando el órgano intromitente (pene) en la línea media.
<LA LARVA
Las larvas de los himenópteros pueden ser de dos tipos. En los Symphyta son de tipo eruciforme, es decir, similares a las orugas de las mariposas. Disponen de una cápsula cefálica (= cabeza) bien desarrollada y tres paresTIPOS DE OVIPOSITOR
El ovipositor, en los Parasíticos, se utiliza para perforar las paredes vegetales o el tegumento de las presas y depositar el huevo (fotografías superiores). Sin embargo, en los Aculeados el ovipositor se ha transformado en un aguijón asociado a glándulas del veneno (fotografías inferiores)
Apréciese claramente cómo el primer segmento se une al tórax en un apócrito convencional e incluso cómo se individualizan varios segmentos abdominales dando lugar a los pecíolos en otros apócritos, como hormigas, esfécidos o euménidos, entre otros
Fuente: Pujade y Gayubo, 2004
Cabeza Tórax Abdomen Cabeza Mesosoma Metasoma
Metasoma Primer segmento
abdominal
Pecíolos
Gastro
Cabeza Tórax Abdomen
BRACÓNIDO LEUCÓSPIDO ÁPIDO MUTÍLIDO C B D A
de patas tóracicas más o menos conspicuas. La cabeza tiene forma semiesférica y es hipognata (raras veces prognata). Las mandíbulas son cortas y robustas, y pre-sentan algunos dientes cortos y más bien romos. Los segmentos torácicos poseen pliegues dorsales y un par de patas que pueden presentar todos los podómeros del adulto reconocibles o no (Middlekauff, 1983). El abdo-men está constituido típicaabdo-mente por diez segabdo-mentos, cada uno de los cuales tiene, dorsalmente, de cuatro a siete pliegues. Normalmente aparecen propodios en los segmentos segundo a séptimo u octavo. Los sínfitos son fitófagos en su estado de larva, salvo excepciones como los orúsidos.
La larva de los Apocrita es típicamente ápoda y, nor-malmente, eucéfala (al menos, en los últimos estadios de todos los grupos). Es de forma ahusada, con el
tegu-mento blanco translúcido y normalmente liso, aunque puede presentar espinas y cerdas. La cabeza es por lo regular hipognata, semiesférica y débil o moderada-mente esclerotizada. Las mandíbulas son muy variables, pudiendo ser cónicamente alargadas, ligeramente cur-vas y acabadas en un solo diente, o más robustas con varios dientes, débiles o fuertes. El resto del cuerpo también es muy variable y, dependiendo de la forma, segmentación, patas, etc., se han distinguido hasta trece tipos (Clausen, 1940). Los hábitos alimenticios son muy variables (parásitas, depredadoras, formadoras de aga-llas, polinívoras), pero la larva siempre está rodeada de comida, de origen vegetal o animal, que le han facilitado previamente los progenitores, a los que se unen, en el caso de las especies sociales, otros miembros de la co-lonia.
LAS LARVAS DE LOSAPÓCRITOS ESTÁN MUY TRANSFORMADAS Y CARECEN DE APÉNDICES CEFÁLICOS Y LOCOMOTORES, POR LO QUE NECESITAN CONTINUAMENTE LOS CUIDADOS DE SUS CONGÉNERES ADULTOS. EN LA IMAGEN, ANOCHETUS GHILIANI
CYNIPOIDEA CYNIPIDAE Andricus Hartig, 1840 Andricus burgundus Giraud,1859 Andricus callidoma (Hartig, 1841) Andricus coriarius (Hartig, 1843) Andricus curvator Hartig, 1840 Andricus foecundatrix (Hartig, 1840) Andricus gemmeus (Giraud, 1859) Andricus grossulariae Giraud, 1859 Andricus kollari (Hartig, 1843) Andricus mayri (Wachtl, 1879) Andricus pictus (Hartig, 1856) Andricus pseudoinflator Tavares, 1901 Andricus quercusramuli (Linnaeus, 1761) Andricus quercustozae (Bosc, 1792) Andricus solitarius (Fonscolombe, 1832) Andricus testaceipes Hartig, 1840
Aylax Hartig, 1840 Aylax minor Hartig, 1840
Aylax papaveris (Perris, 1839) Barbotinia Nieves-Aldrey, 1994 Barbotinia oraniensis (Barbotin, 1964) Biorhiza Westwood, 1840 Biorhiza pallida (Olivier, 1791) Callirhytis Förster, 1869 Callirhytis glandium (Giraud, 1859)
Callirhytis rufescens (Mayr, 1882) Ceroptres Hartig, 1840 Ceroptres clavicornis Hartig, 1840
Cynips Linnaeus, 1758 Cynips disticha Hartig, 1840
Cynips quercus (Fourcroy, 1785) Diplolepis Geoffroy, 1762 Diplolepis eglanteriae (Hartig, 1840)
Diplolepis mayri (Schlechtendal, 1877) Isocolus Förster, 1869 Isocolus lichtensteini (Mayr, 1882) Neaylax Nieves-Aldrey, 1994 Neaylax verbenaca (Nieves-Aldrey, 1988) Neuroterus Hartig, 1840 Neuroterus albipes (Schenck, 1863)
Neuroterus anthracinus (Curtis, 1838) Neuroterus numismalis (Fourcroy, 1785) Neuroterus quercusbaccarum (Linnaeus,1758) Neuroterus saliens (Kollar, 1857)
Neuroterus tricolor (Hartig, 1841) Periclistus Förster, 1869 Periclistus brandtii (Ratzeburg, 1831) Phanacis Förster, 1860 Phanacis hypochoeridis (Kieffer, 1887) Plagiotrochus Mayr, 1881 Plagiotrochus amenti Kieffer, 1901
Plagiotrochus australis (Mayr,1882) Plagiotrochus burnayi Kieffer, 1901 Plagiotrochus coriaceus (Mayr, 1882) Plagiotrochus panteli Pujade, 1985 Plagiotrochus quercusilicis (Fabricius, 1798) Plagiotrochus suberi Weld, 1926
Saphonecrus Dalla Torre y Kieffer, 1910 Saphonecrus lusitanicus (Tavares, 1901) Synergus Hartig, 1840 Synergus albipes Hartig, 1841
Synergus gallaepomiformis (Fonscolombe, 1832) Synergus hayneanus (Ratzeburg, 1833) Synergus pallidipennis Mayr, 1873 Synergus pallipes Hartig, 1840 Synergus umbraculus (Olivier, 1791) Synophrus Hartig, 1843 Synophrus politus Hartig, 1843 Timaspis Mayr, 1881 Timaspis cichorii (Kieffer, 1909) Trigonaspis Hartig, 1840 Trigonaspis baetica Nieves Aldrey, 1989
Trigonaspis brunneicornis Kieffer, 1901 Trigonaspis mendesi Tavares, 1902 Trigonaspis synaspis (Hartig, 1841)
CHRYSIDOIDEA CHRYSIDIDAE CLEPTINAE Cleptes Latreille, 1802 Cleptes saussurei Mocsáry, 1889 Cleptes nigritus Mercet, 1904 Cleptes afer Lucas, 1849
CHRYSIDINAE Elampus Spinola, 1806 Elampus sanzii Gogorza, 1887
Elampus spina (Lepeletier, 1806) Hedychridium Abeille de Perrin, 1878 Hedychridium subroseum Linsenmaier, 1959
Hedychridium roseum (Rossi, 1790)
Hedychridium incrassatum (Dahlbom, 1854) Hedychridium ardens (Coquebert, 1801) Hedychridium infans Abeille, 1878 Hedychridium scutellare (Tournier, 1878) Hedychridium reticulatum Abeille, 1878 Hedychridium ibericum Linsenmaier, 1959 Hedychridium marteni Linsenmaier, 1951 Hedychridium iucundum (Mocsáry, 1889) Hedychridium monochroum Buysson, 1888 Hedychridium vachali Mercet
Hedychridium anale (Dahlbom, 1854) Hedychridium carmelitanum Mercet, 1915 Hedychrum Latreille, 1802 Hedychrum nobile (Scopoli, 1763)
Hedychrum gerstaeckeri Chevrier, 1869 Hedychrum longicolle Abeille, 1877 Hedychrum rutilans Dahlbom, 1854 Holopyga Dahlbom, 1845 Holopyga fervida (Fabricius, 1781)
