TítuloMetodoloxías educativas para o cambio e teitos de cristal: un estudo comparado de tres universidades en transición

(1)EA NAS ESCOLAS E UNIVERSIDADES eISSN: 2386-4362. Metodoloxías educativas para o cambio e teitos de cristal. Un estudo comparado de tres universidades en transición Educational methodologies for the change and glass ceilings. A comparative study of three universities in transition -. Resumo Dende unha perspectiva educativa, as iniciativas enmarcadas no movemento das “transition towns” conteñen os elementos necesarios para poder considerarse unha metodoloxía válida para enfrontar os problemas do Cambio Climático e o Pico do Petróleo a través dunha dinámica comunitaria. Por outra parte, as universidades, como como posíbeis referentes na busca de solucións á crise ambiental, a pesar das experiencias de ambientalización impulsadas nos últimos anos, distan moito de ser entidades de baixo impacto ambiental e existen dúbidas sobre a súa capacidade para formar cidadáns e profesionais críticos e comprometidos cos desafíos da crise ambiental. Neste contexto, desenvolveuse un estudo de caso múltiple que analiza dende unha perspectiva educativo-ambiental a experiencia de Edinburgh e a Universidade do Minho. O obxectivo é valorar o potencial da metodoloxía da transición para superar un hipotético “teito de cristal” que entorpece a ambientalización das institucións universitarias. A análise constata a existencia dun teito de cristal nas estratexias de ambientalización universitaria, incapaces de subverter, incluso a través de metodoloxías innovadoras como a transición, as estruturas e dinámicas académicas, corporativas, organizativas e culturais que tenden a reproducir a súa insustentabilidade. Astract From an educational perspective, the initiatives framed in the movement of the “transition towns” contain the necessary elements to be considered a valid methodology to confront the problems of the Climatic Change and the Peak Oil through community dynamics. On the other hand, the universities, as like possible referents in the search of solutions to the environmental crisis, in spite of the experiences of sustainability impulsed last years, are far away to be entities of low environmental impact and exists doubts about its capacity to form citizen and professional critical and engaged with the challenges of the environmental. University of Santiago de Compostela, the University of Edinburgh and the University of Minho. The objective is to value the potential of the methodology of the transition to surpass a hypothetical “ glass ceiling” that obstruct the sustainability in the university institutions.. ambientalMENTEsustentable ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1171. xullo-decembro 2015, ano X, vol. II, núm. 20, páxinas 1171-1185.

(2) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. of subverter, even through innovative methodologies as the transition, the structures and dynamic academic, corporate, organisational and cultural that tend to reproduce its unsustainability. Palabras chave metodoloxías educativas, movemento en transición, sustentabilidade universitaria, teito de cristal Key-words Educational methodologies, movement in transition, university sustainability, glass ceiling. Introdución As comunidades en transición –tamén. -. -. -. a Totnes, Inglaterra, polo ambientalista. frontar seriamente os problemas paralelos (. -. -. rán dos efectos de ditas problemáticas, -. ás comunidades en transición no ámbito. so: o aumento da resiliencia das persoas e. das representacións sociais dos proble-. 1172. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(3) -. baseada no traballo das experiencias piooutros lugares precursores do modelo de. O movemento das. orientacións e ferramentas, rexistrándose -. comunidades en transición. 1. , un profesor. -. Kinsale Further Education College, Irlanda, formulou a posibili-. acontecementos, a proposta do modelo de transición pretende facer máis capaces ás comunidades locais, potenciando o seu sentimento de comunidade e reducindo a. lan estratexias comunitarias para reducir. entre outras accións (. -. SIAS e O modelo de transición preséntase coma compartidas en moitos caos con outras procións á crise ambiental –decrecemento, post. desde a Transition Network. obstante. e. -. recompilación de prácticas e principios que e a experimentación de comunidades que xeraron resiliencia local e reduciron as emisi-. Fotografía 1. Comunidades en transición. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1173.

(4) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. no termo comunidade adquire nestas parte, a comunidade comparte un es-. -. outra parte, a comunidade rompe co incendo o sentimento grupal no lugar do -. -. ticas que, se ben son completamente sustentables, non contan co respaldo -. de recursos e increméntanse as capacie comparten información, toman de-. -. decisións sobre situacións e aspectos. -. integrar opinións ou cuestións que, dou-. -. -. dende o primeiro momento, mellorando. redes de solidariedade e de coidados. rios os autores (. 1174. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(5) comunidades en transición non buscan romper abruptamente co petróleo, senón -. ir pouco a pouco reducindo a dependen-. proceso non se rexeita nin o potencial da realidade: os procesos sociais e pro-. -. funcionan de forma illada, senón que integración, son todos ingredientes que (. -. se centran nas emocións das persoas. mentos da comunidade son precisos:. participantes, buscando, na medida do. -. -. -. -. toridades locais poden participar (que -. -. bio non induce á confrontación, senón á que predispón ao comunitarismo2 e ao -. compromiso (. te no proxecto coas persoas maiores, de apoio comunitario, senón porque Os comunitaristas cren que ás comunidades non -. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1175.

