• f¿- i-Ä-v;
'■r\ ' ''■”'■^■■^‘■3 iT'. •
'■-w
i5r - VVf;,>y;-v^
ti
î*ïi*p
.•t» •' - :^A'-
•9m
f
Ê-' -.-S-V
•J
!
rC . 6 .
»0 ^ / CJ
COMPENDIUM
F H E O R I C ^ ,
S £ U
r u d i m e n t A
ARTIS NOTARISE,
;>
; •• » • r- .■ i " * >?
'- • ■ ■ - V : :5.- '■•^;''•^^■ I ■•./ -
• ■- ■
* ■■ *• -• ■ ■•■ ■■'.'» ’1 ^ . , ' ^ * . ^ - *■
¿ .
.S'-*?-:
:-3 f
*
'■•X; k••' »2:
COMPENDIUM
T H E O R I C i E ,
S E U
R U D I M E N T A
ARTIS NOTARIA,
E X Q . Ü A M P L U R I M I S EJUSDEM A R T IS Audloribiis compilata
A P E T K O J O A N N M PER ER J^ E T BLASCO^
Apoflolica 5 atque Kegia. mBoritiitibus Notario Publico, de Numero Collegii D m uf& , ejufqne Priore , ac pro
Ciyitittis Populo in Patrio Convenm^
aHu Perfinario Syndico^
C U M R E G l A R U M O R D I N A T I O N U M ad Arcetn Notarise pertinentium infertione, atquc
in hac impreiTione nonnullarum aliarum additionc,
I P S I M A G N I F I C O , E T D I S C R E T O C o lleg io dicatum.
C U M SU P E K IO K U M P E K M IS S U
Figueriis : Ex Officina Ignatiì Porter T yp ograp h u j Anno Domini M .C C .L X X IL
E X M A R C O T U L I O C I C E R O N E
hib*
a.
de Dtyinat.E R O T I M A ,
S E U
I N T E R R O G A T I O.
^ o d enm Retmhllca ajferre majus
,
mellujyejojfumus
,
qm m ^'É ècÌdm ùf'^ atque erudimus jtéyentutm %M A G N IF IC O , & D IS C R E T O C O L L E G I O' Notariorutn publicofum , & de Numero
Civitatis Dercufe.
K CI ' A r qmppe nos ad retril/titioricm dati accepta largitio ^ aie Salvianus, (1)£^ acceptum beiìfiàmn <stern£ nic- morÌA infingendum eß ^ juxta Stoici C o rd u ven iìs P h ilofop lii fcntentiam (2)5 & quidé meritòjiiam ut cenfuit
alter ille Peripateticiis : Memoria efi S C R IB A intus manens ^ (3) qui de acceptis beneficiis notam fum it, ad h o c , ut illorum fi: gratitiido perennis, diururnitateque temporis oblivioni non fubjaceant, quia mhil eß grato animo honeßius. (4)
Hifce enim ego doftrinis inilruftus , dum me gratutn exhibere peropto , non alluni, nifi T e , venerabile C o l
legium Notariorunf publicorum 5 & de Num ero C ivita
tis D ertufe 5 in iftius Compendii Patronum invocare va- le o , nam fi aliter exequi perpenderem , in horribili ingratitudinis vitio lapfus crederer , atque oblivioni obrutus, quod merui ( ctfi immeritus ) in primo ejufdem C o llegii Collegarum Num ero infcribi tempore , quo S. C . R. M. D om ini noftri Ferdinand! S e x ti, in Hifpania
tunc
&
( 1 ) Salvian. Uh. i . deEcclef.
( » ) Seneca ad Lue. eftfi. »*3 ( 3 ) Ariftot, (ii
é4 )
tune füeliciter regnantls, & nunc , ut piè credim us, in coelcil:ia Regna gaudenris, diólum Collegiui'n antiquifíi- ni¿ ereñum inftaurare dignatus tuie, cum regia Schedu- la data Matriti rB.Januani 1 7 5 3. ipfique C o llegio ap- tiores largire O rdinationes, ex quibus multuín T ib i ar
rogar illa , perqiiam duodecim Cojlegarum Numeras aíTignatur ; aam ü Rex R eg u m , & Dominas Dominan- tium duodecim fuper Ifrael ftaruir Judices, qui Popu- lum rexeru n t(5), duodecim in hoc Populo Derrufeníi ítatuit Rex noftcr Judices Notarios (5) , qu¡ hominum Dertufenrium gefta, ncdum in ^quitate regant, fed &
ordinate decernant, oñicium namque Notarii in fumma veritate con fiílit, ficut & ludicis ejl femper in cmfis ve^
rum fequi. Si duodecim Deus V i r e s , omni virtute pn^- ditos , Ápoílolos elegit divina Fidei confervatores (7), duodecim & etlam Viros adfcripros S. C. R. M. in hac U rb e ,& humin.^ fidei unufquifque foret archetypon. Si íiliis Ifrael per duodecim i^atcs iuE llm fluenca mana- runc (8 ) , fie fimilitcr per duodecim N otarios (fontes veritatis ) fluenta Juftiti^ filiis Dertufse manere videmus;
fitritum c ft, Q^wòàyirms unit<t forttor , & ColUgium ideiTi ac unU fonar, dum meorum Connotariorum virtù- tes in hoc miror C o llegio congregaras, fas mihi ílt cuna
Pfal-
S ) Líb. Juxlíc.
( 6 ) P --tru s P h ilip . C o r n . fo»/*, 1 3 8 . > 0/ « » . i . : N o t a r i u s efi
Judex chartularius &c»
( 7 ) Lue. >cr/. I 3.
( 8 ) Exod. i ; . >¿r/. 27,
P f a l m l ñ a d e c a n t a r e : Ecce qukm honum q iú m jin u n - d u m habitare fr a t r c s in unum , ( 9) , & p r o r u m p c v c c u m M i n o r i t à P o l o , q u ò d duodena^rìns n u m ctu s ( i d e i t , h o c d u o d c n à r i u n i D e r t u f e n f e C o l l e g i u m ) confumma- tA tnqi^eyirtutem a-dumbrat. ( i o )
TiÌm igitu r. Magnifico è t Difcreto C o lle g io , hoc jn:Ì labons fyntagma obfequiofa volúntate d i c o , humi- licerque T e p reco r, ut Tuo cum notiiliino m igifterio, errores , &: defe¿lus à ms in hoc Opere perpetraros, correglre emendare , hancque me¿e gratitudinis obla- tionem , qii^ , licét exigua, cum exhibition fu o^eris pro- batio eft amoris , admittere d ign eris, pariter & pr^ecipe- re cun£lis Tyrunculis, quando praxim Notarise m aliquo C o llega inire incipiàc, uthujus Compendti dccoration'em iterate non definant, ac inter fé conferant, etiamfi opus fuerit 5 aliqucm Collegam , qui eìs prsefidcat , atquc dubia patefaciat ailìgnare ; ita eniin hifce rudimcntis im buti', hàcquc Theoricà illum inati, fcientifici efficien- tur Thabelliones , qui huic noftrie Dertuienli Reipubli- frudtum afferent, & tam D ifcreti C o llegii hue ufque meritò acquifitum honorem , nediìm incolumsn fervent, verum etiam in dies corufcari facere mereantur : fic
Omnipotcntem humiliter ex orat
T ui minor , & obfequentiffimus C ollega
Petrtés loxnnes Perera. Ll-
( ^ ) P f a l m . 1 3 X.
L IC E N C IA D EL O R D IN A R IO . N OS D ON FRANCISCO M A N U E L
de Kiycro ^ Presbitero ^ Do[^or en umbos Derechos'^
Abogado de los Redes Confejos ^ y en lo E fp r itm l, y Temporal Vroyifor , O ficid, y Vicaria Generdpor el llltífirijjijimo 5 y Reyerendijjimo Señor Don Bernardo VeUrde ^ por U grácil de Dios ^ y de U Smtít Sedè Apofiolica 5 Obijpo de Tortofk , del Canfejo de Jh
Magef^ad
P O R Li preferite , y por lo que à N o s toca , dam os liccn cia, paraque fe pueda im prim ir, è imprima el Libro intitulado : Compendium TheoricíS ^feu Rudimen^^
tA Artis Notaries , compuefto por Pedro Juan Perera , j B la fco , N otario Publico Apoftolico , y Real del Nit*
mero 5 y C o llegio de efta Ciudad de T ortofa, median^
te à que de nueftra orden , y comiffion ha fido vifto , y reconocido por D on Juan Bautif e ^g^n;^ Ma4^4?.o, P r|&
biterO jD oftor en ambos D erechos,A bogado de los Rea
les Concejos, R e¿lor de la Parroquial Iglefia de la V illa de N ales de efte O bifpado , y de fu cenfura c o n ila , que no contiene cofa alguna opuefta á nueftra Santa Fe Catho- lic a , y buenas coílumbres. Dada en el Palacio Epifcopal de la Ciudad de T ortofa, à los veinte y dos dias del mes Enero del año mil feteciemos fefenra y ocho.