Holopyga gogorzae Trautmann, 1926 Holopyga mauritanica (Lucas, 1849) Holopyga ignicollis (Dahlbom, 1854) Holopyga amoenula Dahlbom, 1845 Holopyga chrysonotus (Förster, 1853) Holopyga jurinei Chevrier, 1862 Omalus Panzer, 1801 Omalus auratus (Linnaeus, 1758)
Omalus biaccinctus (Buysson, 1892) Omalus punctulatus Dahlbom, 1854 Omalus horvarthi (Mocsáry, 1889) Philoctetes Abeille de Perrin, 1879 Philoctetes abeillei Buysson, 1892
Philoctetes micans (Klug, 1835) Chrysidea Bischoff, 1913 Chrysidea pumila (Klug, 1845) Chrysis Linnaeus, 1761 Chrysis emarginatula Spinola, 1808
Chrysis cuprata Dahlbom, 1854 Chrysis castillana Buysson, 1894 Chrysis angustifrons Abeille, 1878 Chrysis gracillima Förster, 1853 Chrysis diacantha Mocsáry, 1889 Chrysis corsica Buysson, 1896 Chrysis leachii Shuckard, 1836 Chrysis cortii Linsenmaier, 1951 Chrysis friesei Buysson, 1900 Chrysis alicantina Mercet, 1904 Chrysis pyrophana Dahlbom, 1854 Chrysis peninsularis Buysson, 1887 Chrysis merceti (Trautmann, 1926) Chrysis grobmanni Dahlbom, 1854 Chrysis germari Wesmael, 1839 Chrysis succinta Linnaeus, 1767 Chrysis irreperta Linsenmaier, 1959 Chrysis integra Fabricius, 1787 Chrysis magnitudina Linsenmaier, 1959 Chrysis pyrrhina Dahlbom, 1845 Chrysis pulcherrima Lepeletier, 1806 Chrysis cingulicornis Förster, 1853 Chrysis bidentata Linnaeus, 1767 Chrysis graellsii Guérin-Méneville, 1842 Chrysis pulchella Spinola, 1808 Chrysis rufitarsis Brullé, 1832 Chrysis analis Spinola, 1808 Chrysis comparata Lepeletier, 1806 Chrysis varidens Abeille, 1878 Chrysis mixta Dahlbom, 1854 Chrysis splendidula Rossi, 1790 Chrysis rutilans Olivier, 1790 Chrysis inaequalis Dahlbom, 1845 Chrysis taczanovskii Radoshkovski, 1876
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Chrysis blanchardi Lucas, 1849 Chrysis cerastes Abeille, 1877 Chrysis rutiliventris Abeille, 1879 Chrysis lusitanica (Bischoff, 1910) Chrysis ignita (Linnaeus, 1758) Chrysis variegata Olivier, 1790 Chrysura Dahlbom, 1854 Chrysura varicornis (Spinola, 1838)
Chrysura rufiventris (Dahlbom, 1854) Chrysura refulgens (Spinola, 1806) Chrysura radians (Harris, 1776) Chrysura austriaca (Fabricius, 1804) Chrysura simplex (Dahlbom, 1854) Chrysura hybrida (Lepeletier, 1806) Chrysura purpureifrons (Abeille, 1878) Chrysura oraniensis (Lucas, 1849) Chrysura dichroa (Dahlbom, 1854) Pentachrysis Lichtenstein, 1876 Pentachrysis seminigra (Walker, 1871) Pseudospinolia Linsenmaier, 1951 Pseudospinolia aureicollis (Abeille, 1878) Spinolia Dahlbom, 1854 Spinolia hibera (Linsenmaier, 1987) Stilbum Spinola, 1806 Stilbum cyanura (Förster, 1771)
Stilbum pici Du Buysson, 1896
PANORPINAE Panorpes Latreille, 1796 Panorpes grandior (Pallas, 1771)
VESPOIDEA FORMICIDAE PONERINAE Amblyopone Erichson, 1842 Amblyopone gaetulica Baroni-Urbani, 1978 Amblyopone emeryi (Saunders, 1890) Hypoponera Santschi, 1938 Hypoponera eduardi (Forel, 1894)
Hypoponera punctatissima (Roger, 1859) Hypoponera ragusai (Emery, 1894) Ponera Latreille, 1804 Ponera coarctata (Latreille, 1802) Cryptopone Emery, 1893 Cryptopone ochracea (Mayr, 1855) Anochetus Mayr, 1861 Anochetus ghiliani (Spinola, 1853) Proceratium Roger, 1863 Proceratium melinum (Roger, 1860)
LEPTANILLINAE Leptanilla Emery, 1870 Leptanilla revelierei Emery, 1870
MYRMICINAE Myrmica Latreille, 1804 Myrmica aloba Forel, 1909
Myrmica specioides Bondroit, 1918 Myrmica scabrinodis Nylander, 1846 Myrmica sabuleti Meinert, 1860 Stenamma Westwood, 1840 Stenamma debile (Förster, 1850) Aphaenogaster Mayr, 1853 Aphaenogaster gibbosa (Latreille, 1798)
Aphaenogaster striativentris Forel, 1895 Aphaenogaster dulciniae Emery, 1924 Aphaenogaster senilis Mayr, 1853 Aphaenogaster iberica Emery, 1908 Aphaenogaster splendida (Roger, 1859) Aphaenogaster cardenai Espadaler, 1981
Goniomma Emery, 1895 Goniomma hispanicum (André, 1883)
Goniomma baeticum Reyes, Espadaler y
Rodríguez, 1987
Goniomma compressiscuama Tinaut, 1994 Goniomma blanci (André, 1881) Goniomma kugleri Espadaler, 1985 Oxyopomyrmex André, 1881 Oxyopomyrmex saulcyi Emery, 1889
Oxyopomyrmex santschii Forel, 1904
Messor Forel, 1890 Messor barbarus (Linnaeus, 1767)
Messor capitatus (Latreille, 1798) Messor hispanicus Santschi, 1919 Messor bouvieri Bondroit, 1918 Messor marocanus Emery, 1908 Messor meridionalis (André, 1882) Messor timidus Espadaler, 1996 Messor structor (Latreille, 1798) Messor lobicornis Forel, 1894 Messor celiae Reyes, 1985
Messor lusitanicus Tinaut, 1985 Pheidole Westwood, 1839 Pheidole pallidula (Nylander, 1849)
Pheidole megacephala (Fabricius, 1793) Pheidole teneriffana Forel, 1893 Myrmecina Curtis, 1829 Myrmecina graminicola (Latreille, 1802) Crematogaster Lund, 1831 Crematogaster scutellaris (Olivier, 1792)
Crematogaster auberti Emery, 1869 Crematogaster laestrygon, Emery, 1869 Crematogaster sordidula (Nylander, 1849)
Phacota Roger, 1862 Phacota sicheli Roger, 1862
Monomorium Mayr, 1855 Monomorium pharaonis (Linnaeus, 1758) Monomorium salomonis (Linnaeus, 1758) Monomorium subopacum (Smith, 1858) Monomorium algiricum (Bernard, 1955) Monomorium andrei Saunders, 1890 Solenopsis Westwood, 1840 Solenopsis fugax (Latreille, 1798)
Solenopsis robusta Bernard, 1950 Solenopsis latro Forel, 1894 Solenopsis orbula Emery, 1875 Solenopsis fairchildi Wheeler, 1926
Epimyrma Emery, 1915 Epimyrma kraussei Emery, 1915
Chalepoxenus Menozzi, 1923 Chalepoxenus kutteri Cagniant, 1973 Themnothorax Mayr, 1861 Themnothorax recedens (Nylander, 1856)
Themnothorax fuentei (Santschi, 1919) Themnothorax baeticus (Emery, 1924) Themnothorax specularis (Emery, 1916) Themnothorax tuberum (Fabricius, 1775) Themnothorax unifasciatus (Latreille, 1798) Themnothorax grouvellei (Bondroit, 1918) Themnothorax platycephalus Espadaler, 1996 Themnothorax gredosi (Espadaler y
Collingwood, 1982)
Themnothorax tristis (Bondroit, 1918) Themnothorax cristinae Espadaler, 1996 Themnothorax blascoi Espadaler, 1996 Themnothorax racovitzai (Bondroit, 1918) Themnothorax pardoi (Tinaut, 1987) Themnothorax schaufussi (Forel, 1879) Themnothorax ibericus (Menozzi, 1922) Themnothorax cagnianti (Tinaut, 1983) Themnothorax kraussei (Emery, 1916) Themnothorax crepuscularis (Tinaut, 1994) Themnothorax universitatis Espadaler, 1997 Strongylognathus Mayr, 1853 Strongylognathus testaceus (Schenck, 1852)
Strongylognathus caeciliae Forel, 1897 Strongylognathus afer Emery, 1884 Strongylognathus huberi Forel, 1874 Tetramorium Mayr, 1855 Tetramorium caespitum (Linnaeus, 1758)
