• No se han encontrado resultados

IDIOMA AIMARA NIVEL BÁSICO

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "IDIOMA AIMARA NIVEL BÁSICO"

Copied!
77
0
0

Texto completo

(1)

1

CUADERNO DE

EJERCICIOS

IDIOMA AIMARA

NIVEL BÁSICO

BOLIVIA, 2021

(2)

2

ESCUELA DE GESTION PÚBLICA PLURINACIONAL

Unidad de Investigación y Desarrollo

PROGRAMA DE CAPACITACION EN IDIOMAS OFICIALES

EQUIPO TECNICO IDIOMA AIMARA

Lopez Cachaca Filomena Lopez Yujra Lidia Mamani Yujra Sonia

Tapia Silva Juana Yujara Saire Efrain

(3)

3

(4)

4

UÑT’ASIPXAÑÄNI

EJERCICIO 1.

Ordene de forma correcta las siguientes oraciones

SUJETO+ COMPLEMENTO+VERBO

1. Mario Bros / satäthwa / Nayaxa ………. 2. Estados Unidos / Nayaxa / mankankirïthwa

……….. 3. mä / Nayaxa / irnaqtha / jach’a yatiña utana

………

EJERCICIO 2.

 Marque la oración correcta.

1. Yo me llamo Pedro.

-Nayaxa Pedro satäthwa - Naya Pedro satawa - Nayaxa Pedro satathwa

2. Soy de la ciudad de La Paz.

– La Paz markankiriwa - La Paz mankankirithwa - La Paz markankirïthwa 3. Trabajo en la escuela

(5)

5

EJERCICIO 3.

 Relacione el numero con el significado correspondiente

1. Aski urukipana …..Buenas noches 2. Aski jayp’ukipana ….. Hasta pronto 3. Aski arumakipana ….. Buenas tardes 4. Jikisiñkama ….. Buenos días 5. Pay ….. Hasta mañana 6. Qharurkama ….. Gracias EJERCICIO 4.

 Encuentra en la sopa de letras las siguientes palabras

- KAMISAKI - WALIKI - KAWKI - JIKISIÑKAMA - PAY -KULLAKA - YUSPAJARA - MARKA - JILATA

K Y U S P A J A R A J A K K A W K I S T J X I J M I I X M C T W Q Q’ Y W I A R A P T I S T Y W U X L U P J I K I S I Ñ K A M A T U W A I U W A L I K I T A P K L N M S Y K U L L A K A N M A R K A L I J S P P Y

(6)

6

EJERCICIO 5.

 Completa el dialogo con las siguiente palabras.

- Nayaxa - qullaña uta - La Paz - nayaxa

- aski - urukipanaya - Maria - irnaqtha -jilata - kunasa - Pedro - jikisiñkama A: Aski urukipana kullaka

CH:……… …..………. A: ……… sutimaxa? CH:…..……… ……… satäthwa. A: Jumasti?

CH: ……… ………..……..satäthwa A: Jumaxa kawkinsa irnaqta? CH: Nayaxa ………na ……… A: Jumaxa kawkinkirïtasa?

CH: Nayaxa ………markankirïthwa. A: ………

(7)

7

AYMARA MARKA

EJERCICIO 1.

 Dibuje los tres espacios geográficos según la cosmovisión andina.

1) ALAXA PACHA 2) AKA PACHA 3) MANQHA PACHA

EJERCICIO 2.

 Relacione el numero con el significado correspondiente

1. Qachu ….. mujer 2. Warmi ….. hembra 3. Chacha ….. arriba 4. Uru ….. adentro 5. Urqu ….. encima 6. Aruma ….. tarde 7. Jaqi ….. ganado 8. Jayp’u ….. noche 9. Uywa ….. persona 10. Pata ….. dia 11. Manqha …… macho 12. Alaya ….. hombre

(8)

8

EJERCICIO 3.

 Identifique la complementariedad dual de género.

... ……… ……….. ………..

EJERCICIO 4.

 Escribe en castellano un párrafo sobre la cosmovisión aimara

……… ……… ……… ……… ……… ……… ……….

(9)

9

AYMARA ARU

EJERCICIO 1.

 Resuelve el crucigrama de acuerdo a las gráficas.

1 2 3 4 A B C D 4 3 1 A C 2 D B

(10)

10

EJERCICIO 2.

 Escribe los nombres de los gráficos en aimara y castellano, y pluralice los mismos.

…………challwa……….. …………pez……… ………challwanaka………… ………peces………... ………. ………. ……… ……… ……… ……… ………. ……… ……… ……… ……… ………

(11)

11

EJERCICIO 3.

 Observa los gráficos y las oraciones y traduzca al castellano.

Qillqa imañasawa ……….. Khithuñapawa ………. Qillqa imañapawa ………. Khithuñajawa ……… Qillqa imañajawa ……….. Khithuñasawa ……… Qillqa imañamawa ……….... Khithuñamawa ………

EJERCICIO 4.

 Observa los gráficos y escribe oraciones en singular y plural utilizando los sufijos

–sa , -pa,-ma, -ja + el sufijo –wa.

…panqaraja……… ……… ……… ……… Panqaranakajawa ……… ……… ……….

(12)

12

AYMARA QILLQA

EJERCICIO 1.

 Observa los gráficos y escribe el nombre de los mismos utilizando las siguientes

consonantes: Consonantes: p, ph, p'. Consonantes: –t, -th, t’ Consonantes: –ch, -chh, ch’ Consonantes: –k, -kh, k’ P……… Ph…………... .... P’……… ….. T……… Th…………... T’……… Ch……….. Chh……… Ch’ ……… K……… Kh……….. . K’ ………

(13)

13

onsonantes: –q, -qh, q’

EJERCICIO 2.