Dr. Riyero , Vie. Gen.
Ppr ma^ndado del III. Sr. Provifor, O ffic.y V.G.
Lugar del Se^^llo. Nicolás Pajfanm Nop,
A D L E C T O R E M .
O M P E N D IU M Theoricse A n ís N otario ( amaniiiTime Le£tor ) non audaélcr , fed pio , ac animo benevolo tibi proponere aufus fuum ; non cenodixia doceiidi, non fama fcribendi, auc laudario magiilrandi meum acuère calam um , fed tantum dcploranda, atcjuG dcteñanda confuetudo hujus fseculi, in quo quampluri^
mos Adolcfcentes. videmus ad N otarix laureolam afccn- dcre velie abfque ulla intelleÌlus illuminatione, cogitan
tes cum fola p ra tic a li induftria difcretos effe Notarios^
& Reipublicse poffc re£tè fcrvire ; fed hinc c ft , quod itti tales appellantur N ourls de formuUrl^m quibus quotidie errores m axim i, & graves commiffi agnofcuntur ea cer-, tè de caufa , quia in ordinationc inftrumentorum fequ- untur Illam formulam', ^uamTcrfptàm inveniunt, eìfque Yidctur accommodari conrraótui, quem perficiunt 5 6c fcp è fscpius fcribunt claufulas , renuntiationes , qu^
minime tali conveniunt contraólui, & hoc vere procedic ex defe£iu Theoric^e , quia non xcQiè procedi poreft ad prailicalis induftria promptitudinem abfpue artificialis Theoricxrationibus , hoc e ft, abfque illuminatione in- telle£lus , & cogitatione veritatis ; nullus enim effe valer in ilia 5 quiim profitetur arte perfeélus , fi in iftius medi- tatione opera non quiefcunt ; ita Vegefius : Antiqua. , pr«- àe'cfque f.n tcn tU fu it 5 urtes in meditiitione confifiere^
k (i)E ii '
( i ) E t l i c e c q i u m p l u n m l ^ p o f t q i i a m N o t a n e l a u r e o l a l u n r c o n d e c o r a t i , a f f l i f l é c o g n o i c u n t fa x p r a f t i c a : d e - b i l i c a t ^ m f u a d a n i e n t i , v e r u m t a m e n , f i c u c t a r d a m c d i c i - j i a n o n c u r a t i r g r o r u m ,
Trìncipiis obfia. , fero medicina paratur^
Cum maU per longas convaluere moras. (2) Et
Et nullus in fine verfatur in eo , quo non fuit à principio propcnfus , quia yìrtutes infunt nobìs fecundum ^pltiidi- hem j ^ Inchoationem. (3) Et
^ i non efl hodle , creas mlnus apms erit. (4)
Ita & ipfi orbati plorant in fcnc£lute quae propenfi potue- rant obtincre in juvcntute, nam quod in ju y en tu te non dìf- citur ^ in matiiTOr ¿etate nefcitur (5) ■ liceat ita raihi enar
rare quemadmodum ita Ilcuit experirì , quoniam'~^i?i
^2£iyigAnt mare^ enarrant fericu U ejns, ( 5 )
Altera eft quoque mihi impulfiva caufa, fcilicet, quòd
■quifque Ì;^9tju:ius prima die, qua in fé admittit Tyrumcu- lum fcriptorem , ifti pórfigtrTpgtnrdm i'Thsorrc^ “A-iii-s Notarla: manufcriptum C o d icem , ad hoc u tfib icop iam ailumat; verùm cum ille C od ex fuit di£lo N otario in fu x prailicse principio 5 & dum nullam adhuc intelledlus illuminationem aifecutus fu erat, ab altero fui Magiftri tranfcriptus ; hinc eft , quòd non leviter, fed fubftanria- liter erratus eft ^ & cum error crrorem invocata gradatim
de
( i ) Vegef//^. i . C i i p .2 2. (2) O \\à.derem ed,am or.
(3) D .T h o m . I . 2. 5 1. (4)O vid. « i
('5) Th^odox. apudCaJìdor. (6) Ecclef.43.wi/;».2^-
de uno fubfequitur in allum , 5c fere omnes N otarii Tco- ricam retine: errate confcriptam , quia impojjihtle efi ex primo errore in principio commijfo^, non dcvenire ad cxtre^
mum diqm d mdi : (7) Ipfe ego , licct per quadruples N o ta r li praxi verfaverim annos, atque de ipfa cum peritio- ribus abfque intermiiììone contulerlm, ita in dies pr.^ inf- citia verecundabar, ut poilquam per lucem meum cole- bani officium , totus per tenebras tiligiter excubebam,
& fuper his, quie difficilia in praxi per diem accedebanr, in Tabelkriie Artis Aufloribus diligens pern oilem fcru- tabar , cumque ad meum Theoricie Artis Norariie ma- nufcriptum codicem (quem tranfcripfi in mese praólicx:
primordiis) multoties acceffiflem, tantls ipfumerroribus com p licatu n ileilitavi, ut pro meorum inll:ru6lÌone T y - ronum , potlus novum infcribere m alui, quam omnino male fcriprum emendare , ad hoc ut non ab incunabulls crrarenr, nam exindcfcquitur fumma Notariorum impe- ritia 5 q u a n ^ if t i, tarn in Munìcipàli Jut'e^'^tiarri in mul
ta communis parte msdiocrlter adminus inftru£ti ciTe de
bent, alirer enim in contra6luum ordinatione, ultimarum- que voluntatum formatione , ficutipfi in irrem ediabiks incidunt errores , ita & contrahentes , atque teftatores quamplurimis vexantur incommodis , unde D .D . Ripa, (8) Crocus, (p )& Cognolus ( i o) aiferunt accurate, quod
b z imperi-
(■7)----Politic, cap,
(8) In leg. Centur.jf.de Vulg. ^ p up il. Subßitut. n. 2 o, (5?) /»¡eg Secuttdum 10. Feriius ca/usff. de T . O*
( ^ ^)r_ f e .%• 3 'ff* Kegim. Jur,
ímperitiaNoraríorLím, Iftorumque fuper contfA£libus5'&
iiltimis voluntatibus iegalium difpofitionum ignorantia, eft amabilis commercii , & civilis mundi tranquilitaris deftruftio ; Se inulto melius ad rem D. Aquiles , ibi:
B'f'go clíLp^fiiU codidllaris in fecunde tefiamento infertii ni-^
hit operatur ^ J¡ N&tarhís in híic legali fcigitia non f it llt^
ter Mus 5 fe d oportet, quod in hac legalifcientia peritus fit^
td iter quod cíauftdam codicillarem tefatori ^ & ' ejus im^
fortantiam declarare j)oJÍt. ( i i )
Inde e í l , quod non m e , ut d ix i, ad hujufce Cempendil produxionem adduxit cenodixia , imo poúus fola bene- iacìcndi cupidiras, feuverius inftruendi Notariat Tirun- culos p pro quibus Dcum Optimum Maximum que pr^- co r 5 ut quod inftituere in animo ad tam prseclar:^ Arcis jnchoationem , ipfis foeliciter, totique Reipublic;^ ce
dar 5 hoc cnim proculdubio confequentiir, fi ad iftius breviiUmi Compendii ftudium operam incumbunt, meren- rurque ita dinumerari inter -itlLaí-^oali^iírimos N orari« ^ de quibus Illuftriffimus Zemorenfis Rodericus ita fuit af- fatiis: ^ o r u m manibus admiranda fide ^ tnfirumenta^ prl^
yilegta^ ^ Uttera adperpetuum rei memoriam conficiuntur^
^ p o ft multa temporum fácula, ex horum fola Notariorum fubfcriptiom , induhitatam prohationem inducunt ( i 2) ;
non mirujcum nihil charius, nihil pnlcrius, nihilque ama- bilius quam Notaria excogitar! poffit.(i 3) Au-
( i i ) l o traBat. de Petition, hucred. «. j p ,
(1 2 ) In Spec. Viti^ human, cap. ip .