Tetramorium semilaeve André, 1881 Tetramorium punicum (Smith, 1861) Tetramorium meridionale Emery, 1870 Anergates Forel, 1874 Anergates atratulus (Schenck, 1852) Teleutomyrmex Kutter, 1950 Teleutomyrmex kutteri Tinaut, 1990 Cardiocondyla Emery, 1869 Cardiocondyla elegans Emery, 1869 Cardiocondyla batesii Forel, 1894 Cardiocondyla mauritanica (Forel, 1890)
Pyramica Roger, 1862 Pyramica argiolus (Emery, 1869)
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Pyramica baudueri (Emery, 1875)
DOLICHODERINAE Bothriomyrmex Emery, 1869 Bothriomyrmex meridionalis (Roger, 1863)
Bothriomyrmex saundersi Santschi, 1922 Bothriomyrmex hispanicus Santschi, 1922 Bothriomyrmex gibbus Soudek, 1924 Linepithema Mayr, 1866 Linepithema humile (Mayr, 1868) Tapinoma Förster, 1855 Tapinoma erraticum (Latreille, 1798)
Tapinoma nigerrimun (Nylander, 1886)
FORMICINAE Plagiolepis Mayr, 1861 Plagiolepis pygmaea (Latreille, 1798)
Plagiolepis schmitzii Forel, 1895 Plagiolepis xene Stärcke, 1936 Lepisiota Santschi, 1926 Lepisiota frauenfeldi Mayr, 1855 Paratrechina Motschoulsky, 1863 Paratrechina longicornis (Latreille, 1802) Lasius Fabricius, 1804 Lasius niger (Linnaeus, 1758)
Lasius emarginatus (Olivier, 1791) Lasius alienus (Förster, 1850) Lasius brunneus (Latreille, 1798) Lasius fuliginosus (Latreille, 1798) Lasius umbratus (Nylander, 1846) Lasius mixtus (Nylander, 1846) Lasius flavus (Fabricius, 1781) Lasius myops Forel, 1894 Camponotus Mayr, 1861 Camponotus vagus (Scopoli, 1763)
Camponotus fallax (Nylander, 1856) Camponotus cruentatus (Latreille, 1802) Camponotus micans (Nylander, 1856) Camponotus sylvaticus (Olivier, 1791) Camponotus pilicornis (Roger, 1859) Camponotus aethiops (Latreille, 1798) Camponotus foreli Emery, 1881 Camponotus sicheli Mayr, 1866 Camponotus gestroi Emery, 1878 Camponotus lateralis (Olivier, 1791) Camponotus figaro Collingwood y
Yarrow, 1969
Camponotus universitatis Forel, 1890 Camponotus truncatus (Spinola, 1808) Camponotus amaurus Espadaler, 1996 Camponotus haroi Espadaler, 1997 Cataglyphis Förster, 1850 Cataglyphis iberica (Emery, 1906)
Cataglyphis gadeai De Haro y
Collingwood, 2003
Cataglyphis rosenhaueri (Emery, 1906) Cataglyphis velox Santschi, 1929 Cataglyphis hispanica (Forel, 1903) Cataglyphis humeya Tinaut, 1990 Cataglyphis floricola Tinaut, 1993 Proformica Ruzsky, 1903 Proformica longiseta Collingwood, 1978
Proformica ferreri Bondroit, 1918 Proformica nasuta (Nylander, 1856) Rossomyrmex Arnoldi, 1928 Rossomyrmex minuchae Tinaut, 1981 Polyergus Latreille, 1805 Polyergus rufescens (Latreille, 1798)
Formica Linnaeus, 1758 Formica subrufa Roger, 1859
Formica fusca Linnaeus, 1758 Formica lemani Bondroit, 1917 Formica cunicularia Latreille, 1798 Formica dusmeti Emery, 1909 Formica frontalis Santschi, 1919
VESPIDAE POLISTINAE Polistes Latreille, 1802 Polistes dominulus (Christ, 1791) Polistes nimpha (Christ, 1791) Polistes gallicus (Linnaeus, 1767) Polistes biglumis (Linnaeus, 1758) Polistes semenowi (Morawitz, 1889) Polistes atrimandibularis (Zimmermann, 1930)
VESPINAE Vespa Linnaeus, 1758 Vespa crabro Linneaeus, 1758 Vespula Thomson, 1869 Vespula germanica (Fabricius, 1793)
Vespula vulgaris (Linnaeus, 1758) Dolichovespula Rohwer, 1916 Dolichovespula silvestris (Scopoli, 1763)
SPHECOIDEA SPHECIDAE Chalybion Dahlbom, 1843 Chalybion tergionii (Caruccio, 1872) Sceliphron Klug, 1801 Sceliphron destillatorium (Illiger, 1807)
Sceliphron madraspatanum tubifex
(Latreille, 1809)
Sceliphron spirifex (Linnaeus, 1758) Sphex Linnaeus, 1758 Sphex maxillosus Fabricius, 1793
Sphex pruinosus German, 1817 Sphex rufocinctus Brullé, 1832 Isodontia Patton, 1880 Isodontia splendidula (Costa, 1858) Palmodes Kohl, 1890 Palmodes occitanicus ibericus (Roth, 1963) Chilosphex Menke, 1976 Chilosphex argyrius (Brullé, 1833) Prionyx Van der Linden, 1827 Prionyx kirbii (Van der Linden, 1827)
Prionyx lividocinctus (Costa, 1858) Prionyx niveatus (Dufour, 1853) Prionyx nudatus (Kohl, 1885) Prionyx subfuscatus (Dahlbom, 1845) Prionyx viduatus (Christ, 1791) Podalonia Fernald, 1927 Podalonia affinis (Kirby, 1798)
Podalonia alpina (Kohl, 1888) Podalonia hirsuta (Scopoli, 1763) Podalonia tydei senilis (Dahlbom, 1843) Ammophila W. Kirby, 1798 Ammophila campestris Latreille, 1809
Ammophila heydeni Dahlbom, 1845 Ammophila hungarica Mocsáry, 1883 Ammophila laevicollis André, 1886 Ammophila modesta Mocsáry, 1883 Ammophila sabulosa (Linnaeus, 1758) Ammophila terminata mocsary
Frivaldsky, 1876
PEMPHREDONIDAE Diodontus Curtis, 1834 Diodontus minutus Fabricius,1793
Diodontus luperus Shuckard, 1837 Diodontus tristis (Van der Linden, 1829) Pemphredon Latreille, 1796 Pemphredon lethifer (Shuckard, 1837)
Pemphredon mortifer Valkeila, 1972 Pemphredon rugifer (Dahlbom, 1844)
Mimesa Shuckard 1937 Mimesa grandii Maidl, 1933
Passaloecus Shuckard, 1837 Passaloecus turionum Dahlbom, 1844 Passaloecus pictus Ribaut, 1952 Stigmus Panzer, 1804 Stigmus solskyi Morawitz, 1864
Ammoplanus Giraud, 1869 Ammoplanus nanus Boucek y Gayubo, 2001
LARRIDAE Larra Fabricius, 1793 Larra anathema Rossi, 1790
Tachytes Panzer, 1806 Tachytes freygessneri Kohl, 1881 Tachysphex Kohl, 1883 Tachysphex adjunctus Kohl, 1885
Tachysphex brevipennis Mercet, 1909 Tachysphex erythropus (Spinola, 1839) Tachysphex fulvitarsis Costa, 1867
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Tachysphex julliani Kohl, 1883 Tachysphex nitidus (Spinola, 1805) Tachysphex panzeri (Van der Linden, 1829) Prosopigastra Costa, 1867 Prosopigastra punctatissima Costa, 1867 Trypoxylon Latreille, 1796 Trypoxylon attenuatum Smith 1851
Trypoxylon clavicerum Lepeletier, 1825 Trypoxylon figulus (Linnaeus, 1758) Trypoxylon kolazyi Kohl, 1893 Trypoxylon scutatum Chevrier, 1867
CRABRONIDAE Oxybelus, Latreille 1796 Oxybelus mucronatus (Fabricius, 1793)
Oxybelus lamellatus Olivier, 1811 Oxybelus bipunctatus Olivier, 1811 Oxybelus latro Olivier, 1812 Oxybelus mucronatus (Fabricius 1793) Oxybelus quattuordecimnotatus
(Fabricius, 1793)
Oxybelus spectabilis Gerstaecker, 1867 Oxybelus subspinosus Klug, 1835 Oxybelus variegatus Wesmael, 1852 Oxybelus victor Lepeletier, 1845
Entomognathus Dahlbom, 1844 Entomognathus brevis (Van der Linden, 1829) Entomognathus dentifer (Noskiewicz, 1929) Lindenius Lepeletier y Brullé, 1835 Lindenius albilabris (Fabricius, 1793)
Lindenius hannibal (Kohl, 1898) Lindenius merceti (Kohl, 1915) Lindenius pygmaeus (Rossi, 1794)