 Observa y escriba en los gráficos y relacione con sus pares mínimos.

Q……… Qh ……… Q’………... PHISI PISI

(14)

14

EJERCICIO 3.

 Escribe las siguientes palabras en idioma aimara.

Sapo ……… Picante ……… Lengua ……… Sonajera ……… Bandera ………. Aji ……… EJERCICIO 4.

 Marque en un círculo la escritura correcta de las siguientes palabra

A) Kuta B) Quta C) Qhuta A) Kuchuña B) Khuchuña C) Khuchhuña A) Piskuña B) Phiskuña C) Phiskhuña A) P’isaqa B) Pisaq’a C) Pisaqa A) Chhichillanka B) Chhichhillankha C) Chhichhillanka

(15)

15

UNIDAD DOS

(16)

16

KULLAKANAKARU JILATANAKARU KATUQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Reescribe el diálogo ordenándolo en los espacios en blanco.

 Certificado mayisiriwa juttha.

 Aski jayp’ukipana kullaka.

 Q’untasimaya, kunasa wakisi?

 Aski jayp’ukipanaya kullaka.

 Kunasa sutimaxa?

 Yuspajara.

 Jorge Gonzales satäthwa.

 Akaxa.

 Janiwa kunakisa, Jikisiñkama

 Jikisiñkamaya. A:_______________________________________________ B:_______________________________________________ A: ______________________________________________ B: ______________________________________________ A: ______________________________________________ B: ______________________________________________ A: ______________________________________________ B: ______________________________________________ A: ______________________________________________ B: ______________________________________________ EJERCICIO 2.

 Selecciona la traducción correcta

1. Hasta mañana.

Qharurkama Jikisiñkama Qarurkamay

2. Buenas tardes.

3. Aski urukipana Aski jayp’ukipana Aski arumakipana 4. Hasta luego.

Kamisaki Qharurkama Jikisiñkama

4. Buenas noches.

(17)

17

EJERCICIO 3.

Une con una línea la traducción correspondiente.

¿Y yo? ¿y él / ella? ¿Y tú? ¿Y nosotros? Jumasti? Jiwasasti? Nayasti? Jupasti? EJERCICIO 4.

Con una línea une el nombre con el gráfico correspondiente.

yuqalla wawa awicha tata imilla wawa achachila mama

(18)

18

YÄNAKA UÑT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.

(19)

19

EJERCICIO 2.

Ordena las siguientes oraciones. Aka / tupuxa / khitinkisa? / pacha

______________________________________________ quqaxa / jiwasankiwa / Uka

______________________________________________ jatamirixa / Janiwa / jupankkiti / uka

______________________________________________ qunuñaxa / aka / nayankiwa / Jisa,

______________________________________________ EJERCICIO 4.

Responde las preguntas en forma negativa.

Aka q’ipiñaxa jumankiti? _____________________________________________

Uka isinakaxa jupankiti? _____________________________________________

Aka aru pirwaxa jiwasankiti? _____________________________________________

Khaya utaxa jupankiti? _____________________________________________

(20)

20

JANCHI SUTINAKA UÑT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.

Escribe los nombres de las partes del cuerpo y señálalos con una flecha.

P’IQI

(21)

21

EJERCICIO 2.

Observa los gráficos y responde las siguientes preguntas.

1) 2) 3) 4) 1) Akaxa jinchuti? R:__________________________________ 2) Akaxa kallachiti? R:_________________________________ 3) Akaxa kunkati? R:__________________________________ 4) Akaxa silluti? R:__________________________________ EJERCICIO 3.

Ordena las siguientes oraciones

1. janiwa /qunquri /Akaxa /-kiti __________________________________

2. -sa?/-xa / kuna / Uka __________________________________

3. -xa /puraka /Khaya /-wa. /–pa __________________________________

4. Aka /luk’ana /-xa /-naka /-ti? __________________________________

EJERCICIO 4.

Traduce las siguientes oraciones al aimara.

Esta es mi mano. _____________________________________

Esa es tu oreja. _____________________________________

Estos son mis ojos. _____________________________________

Este es mi estómago. _____________________________________

Ese es tu muslo. _____________________________________

(22)

22

USUNAKA

EJERCICIO 1.

Resuelve el crucigrama y luego responde la pregunta 1 L 2 P U R A K A J A W A A K 3 A M P A R A J A W A C H 4 K A Y U J A W A K 5 J I K H A N I J A W A A 6 M U J L L I J A W A A W 7 N A S A J A W A KUNASA USTAMA?

1) Lakach’akajawa usutu.

2) _______________________jawa usutu.

3) ____________________________wa usutu.

4) __________________________________ usutu

5) __________________________________ usutu

6) ______________________________________

7) ______________________________________

(23)

23

EJERCICIO 2.

Copie las siguientes frases a lado de las preguntas correspondientes

Qunquriwa usutu. Janiwa ukaxa umañakiti. Jisa, qullasthwa

Janiwa walikthti. Jararankhumpi qullastha. Kunjamasktasa, jilata? Kunasa ustama? Qullastati? Kuna qullampisa qullasta? Ukaxa umañati?

EJERCICIO 3.

 Enumerar la traducción correspondiente

1) Ukaxa umañati?. ____No me curé.

2) Qulla ____¿Eso se bebe?

3) Usutuwa. ____Medicina

4) Qunqurinakawa usutu. ____Me duele.