''-(i 3 ) Magoni© 3 de Art* lunaria ^ cap. 1 1 , n. i ,
Audio 5 te mihi inferentem , quòd quamplurlmos C ó dices ex Theorica Arris Notarise pro fuis diverfis par- tibus fcriptos 5 in lucem jam ediderunt difcretliiimi N o- tarii, Sc precipue m ú q m s Tarrajfa^ fub hoc codem meo titulo; itaquehoc meum Comj>e?2difim fupcTV3.c^ncumYcU licaris cum ilia Pyrhagorica parcemia: flha m ne Itgna.
feras. ( i 4) Et licet ita tibi vevum fateor, fed ramen quif- que incorrupte judicanSj perutìle perpendet Com^cnditim hoc namque in materia tam val'de Rcipublicse necefìaria, etß/kpè dlBum eß , dicendum tarnen eß fepìus , ( i 5) ac
que fi e a , quie jam fcriptafunt interum fcribi non pof*
fcnt 5 proculdubio omnes fere Scriptores, tani facri, quàm p ro fa n i, in vanum arripuere calam um , cùm cer- tum fit, quòd jam Maximus Ecclefia: D o flo r in fuo tem
pore dixic: 'Nihil dicium qulnprlus fuerit diBum, {16 ) Qiiamvis equidem plurcs fmt editi ex Notarla C ed ices, non omnibus annis omnia conveniunt 5 & tcmporis'idiu- turnitatis ipfos C odices fcrè dcperdidic, & non deperdi-«
tos fpernit ignara juventus jam ob infcriptionis vetuf- tatem, jam ob narrationis prolixitatem^öcjam ob juriiun allcgationum incermiíFionem , licct non vetuftas , non prolixicas , non intcrmiíTio cupicnti fcire debeat fatigare,
nam ( i 4) Pythagor. apud D. Hye?^on, lih. i . contra Vdág.
( 1 5 ) niuftris Canarien. M ekhior C an u s, ílb. 8. di lotis Theeíog. cap. 5.-
(1 6 ) D . Hyeron. cap, i , Ecclef ad illa yerha : Nihil, fub fole noYuim
ab antiquls ven itn otin a, à multa narratlone depro-
mitLU* dodiriiia , & à jurium allegationibus juftificatur
veritas ; fed quiá veruni ef t , quod majores noftri potlus pro M agiflris, quam pro Tyrunculis lcripferunc, & i f -
torum ütilitatem mens mea flagranter exoprat, & ut ift i
non prolixitate fa tiga ti, &c à calamandi Theqricam la
bore difpenfati , h x c primaria noilræ Artis rudimenta memoriæ tradere faciliter afFeólenc , hoc Compend'mm ipfis oiFcrre curavi, non dum br eve, fed breviffimum, quiá omnis doEîrin^ quo breyior , co prefletbillor crit 5( 1 7 ) intclledluque £ icilior, juxta Horatii confiUuai
^idqmdpY<zcipus ^ eßo brevis ^ ut cito dlcÎa.
Percipia^t ànimi dociles , teniantqm fidèles, (i 8) In h o c Com pendio nihil nieum pcrleges , neque clcgan- tiam in vocibus , nam oratio neccjfaria eß rem expli^
cet^ non q m y crb o ru m compoßtione frondefcat^ ( i 5? ) & non Gpus e ft, quod dcleclent yerba , fe d p ro ß n t, oratio f it talis^ ut res^ potius quàm (a o ) prius eniiM-eil.
curanda m ilitas, quàm eloquentia m on ftran da, c^x^non qu¿^rit (^ger Medicum eloquentem , f e d fanantem. ( z i ) Om ne q u od bonum videris paraphrafticé , & non anti
g ra p h e com pendiarum eft ex eruditiffimis Kolandino B o - nonicniî
( 1 7 ) Laud. C a n u s / / ¿ .7 . cap.
( i j ) De A rt. Poct. pag- i 6 9. ( i p ) D. H ycïon. epiß. (id Damaf ( a o ) Seneca (fp/ÿ?. 7 5 . ^ ( 21) Idem 5 ibidem. , ■
■nònienfi Notarîæ Artis Principe meritiiTiino , Pctro de Boâterüs lllius Expofitorc , Petro de Un?;olit, '¡oAnne de
^Griidlbm ^ Gerardo Mulert ^ Petro Do?ninko de
~Hayis 5 SaUtiel^ Canis ^ Tarrajfa , Solfona , Corbera^
Kibera-j ArguelU^ Villroel ^ T orneo, Palomares^ Malgarcjo^
Slguen%a , Buflofo , TUpia^ Colom^ Gâli^ Comes^^ aliis idu- dandis in Notaria M agiftris, namque fient inter Jurifcon- fultos jailatu r adagium : cum fine lege Idqui- 7nur ^ ira & erubefcerem E go , fi aüquid abfque alicujus veteris Magiftri teilimonlo aufus forem enunciare : Vtile quldem ejiplures à pluribus libros fieri ^ non diyerfa fide, ettam de qu<efiionibus eifdem^ut adplurimos res ipfkperve- niât 5 ad allos f ie , ad alias autem fic^ (^ 2) &; non me pu- det ita faterl , quiá ingenui pudoris efi fa teriper quos pro~
ficiccrimur\ (2 3) &: 11 aliter fuftÎnere malucro, convincere ab eloqucntiæ M ag iflro , ^icm i^i Tu quidemà Neyio^
Velfumpfifii multa^fi fateris^ yelfinegas^urripmfti: (24) aliquantuÎum laboris In coinpllatione folum ex raea par
te adhibitum invenies, fed omnc quod m alum , ex me cft 5 juxta Vatis Bilbilcnfis difthicon
^uem recitas tuus e fi, 0 Phidentine , libelus^
Sed maie dum recitas incipit ejfie tuus. (25)
Si tibi N otario non placitum fuerit Compendium hoc, quiá (2 2 ) D . Aguft. lib. de Trinit. tom. 3 .pag. 8 7,
(23) Plin. in epifi.
(24) C icer. ad Brut.
(25) Martial, epigram,
quia jam perîtuses5&: provenus în N otaría, lauda Detim , qui te in hac fcientia d otavit, & perpende , quod non tibi eru d ito, fed fimplicibus dirigitur Notarías Tirun- culis 5 iicut Ffallere reSïe docetpullos Fhilomela tenellos^
Îicque illud bcnigniter approba, & non mordaciter fper- nas ; nam fi claixiavcris : Durus eji ferma, (2 6) E go irideni conquerar , f i difcipull ( fi dnrum hab^e^
rum iftum fermonem , quid inimici^ (a y ) Miferrimum cnim foret occidi ab eo ipfo , à quo juvandus fum ! A ; cnim fac uc v elis, naoique fc ip , quòd
Mille hominum fpecies, rerum difcolor tifus^
Velie ftmm cuique e f t , necyoto yiyÎtur uno. (28) Et ncdum apudEthnicos in proverbio fuit: ,§uot homi“*
nés 5 tôt fententi^ , ( ip ) fed & nttnc Catholicos veritas eft Evangelica, (30) Et fi nihil ex hoc Opufculo à mei ingenii tenuitate p rofeâu m amplexari velis , audi Plinii
trilemam : s . i ' v e I m d i i
fuperiorem , yel Inferierem ; fuperiorem , quiá nifi ille Uti^
dñndus eft^ m npoteft ipfe laudari ; inferiorem , autparem^
^uia pertinet ad tuam gloriam quammaximum yideri qucm pr^s-
^ ■ I» i i i i » ! ■ < > ! I» Il 1 1 1« Il r . ■ ! Il, 1^ " III I » I l I ^
(26) ]o^r\n. 6. y e r f ^ Í,
(2 7 ) D . A u g u d .tra^. in Joam.
(a 8) P e rf y^nV. 5.
(ap ) Pubi. Teren. Phorm. %.fcen. 3.
(30) Math, \ 6 .y e r f 13 , ^ s m dicunt ^c^aliiWc^
itlii
^rxcedtsj yelexxqm s. (31) Et tandem pro hujus meai fine prolcpfis, fujpcit mihi nihil à me di5£um , yel fcrip^
mm fm jfe dio animo^ qmm jurvandi KempMicam^ ^hanc meam f iijf e mentem, htmc finem^ qm ß non ßm ajfecumsy n M u s poterit ^ tarnen jt4^fie ^ reprehenderá y&luntatem meam\(j,^)Bgo enim labores meos ^ f r dores meos q u ìi latédes non qu£,ro ^qtìòd benigne accipias reqmro] fr n t in (Notariae) obfiquium : hoc mihi fr jß c it, hoc ^ tua dtfcre*
pioni frßciat» (5 3) V ALE.
f T ien e
g.. ~;r'ir iViw7w;.*A~.;;II ■Twi m ■. iw^.m, „wmiii'T ii 1 i^n-i
(3 1) Win.utfrpTa.
(32) Petrus Gregor. Toiofan» Uh. i . de Kepub. cap. i . (<3) Michaci à Neapol. in proUg, chron9log. Hißgr^
legal. Seraph. Òrd. S, Vrandfii^
T iene Licencia de los Superiores, Ignacio Portér, para reimprimir en lengua latina efte Libro in
titulado: Comfendium Theorlc¿e , Rudímenta Artis N otaría, e fcrito , y compuefto por Pedro Juan Pere- ra y Blafco , N otario Publico , y de Num ero de la Ciu
dad de T o rto fa , 6cc. Gerona á 4. de Febrero de 1 7 7 1 -
MardlU V . G. &
Gerona a 4. de Febrero 1 7 7 1
REIMPRIMASE.