Crossocerus Lepeletier y Brullé, 1835 Crossocerus elongatulus (Van der Linden, 1829) Crossocerus annulipes (Lepeletier y Brullé, 1834) Tracheliodes Morawitz, 1866 Tracheliodes quinquenotatus (Jurine, 1807) Crabro Fabricius, 1775 Crabro peltatus Fabricius, 1793
Crabro korbi (Kohl, 1883)
Ectemnius Dahlbom, 1845 Ectemnius cavifrons (Thomson, 1870) Ectemnius continuus (Fabricius, 1804) Ectemnius crassicornis (Spinola, 1808) Ectemnius sexcintus (Fabricius, 1775) Ectemnius hypsae (De Stefani, 1894) Ectemnius meridionalis (Costa, 1871) Lestica Billberg, 1820 Lestica clypeata (Schereber, 1759) Belomicrus Costa, 1871 Belomicrus steckii Kohl, 1923 Palarus Latreille 1802 Palarus almeriensis Gayubo, Asís y
Tormos, 1992
NYSSONIDAE Nysson Latreille, 1802 Nysson castellanus Mercet, 1909
Nysson dimidiatus Jurine, 1807 Nysson parietalis Mercet, 1909 Argogorytes Ashmead, 1899 Argogorytes fargei (Shuckard, 1837)
Argogorytes hispanicus (Mercet, 1906) Harpactus Shuckard, 1837 Harpactus elegans (Lepeletier, 1832)
Harpactus formosus (Jurine, 1807) Harpactus moravicus (Snoflak, 1943) Gorytes Latreille, 1804 Gorytes foveolatus Handlirsch, 1888
Gorytes nigrifacies (Mócsary, 1879) Gorytes quinquefasciatus (Panzer, 1798) Gorytes sulcifrons (Costa, 1869) Astata Latreille, 1796 Astata affinis Van der Linden, 1829
Astata apostata Mercet, 1910 Astata boops (Schrank, 1781) Astata minor Kohl, 1885
Astata rufipes Mocsáry, 1867 Ammatomus Costa, 1859 Ammatomus coarctatus (Spinola, 1808) Hoplisoides Gribodo, 1884 Hoplisoides craverii merceti
(Beaumont, 1950)
Hoplisoides punctuosus (Eversmann, 1849) Stizus Latreille, 1802 Stizus fasciatus (Fabricius, 1781)
Stizus hispanicus Mocsáry, 1883 Stizus perrisi Dufour, 1838 Stizus pubescens (Klug, 1835) Stizus ruficornis (J. Forster, 1771) Stizoides Guérin-Méneville, 1844 Stizoides tridentatus (Fabricius, 1775) Bembecinus Costa, 1859 Bembecinus carpetanus (Mercet, 1906)
Bembecinus tridens (Fabricius, 1781) Bembix Fabricius, 1775 Bembix bidentata Van der Linden, 1829
Bembix flavescens bolivari Handlirsch, 1893 Bembix merceti J. Parker, 1929
Bembix oculata Panzer, 1801 Bembix olivacea Fabricius, 1787 Bembix rostrata (Linnaeus, 1758) Bembix sinuata Panzer, 1804 Bembix tarsata Latreille, 1809 Bembix zonata Klug, 1835
MISCOPHIDAE Miscophus Jurine, 1807 Miscophus benidormicus Verhoeff, 1955
Miscophus nicolai Ferton, 1896 Solierella Spinola, 1851 Solierella compedita (Piccioli, 1969)
PHILANTHIDAE Philanthus Fabricius, 1790 Philanthus pulchellus Spinola, 1842 Philanthus sculpturatus Gayubo, 1991 Philanthus triangulus (Fabricius, 1775) Cerceris Latreille, 1802 Cerceris arenaria (Linnaeus, 1758)
Cerceris bicincta Klug, 1835 Cerceris boetica (Pérez, 1913) Cerceris bupresticida Dufour, 1841 Cerceris circularis dacica Schletterer, 1887 Cerceris fimbriata (Rossi, 1790) Cerceris flavilabris (Fabricius, 1793) Cerceris flaviventris Van der Linden, 1829 Cerceris iberica Schletterer, 1889
Cerceris interrupta peninsularis Mercet, 1903 Cerceris lunata Costa, 1869
Cerceris quadricincta (Panzer, 1799) Cerceris quinquefasciata (Rossi, 1792) Cerceris ruficornis (Fabricius, 1793) Cerceris rybyensis (Linnaeus, 1771) Cerceris sabulosa (Panzer, 1799) Cerceris specularis Costa, 1869 Cerceris tuberculata (De Villers, 1787)
APOIDEA COLLETIDAE HYLAEINAE Hylaeus Fabricius, 1793 Prosopis Fabricius, 1804 Hylaeus (Prosopis) absolutus (Gribodo, 1894) Hylaeus (Prosopis) confusus Nylander, 1852 Hylaeus (Prosopis) coriaceus (Pérez, 1895) Hylaeus (Prosopis) garrulus (Warncke, 1981) Hylaeus (Prosopis) gibbus Saunders, 1850 Hylaeus (Prosopis) pictus (Smith, 1853)
Hylaeus (Prosopis) signatus berlandi (Benoist, 1943) Hylaeus (Prosopis) teruelus (Warncke, 1981) Hylaeus (Prosopis) variegatus (Fabricius, 1798) Dentigera Popov, 1939 Hylaeus (Dentigera) brachycephalus (Morawitz, 1868)
Hylaeus (Dentigera) brevicornis Nylander, 1852 Hylaeus (Dentigera) conformis Förster, 1871
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Hylaeus (Dentigera) gredleri Förster, 1871 Hylaeus (Dentigera) imparilis Förster, 1871 Hylaeus (Dentigera) pilosulus (Pérez, 1903) Paraprosopis Popov, 1939 Hylaeus (Paraprosopis) clypearis (Schenck, 1853)
Hylaeus (Paraprosopis) lineolatus (Schenck, 1861) Hylaeus (Paraprosopis) pictipes Nylander, 1852 Hylaeus (Paraprosopis) sinuatus (Schenck, 1853) Hylaeus (Paraprosopis) soror (Pérez, 1903) Hylaeus (Paraprosopis) taeniolatus Förster, 1871 Hylaeus Fabricius, 1793 Hylaeus (Hylaeus) angustatus (Schenck, 1861)
Hylaeus (Hylaeus) communis Nylander, 1852 Hylaeus (Hylaeus) difformis hispanicus
(Warncke, 1972)
Hylaeus (Hylaeus) gracilicornis (Morawitz, 1867) Hylaeus (Hylaeus) ibericus Dathe, 2000 Hylaeus (Hylaeus) moricei (Friese, 1898) Hylaeus (Hylaeus) nigrita (Fabricius, 1798) Lambdopsis Popov, 1939 Hylaeus (Lambdopsis) annularis (Kirby, 1802)
Hylaeus (Lambdopsis) spilotus Förster, 1871 Koptogaster Alfken, 1912 Hylaeus (Koptogaster) punctulatissimus Smith, 1843 Abrupta Mélehy, 1935 Hylaeus (Abrupta) cornutus Curtis, 1831 Spatulariella Popov, 1939 Hylaeus (Spatulariella) hyalinatus aragonensis
(Pittioni, 1950)
Hylaeus (Spatulariella) sulphuripes (Gribodo, 1894)
COLLETINAE Colletes Latreille, 1802 nigricans Colletes eous Morice, 1904 Colletes nigricans Gistel, 1857 carinatus Colletes canescens Smith, 1853
Colletes carinatus Radoszkowski, 1891 hylaeiformis Colletes hylaeiformis Eversmann, 1852
Colletes ligatus Erichson, 1835 caspicus Colletes dusmeti Noskiewicz, 1936 squamosus Colletes merceti Noskiewicz, 1936 fodiens Colletes abeillei Pérez, 1903
Colletes fodiens hispanicus Noskiewicz, 1936 Colletes noskiewiczi Cockerell, 1942 Colletes similis Schenck, 1853 foveolaris Colletes escalerai Noskiewicz, 1936
Colletes foveolaris Pérez, 1903 acutus Colletes acutus Pérez, 1903 cunicularius Colletes cunicularius (Linnaeus, 1761) clypearis Colletes floralis Eversmann, 1852
Colletes schmidi Noskiewicz, 1962
succinctus Colletes succinctus (Linnaeus, 1758) albomaculatus Colletes albomaculatus (Lucas, 1849)
ANDRENIDAE PANURGINAE Camptopoeum Spinola, 1843 Camptopoeum Spinola, Camptopoeum (Camptopoeum) friesei euzonum
(Warncke, 1972)
Panurgus Panzer, 1806 Panurgus Panzer, 1806 Panurgus (Panurgus) calcaratus lagopus
Warncke, 1972
Panurgus (Panurgus) cephalotes Latreille, 1811 Panurgus (Panurgus) dargius Warncke, 1972 Panurgus (Panurgus) dentipes Latreille, 1811 Panurgus (Panurgus) perezi Saunders, 1882 Panurgus (Panurgus) vachali siculus Morawitz, 1871 Euryvalvus Patiny, 1999 Panurgus (Euryvalvus) banksianus proximus