5) Janiwa qullaskthti. ____Me duelen las rodillas

EJERCICIO 4.

Explique en castellano la utilidad de las siguientes plantas medicinales. Qhanapaqu

Wira wira Ch’illka Q’uwa

(24)

24

UÑTASA ARUSKIPAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Resuelve el crucigrama y completa las oraciones de abajo.

6

M

7

8

1

A N A T A S K T H W A

N

L

H

Q

A

2

U M A S K T H A

A

S

Q

S

K

H

K

I

3

U L L A S K I

T

W

S

A

A

K

W

4

T U Y U S K T A

A

A

N

W

5

P H A Y A S K T A N A

1. Nayaxa _______________________ 2. Nayaxa umawa _______________________ 3. Yuqallaxa pankawa _______________________ 4. Jumaxa sapakiwa _______________________ 5. Jiwasaxa ch’uqiwa _______________________ 6. Jumaxa _______________________ 7. Imillaxa _______________________ 8. Jiwasaxa _______________________

(25)

25

EJERCICIO 2.

 Ordena las oraciones.

1) kunsa /Jumaxa /-skta? /lura

___________________________________________ 2) Nayaxa /-sktha /aychawa /manq’a

___________________________________________ 3) manq’a /-sktati? /Jumaxa

___________________________________________ 4) manq’a /Jisa, /-skthwa /nayaxa

___________________________________________ 5) manq’a /Nayaxa /janiwa /-skkthti

___________________________________________

EJERCICIO 3.

 Completa las respuestas

JUMAXA KUNSA LURASKTA? 1.- Nayaxa anata_____

2.- Nayaxa utajawa picha_______

JUPAXA KUNSA LURASKI? 3.- Mamajaxa manq’awa phaya_____

(26)

26

EJERCICIO 4.

 Traduce al castellano las oraciones del Ejercicio 3

1. _______________________________________ 2. _______________________________________ 3. _______________________________________ 4. _______________________________________ EJERCICIO 5.

 Complete las oraciones con el complemento adecuado.

JUMAXA KUNSA LURASKTA?

Nayaxa _________________________ yatiqasktha.

Nayaxa _________________________ pichasktha.

Nayaxa _________________________ manq’asktha.

Nayaxa _________________________ jarisktha.

Nayaxa _________________________ saminchasktha.

(27)

27

QHIPT’ATA QHANANCHAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Completa el diálogo con las siguientes palabras.

JILATA KULLAKA

 Kamisaki, kullaka

 Awtuwa jani ………, jumasti?

 Kullaka ……… kunatsa jani ………?

 Waliki jilata José, ……… qhipt’anta.?

 ………

 Qullayasïriwa ………..

EJERCICIO 2.

 Enumere la traducción correcta.

1) ¿Por qué te atrasaste? _____Mä tantachawiru sartha

2) Estaba enferma _____Qullayasïriwa sarta

3) Vine a pie _____Usutayäthwa

4) Fui a una reunión _____Kunatsa qhipt’anta?

5) No había auto _____Kayukiwa juttha

6) Fui al médico _____Janiwa awtu utjkanti

(28)

28

EJERCICIO 3.

 Añada la terminación –skayäthwa a los verbos y escribe su significado.

Anata_________ ________________________ Picha_________ _________________________ Ala__________ ________________________ Jamuqa_________ ________________________ yatiqa__________ _________________________ yatiqa_____________ _____________________

(29)

29

MANQ’AÑANAKA MALLT’AÑÄNI

EJERCICIO 1.

Complete con el nombre del alimento y el adjetivo correspondiente (Qhulu, Jaxu, K’allk’u,

Jasa)

1. Aka ………xa ………wa

2. Uka ……… xa ……….wa

3. Khaya ………xa ………wa

4. Uka ………xa ………wa

EJERCICIO 2.

 Traduce las siguientes frases.

Kullakita, jutama ___________________________________

Tata, muxsa uma waxt’äma ___________________________________

Junt’u manq’a waxt’ita ___________________________________

Iyawa, akaxa mama ___________________________________

(30)

30

EJERCICIO 3.

 Llene el siguiente crucigrama de acuerdo a los gráficos.

10

8

9

t

6

j

j

u

a

a

a

n

y

y

k

q

5

1 c h u p u q u

t

h

2 k' a w n a t h i x i

n

7

t

w

3 c h a w l l a

y

k

4 m u x s a t a n t a

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

(31)

31

APTHAPI WAKICHAYAÑÄNI

EJERCICIO 1.

Escriba la traducción de las palabras en los espacios en blanco

Refresco

Gallina

Papalisa

Plátano

Chuño

Agua

Papa

Oca

Chancho

Huevo

EJERCICIO 2.

 Completa la oración conjugando el verbo adecuado para cada oración. (iqaniña,

iraniña, ichuniña, ituniña)

Nayaxa mä chala _________________________ Nayaxa mä anu _________________________ Nayaxa mä garrafa _________________________

(32)

32

EJERCICIO 3.

 De acuerdo a las claves, llene el crucigrama.

6

8

W

Q

1 A P A N I Ñ A 2 I C H U N I Ñ A

5

Y

7

P

3 I T U N I Ñ A

I

Q

N

R

N

A

I 4 A S A N I Ñ A

N

Ñ

N

Ñ

I

A

I

A

Ñ

Ñ

A

A

EJERCICIO 4.

 Realiza oraciones con el verbo traer de acuerdo al pronombre y al gráfico.