T «rres.
S Y N O P -
SYNOPSIS
C A P IT U L O R U M , E T P A R A G R A P H O R U M , quibus hoc Compendium
perornatur.
i l B E R P R I M U S .
C AP. I. §. i.d e Contra£libus in genere.pii^. 15 . 2. de C ontraßu nominato.p^^. i 8.
3-de Contraftu in fcriptis Öcc.pag. a o . Cap. II. § I . de Divifionibus pcrfonarum. pag. 1 3.
§.2. de Perfonis reddentibus inutilem contradlum ratione ietatis.p^i^. 27.
^.3 - de R e ftitu tio n e , & Juramento.pii^. 2 p.
^.4. de Perfonis reddentibus inutilem contradum ratione conditionis. pag. 3 4.
^, 5. de Perfonis reddentibus inutilem concratSum ratione morbi.p^i^. 38.
6. de Perfonis reddentibus inutilem contraflum ratione dclifti.pii^. 3P.
Cap.III. I . de Rebus fuper qui^usTontrahi non poteft.
pag.j^o.
c z Cap.
Synopßs CápuulúruíH*
Cap.IV. I , de Obligationibus in genere. 44.
2. de S t i p u l a c i o n e . 47, 3. de Hypoteca.p^^. 4p.
4. de Precario, 52»
4* 5. de Pignore.p(í¿. 53.
d. de FidejuiTore. pag. 54.
^ .7. de A£lionibus.^íí^. 57, Cap. V. I . de P^ÍXis.pag. 5p.
2. de Poena.p^^. 55.
3.dclnftrumcntis.píí^. ^7.
Cap. VI. I . de Renuntiationibus.p/í^. 71^
L I B E R S E C U N D U S .
C AP.L I . de em ptione5& Venditionc.^-í¿. p a ,
§. 2. de Artha.pag, pS.
^. de Poflefiionc-p^ . ,97-, 4. de E viilion e. pag. 9^.
5. de \]fi\ñü¿X\x.pag. i 0 1.
de Servicutibus. pag, 102.
7. de Terrenario, & Superficiarlo. pag. 103,
4. 8. de Cenfualibus mortuis, de Y io h ú is.pag. 104, dePermutacione.píí^. l o j ,
1 o. de Infolurum datione.p¿í^, i op.
C ap . II. I. de Donatione inter v i v o s . 11 o.
2. deRevocatione donationis.pííj^. ii6 ^ 3. de Infiniíaúone donationis.p^^. 1 1 7,
Cap.
Sym'^fis Capmlorum.
Cap.III. i*de Fcudis.prf^. i iB . 2,,deln veftitura.píí¿. 1 2 1 .
3. deHomagio.pdS^. 1 2 2 .
4. de Dlverficate feudoruai.p^g. 123- Cap. IV . I . de Emphiteofi. pa£, 1 25.
^.2. de Laudemio*píí^. 130, 3. de Fatica.pdi^. 1 32.
4. de Amortifatione.prf^. 134.
Cap. V . I . de Dotibus. pag. i 3 6,
a. de Donatione propter nuptias.p4!¿. 140.
3 . de Sponfaliis.pííff. 143.
4. de M a t r i m o n i o . 145, C a p .VI. I. de Mutuo.p£í¿. 14 7 .
1 .d e Commodato.píí|;. 151«
3. de Dcpofito. paa. 153.
4. de Delegatione. pag. 155- Cap. VII. §. I . de Ccñione.p a g . 156", 2. de Tranfa£lione.p¿í_g. 158.
3. d e P a fto de non p e t e n d o . 1S 9 , 4. de Acceptilatione.píí^. i 5i.
5-de Aquilianaftipulatione.p^^. i de Soiutione.pitj[. 1 53.
C ap. V III. I . de Locationc, & Condu¿liorjc. pag, i ^ j, 2.de Socida.p4ff. 15 8.
§. 3. de Eleítione.pííff. i ¡Jp,
C ap .IX . i.deCom prom iíIis.píí^. 17 0.
2 , de P ace , & Trcgua-p^^. 1 7 4 -
h
Sympjis Caphulorumi 3. deSocletate.pííff. 175.
4. de DWiCmc. pag. 177.
§. 5. de N o vi operis nuntiati'one.p^^. 178.
C ap .X . I, de Adoptionc , & A n o g m o n c. pag.
2. de Profeílione , Q fFcrtíone.pag. 183.
3. de Maniimiílioñc.'píí^-I 84.
4. de Emancipatione,p/íj;. 183.
5. de Procuratione.pá^. 184.
L I B E R T E R T I U S .
C AP. I. I . de Teftamentis ¡n genere, 187.
§. 2. de Pcrfonis, cjux tcftarinonpoíiunt.pd^. 1^25 3. de Teftamento CoUmnLpag. i p 5.
^.4. de Teftamentonuncupativo.píí¿. i p j . 5. deTeftaniento Íacramencali.pít^;. 201.
Cap. II. I . de LegatÍ ¿ > J jA ? .^ o 2 ,__ _- 2. de Falcidia..pAg. 205.
3. de ManumiíTore. píí¿. 2 oé".
4. de Twtela.pííff. 207.
5. de Cura.píí^. 2 1 1 . 5. de Inventario.prf¿. 2.12.
Cap. III. I . de Inftitutione ha^redum.píí^. 2 i 5.
2. de Hseredum qualitate. pag. 2 ip . 3. de Legitima., pvg. 223.
4. de Trabellianica,p4^. 224.
5. de Exh^eredatione , 5c Pm eritione.pr^, 225.
Cap.
Synopjis CapitHÌorum.
Cap. TV* I . de Suilitutionibus in genere, 2. de V u lg a ti.pííj^. 225^.
3. de Pupillari, pag. 2 3 1 . 4. de Exemplari,píí¿. 2 3 4.
- ^ - 5 * de Breviìoca'p^^. 2 3 5.
6. de Compcndiofa.p;^. 235, Cap. V. i . de Codìcìììis.pag. 235?.
2. de Claufula Codicillari.p^t^. 240,
C ap . VI. I. de D onationecaufamortis.píí^. 242.
2. de Teftibus ukiraarum voluntatunir 2-44.
L I B E R a U A R T U S .
C A P .Í , i . d e Judicio Civili.píí^. 246'ì 2. de Judicio Criminalirpííff. 253.
3, de Excinplificationibus-pííff. 254.
Reales Ordenanzas de 25). de N oviem bre de 173^.- p ag.2^ 9.
Reai Proviiion del n:iifma dia y que prohibe à los Parro- chos , y N otarios A poftolicos recibir contratos & c.
pag' 26'6'.
Reai Proviiion de 8 -de Junio de 1 7 3P. ganada por cl Eftado Eccleiiaftico. pag, 2 7 7 ,
Reales Ordenanzas de 24. de Julio de 17 5 283, Refolucion de fu Exc. y Reai Audiencia de las dudas propueftas por los C o legio s de N otarios de Berce- ìonz* pag. 2 S9,
Real
T Synopfs Cdpitulorum.
Real Provifionde 3. de Julio de i j 6 i ^ ganada por el Duque de M edina-Cc^li, y C a r d o n a . a p i . Real Pragmatica de la reducción de los Cenfales de el
5. al 3. por 1 0 0' pag. 199^
Real Provifion fobre la inteligencia de la precedente;
Real Pragmatica. pag, 305.
Real Cédula de 18, de Agoft(» de 1 7 7 1 pag.. 31^.
C O M PEN-
i-^, 9 0. ^ 9P ‘3PQP‘3S?‘3PQP'QP‘aP'‘P Ì5P ‘3P-X«36rQ e'^ ^ ^
GOMPENDIUM
T H E O R I C ^ ,
SEU RUDIMENTA
ARTIS NOTARTI.
P R i i l F A C l O .
£) E E T Y M O L O G IA , OFFICIO , D IG N IT JT E ^ OhligAtionìbus Nouril^
ETU STISSIM A Ars N otarile, pro fui eflè per-í fe¿li materiali cau fa, & fundam ento, expofcit duo: Theoricam fcilicet, & Pra£ticamj Theo- rica d i c i t u r à r t m , quod eft Deus , & lco£^
fcientia; nam ficuti Deus omnia v id e t, & cundía intelli- g i t , ita vere T h eoricu s, proportionc fervata, videe om- nes regulas, & cun¿la fu^e Artis intelligitpriecepta;6cà Theos oritur veibum T h eo rare, id eft , fubtiliter viderc- Ex prsemiiTa E tym ologia colligitur quomodo T h eori- ca diffinienda fic in communi. Eft enim : lllumimtio inteU
A
5 Compend. Theor, A rtis Not,
U B u s , ^ cognitio veritattis circa regulas , pr^cept^
illius A rtis , in qua yerfatur,
R u rfu s, ex prxdi£la communi T h eo ries diffinltione oritur particularis Theoricse Artis N otario diffinitio, qu^ CÍI : Scientia perfonarmn , rerum , ^ negotiorum naturas circa ciyilem fapientiam rationaVdi inyejllgittiene cmprehendms*
D icitur Scientia, comprehendens naturas perfonarum^
id eft 5 contrahentium, vcl pacientium , teftantium, aut litigantium , quiá ex perfonis multie fiunt divifiones,
& n o n omnes poiTunt omncs celebrare co n trailu s, &
fimiliter adjicitur rerum ^ ne^otiorum^ eo quiá non omnes res in contra^iuinHeducr^poilunt , & irorum omnium comprehenfiionem habebit Notarius , fi illumi- nacione Theoricse reg u las, & priecepta {ux Artis in-
veftigaverit.