Saunders, 1881
Pachycephalopanurgus Panurgus (Pachycephalopanurgus) canescens
Patiny, 1999 Latreille, 1811
Panurgus (Pachycephalopanurgus) meridionalis
Patiny, Ortiz-Sánchez y Michez, 2005
Flavipanurgus Warncke, 1972 Flavipanurgus flavus (Friese, 1897) Flavipanurgus granadensis (Warncke, 1987) Flavipanurgus venustus (Erichson, 1835) Flavipanurgus ibericus ibericus (Warncke, 1972) Panurginus Nylander, 1848 Panurginus albopilosus (Lucas, 1846) Melitturga Latreille, 1809 Petrusianna Patiny, 1998 Melitturga (Petrusianna) caudata Pérez, 1879
ANDRENINAE Andrena Fabricius, 1775 Aciandrena Warncke, 1968 Andrena (Aciandrena) astrella Warncke, 1975 Aenandrena Warncke, 1968 Andrena (Aenandrena) aeneiventris Morawitz, 1872
Andrena (Aenandrena) hystrix Schmiedeknecht, 1883 Agandrena Warncke, 1968 Andrena (Agandrena) afrensis Warncke, 1967
Andrena (Agandrena) agilissima agilissima
(Scopoli, 1770)
Andrena (Agandrena) asperrima Pérez, 1895 Avandrena Warncke, 1968 Andrena (Avandrena) avara Warncke, 1967
Andrena (Avandrena) panurgina Destefani, 1889 Biareolina Dours, 1873 Andrena (Biareolina) lagopus Latreille, 1809 Brachyandrena Pittioni, 1948 Andrena (Brachyandrena) colletiformis
Morawitz, 1874
Andrena (Brachyandrena) miegiella Dours, 1873 Campylogaster Dours, 1873 Andrena (Campylogaster) nilotica Warncke, 1967 Andrena (Campylogaster) pruinosa Erichson, 1835 Carandrena Warncke, 1968 Andrena (Carandrena) aerinifrons Dours, 1873
Andrena (Carandrena) bellidis Pérez, 1895 Andrena (Carandrena) leucophaea Lepeletier, 1841 Andrena (Carandrena) microthorax Pérez, 1895 Andrena (Carandrena) nigroviridula Dours, 1873 Andrena (Carandrena) ranunculi
Schmiedeknecht, 1883
Chlorandrena Pérez, 1890 Andrena (Chlorandrena) abrupta Warncke, 1967 Andrena (Chlorandrena) boyerella Dours, 1872 Andrena (Chlorandrena) cinerea cinerea
Brullé, 1832
Andrena (Chlorandrena) cinerea elliptica Pérez, 1895 Andrena (Chlorandrena) humilis Imhoff, 1832 Andrena (Chlorandrena) livens Pérez, 1895 Andrena (Chlorandrena) nigroolivacea Dours, 1873 Andrena (Chlorandrena) rhyssonota Pérez, 1895 Andrena (Chlorandrena) senecionis Pérez, 1895 Andrena (Chlorandrena) rhenana Stoeckhert, 1930 Chrysandrena Hedicke, 1933 Andrena (Chrysandrena) alluaudi Benoist, 1961
Andrena (Chrysandrena) fertoni Pérez, 1895 Andrena (Chrysandrena) hesperia Smith, 1853 Cnemidandrena Hedicke, 1933 Andrena (Cnemidandrena) nigriceps (Kirby, 1802) Cordandrena Warncke, 1968 Andrena (Cordandrena) hedikae Jaeger, 1934 Didonia Gribodo, 1894 Andrena (Didonia) mucida Kreichbaumer, 1873 Distandrena Warncke, 1968 Andrena (Distandrena) fria Warncke, 1975
Andrena (Distandrena) longibarbis Pérez, 1895 Andrena (Distandrena) mariana Warncke, 1968 Andrena (Distandrena) nitidula Pérez, 1903 Andrena (Distandrena) orana Warncke, 1975 Euandrena Hedicke, 1933 Andrena (Euandrena) bicolor nigrosterna Pérez, 1902
Andrena (Euandrena) granulosa Pérez, 1902
SUPERFAMILIA FAMILA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Andrena (Euandrena) vulpecula Kriechbaumer, 1873 Fumandrena Warncke, 1975 Andrena (Fumandrena) djelfensis Pérez, 1895
Andrena (Fumandrena) fabrella meseta Warncke, 1975 Andrena (Fumandrena) pandosa Warncke, 1968 Graecandrena Warnke, 1968 Andrena (Graecandrena) nebularia Warncke, 1975
Andrena (Graecandrena) verticalis Pérez, 1895 Holandrena Pérez, 1890 Andrena (Holandrena) labialis (Kirby, 1802)
Andrena (Holandrena) variabilis Smith, 1853 Hoplandrena Pérez, 1890 Andrena (Hoplandrena) nuptialis Pérez, 1902
Andrena (Hoplandrena) trimmerana (Kirby, 1802) Hyperandrena Pittioni, 1948 Andrena (Hyperandrena) bicolorata (Rossi, 1790)
Andrena (Hyperandrena) florentina Magretti, 1883 Larandrena La Berge, 1964 Andrena (Larandrena) tunetana Schmiedeknecht, 1900 Lepidandrena Hedicke, 1933 Andrena (Lepidandrena) pandellei pandellei Pérez, 1895
Andrena (Lepidandrena) paucisquama Noskiewicz, 1924 Andrena (Lepidandrena) sardoa Lepeletier, 1841 Leucandrena Hedicke, 1933 Andrena (Leucandrena) leptopyga Pérez, 1895 Melanapis Cameron, 1902 Andrena (Melanapis) fuscosa fuscosa Erichson, 1835 Melandrena Pérez, 1890 Andrena (Melandrena) albopunctata melona
Warncke, 1967
Andrena (Melandrena) gallica Schmiedeknecht, 1883 Andrena (Melandrena) hispania Warncke, 1967 Andrena (Melandrena) morio lugubris Erichson, 1841 Andrena (Melandrena) nigroaenea nigrosericea
Dours, 1872
Andrena (Melandrena) nitida mixtura Warncke, 1967 Andrena (Melandrena) thoracica melanoptera
Hedicke, 1934
Micrandrena Ashmead, 1899 Andrena (Micrandrena) alfkenella sunna Warncke, 1975 Andrena (Micrandrena) curtula Pérez, 1903 Andrena (Micrandrena) exigua Erichson, 1835 Andrena (Micrandrena) icterina Warncke, 1974 Andrena (Micrandrena) minutula lenis Pérez, 1903 Andrena (Micrandrena) nana (Kirby, 1802) Andrena (Micrandrena) niveata Friese, 1887 Andrena (Micrandrena) proxima ampla Warncke, 1967 Andrena (Micrandrena) tenuistriata Pérez, 1895 Andrena (Micrandrena) tiaretta Warncke, 1974 Notandrena Pérez, 1890 Andrena (Notandrena) langadensis Warncke, 1965
Andrena (Notandrena) nitidiuscula nitidiuscula
Schenck, 1853
Opandrena Robertson, 1902 Andrena (Opandrena) schencki Morawitz, 1866 Plastandrena Hedicke, 1933 Andrena (Plastandrena) bimaculata lichata
Warncke, 1967
Andrena (Plastandrena) pilipes Fabricius, 1781 Andrena (Plastandrena) tibialis corvina Warncke, 1967 Poecilandrena Hedicke, 1933 Andrena (Poecilandrena) labiata bellina Warncke, 1967 Poliandrena Warncke, 1968 Andrena (Poliandrena) blanda Pérez, 1895
Andrena (Poliandrena) corax Warncke, 1967 Andrena (Poliandrena) florea Fabricius, 1793 Andrena (Poliandrena) limbata dusmeti Warncke, 1967 Andrena (Poliandrena) macroptera Warncke, 1974 Andrena (Poliandrena) murana Warncke, 1967 Andrena (Poliandrena) oviventris Pérez, 1895 Andrena (Poliandrena) relata Warncke, 1967 Ptilandrena Robertson, 1902 Andrena (Ptilandrena) angustior impressa
Warncke, 1967
Andrena (Ptilandrena) vetula Lepeletier, 1841 Rufandrena Warncke, 1968 Andrena (Rufandrena) orbitalis Morawitz, 1871 Simandrena Pérez, 1890 Andrena (Simandrena) antigana Pérez, 1895
Andrena (Simandrena) breviscopa Pérez, 1895 Andrena (Simandrena) combinata (Christ, 1791) Andrena (Simandrena) congruens Schmiedeknecht, 1884 Andrena (Simandrena) dorsata propinqua Schenck, 1853 Andrena (Simandrena) lepida Schenck, 1861