Jumaxa ________________________________________ Jumaxa __________________________________________ 1) Traer 2) Traer en brazos 3) Traer algo pesado 4) Traer en recipiente 5) Traer ropa o tela 6) Traer algo con asa 7) Traer en la mano 8) Traer en la espalda

(33)

33

(34)

34

JAKHUNAKA

EJERCICIO 1.

 Responde las sientes preguntas en aimara.

Qawqhasa?

____________________________________ ____________________________________

Qawqhasa?

Qawqhasa?

__________________________________ EJERCICIO 2.

 Escribe la siguiente cifra en forma numeral.

Phisqha tunka phisqhani ________

Suxta pataka pusi tunka paqallquni ________

Pä waranqa pä tunka _______

(35)

35

EJERCICIO 3.

 Escribe el número correspondiente en la respuesta correcta.

1. Jumaxa qawqha maranisa? ____ Janiwa yuqanikthti.

2. Yuqanitati? ____ Mamajaxa suxta phukhuniwa.

3. Jupaxa qawqha phuchhanisa? ____ Nayaxa pusi tunka maranithwa.

4. Mamamaxa qawqha phukhunisa? ____ Jupaxa pusi phuchhaniwa.

EJERCICIO 4.

 Responde a las siguientes preguntas en la línea punteada.

Jumaxa qawqha jamp’atunitasa? ………...

Jupaxa qawqha k’isimiranisa? ………..………..

(36)

36

QULLQI MAYT’ASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Observa los montos de los billetes y escribe la suma total.

---

---

---

--- EJERCICIO 2.

 Responde el siguiente dialogo.

Allchhi Awicha

Awicha, maya achikt’asïma. ……….

Qullqi mayt’asiñäni. …….………...

Pä pataka bolivianoki muntha

Mäkiwa churxäma. ……….

(37)

37

EJERCICIO 3.

 Llene el crucigrama con el tema de qullqi mayt’asiñäni.

M A J I K I S I Ñ K A M A Y T U N K A U A I P N Q A W Q H S A M U N T A A C S Y C M H A H U I B O L I V I A N O K I M A K I W A C H U R X A M A K T T’ U H M A Y T’ A S I Ñ A N I L A S Y L Ï A K M W A A K U L L A K A - A K A X A EJERCICIO 4.

 Traduce la siguiente conversación al idioma aimara.

Buenas noches compañero. ………

……… Buenas noches compañero.

Un favor. ………

……… ¿Qué será?

Préstame diccionario. ………

……… No Préstame nomas pues, te lo devolveré

rápido.

……… ……… Ya, aquí esta.

Gracias, hasta el sábado. ………

(38)

38

SAMINAKA

EJERCICIO 1.

 Colorea y escribe el color que corresponda a cada gráfico.

EJERCICIO 2.

 Escribe oraciones con los adjetivos de color utilizando el sufijo -NI con los cuatro

pronombres personales. 1. Nayaxa ………..…… ……….nithwa 2. ………. 3. ………. 4. ………. 5. ………. 6. ………. 7. ………. 8. ………. --- --- --- --- --- --- --- --- --- --- --- ---

(39)

---39

EJERCICIO 3.

 Describe los objetos utilizando el sufijo –mpi.

EJERCICIO 4.

 Realice oraciones con los objetos citados, utilizando los sufijos –ja, -ma, -pa y –sa.

Phiskhuña, qillqaña, panka, q’ipiña, aru pirwa, isi, uxuta, almilla. Chalajaxa ch’umphiwa

1.

1.

2.

2.

3.

3.

4.

4.

--- --- --- --- --- ---

Describe los colores utilizando el sufijo –mpi.

PERU --- --- BOLIVIA --- --- COLOMBIA --- ---

(40)

40

YÄNAKAXA QAWQCH’ASA

EJERCICIO 1.

 Escribe el número en el gráfico correcto

EJERCICIO 2.

 Traduce las siguientes oraciones.

1. Awicha qhumantita. 2. Kullaka mayt’ita. 3. Allchhi ist’ita. 4. Mama waxt’ita. 5. Wawa jamp’atita. 6. Jilata uñkatita.

1.

Jisk’a panka

2.

Tantiyu quta

3.

Jach’a ch’ankha

4.

Jisk’a khuchhuña

5.

Jach’a qipiña

6.

Tantiyu quqa 1

(41)

41

EJERCICIO 3.

 Anote las palabras encontradas en las líneas.

J H X P A Y A A M N A Y A N K K I T I Q I W Y T H Ñ K A A S J K H T Q’ R M U M L S L J A W K Y P’ Y K H U I P A Ñ K A K H K’ Q T H J T’ L P’ T’ I N P X R L A Y P Ñ L A L N M I T H Q A R A W Y Ñ C A I L K Ñ P R J T X P L H K X H T’ K H M I K M P S A X A A M Ñ A L I K T J U Q Y P T H L L N N Ñ S A S M L T Y H R K P L L P N P Ñ K K W K J K A S A P I K H C H U R X I T A M K H A Y A U Y T K’ Y P H R X K L Y Ñ Ñ L I N L X P Q A Y A N L J A N I W A K U N K I S A S M J A N I W A A P N A Q A S K T H W A N ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ……….…..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… ………..… EJERCICIO 4.

 Realice oraciones utilizando los adjetivos de tamaño.

………

………

(42)

42

YÄNAKANA UÑTAPA

EJERCICIO 1.

 Escribe una oración debajo de cada gráfico empleando un adjetivo de forma.

--- ---

……….. ………..

EJERCICIO 2.

 Traduzca las siguientes oraciones.

1. Ese espejo es redondo ________________________________ 2. Ese camino es chueco ________________________________ 3. Aquel bolígrafo es grueso _______________________________ 4. Esa piedra es plana. _______________________________ EJERCICIO 3.