Habita fic intelle£luali illumlaatione per regulas , Artis Notarise prsecepta , devenitur ad P ra ílica m , qu^
eft : Exercitii promptitudo , rationi deferyiens , hoc eft, permanuum operationem demonftrare T h eo ricam , &
difponere materiam per aitu alem , & formalem termi- nationem , & nedum utilis , fed & valde neccflaria eft Fraftica , quiá omne Artificium incrememum fufcipit per
exercitium.
-Coliigat ex prsemiiBs Juvenis S crip to r, qui Artem Notarise profiteri con cupifcit, quod antequam ad obti- Bi^ndum N otarli tltulum fe cxiftimct condignum , duo
habitus
Pra/ach, •j habitus habere d e b e t, fpeculativum rdllcer , Sc praâi- cum ; cum habitu fpeculatlvo contemplabit objc£lum, feu naturam contra¿lus ; cura habitu vero praílico per»
ficiet co n traâu m , nam habitus fpeculativus In medita- rione 5 & practicus in effedlione confiftit.
Ars Nocariæ eft : Super legitìmis heminum negotlls ¿í«- thenticè confcribendis^finitum ^ rationabile documentum\
ficque officium Artis N o ta n e eft : Dignitits , ^
iOrS , ad mtmdum legítima homlnum negotìa de publica in->
troduSfa , & per confequens nihil aliud eft N otarla, quàm Homimm negotia puhlice^ ^ mthtmice notare^ quia in notis debet re d ig i, & inftrumenta notare in Protho- c o llo , quod eft: Prima collatio, fètt matrix inflrumento^
rum ; & qui hujufmodi Artis exercet officium, appella- tur Notarius , qui eft : Perfona pririlegiata , ad negotix hominum puh tic e , authenticè notanda , ^ confcrihenda^
ad cujus fìdem plenarie recurritur utfcribat , adper^^
petuam memoriam reducat ea. , quds inter homines aguntur^
& fumitur nomen à fuo exercitio , ficu ti, qui circa jura verfatur, Jurifta nuncupatur.
DIcitur In præfcriptis dlffinitlonibus, quòd Ars N o - tariie eft : Dignitas, ür* auUorltás , ad hoc , ut animaver- tant juvenes Scriptores , feu Notariæ T iro n e s, quòd vi
t a , & converfatio eorum , etiam adhuc tempore pra¿ti- cæ , debet eife bonis m oribus, & virtutibus perornata, nam fi verfaverint vitia , & appetitus, ac cum inhoneftis,
& libidinoils perfonis vitam traherem , nihil dignitatis,
A 2 ik
' 4 Competid. The&r, A n ís Kot.
5c aufloritatis ipfis afferc N otaría, imo potius fid cs, qu^
illis adhibenda e r i t , ab omnibus minuetur ^ & poftquam honorificum Notarii tirulum aflfequuti fu erin t, confide- rent íuí dignitatem o íiicii, Se ita incegerrimè fe habeant, m omni o d io , am ore, tim ore, frudlibus , & pr^emiis p oftp ofitis, fola fid es, fola ventas lireirtem per cnitei^
c a t . Se continuò mente tencant, quòd il quemcumque d efeilu m per Notarium in fuse Artis exercitio com m it fu m , poteftjud cx temporalis (u ltrareftitutionem Ixfio- nis parti illatx ) feveriíüms punire , quanto magis ab seterno Judice punietur perfidus ille N otarius, qui mali- tio s è , propter avaritiam, luxuriam, aut aliam ucilitatem, vel paifionem infideliter tabellionaverit.
D e fciliis malitise caverc valebunt, fi in quacumquc fa x Artis rogatione fimulationes contrahentium tota cu
ra penetrare follicitaverint, & d o n a , Se oblation^s eo- r u m, qui fe habeiat mmiifcL.cQfttempferinr, qulaavad- t i a , feu def;;£lLis in N o ta rio , propter avarítiam , bonum nomen infam ar, Sc mslius ejl bontí^m mmzn , qwìm div'ttiiS Se priecipuènon deviabunr à juftiria , fi Deuin pertimuerinc : Timor enim Dei mentes corrint,
miné 5 innocentlam fery<it , omnis boni tribuit faculta- tem , quia initium famentii^ c f timor Domini, ^ Imdailo eju s, qui timer Dominum manct in (internum. Diligant ergo N otarii commodum fa m x . Se pecuniie ncgligant incrememtum ; afteélenr bonum nomen , & non lucra caufarum j melius cft certe parum habere cum juftitia,
quàm
Tr¿^facÍ0. ■ y qiiàm multum cum iniquitate ; habeant confcicntiam propter fe ipfos , ôc famam propter pioximum ; & taa- d^m iimplicitatem habeant colum bæ , ut ne cuiquani dolum m editentur, & aftutiam, feu prudentiam ferpen- t i s , ur ne aliorum fupplatentur infidiis, nam ficuti vi- tium eft decipere , ka etiam Sc fe decipi permittere,
Defedlus verô ignoranciæ cavere valebunt, confide- rando primitus , quod ad hoc ut Notarius po/îlt confice- fc mftrumcntum , requiruntur quatuor : Frim o, F a û i com m i/îîo, id e ft , quod Notarius fit à Patribus verè ro- gatus ad confeilionem inftrumenti : Secundo , Rei c o g nitio , id eft intelli^entia n eg o tii, feu quod Notaîrius in telligat, & comprehcndat naturam illius contraÎlus^
quem fibi propônunt Partes : Tertio, Juris perm ifiîo, id e f t , quod inftrumentum confitiatur de permiiîîs , &
non à jure prohibitis : ^ a r t o , Teftium adhibitio, id eft 5 quod adhibeantur teftes in confeitione Inftrumentip ôcfint præfentes , ô c r o g a ti, faltem cum ilia communi inter Notarios rogationc 5 fcilicet : Vms, dos ^ junt nb mi 5 lo prejcnt notari , faràn tejiimoni
lt:m y etiam confiderando ante confcilionem inftru- m nti. Prima ^ ÆtitQS y & conditiones contrahentium, uttum fcilicet ratione iecatis , patriæ poteftatis , fervitu- t i s , aut aliis de caufis infrà exprim^ndis poffint, vel non poilîat contrahere: Secm do, Q ualitates, & quanti
tates rerum , inquibus fe o b lig a n t, 3c quas poiTunt, vel non poiuac dilîrahere: i m i o , Diverficates contradluumj»
id
6 Cmpend. Theor, Artîs Kot-
id eft , ip e cicm , feu naturam contrailus , qui N otaría proponitur, utrum fit, vel non fitlcgitim us, vel aliquam im portet fpeciem ufuræ, quam , licet paliatam , præÎcr- tim in mutuis , debet Notarius caute à apartibus inverti- g a r e , ut ab ipfa , tamquam à pefte , fugare procuret:
B eneficia, quibus contrahentes r'enuntiaredc;- b e n t, fines, & cfFcilus cujufcumque benefici! clariiîümo Ìèrmone Partibus ccrtiorando : ^ in to ^ Numerum teili- u m , in contradlibus habendum : S e x û , Regias Ordina- tiones fuper exercitio Arcis Notarla* editas in hoc Prin*
cipatu Cathaloniæ , diebus a5. Novem bris 173ÍÍ. 6c 1 ih Septembris 1 7 5 5 .
Ex prope notatis circunftantiis rcélc concluditur, quòd Notarius , ante receptionem inftrumenti , debet non temere , (èd paulatim procedere, iterum , atque ite- rum ipfum contradlum maquinare , & à partibus clariffi me fe informare ^ & .p o4^uicjrijxation em , menti confule- re cui contra¿lus fpecieì fe adaptabit negotium illud fibi propoiitum ; certum eil enim , quòd , quiz cum confilio fiu n t, id e ft, non temere , fed paulatim , fruSïum noj^
carebunt*
Hæc de E tym o lo gia, O iBcio , D ign itate, & O bliga- tionibus N otarli di¿ta fint fatis ad inftruàionem T yro- n u m, qui femper brevitatem peroptant; fi eiFufius ex præmiifis informare defiderant ,. adeant ad Summum ; ÔC yiridarium Hieronymi Gali & Ramon ^ & Jofephi Co- n ìc s , hujus Artis recentiorum Scriptorum , à quorum
ubcrri-
Trafitciû. 7
utcrrimls fontibus iftius aqua Compendii defum pu eft.