Andrena (Simandrena) rhypara Pérez, 1903 Suandrena Warncke, 1968 Andrena (Suandrena) cyanomicans Pérez, 1895
Andrena (Suandrena) suerinensis Friese, 1884 Taeniandrena Hedicke, 1933 Andrena (Taeniandrena) ovatula ovatula (Kirby, 1802)
Andrena (Taeniandrena) ovatula poupillieri Dours, 1872 Andrena (Taeniandrena) russula Lepeletier, 1841 Andrena (Taeniandrena) similis similis Smith, 1849 Thysandrena Lanham, 1949 Andrena (Thysandrena) hypopolia Schmiedeknecht, 1884 Truncandrena Warncke, 1968 Andrena (Truncandrena) doursana Dufour, 1853
Andrena (Truncandrena) ferrugineicrus Dours, 1872 Andrena (Truncandrena) medeninensis Pérez, 1895 Andrena (Truncandrena) minapalumboi Gribodo, 1894 Andrena (Truncandrena) truncatilabris espanola
Warncke, 1967
Andrena (Truncandrena) villipes Pérez, 1895 Zonandrena Hedicke, 1933 Andrena (Zonandrena) discors Erichson, 1841
Andrena (Zonandrena) flavipes puber Erichson, 1835 Andrena (Zonandrena) soror (Dours, 1872)
HALICTIDAE HALICTINAE Halictus Latreille, 1804 Seladonia Robertson, 1918 Halictus (Seladonia) gemmeus Dours, 1872
Halictus (Seladonia) nivalis Ebmer, 1985 Halictus (Seladonia) seladonius (Fabricius, 1794) Halictus (Seladonia) smaragdulus Vachal, 1895 Halictus (Seladonia) subauratus subauratus (Rossi, 1792) Halictus Latreille, 1804 Halictus (Halictus) asperulus Pérez, 1895
Halictus (Halictus) brunnescens (Eversmann, 1852) Halictus (Halictus) consobrinus Pérez, 18951
Halictus (Halictus) crenicornis Blüthgen, 1923 Halictus (Halictus) eurygnathus Blüthgen, 1931 Halictus (Halictus) fulvipes (Klug, 1817) Halictus (Halictus) fumatipennis Blüthgen, 1924 Halictus (Halictus) maculatus Smith, 1848 Halictus (Halictus) maroccanus Blüthgen, 1934 Halictus (Halictus) patellatus Morawitz, 1873 Halictus (Halictus) quadricinctus (Fabricius, 1776) Halictus (Halictus) quadripartitus Blüthgen, 1924 Halictus (Halictus) rubicundus (Christ, 1791) Halictus (Halictus) scabiosae (Rossi, 1790) Halictus (Halictus) senilis (Eversmann, 1852) Halictus (Halictus) sexcinctus (Fabricius, 1775) Halictus (Halictus) simplex Blüthgen, 1923 Halictus (Halictus) aff. tetrazonius (Klug, 1817) Halictus (Halictus) tridivisus Blüthgen, 1923 Vestitohalictus Blüthgen 1961 Halictus (Vestitohalictus) pollinosus Sichel, 1860
Halictus (Vestitohalictus) vestitus Lepeletier, 1841 Lasioglossum Curtis, 1833 Lasioglossum Curtis, 1833 Lasioglossum (Lasioglossum) aegyptiellum (Strand, 1909)
Lasioglossum (Lasioglossum) albocinctum (Lucas, 1849) Lasioglossum (Lasioglossum) bimaculatum (Dours, 1872) Lasioglossum (Lasioglossum) callizonium Pérez, 1895 Lasioglossum (Lasioglossum) costulatum(Kriechbaumer, 1873) Lasioglossum (Lasioglossum) cristula (Pérez, 1895) Lasioglossum (Lasioglossum) discum fertomi (Vachal, 1895)
SUPERFAMILIA FAMILA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Lasioglossum (Lasioglossum) laevigatum (Kirby,1802) Lasioglossum (Lasioglossum) leucozonium cedri
Ebmer, 1976
Lasioglossum (Lasioglossum) leucozonium elysium
Ebmer, 1979
Lasioglossum (Lasioglossum) pallens (Brullé, 1832) Lasioglossum (Lasioglossum) perclavipes (Blüthgen, 1934) Lasioglossum (Lasioglossum) prasinum (Smith, 1848) Lasioglossum (Lasioglossum) sexnotatum (Kirby, 1802) Lasioglossum (Lasioglossum) subfasciatum (Imhoff, 1832) Lasioglossum (Lasioglossum) xanthopum (Kirby, 1802) Lasioglossum (Lasioglossum) zonulum elysium Ebmer, 1979 Evylaeus Robertson, 1902 Lasioglossum (Evylaeus) aeratum (Kirby, 1802)
Lasioglossum (Evylaeus) albovirens albovirens (Pérez, 1895) Lasioglossum (Evylaeus) albovirens bequaerti (Blüthgen, 1923) Lasioglossum (Evylaeus) angusticeps (Perkins, 1895) Lasioglossum (Evylaeus) aureolum (Pérez, 1903) Lasioglossum (Evylaeus) brevicorne (Schenck, 1870) Lasioglossum (Evylaeus) capitale (Pérez, 1903) Lasioglossum (Evylaeus) castilianum (Blüthgen, 1931) Lasioglossum (Evylaeus) clypeare (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) convexiusculum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) dusmeti (Blüthgen, 1924) Lasioglossum (Evylaeus) elegans (Lepeletier, 1841) Lasioglossum (Evylaeus) glabriusculum (Morawitz, 1872) Lasioglossum (Evylaeus) griseolum (Morawitz, 1872) Lasioglossum (Evylaeus) helios Ebmer, 1985 Lasioglossum (Evylaeus) ibericum Ebmer, 1975 Lasioglossum (Evylaeus) immunitum (Vachal, 1895) Lasioglossum (Evylaeus) intermedium (Schenck, 1868) Lasioglossum (Evylaeus) interruptum (Panzer, 1798) Lasioglossum (Evylaeus) laticeps (Schenck, 1868) Lasioglossum (Evylaeus) limbellum ventrale (Pérez, 1903) Lasioglossum (Evylaeus) littorale occitanicum Ebmer, 1976 Lasioglossum (Evylaeus) lucidulum (Schenck, 1861) Lasioglossum (Evylaeus) malachurum (Kirby, 1802) Lasioglossum (Evylaeus) marginatum (Brullé, 1832) Lasioglossum (Evylaeus) mediterraneum (Blüthgen, 1926) Lasioglossum (Evylaeus) mesosclerum (Pérez, 1903) Lasioglossum (Evylaeus) minutissimum (Kirby, 1802) Lasioglossum (Evylaeus) morio (Fabricius, 1793) Lasioglossum (Evylaeus) nigripes (Lepeletier, 1841) Lasioglossum (Evylaeus) nitidiusculum nitidiusculum
(Kirby, 1802)
Lasioglossum (Evylaeus) orihuelicus (Blüthgen, 1924) Lasioglossum (Evylaeus) parvulum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) pauperatum (Brullé, 1832) Lasioglossum (Evylaeus) pauxillum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) politum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) pseudoplanulum (Blüthgen, 1924) Lasioglossum (Evylaeus) punctatissimum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) puncticolle (Morawitz, 1872) Lasioglossum (Evylaeus) pygmaeum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) quadrisignatum (Schenck, 1853) Lasioglossum (Evylaeus) smeathmanellum (Kirby, 1802) Lasioglossum (Evylaeus) sphecodimorphum (Vachal, 1892) Lasioglossum (Evylaeus) strictifrons (Vachal, 1895) Lasioglossum (Evylaeus) subhirtum (Lepeletier, 1841) Lasioglossum (Evylaeus) transitorium planulum (Pérez, 1903) Lasioglossum (Evylaeus) vergilianus (Pérez, 1903) Lasioglossum (Evylaeus) villosulum (Kirby, 1802) Lasioglossum (Evylaeus) virens (Erichson, 1835)
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Sphecodes Latreille, 1804 Sphecodes albilabris (Fabricius, 1793) Sphecodes alternatus Smith, 1853 Sphecodes crassus Thomson, 1870 Sphecodes ephippius (Linnaeus, 1767) Sphecodes gibbus (Linnaeus, 1758) Sphecodes hirtellus Blüthgen, 1932 Sphecodes majalis Pérez, 1903 Sphecodes monilicornis (Kirby, 1802) Sphecodes olivieri Lepeletier y Serville, 1825 Sphecodes pinguiculus Pérez, 1903 Sphecodes pseudofasciatus Blüthgen, 1925 Sphecodes rubicundus Hagens, 1875 Sphecodes ruficrus (Erichson, 1835)