 Complete las oraciones con los siguientes adjetivos calificativos.

-Q’apha -Thuru -Jasaki -Jiwaki

1 Allchhipaxa wali ………-wa. 2 Khä panqaraxa ……….. uñtasi. 3 Uka isinakaxa ancha ……….-nakawa. 4 Aka tunquxa wali ………..-wa

(43)

43

EJERCICIO 4.

 Realice oraciones con los adjetivos de forma y cantidad viendo las imágenes.

FORMA

CANTIDAD

1. _________________________________________ 2. _________________________________________ 3. _________________________________________ 4. _________________________________________ 5. _________________________________________ 6. _________________________________________ 7. _________________________________________ 8. _________________________________________

(44)

44

MACHAQA, MURQU, THANTHA YÄNAKA

EJERCICIO 1.

 Relacione los siguientes gráficos con los adjetivos de estado.

-THANTHA - MACHAQA - MIRQ’I

--- ……….. ---

EJERCICIO 2.

 Ordene de forma correcta las siguientes oraciones.

thantha achachilamankiwa punchuxa aka

1. ………

anatañaxa khä wawasankiwa machaqa

2. ………..

phuchhajankiwa murqu tankaxa uka

3. ………

khä allchhipankiwa lluch’uxa jach’a

(45)

45

EJERCICIO 3.

 Responde y completa las siguientes preguntas con adjetivos de estado utilizando los

miembros de la familia.

Aka….………… qillqañaxa khitinkisa?

-Uka ……… qillqañaxa jilatankiwa. Aka ……… wila panqaraxa khitinkisa?

………..

Aka ………..…. pacha tupuxa khitinkisa?

………

Aka ……… qunuñaxa khitinkisa?

………

Aka ………. wisllaxa khitinkisa? ………

Aka ………..…. millk’i tikaxa khitinkisa?

………

(46)

46

JATHI, PHISNA, WALJA, JUK’A YÄNAKA

EJERCICIO 1.

 Escribe los adjetivos de cantidad y peso debajo de cada gráfico.

……… ………

………

………

……… ………

EJERCICIO 2.

 Asocie el verbo con el gráfico correspondiente y traduce.

……….

Asaña

……….

Wayuña

Ichuña

……….

Apaña

……….

(47)

47

EJERCICIO 3.

 Completa las preguntas con un objeto y responde las mismas.

-Jupha -Challwa -Tunta -Jawasa -Wayaqa

1. Aka phisna tomate khitisa apani?

……….………

2. Aka jathi ……… khitisa wayuni?

……….………

3. Aka phisna ……… khitisa q’ipini?

……….………

4. Aka jathi ………khitisa iqani?

……….………

5. Aka phisna ……… khitisa apani?

……….……… EJERCICIO 4.

 Completa las preguntas con un objeto, alimento o animal y responde las mismas.

-Aycha kanka -Qillqaña -Thujru -Muxsa t’ant’a

1. Aka walja ch’uqixa khititakisa?

………..………

2. Aka mä ………. jumatakiti?

………

3. Aka juk’a ………. jupatakiti?

………

4. Aka jach’a ……….. jiwasatakiti?

……… 5. ………… ………. ……… ………..

(48)

48

EJERCICIO 5.

 Elige la respuesta correcta.

AKA JUK’A JAWASA JAMP’IXA JUMATAKITI?

Jisa, jumatakiwa Jisa, jupatakiwa Jisa, nayatakiwa Jani maya

AKA WALJA MUNTARARAXA WILMA MAMATAKITI?

Janiwa jupatakiwa Jisa, nayatakiwa Jisa, jumatakiwa Jani maya

AKA JUK’A K’AWNA PHUTHIXA WAWAPATAKITI?

Jisa, wawajatakiwa Jisa, jupatakiwa Jisa, jumatakiwa Jani maya

EJERCICIO 6.

 Responda las siguientes preguntas.

1. Uka jach’a walja ch’uqixa khititakisa?

……… 2. Aka juk’a ch’uñuxa achachilapatakiti?

……… 3. Aka walja qillqañaxa khititakisa?

……… 4. Uka juk’a manq’axa phuchhajatakiti?

(49)

49

(50)

50

WILA MASISATA JISKT’ASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Observa el gráfico y escriba oraciones en tiempo presente con los nombres.

1____________________________ 2____________________________ 3____________________________ 4____________________________ 5____________________________ 6____________________________ 6 5 3 2 4 1

(51)

51

EJERCICIO 2.

 Busque en la sopa de letra seis verbos en forma infinitiva con las terminaciones –aña,

-iña y –uña y escribe en las líneas.

R I J A R I R Ñ A A S A N I R U M X I L R R R L R I K I Ñ A A I A X P A K I T H L R K R I R A Ñ Y R T A U H I Ñ U U N A K A J Ñ A Ñ A S A M T H Ñ A A Ñ A J S A R P T P R R U T U I Ñ R Ñ U U Q T S H T A L J A Ñ A I J X U U T A N A Ñ R W U A Ñ Ñ L A R A Ñ N A R T’ A A L U P’ I Ñ A Ñ T’ H P EJERCICIO 3.

 Conjugue dos verbos: (jugar y reír) en tiempo presente.

LURAYIRI: LURAYIRI: Jupaxa ……….. Nayaxa ……….. Jumaxa ……….. Jiwasaxa ……… Jiwasaxa ……….. Jupaxa ……….. Nayaxa ……….. Jumaxa ………

-aña

____________________ ____________________ ……….……...

-iña

____________________ ____________________ __

-uña

____________________ ____________________ ______

(52)

52

EJERCICIO 4.