D IV I s I O
ARTIS NOTARIÆ.
P R o œ M I U M.
M Ateríale fubjf iSum iftius L ib ri, ex fuomet titulo patet eiTe Tbeorkam Ârüs N otarU , & quiá in cu- jufcumque materiæ expofitionc, nedum D h ifio , fed &
Or¿/a ,pro claritate requiritur. D ivifio namque eft : Ali-- cujiês rei in partes diflributio , qutz animum legentis incitât, mmtem intelligentis pr^eparat, ^ memori am artificiose re
format , & ordo cft : Farium, difpariísmque rerum f m /«- c&coílocandarum debita difpofitio , per quam fìngula quoque tQnent locum fortita d ecenter , proinde neceifarium eft, ad divifionem Artis Notariæ per ordinem devenire. Ars igi- tur Notariæ in tres principaliiTimas dividitur partes ; ni- miruin , de ContraUibus , de Vitim is Voluntatihus ^ & de ]u>diciis 5 & de unaquaque parte fingulariter pertraélabi- t ur, breviter tamen , ¿c fum m ariè, ac per clariiTimos axiomas, hoc eft ^ per prima principia, ^propoftiones per fe notas , feu hypotheticas , in quantum attinet ad N ota
rios , omittendo multa alia , quæ licet ipfis cohærentia, magis pertinere videntur ad Juriftas, quàm ad N otarios, dilfentiendo in his à difcrcto Jofepho C o m e s , qui in
tom, I -
s Compeni, Thoor. Artis Nât,
tôm, X, fu i Virtdarii mâgis fcripfiffc vidétur aá ufumí Juriftarum, quara N otariorum , cum meum propofitum folum fit adhibere Tyrunculis principia Artis Notarise abfque ulla citacione , feu Juris allegationc, pro majori fcquela , poftquam autem fueriiu Adolpifentes in notaria curfati 5 tunc adire poterunt ad diítum' Vlrldarium^ eií<, que fa tco r, quod fi illius nutriuntur dottrina, non folum N o ta rii, fed etiam periti efficientur Advocati 5 & ideò hoc Compendium in quatuor libros divifum adduco , in quorum primo in fcx Capitula partito, tra£latur de Con- traàibus in genere, de m odo contrahendi, de hi s , qu^
concomitantur Contra¿lus , &: multis aliis ^ quæ fune prieliminaria in Notariæ Theorica ; in aliis vero tribus li- bris traâatur de tribus partibus Notarise, vid elicet, in fecundo lib r o , in decem Capitula partito , de Contrari-*
bus in unaquaque eorum ip e c ie , & cum unlufcujufqué contraólus Diffinitione , , namque illayncm*
p e diffinitio eft: Suh^mtm , naturtz rei explicatio'^ ifta Yerò , fcilicet Etym ologia , notam facit rem, de quapre^
dicatur : in tertio lib r o , per fex Capitula d iv ifo , tra£la- tur de Vltimis Voluntatibus ; & in quarto , àt]uiÌ€Ìis^ 3t unamquodque Capitulum, fuis congruentibus mem bris, feu paragraphis fubdividitur in modum fequentem.
LTBER
Vfizfâcio, P
LIBER PRIMUS
DE T R A C T A T U a r t i s
N O T A R I Æ .
C O N T I N E T S E X C A P I T U L 1 De Dontraôlibus in genere.
2 De Divifionibus Perlbnarum.
3 De Rebus.
4 D e Obligatlonibus.
5 D e Pa¿lis.
6 De Ri’niinrinfîonîhn.'?-
C A P , I. L I B R I PR IM L Continec trcs Paragraphes.
De Cont^itS^lbus in genere 3 De ConirdSîu iu ^ riÿis^
De ContraSiii mminato. (fc.
X A P . IL L I B R I P R I M L Continet fcx Paragraphes.
De Diyifonibm Ferfonn- rmn.
De Verfonis reddentibus inutilcm contriiEiU'm r*i- tlone £tntis.
tnutilem contTABum ta*
tione conditionis.
5 De Vcrfonis reddentibus tnutilem contracium ra- tione morbi.
3 Oe V^i'jittutione^ Jura^ 6 De Perjoms reddentibus inutilcm contraSîum 4 De Perfinis reddentibus tione ddicit.
B C A R
1 5 Commend. The^r, A n ís Not.
C A P . III. L I B R I P R I M L Continet unicum Paragraphum.
I De Kebtts , fuper quibus contrahi non^otefi, C A P . IV. L I B R I P R I M I
Continet feptem Paragraphos.
I De Obllgmonibus in ge- 4 De Precario,
nere, j De Pignore,
n De S tlpuUtíone. , 6 D e Fidejuffore, 3 De Hjpotheca. j De Aciionibus*
C A P . V. L I B R I P R I M L Continet tres Paragraphos.
I D e PaBts, — j ^ De De Inflrumentls,
% De Fcena. i
C A P . V L L I B R I P R I M L Contlnct unicum Paragraphum.
I De KenuntiaUonlbus.
LIBER SECUNDUS
DE CONTRACTIBUS.
C O N T I N E T D E C E M C A P I T U L A . I D e Emptione , & Venditione.
^ D e Donatione inter Vivos.
3 D e Foeudis.
4 D f Emphlteofi.
5 D e Dotibus.
6 D e D ebitls , & Crediti»#
7 D e Ccilionibus. 8 D e
8 D e L o catîo n e, & Conduitione.
P D e C om proniiiis.
I o D e A d op tio n e, & Arrogatione.
C A P . I. L I B R I S E C U N D L Concinec deccm Paragraphes.
l
4
5 C
T>c Bmptione edi tione De Arrha.
De VoJJ'cJJîone.
De EytSîione, De VfujfuEiu*
D^ ferremrioy ^ Super~
ficiario,
7 T)e Seryitutibus.
8 D e Cenfmlihus , Vto~
Uriis*
9 D^ Permutütlone, I o D i InfoUdum Damne, C A P , IL LIB R I S E C U N D L
Continet trcs Paragraphos.
1 De Donations inter Viyos. 3 D e injinuatione donât^
% Di;KcyocAtîone donationis nis*
C A P . III. LIBR I SE C U N D I- Continsc quatuor Paragraphos.
1 D ^ Vœudis. r 3 D e Ho^agio,
2 Di^ î^ve/litura, 4 D e dherJîtateFœudoruîn C A P . IV. LIBR I S E C U N D L
Continet: quatuor Paragraphos.
I D ^ Emphtteof, 3 De FatÎca.
î D-' Lmdemio. 4 D^ Amortt%atione, C A P . V . LIBRI. S E C U N D L
Continet quatuor Paragraphos.
I D - ' Dotihus. i 3 Spenfaliis.
'i Dë donationepropter mptfas | 4 De Matrimomo.
B 2 C A R
ï î Compeni. Theor. A n ts Not.
C A P . VI. LIBRI SECUNfDL Continet quatuor Paragraphos.
I Y)e lA utm . j 5 Y)epoßto,
a r)e Commodato, j ¿j. IDelegatione.
C A P . VII. LIBR I ^ ^ U N D J Continet fex Paragraphos*
1 'De Cejßone. 4 T)e Acceptllatione,
% ■ T TitnfaSîione.
3 FaBo de non petendo.
C A P . VIII. LIBR I S E C U N D L Continet tres Paragraphos.
I Locatione , ^ Condu^ Í 2 D e Socida.
ßione. } 3 DeEleSîïone,
C A P . IX. L I B R L S E C U N D L Continet quinqué Paragraphos.
5 De Aquiliannflipulatlone^
6 De Solutione.
De Compromijßs.
De Face De Societate,
4 De D i’vifone,
opcrts nmtlaliO"
ne.
C A P . X . LIBRI S E C U N D L Continet quinqué Paragraphos.
I De Adoptione , ^ Arra- 3 De Manumijßone gatione.
iD e FrofeJßone^etOjfertione
4 De Emancipatione, 5 D^ Frocuratione.
LIBER TERTIUS.
D E V L T I M I S V O L U N T A T I B U S , CO NTIN ET SEX CAPIJU LA.
I D e Teftamentis. 1 D e
t 3 4 5 6
D e Legatls.
D e Hxredum ïnÎlltutionc.
D e Subrtitutionlbus.
D e C o n clliis,
D e Donatlone caufa mortis.
5
/ ,
C A P . I. L I B R I T E R T I L Continet quinque Paragraphos.