Nomioides Schenck, 1867 Ceylalictus Strand, 1913 Nomioides (Ceylalictus) variegatus (Olivier, 1789) Nomioides Schenck, 1867 Nomioides (Nomioides) facilis (Smith, 1853)
Nomioides (Nomioides) minutissimus (Rossi, 1790)
NOMIINAE Pseudapis Kirby, 1900 Nomiapis Cockerell, 1919 Pseudapis (Nomiapis) bispinosa albocincta (Lucas, 1869) Pseudapis (Nomiapis) diversipes (Latreille, 1806) Pseudapis (Nomiapis) monstrosa (Costa, 1861) Pseudapis (Pseudapis) valga (Gerstäcker, 1872)
ROPHITINAE Dufourea Lepeletier, 1841 Dufourea Lepeletier, 1841 Dufourea (Dufourea) halictula (Nylander, 1852) Dufourea (Dufourea) trautmanni Dusmet, 1935 Dentirophites Warncke, 1979 Dufourea (Dentirophites) gaullei Vachal, 1897
Dufourea (Dentirophites) lusitanica Ebmer, 1999 Cephalictoides Cockerell, 1924 Dufourea (Cephalictoides) paradoxa nivalis Ebmer, 1989 Glossadufourea Ebmer, 1993 Dufourea (Glossadufourea) longiglossa Ebmer, 1993 Systropha Illiger, 1805 Systropha curvicornis (Scopoli, 1770)
Systropha grandimargo Pérez, 1905
MELITTIDAE MELITTINAE Melitta Kirby, 1802 Melitta iberica Warncke, 1973
Melitta maura (Pérez, 1895)
DASYPODAINAE Dasypoda Latreille, 1802 Dasypoda albimana Pérez, 1905 Dasypoda cingulata Erichson, 1835 Dasypoda crassicornis Friese, 1896 Dasypoda dusmeti Quilis, 1928 Dasypoda hirtipes (Fabricius, 1793) Dasypoda morotei Quilis, 1928 Dasypoda visnaga (Rossi, 1790)
MEGACHILIDAE MEGACHILINAE Lithurgus Berthold, 1827 Lithurgus Berthold, 1827 Lithurgus (Lithurgus) chrysurus Fonscolombe, 1834 Lithurgus (Lithurgus) cornutus fuscipennis Lepeletier, 1841 Lithurgus (Lithurgus) tibialis Morawitz, 1875
MEGACHILINAE Creightonella Cockerell, 1908 Metamegachile Tkalcµ˚, 1967 Creightonella (Metamegachile) albisecta (Klug, 1817) Chalicodoma Lepeletier, 1841 Allochalicodoma Tkalcµ˚, 1970 Chalicodoma (Allochalicodoma) lefebvrei albida
(Pérez, 1897)
Chalicodoma Lepeletier, 1841 Chalicodoma (Chalicodoma) albonotata setulosa
Pérez, 1895
Chalicodoma (Chalicodoma) baetica Gerstäcker, 1869 Chalicodoma (Chalicodoma) pyrenaica pyrenaica
(Lepeletier, 1841)
Chalicodoma (Chalicodoma) sicula hiendlmayri (Friese, 1896) Pseudomegachile Friese, 1899 Chalicodoma (Pseudomegachile) ericetorum melaleuca
Van der Zanden, 1989
MEGACHILE Eutricharaea Thomson, 1872 Megachile (Eutricharaea) atratula Rebmann, 1968
LATREILLE,1802 Megachile (Eutricharaea) leachella Curtis, 1828
Megachile (Eutricharaea) pilidens Alfken, 1924 Megachile Latreille, 1802 Megachile (Megachile) centuncularis centuncularis
(Linnaeus, 1758)
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Megachile (Megachile) genalis buyssoni Pérez, 1890 Megachile (Megachile) melanopyga Costa, 1863 Neoeutricharaea Rebmann, 1967 Megachile (Neoeutricharaea) apicalis Spinola, 1808
Megachile (Neoeutricharaea) deceptoria Pérez, 1890 Megachile (Neoeutricharaea) leucomalla Gerstäcker, 1869 Xanthosarus Robertson, 1903 Megachile (Xanthosarus) analis Nylander, 1852
Megachile (Xanthosarus) giraudi Gerstäcker, 1869 Megachile (Xanthosarus) lagopoda (Linnaeus, 1761) Coelioxys Latreille, 1809 Mesocoelioxys Ruszkowski, 1986 Coelioxys (Mesocoelioxys) argentea Lepeletier, 1841
Coelioxys Latreille, 1809 Coelioxys (Coelioxys) aurolimbata Förster, 1853 Coelioxys (Coelioxys) inermis (Kirby, 1802)
Coelioxys (Coelioxys) rufescens Lepeletier y Serville, 1825 Allocoelioxys Tkalcµ˚, 1974 Coelioxys (Allocoelioxys) acanthura (Illiger, 1806)
Coelioxys (Allocoelioxys) afra Lepeletier, 1841 Coelioxys (Allocoelioxys) brevis Eversmann, 1852 Coelioxys (Allocoelioxys) echinata Förster, 1853 Coelioxys (Allocoelioxys) haemorrhoa Förster, 1853 Coelioxys (Allocoelioxys) obtusa Pérez, 1883 Dioxys Lepeletier Dioxys Lepeletier Dioxys (Dioxys) ardens Gerstäcker, 18692
y Serville, 1825 y Serville, 1825 Dioxys (Dioxys) moesta Costa, 1883 Dioxys (Dioxys) cincta (Jurine, 1807) Dioxys (Dioxys) pumila Gerstäcker, 1869
Anthocopa Lepeletier Anthocopa Lepeletier y Serville, 1825 Anthocopa (Anthocopa) antigae antigae (Pérez, 1895)
y Serville, 1825 Anthocopa (Anthocopa) bisulca (Gerstäcker, 1869) Anthocopa (Anthocopa) pulchella (Pérez, 1895) Arctosmia Schmiedeknecht, 1885 Anthocopa (Arctosmia) grumi (Morawitz, 1894) Erythrosmia Schmiedeknecht, 1885 Anthocopa (Erythrosmia) andrenoides (Spinola, 1808) Odontanthocopa Tkalcµ˚, 1974 Anthocopa (Odontanthocopa) bidentata (Morawitz, 1876)
Anthocopa (Odontanthocopa) fallax (Pérez, 1895) Anthocopa (Odontanthocopa) scutellaris (Morawitz, 1868) Hoplitis Klug, 1807 Alcidamea Cresson, 1864 Hoplitis (Alcidamea) acuticornis hispanica
(Schmiedeknecht, 1885)
Hoplitis (Alcidamea) claviventris columba (Warncke, 1991) Hoplitis (Alcidamea) digitata ibericola
(Mavromoustakis, 1947)
Hoplitis (Alcidamea) mitis granadae Tkalcµ˚, 1984 Hoplitis (Alcidamea) praestans (Morawitz, 1893) Allosmia Tkalcµ˚, 1974 Hoplitis (Allosmia) rufohirta (Latreille, 1811)
Hoplitis (Allosmia) rutila (Erichson, 1835) Annosmia Warncke, 1991 Hoplitis (Annosmia) marchali (Pérez, 1902) Hoplitis Klug, 1807 Hoplitis (Hoplitis) adunca contraria Tkalcµ˚, 1974
Hoplitis (Hoplitis) anthocopoides anthocopoides
(Schenck, 1853)
Hoplitis (Hoplitis) benoisti benoisti (Alfken, 1935) Hoplitis (Hoplitis) crenulata (Morawitz, 1871) Hoplitis (Hoplitis) fertoni Pérez, 1890
Hoplitis (Hoplitis) insularis (Schmiedeknecht, 1885) Hoplitis (Hoplitis) loti (Morawitz, 1868)
Hoplitis (Hoplitis) lysholmi (Friese, 1899) Hoplitis (Hoplitis) mucida (Dours, 1873) Hoplitis (Hoplitis) ochraceicornis (Ferton, 1902) Hoplitis (Hoplitis) ravouxi (Pérez, 1902) Nasutosmia Griswold y Michener, 1998 Hoplitis (Nasutosmia) nasuta (Friese, 1899) Pentadentosmia Warncke, 1991 Hoplitis (Pentadentosmia) cadiza (Warncke, 1991) Prionohoplitis Tkalcµ˚, 1993 Hoplitis (Prionohoplitis) brachypogon (Pérez, 1879) Osmia Panzer, 1806 Aceratosmia Schmiedeknecht, 1885 Osmia (Aceratosmia) nasoproducta Ferton, 1910
Helicosmia Thomson, 1872 Osmia (Helicosmia) aredeola Warncke, 1988 Osmia (Helicosmia) aurulenta (Panzer, 1799) Osmia (Helicosmia) dimidiata rossica Friese, 1899 Osmia (Helicosmia) caerulescens caerulescens (Linnaeus, 1758) Osmia (Helicosmia) heteracantha Pérez, 1895
Osmia (Helicosmia) latreillei iberoafricana Peters, 1975 Osmia (Helicosmia) labialis Pérez, 1879