 Complete las oraciones en tiempo presente con los marcadores de persona que

corresponde - tha, -ta, -i/u, -tana.

1. Noeliaxa muxsa achunaka alj___. 2. Jumaxa utana phay___.

3. Nayaxa chawlla thixi manq’___. 4. Jiwasaxa jawirana tuy___. 5. Irpirixa thakhina sarnaq___. 6. Jumaxa aymara aru yatiq___. EJERCICIO 5.

 Completa el siguiente diálogo.

ARUSKIPAWI

ANA: Kamisaki ………..

PABLO: Waliki kullaka, jumasti? ANA: …………..……. jilata

Tatamaxa kunjamaskisa?

PABLO: Jupaxa ………. ANA: Tatamaxa ………..….….. aljii?

PABLO: Tatajaxa 16 de Julio qhathuna …………..… ANA: Alasiriwa ………..……… muntha

PABLO: Jikisiñkama ANA:………

(53)

53

JISKHISA UÑT’AÑÄNI EJERCICIO 1.

 Conjugue dos verbos: (comer y dormir) en tiempo pasado.

EJERCICIO 2.

 Construye las siguientes preguntas de acuerdo a las respuestas.

1. ______________________________________? Jupaxa wallaqi phayäna.

2. ______________________________________? Maymaraxa Gran Poderana thuqhuyätha.

3. ______________________________________? Jilatajaxa Oruro markana irnaqäna.

4. ______________________________________? Nayaxa thunkhu thunkhu anatayätha.

LURAYIRI: LURAYIRI: Nayaxa ……….. Jupaxa ……….. Jiwasaxa ……….. Jumaxa ……… Jumaxa ……….. Jiwasaxa ……….. Jupaxa ……….. Nayaxa ………

(54)

54

EJERCICIO 3.

 Traduce las siguientes preguntas.

EJERCICIO 4.

 Completa las oraciones conjugando el verbo correspondiente en tercera persona

usando el tiempo pasado.

Tatamasti? _____________________ Phuchhasasti? _____________________ Warmijasti? _____________________ Achachilapasti? _____________________ Tullqamasti? _____________________

Rosa kullakaxa chachapampiSanta Cruz markana ………

kullakajaxa masinakapampi parquena ………..

Jorge jilataxa qulluna uwijanaka ………

Wara mamaxa qhathuna ……… Claudia kulllakaxa MMAYA ukana

(55)

55

EJERCICIO 5.

 Observe los gráficos y encierra en un círculo la oración correcta.

1. Jilatajaxa utajanajayllïna.

2. Yuqalla wawaxa jawirana jachäna. 3. Yuqalla wawaxa utana anatäna.

1. Kullakajaxa thakhina jayllïna. 2. Mamajaxa kullakajaruwa ist’äna. 3. Imilla wawaxa awtuna kusisïna.

1. Tatajaxa utajana manq’äna. 2. Jilataxa jach’a panka ulläna. 3. Waynaxa panka qillqäna.

1. Tawaquxa utajana llakisïna. 2. Tawaquxa wali t’ijüna. 3. Jupaxa wali jalana.

1. Tatajaxa parlana. 2. Irpirixa jakhüna. 3. Jilataxa arxayäna

(56)

56

TANTACHASIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Conjugue dos verbos: (llorar y salir) en tiempo futuro.

EJERCICIO 2.

 Marque la oración correcta.

CANTARÉ CON MI HIJO EN EL AUTO.

1) Yuqajampi jayllï. 2) Yuqajampi patana jaylltha. 3) Yuqajampi awtuna jayllï.

IRÉ AL PUEBLO CON MI HIJO.

1) Nayaxa wawampi markaru saräta. 2) Markaru wawajampi sarä. 3) Markajaru sarä.

ÉL COMPRARÁ SEIS FLORES.

1) Jupaxa suxta panqara alani. 2) Jupaxa suxta panka ali. 3) Jupaxa suxta panqara aljani.

COMERÉ CINCO PANES.

1) T’ant’a manq’ä. 2) Phisqha t’ant’a manq’ï. 3) Phisqha t’ant’a manq’ä.

NOSOTROS ESTUDIAREMOS MUCHO PARA EL EXAMEN.

1) Jiwasaxa walja yatiqañäni. 2) Jiwasaxa yant’awitaki wali yatiqañäni. 3) Jiwasaxa walja yatiqani.

LURAYIRI: LURAYIRI: Jiwasaxa ……….. Jumaxa ……….. Jupaxa ……….. Nayaxa ……… Jupaxa ……….. Nayaxa ……….. Jupaxa ……….. Jiwasaxa ………

(57)

57

EJERCICIO 3.

Observa las acciones que realiza el niño y realice oraciones con (sujeto, complemento y

verbo) usando el tiempo futuro.

EJERCICIO 4.

 Responda las siguientes preguntas.

1. Khitisa nayraqata qullqi katuqani?

……….

2. Khitisa ukxaru qullqi katuqani?

………..

3. Khitisa qhipata qullqi katuqani?

………

3. ______________________________________________________

4. _______________________________________________________ 1. Yoqalla wawaxa ikiñata sartani.

(58)

58

EJERCICIO 5.

 Describa las actividades que realizarás el día domingo.

1. _______________________________________________________ 2. _______________________________________________________ 3. _______________________________________________________ 4. _______________________________________________________

(59)

59

PACHATA MAYJA ARUNCHIRI

EJERCICIO 1.