De Tepxmsntis in genere.
De Vcrfonis ^ teJÎAri pejfm t.
De T c f amento folemni.
C A P . IL L I B R L T E R T I L Continet fcx Paragraphos.
4 Di? r efinmento mncupâti*
^0.
T)e T efiamcnto f e r amen-*
tali.
5
T>e Legatis, D e Falcidia.
D e M a n u m ijfo re.
C A P. III.
4 De l'utcla»
5 D i Cî4>ra.
6 D i Inventario.
j
L I B R I T E R T I L Continet quinque Paragraphes.
Dd Trebtllianica.
De Exhæredatione Vr<ztentione.
i De Inflitutione hæredum. 4
■2 Du hærcdum ^ d i t a t e . 5 3 De Légitima.
C A P . IV. L I B R I T E R T I L Continet fcx Paragraphos.
\ De Subflitutionibàn genere 4 De ExempUrl.
a DeVuìgari. 5 De'Er^yiloqua.
3 De FupilUri, 6 De Cmpendtofa.
C A P .
1 4 Compend. Theor. Artis Nôt,
C A P . V. L / B R I T E R T 7 J.
Continet duo Paragraphos.
X Codicillisi 2 Clm fuU codicillari,
C A P . y/. L 7 B R i . . T E RT.Z l.
Continet duo Paragraphos.
I De Donatlonc caufit mor- 2 D e Teflihus ultimarum
mortis* yoluntatum.
LIBER QUARTUS.
DE J U D I C I I S .
C O N T Z N E T U N J C U M C A P i T U L U M in tres Paragraphos fubdivifum,
1 De Judicio CîyUL i 3 De ’Exem pllfcÏÏtî^*
2 De ]udicio Crimimli, j bus,
Ecce totum Corpus Artis Notariæ , in quatuor Li
bros partitum , per Capitula divifum 5 ac per Paragra
phos fubdivifurn , pro faciliori Tyrunculorum inteUi- gentia : & uc iftud mcum propofitum valeam ad optatum finem perducere c a , qua p o tero , brevitate, claritate, ac verborum fimplicitate in expofitione me geram.
L2BER
LIBER PRIMUS
DE T R A C T A T U A R T I S
N o I A R ; Í .
C O N T I N E T S E X C A P I T U L A R
I D e Contra£tibiis ingcnere.
^ De Divifionibus Pcrfonarum.
3 D z R e b u s , fuper quibus contrahi non poteft.
4 D e Obligationibus.
5 D e Paftis.
6 D e Renuntiationibus.
C A P U T 1;
D E C O N T R A C T í B U S I N G E N E R E . Continet tres Paragraphos.
I DeContra&ihus in genere. 3 De ContrdUu in fcriptis^
•X De ContrdBti nominato. ^ aliis.
§. h
D E C O N T R A C T I B U S I N G E N E R E . O N T R A C T U S tribus modis diffinitur : FroU-
tío yerborum inter Partes inita: /tern: Duorum^
yel plurium circa idem conyenienttum m m m s confenjks I I t em: confenfusPartlum contrahentii^m.
In quolibet contrailu perfc£lo confidcrantur quatuor caufæ , nempè: EíEcicns, M aterialis, Formalis, & Fma- lis ; Efficiens cft, Confenfus conuahemiuin , ex quo con-
trahi-
I 6 Compend. Theor. Artis "Not,
trahitur ; Materiaéis e ft, Materia reí , de qua contrahlturj Píím.'í/ú eft , F o r m i , per quam contrahitur; ScFinalis e f t , A6l,is p-^r quern coiitraéltas pcrfickur. Contradlus fu ai’rur propriá, improrie , Sc (ju xta aliquos) m igis im proprie: Propriè fainitur contraólas , quando ultrò, citroquc , hoc e ft, hinc & indi oritur obligatio , ut Empcio , Vcnditio 5 L o citio , Condu£lÌo & c. Vendi- tor cnim obligatur cm ptoriad rem tradendam ; Emptor vero ad prctium folvendum , & generalitcr fumitur pro
prie, quando mutu^ obligationes intervjniunt hinc , &
inde 5 ut in conrraót'.i arrharum, in quo amb.^ Partes cbiiguiLur. Improprie fumitur contra£las, quando una pars fohim alteri obligatu r, & non c conversò; lit in con-»
tra ila mutui ; nam fi tibi mutua centum, tu es mihi obli- gi tus ad muüuum reftituendum , & ego , qui mutuo , ad nihil fum obligatus; & fic llmiliter in contraila donatio-
n i s , & aliis. —
Alagis Improprie , feu impropriliTimus contraÌlus , li
cet ahqui ex antiquis Scriptoribus illum Ínter contra-
¿Ijum vocabula ftatucrunr, impropriiifime tamen ( fil- va urbanitatc) feccrunt, & h o c infjrcur ex ipforum ad- jc£l3 excmplo ; d i c c b m t e n i m , impropriiiTunum clfe concrailuin, quando nulla Pars ob ligatu r, ut in i'olutio- n- , p :r quam pnftina folvitur obligatio; fed vulgariiìi- mum eft , quod fotvae non cfl contraharé, fed diftrahere,
& per diftraélum recedunc Partes à con tratìu , ipfumqus refolvunt.
L ik I. Cdp. I. §. I. 1 7 Contraftus alius eft pure , &: fimplicitcr cclebratus, alius m diem , alius fub conditine, & alius alternativus.
Purè, & fimpliciter e f t , quando quis promittit rem, vel pecuniam dare, nullo Tem pore affignato , nec ulla conditione appofita , quo cafu ftatim oritur a£l:Ìo , &
utr-iquc obligatio , naturalis fcilicet, & civilis. Sc ftatim d^bitum peti poteft ; fed tamcn folet per judicem ( mife- rationis caufa ) aiîîgnari aliquod tcmpus d eb ito ri, puta, deccm dierum , ad folutionem facicndam.
Contraólus in diem eft : Quando quis promittit alteri rem , vel pecuniamtradendam , vel folvendana in diem dcterminacam : v. g. in diem Natalis D o m in i, ÔC tunc, adveniente die , oritur obligatio.
C o n tv zQ iiisfii conditione qA: Quando tfais prom lttk alteri rem , vefpecuniam tradendam, aut folvendam fub certa conditione 5 v. g. Si filiamfuam inU xorem duxe- r i t , & tu a c purificata conditione, oritur obligatio.
C on traâu s dternatiyus eft : Qtaando quis promittit rem , vel pecuniam tradere, aut folvere P etro , vel Joan- n i, quo cafu nulla quæritur a ä io Joanni ; fed Petro to ta , & hæc eft differentia inter particulam alternati- vam , & copulativam ; nam natura copulative eft : D ivi
dere a£tum per partes, ut unicuique pars tribuatur: v. g.
Prommitto rem Petro , & Joanni, natura : vero alter- pativa Tnbucre unicuique totam fummani 5 v .g . Promitto rein Petro , vel Joanni.
C § 11.
1 8 ■ Compend, Theor* Artis Not.
i 1 1 .
D E CO N TRACTU N O M I N A T O E T A L U S .
N ^Omimti contraftus funt ¡111, qui habent nomen ita attributum, & determinatum, quod alteri contra-
¿tui atrribui, & aecóm odari non poteft; ucem ptio, loca- tio, mutuum, com modatum , prccarium, depofitum,env phythcofis , foeudum, focietas , & alij quamplurimi.
U t dicatur contra¿lus nominattts^ rcquiruntur quatuor;
primo, quòd nomen lit tara proprium , & fpeciale, quod alteri contra¿lui accom modari non ^oíík\fecundo^ quòd ftatim ex eo oriarur obligatio ; tertio, quòd oriatur fpe- cialis adlio ; quarto quòd non fi: locus penitentiæ.
Sed tam en, hæc quarta circunftantia fallit in quatuor contraólibus , qui lice: fint nominati, locum habent poe- nitentiie 5 primo, in d ep ofito, nam deponens poteft , fi vulc pænitcre ; fecundo^ in fo c ie ta tc p o te ft cnim focius^
re integra cxiftentc , &: nondumàncoeprafocietate^-poe- jiitere ; tertio , in mandato ; quia procurator poteft ab agendo fui principalis negotia pœ niterc, ficuti principa
lis per revocationem mandati ; quarto, in venditione in fcriptis, nondum redaila , hoc c f t , fi inftrumentum non cft legitime leilum , & à partibus approbatum.