Osmia (Helicosmia) melanogaster Spinola, 1808 Osmia (Helicosmia) niveata (Fabricius, 1804) Osmia (Helicosmia) niveibarbis Pérez, 1902 Osmia (Helicosmia) niveocincta Pérez, 1879 Osmia (Helicosmia) notata (Fabricius, 1804) Osmia (Helicosmia) signata Erichson, 1835 Osmia (Helicosmia) tunensis (Fabricius, 1787) Hemiosmia Tkalcµ˚, 1975 Osmia (Hemiosmia) argyropyga Pérez, 1879
Osmia (Hemiosmia) balearica Schmiedeknecht, 1885 Osmia (Hemiosmia) iberica Van der Zanden, 1987 Osmia (Hemiosmia) uncicornis Pérez, 18953
Osmia Panzer, 1806 Osmia (Osmia) cornuta cornuta (Latreille, 1805) Osmia (Osmia) rufa rufa (Linnaeus, 1758) Osmia (Osmia) tricornis Latreille, 1811
Pyrosmia Tkalcµ˚, 1975 Osmia (Pyrosmia) cephalotes cephalotes Morawitz, 1870 Osmia (Pyrosmia) cyanoxantha Pérez, 1879 Osmia (Pyrosmia) ferruginea Latreille, 1811 Osmia (Pyrosmia) saxicola Ducke, 1899
Osmia (Pyrosmia) submicans submicans Morawitz, 1870 Osmia (Pyrosmia) versicolor corrusca Erichson, 1835 Osmia (Pyrosmia) viridana mulleolus Van der Zanden, 1984 Tergosmia Warncke, 1988 Osmia (Tergosmia) lunata Benoist, 1928
Osmia (Tergosmia) tergestensis Ducke, 1897 Protosmia Ducke, 1900 Nanosmia Griswold, 1998 Protosmia (Nanosmia) asensioi Griswold y Parker, 1987
Protosmia Ducke, 1900 Protosmia (Protosmia) stigmatica (Pérez, 1895) Chelostoma Latreille, 1809 Chelostoma Latreille, 1809 Chelostoma (Chelostoma) emarginatum (Nylander, 1856) Heriades Spinola, 1808 Heriades Spinola, 1808 Heriades (Heriades) crenulatus Nylander, 1856
Heriades (Heriades) rubicola Pérez, 1890 Trachusa Panzer, 1804 Archianthidium Mavromoustakis, 1939 Trachusa (Archianthidium) laticeps (Morawitz, 1874) Anthidium Fabricius, 1804 Anthidium Fabricius, 1804 Anthidium (Anthidium) cingulatum cingulatum Latreille, 1809
Anthidium (Anthidium) diadema Latreille, 1809 Anthidium (Anthidium) florentinum florentinum
(Fabricius, 1775)
Anthidium (Anthidium) manicatum manicatum
(Linnaeus, 1894)
Anthidium (Anthidium) punctatum Latreille, 1809 Anthidium (Anthidium) taeniatum taeniatum Latreille,1809 Proanthidium Friese, 1898 Anthidium (Proanthidium) oblongatum oblongatum
(Illiger, 1806)
Anthidiellum Cockerell, 1904 Anthidiellum Cockerell, 1904 Anthidiellum (Anthidiellum) strigatum strigatum (Panzer, 1805) Icteranthidium Michener, 1948 Icteranthidium ferrugineum ferrugineum (Fabricius, 1787)
Icteranthidium grohmanni grohmanni (Spinola, 1838) Icteranthidium laterale scutellare (Latreille, 1809) Pseudoanthidium Friese, 1898 Pseudoanthidium Friese, 1898 Pseudoanthidium (Pseudoanthidium) lituratum (Panzer, 1801)
Exanthidium Pasteels, 1969 Pseudoanthidium (Exanthidium) eximium (Giraud, 1863) Royanthidium Pasteels, 1969 Pseudoanthidium (Royanthidium) melanurum (Klug, 1832) Afranthidium Michener, 1948 Mesanthidium Popov, 1950 Afranthidium (Mesanthidium) schulthessii (Friese, 1897) Rhodanthidium Isensee, 1927 Rhodanthidium Isensee, 1927 Rhodanthidium (Rhodanthidium) infuscatum infuscatum
(Erichson, 1835)
Rhodanthidium (Rhodanthidium) septemdentatum septemdentatum (Latreille, 1809)
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
Rhodanthidium (Rhodanthidium) siculum (Spinola, 1838) Rhodanthidium (Rhodanthidium) sticticum sticticum
(Fabricius, 1793)
Asianthidium Popov, 1950 Rhodanthidium (Asianthidium) caturigense
(Giraud, 1863)
Stelis Panzer, 1806 Stelis Panzer, 1806 Stelis (Stelis) breviuscula (Nylander, 1848) Stelis (Stelis) odontopyga Noskiewicz, 1926 Stelis (Stelis) phaeoptera (Kirby, 1802)
Stelis (Stelis) punctulatissima hellenica Mavromoustakis, 1960 Stelis (Stelis) signata flavescens Friese, 1925
Stelidomorpha Morawitz, 1875 Stelis (Stelidomorpha) nasuta (Latreille, 1809)
ANTHOPHORIDAE ANTHOPHORINAE Habropoda Smith, 1854 Habropoda zonatula Smith, 1854
Anthophora Latreille, 1803 Anthophora Latreille, 1803 Anthophora (Anthophora) fulvitarsis Brullé, 1832 Anthophora (Anthophora) plumipes (Pallas, 1772) Anthophora (Anthophora) salviae (Panzer, 1804) Anthophora (Anthophora) senescens Lepeletier, 1841 Anthophora (Anthophora) subterranea Germar, 1826 Pyganthophora Brooks, 1988 Anthophora (Pyganthophora) aestivalis (Panzer, 1801)
Anthophora (Pyganthophora) andalusica Pérez, 1902 Anthophora (Pyganthophora) atroalba Lepeletier, 1841 Anthophora (Pyganthophora) balearica (Friese, 1896) Anthophora (Pyganthophora) leucophaea Pérez, 1879 Anthophora (Pyganthophora) retusa (Linnaeus, 1758) Anthophora (Pyganthophora) romandii Lepeletier, 1841 Lophanthophora Brooks, 1988 Anthophora (Lophanthophora) agama Radoszkowski, 1869
Anthophora (Lophanthophora) biciliata Lepeletier, 1841 Anthophora (Lophanthophora) dispar Lepeletier, 1841 Anthophora (Lophanthophora) hispanica (Fabricius, 1787) Anthophora (Lophanthophora) mucida Gribodo, 1873 Anthophora (Lophanthophora) robusta (Klug, 1845) Caranthophora Brooks, 1988 Anthophora (Caranthophora) pubescens (Fabricius, 1781) Paramegilla Friese, 1897 Anthophora (Paramegilla) balneorum Lepeletier, 1841
Anthophora (Paramegilla) femorata (Olivier, 1789) Anthophora (Paramegilla) ferruginea Lepeletier, 1841 Anthophora (Paramegilla) quadricolor (Erichson, 1840) Melea Sandhouse, 1943 Anthophora (Melea) plagiata (Illiger, 1806)
Petalosternon Brooks, 1988 Anthophora (Petalosternon) crassipes Lepeletier, 1841 Anthophora incertae sedis
Anthophora thomsoni Saunders, 1882 Heliophila Klug, 1807 Heliophila bimaculata (Panzer, 1798)
Heliophila fulvodimidiata (Dours, 1869) Amegilla Friese, 1897 Zebramegilla Brooks, 1988 Amegilla albigena (Lepeletier, 1841)
Amegilla Friese, 1897 Amegilla garrula (Rossi, 1790) Amegilla quadrifasciata (De Villers, 1789) Micramegilla Brooks, 1988 Amegilla andresi (Friese, 1914)
Amegilla fasciata (Fabricius, 1775) Melecta Latreille, 1802 Melecta albifrons albifrons (Förster, 1771)
Melecta albifrons albovaria Erichson, 1840 Melecta duodecimmaculata (Rossi, 1790) Melecta luctuosa (Scopoli, 1770) Eupavlovskia Popov, 1955 Eupavlovskia funeraria (Smith, 1854) Thyreus Panzer, 1806 Thyreus affinis (Morawitz, 1874)
Thyreus histrionicus (Illiger, 1806) Thyreus orbatus (Lepeletier, 1841) Thyreus ramosus (Lepeletier, 1841) Eucera Scopoli, 1770 Agatheucera Sitdikov y Pesenko, 1988 Eucera (Atopeucera) decolorata Gribodo, 1924
SUPERFAMILIA FAMILIA SUBFAMILIA GÉNERO SUBGÉNERO GRUPO ESPECIE
3: La cita se debe a Pérez (1895), quien comete el lapsus de considerar la colonia británica de Gibraltar como “España”. Se incluye aquí ya que podemos asumir que la cita pertenece a Andalucía desde el punto de vista estrictamente geográfico.