 Escribe el número en el significado que corresponde.

1. Jichhüru 2. Uru 3. Wasüru 4. Walüru 5. Jurpüru 6. Qharüru ___ Mañana ___ Pasado mañana ___ Ante ayer ___ Hoy ___ Día ___ Ayer EJERCICIO 2

 Responde las siguientes preguntas.

1. Mama, yuqamaxa kuna urusa purinini?

_____________________________________ ______

2. Kullaka Brigida, mamamaxa kuna urusa phayani?

__________________________________________

2. Jilata , mamamaxa kuna urusa wakanaka awati? ________________________________________

3. Jilata, allchhimaxa kuna urusa jaylli?

(60)

60

EJERCICIO 3.

 Completa las oraciones utilizando adverbios de tiempo.

EJERCICIO 4.

 Traduce las siguientes oraciones.

1. Jilatamaxa sapüruwa irnaqani.

……… 2. Nayaxa walüruwa isinaka t’axstha.

……… 3. Gabriela kullakaxa wasüruwa juti.

……… 4. Nayaxa jurpüruwa sarä.

……… 5. Masimaxa sapüruwa muxsa achunaka alji.

……… 6. Ramiro jilataxa jichhüruwa thuqhuni.

………..

1. Mamamaxa kuna urusa t’axsuni? Mamajaxa ………wa t’axsuni. 2. Yatiqirixa kuna urusa juti?

Yatiqirixa ……….wa juti. 3. Kullakapaxa kuna urusa ch’usasini?

Kullakapaxa ……….wa ch’usasini. 4. Allchhisaxa kuna urusa jaylli?

(61)

61

JAKAWISATA JISKT’ASIPXAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Encierre en círculo los verbos infinitivos.

puraka samkaña yuqa ullaña kusisiri

munaña naya sawuña laphi jakhuña

sarata kutiniña K’ari thithiña sariri

q’uma kamachi Yatiqaña K’umara uchaña

phusaña qhipata sarä apaña saraqaña

EJERCICIO 2.

 Lea las oraciones y anote el número al tiempo que corresponda.

1. Nayaxa Arica markaruwa sartha. 2. Raul jilataxa mä wila awtu aljani.

3. Maymaraxa Sucre markana yatichayäta. 4. Jichhüruxa aymara aru yant’awiruwa sari. 5. Jupaxa kimsa muxsa t’ant’a k’achachani. 6. Beatriz kullakaxa moseñada thuqhüna.

PRESENTE PASADO FUTURO

……….. ……… ……… ……….. ……… ……… ……….. ……… ………

(62)

62

EJERCICIO 3.

 Complete las siguientes preguntas en tiempo pasado, presente y futuro.

1. ………..…….... kawkhansa ……….………?

Maymaraxa Cobija markana yatiqayätha.

2. ……….………kawkhansa………..………?

Jichhaxa utajana phaytha.

3. ……….…….. kawkhansa pankanaka ……….?

Maranxa qhathuna pankanaka aljä.

4. ……….kunsa ………?

Maymaraxa aimara aru yatiqayätha.

5. ………..kunsa ………? Jupaxa wawa chumpanaka p’iti.

6. ……….kunsa ………..? Jiwasaxa muxsa umanaka wayuñäni

EJERCICIO 4.

 Lee las siguientes oraciones y escribe el número del adverbio que corresponda.

1. ……… wila chumpa aljä. 1.- QHARÜRUXA

2. ………wawapampiwa saräna. 2. MAYMARAXA

3. ……….. pampana anati. 3. JICHHAXA

4. ……….. masinakampiwa q’umachañäni. 5. ………... awichajana utaparuwa sarayätha. 6. ………... tantachawina arsu.

7. ……….. junt’uma umäta. 8. ………. ququ manq’ayätha.

(63)

63

YÄNAKA APTHAPIÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Observa los gráficos y escribe en donde pondré el pato.

1. Uka jisk’a pili kajuna ……….………uchäta. 2. Uka jisk’a pili kajuna……….………..uchäta. 3. Uka jisk’a pili kajunana ……….……… uchäta. 4. Uka jisk’a pili kajuna ……….……… uchäta. 5. Uka jisk’a pili kajuna ……….……… uchäta. 6. Uka jisk’a pili kajuna……….……… uchäta.

1 2 3

(64)

64

EJERCICIO 2.

 De acuerdo a los gráficos escriba cuatro oraciones empleando adverbios de lugar y el

adjetivo de tamaño. 1. _____________________________ 2. ________________________ 3. ____________________________ 4. __________________________ EJERCICIO 3.

 Observa el gráfico y escribe oraciones con el verbo UCHAÑA en tiempo futuro en

primera persona empleando adverbios de lugar y adjetivos de color.

3 5 1 8 4 2 6 7

(65)

65

1) Uka janq’u ch’ijmañanaka qunuña patxaruwa uchä. 2) ………. 3) ………. 4) ……… 5) ……….. 6) ………. 7) ……… 8) ………..

(66)

66

JAQHA MARKARU SARAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Responde las siguientes preguntas relacionando con los gráficos.

 kullaka, kawkirusa saräta?

__________________________

 Kullaka kunarusa saräta?

___________________________

 Kullaka kunsa yatiqäta?

___________________________ EJERCICIO 2.

 Lea el siguiente párrafo y completa la conjugación verbal que corresponde.

Aski jayp’ukipana, jupaxa kullakajawa, jupaxa Elvira Choque satawa. Wasüruxa qhathuruwa (saraña) ……….Jichhüruxa chayru (phayaña) ………, Utkata chika uruxa wawapampiwa (manq’aña) ……….