Contraitus innominati fijnt illi, qui non habent no- men proprium , attributum , nec determinatum à Icge,
& pofiunt acommodari alijs contradtibus ; & ad inftru-
¿lionem Notariæ Tyronum notantur hæc quatuor con- tra¿luum innominatorum fpecies; fcilice t: Do ut desy facio Htfuias^ do utfad^s^facio_ ut dçs' D e
Lib. I. Cap. I. Î . ip D c primo contrañu innominato Do ut des ^ eft exem- plum in permutatione : D o cnim tibi domum me a m, ut des mihi veniam tuam ; unde iftc contradus do ut des^
licet aíTimiletur em ptloni, & venditioni, in qua dat rem venditor, ut emptor det prætium, non tameii eft em ptio,
& venditio , quiá in ifta requiritur prætium certum , &
in pecunia numerata , & de natura contraflus innomina
ti , eft dare fpeciem pro fp ecie, non autem fpeciem pro pecunia ; quia tunc eifet venditio , & per confequens
contraflus nominatu.
D e fecundo contraflu innominato fació ut facias, eft cxemplum ; v. g. Convenio tecum de arando vineam ; ut tu mihi ædificcs Domum.
D c tertio contraflu innominato do ut facias^ eft exem- plum; v .g . Convenio tecum de dando equum : ut tu m ihifcribas librum.
D i quarto contraflu innominato fado ut des , c con
versò ; v .g . Convenio tccum dc fcribendolibrum , ut tu des mihi equum.
Sed nota, quòd conventio in unoquoquc ex d iflls contraflibus eft nuda , quando ab aliqua partium non eft completa nam tune veftitur rei interventu, & n a f citur a flio præfcriptis verbis ad repetendum per condi- rionem ob caufam , & fimilis conventio fit p a flo fimpli*
c i, non autem per ftipulationem ; quiá tune effet coa- traflus nominatus, & daretur a flio ex ftipulatione.
Contraflus magis innominati funt, qui polfunt acconl-
— C a modari
a <5 Compend. Theor. Artis Not.
modari nom inatis, & innom iaatis, & dicuntur paila;
quiá paftiun eft vocabulum adeo generale , quod porcit accommodari nominatis ; & ¡nnominatis contradlibus.
Sc fub iilo continentur oinnia , qu.^ mducunt obligation neifi y ac ctiam quse diifolvunt earn.
III.
D E c o n t r a c t u ' I N S C K I P T I S , E T A L U S . C Ontraélus in firiptls eil ille , de quo in a¿lu , vel
ante convcniunt Partes, ut indc fiat fcriptura, quiá contra&us legem ¿tcdpimit ex conyentione.
Contra¿lus fine fcriptis i l l e, de quo non agitur in
ter contrahentes , utindc fiat fcriptura ; & licet poflca fiat 5 taaien ex eo 5 quod non fuit a£lum ab initio inter contrahentes , dicitur fine fcriptis.
Contra£liis bonat fidei func illi, in quibus bona fides folüm requiritur , & ita appellantur , quiá ineisuberan- tius , & pinguius Judex oiSciuni fiium ad e a , quse
iidei fu n t, extendit, quam in contra£libus ftrifli juris; &
contraitus bonsc fidei funt quatuordecim, fcilicet: Emp- tio , venditio , lo ca tio , co n d u ilio , mandatiim , dcpofi- turn 5 com m odatum , pignus , focietas , tutela , divifio, perm utatio, d o s , & ceftimatio rei dotalis-
C ontraitusfirtcii juris funt illi, in quibus foliim ve- nit quod ftri£lé exigit natura contraílus , u t : Stipulatip, infolutum-datio , donatio , emphytheofis , foeudum, fponfalitia, & cieteri omncs , qui inter contrailus bona?
fidei non caumerautur.
Llh. I. Cap. I. 3. -il C on traílusde p r e ciyíU funt; Stipularlo, llcteraram obligado , fponfaiitia largltas , cmphytheofis , compro- miifum , tutela, & cura. Jus auteni civile eft : UUh ì^ q-A>od à ChitcLte , yel Poptdo efi confìiti^t^m medu^ vàttone civili^
ah €£t denomin,xtioncm accipicns.
Contra¿lus de ju-regcntiiVfn funt: EmptiC) , vendirÌo, locatio , con d ilio , regulariter c:rteri omiics contra-
¿lus J Jus autem gentium eft : llln d , quod ex naturali ju- duio , fcuratione proficifcitivi^\ fe d non fimpliciter imo per difcurfum \>raBicum ex moribusVopuli apprehenfum.
Conrradlus alij confenfu ^ u f: Vcnditio, mi tri moni um, locatio , fo cietas, & procuration alii perftciuntur verbis , ut ; Stipulatio , acceptilatio , aqui- liana ftipalatio; alij pci'ficiuntur re , ut : Permutatio, mu
tuum , com n od atu m , pignus, dcpofitum , divifio; &
2\i\-p:x?iz\\xwx\'c nudo^a,Eio ^ feu fcriptura interveniente, ut : Donatio , emphytlieofis , & alij.
In coniicicndo contra£lu confiderari debent forma, fubftantia, natura, & accidens : Form¿t eft : dat cjfe rei y Ordnixta. feries ad fubfiantiiim dedmccns &c ex ea quselibet difpofitioelfcntiam capi t , qux cum in ea- d:m materia diverfa eft , divenum quoque a¿tumconfti- t\x\x^Sc\xhìt.{k. defeBus formio., non fu jfidt ejfcBus ^ quiá formiS m hiladdiyfeu detrahi potefi] nam cum fit à lege d ata, non cft arbitriaria, fed ad unguem obfervari de
b e t , & i n dubio pro fubftantiali eft , & non poteft im- pleri per aequipollens, quiá lex cft mnfurA , ^ regula
omnium aiendorum. Forma
— a - ■
1 % Commend* Theor, Artis
Forma, alia dicitur fubftantialis, & alia accidentali?, feulevis; Su^bfiantialis cfk iWa.: Q uæ eftde fubftantia, li- mulque producir rem, & produótam fuftentat, & alie, ut:
Voluntas defungi eft forma fubftantialis tcftam cnci, &
di£la forma fubftantiali omiifa , vitiat, & naturalem obli- gacionemnoh producir, quia debet in forma obfervari folemnitas , quæ eft , qualitas qu^dàm n i accidens ^ quA
ìslBu s fitfi>lemnis, & ipfa folemnitas fubftantialis omiifa, facit mutationem circa fubftantiam ejus, de quo agitur.
Vorrn^. accidentdis ^ yel levis e ft, quæ ab eife pore ft, re ipfa falva manente , vel e ft, quæ alteri etiam aClui, quam ilii,cuiadhibetur , convenirepoteft.
Subftantiacft: ^u^primAmrei effentiAm pr^fiàt ^ fine qua res eife , fubiìftereque non p o teft, & dac eife con- trailui ex fe ip fa, & abfolutè, ut prætium in venditione,
& communio in focietate.
Natura , feu naturalia in contraillbus funt ;
contrÆum quídam h¿ihitudine a.ccedunt ^ ex contraBíí yeluti comomitanter dependent, ^ non contraBus ex ipfis fed ipfa, e“^ contraBibus confifiunt, ut evi¿tio fequitur , &
concomitatur contradlum venditiones, f i non expri- mantur à Partibus, tamen infunt contra£lui, & ita ipíi contradui coherent, ut ex vifçeribus ipfius contradlus dependent, & intrinfeca quadam infeparabilique qualita- te ei infunt, &: dicuntur naturalia infeparabilia, quie per pailum rolli non poilunt (licet alia naturalia contraflus per padlum tolli poiÌ2Ht-)'V. g. in contraflu focietati.s, per
pafluin -
Lib. I. Cap, 1. 23 pailum tolli non p o te ft, quod lucrum ad alcerum ex fo- cijs perveniat, bene vero damnum , nam communitas Incri eft infcparabilism contrailu focietatis, alias effet kon in a conventio.
Naturalia Ycro confuetudinana fu n t, quse tantum cx confuetudinc infunt contra£lui, & frequentiori, & aiîî- duaconfuetudine ( quæi n naturam tranfit ) contradibus siccedunt. Accidens^ feu accidentalia in contra£libus funt, quæ præter naturam contradlus inducuntur, & polTunc cjfe , all jfe,
C A P U T II.
D E D I V I S I O N Î B U S P E R S O N A R U M . Continet fex Paragraphos.
De Diyijionibus perfona- Yum.
De Per fonts, quarum oc- cajione contraSius red- dltur im tilis ratione
Jione contraBus reddi-^
tur inutilis ratione con- ditionts,
5 De Per
Jione cotracius redditur
^txtis. inutiiis ratione morbi.
3 De reflitutione , ^ jura- 6 De Perfonis^ quarum occa-
mento. Jione cotra^us redditur
4 De Perfonis y quarum »cca- 1 inutiiis ratione delibi,
$ I .
D E D I F I S I O N I B U S P E R S O N A R U M .
C O ntraftus conftat ex tribus, fcilicet : Perfonis, re
bus, & obligationibus ; & cum à dignionbus fit in- choandum , fcicn d u m cft, quod cx perfonis, fex fiunt
divi-