(67)

67

EJERCICIO 3.

Añada el sufijo locativo –na, sufijo direccional -ru, el sufijo benefactivo –taki o el

sufijo de compañía –mpi en las siguientes oraciones.

1. Jiwasaxa qharüru qhathu____ sarañäni.

2. Luordes kullakaxa mamapa______ aljani.

3. Phuchhajampi markaja_____ manq’ä.

4. Manq’a anuja____ phayä.

5. Maranxa qullaña uta___ irnaqani.

6. Jumaxa Cochabamba marka______ saräta.

EJERCICIO 4.

 Traduce las siguientes oraciones.

1. Waliki saräta. 2. Jawsanitätapï. 3. No vas a llorar. 4. Amtasitätapï. 5. Walpuni amuyasïta 6. Te quiero. 7. Jikisiñkama wawa.

8. Taqi chuymajampiwa munsma. 9. No te vas a preocupar. __________________________ __________________________ ___________________________ ___________________________ ___________________________ ___________________________ ___________________________ ____________________________ ____________________________

(68)

68

(69)

69

YATIYAWI QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Llene las siguientes palabras en el crucigrama.

1. Jayp’u 2. Chika uru 3. Chika aruma 4. Jutïri mara 5. Jutïri phaxsi 6. Aruma 7. Uru

8. Qillqata 5 7 6 4 1 8 3 2

(70)

70

EJERCICIO 2.

 Conjugue dos verbos en forma obligativa, según los gráficos.

LURAYIRI: LURAYIRI: Nayaxa ……….. Jumaxa ……….. Jupaxa ……….. Jiwasaxa ……… Nayaxa ……….. Jumaxa ……….. Jupaxa ……….. Jiwasaxa ……… EJERCICIO 3.

 Escribe mensajes que quieres enviar a tus amigos.

Kamisaki Jilata Juan Qharüruxa thuqhuñamawa. Kullaka Alejandra manq’iri sarañasawa ……… ……… ……… ……….. ……… ……… ……… ……… ………..

(71)

71

EJERCICIO 4.

 Realice oraciones con los cuatro pronombres personales empleando los verbos

obligativos

1……….……….. 2.……… 3.……… 4………

(72)

72

AMTASIÑATAKI QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Escribe los meses del año en aimara.

--- --- ---

--- --- --- --- ---

--- --- ---

(73)

73

EJERCICIO 2.

 Observa los gráficos y escribe la actividad en forma obligativa con el sufijo –ja y pa.

EJERCICIO 3.

 Traduzca las siguientes oraciones.

1. Irnaqiri sarañajawa. 2. Yanapiri sarañajawa. ……… 3. Phayiri sarañamawa. ………..……… 4. Thuqhuri sarañapawa. ………..……… 5. Aliri sarañasawa. ……… 6. Yatiqiri sarañasawa. ……… ……… ………. ……… …….. ……… ……….. ……… … ……… … ……… …

(74)

74

JAWILLA QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

 Busca las siguientes palabras en la sopa de letras.

1.-Jaqichasiñataki 5.-pelota anatañataki 2.-Wawa sutiyañataki 6.-manq’a manq’añataki 3.-mara phuqata uruyañataki 7.-anatana thuqhuñataki 4.-wawa muruyañataki 8.-cineru sarañataki

S W K S T J K I Q R Y N X A T R W H Q P H U I W A W A M U R U Y A Ñ A T A K I S T E T A U T U W W H Q R Y U I S M S K U W R I L I S M A N Q’ A M A Q’ A Ñ A T A K I A R T Y O H J S Q M I W S I T K A K I L Ñ M W K C H T N M M A R A P H U Q A T A U R U Y A Ñ A T A K I A N A T A N A T H U Q H U Ñ A T K I W A J J T S A R A Ñ A Q’ I L L U T H I T H I X N A U H J A X U T’ A N T’ Y J I S A J U T U T’ A S T U L L A J A Q I C H A S I Ñ A T A K I Ñ A A Q H U R U W A J I L A Ñ T Y C A T A J A P M H K A Y U L A K A I S I A W H’ S A A U T H A U W A W A T A K I W A N A T A A T N Ñ A I T Ñ U Ñ U K A Y U P’ I Q I T U A P I U A K S A A C I N E R U S A R A Ñ A T A K I W N I I T S Ñ I K’ U T A J I K H A N I W S I A I S W A EJERCICIO 2.

Traduzca las siguientes oraciones. 1. Munata jilatanaka. 2. Aka phaxsi. 3. Jalluqallta phaxsi. 4. Jawillama. 5. Urujaru jawillanipxsma. 6. Utajana suyapxäma. 1. Queridos hermanos. 2. --- 3. --- 4. --- 5. --- 6.---

(75)

75

JAWILLA QILLQAÑANI

EJERCICIO 3.

 Enumera las siguientes oraciones del 1 al 6

………….Oruru marca ukana apasini. ………….Munata kullakanaka jilatanaka

………….Aka phunchhawi 26 uru, anata phaxsina

………….taqimunasiña chuymampiwa ………….kimsajayp’u pachana, salón de eventos las

………….URUJARU jawillanipxsma

EJERCICIO 4.

 Realice una invitación en aimara.

……… ……… ……… ………

(76)

76

UÑTASA QILLQAÑÄNI

EJERCICIO 1.

Escribe los nombres de las imagenes

……… ……… ……… ………

……… ……… ……… ………

(77)

77

EJERCICIO 2.

 Describa los siguientes gráficos.

--- --- ---

Referencias

Documento similar