(6) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. -. -. institucións de educación superior en numerosas, tanto no ámbito institucional, con acordos, protocolos e manifestos. Universidade e Sustentabilidade. ( (. e. -. (. -. -BALAS. -. emprégase na documentación que regula. truturas e funcionamento ( e actuacións en materia de residuos, aforro. -. -. idea de que este tipo de institucións casido moi limitados ( entidades de baixo impacto ambiental, e diferentes entre si, pero todos baixo a -. -. -. As principais conclusións do informe da. tica como poden ser os Municipios ou as. 1176. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(7) tacábeis neste informe a existencia du-. -. a aposta por solucións tecnolóxicas que -. -. Aspectos, todos eles, que suxiren a predo-. -. minancia dun paradigma que lonxe de en-. -. frontar os retos da crise ambiental xerando A elección destas institucións respondeu, seu papel ao respecto da sustentabilida-. -. de, da propia institución e da sociedade -. -. Estratexia metodolóxica escollidas comparten un carácter pioneiro na adopción do enfoque da transición mais experiencias recentes: remóntase a. posto desde a Transition Network presén-. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1177.

(8) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. e impulsadas como consecuencia do seu De forma xenérica, o estudio de caso é. da por Iglesias e. a análise da particularidade e a complexi-. -. -. -. O proxecto que se presenta, a elección maneira de educarnos, desde a práctica cotiá, desde o aprender facendo no cambio de actitudes, de predisposicións e de por. -. ón dos casos seleccionados como proce-. -. sos de transición, como procesos partici-. comparada entre casos, que á descrición borado, a triangulación de técnicas de do proceso estableceuse como referencia. e dos casos de estudo, e a limitación no. 1178. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(9) tempo e recursos suxeriron un especial -. -. semiestructuradas a xestores e participan-. -. o as dinámicas sociais e institucionais A crise económica ten sido especialmen-. Resultados e discusión o impacto da crise sobre as institucións foi aparentemente menor, se ben é certo. As tres Universidades -. -. -. de colaboración con outras entidades e. Universidade de Santiago de Compostela (USC). University of Edinburgh (UEd). Universidade do Minho (UMinho). 6. 2. Fundación 2 4 Outros centros docentes Alumnado. Total comunidade. Táboa 1. Comparativa das tres universidades. uminho.pt/. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1179.

(10) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. de os anos setenta do século pasado, en. O impulso inicial do grupo promotor, a. estreita relación coa crise enerxética de tuacións comecen a asumirse institucio-. modelo propio coinciden con moitas das recomendacións propostas para a posta en -. inicia na primeira década deste século a. -. elaboración dos primeiros documentos estratéxicos e as actuacións iniciais para. estrutura de traballo coordinada, un conti-. Os procesos de transición -. transición é a adaptación ás condicións como destacan. e -. para iniciar procesos de constitución de. -. te, engadindo ou descartando elementos. -. en función das necesidades das persoas, -. resultando un proceso lento e non exento. distintas de adaptarse ao modelo de tran-. Os procesos participativos estableceuse un paralelismo entre o mo-. 1180. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(11) Universidade de Santiago de Compostela (USC). University of Edinburgh (UEd). Universidade do Minho (UMinho). Antecedentes pegada e a débeda ecolóxiDocumento exploratorio: Inicio Impulso e coordinación a cargo da coordinación do. O reitorado cedeu os terreos para a creación resulta fundamental para. Sostible. Todas as accións da ini-. membros da comunidade. ción na fase II do proxecto -. Inicialmente, creouse un grupo que impulsou a inicia-. namento. -. Na segunda fase a coordinación correu a cargo da semellante á dun grupo A pesar da redución do actualidade impulsouse un proxecto es-. sabilidade Social é o que está agora impulsando na. Táboa 2. Comparativa procesos de transición.. -. -. corresponsábel ou autoxestionado: as comunidades en transición parten da propia comunidade, por tanto son os cidadáns os. -. -. -. den e executan as accións que consideran. -. pertinentes co apoio e/ou asesoramento a este patrón, diferindo no que respecta ao. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1181.

(12) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. procesos de toma de decisións nas estru-. -. Os procesos educativos Un dos piares sobre os que se asenta este pola cadea argumental que contempla as. -. -. -. -. nismos necesarios para facer encaixar os Universidade de Santiago de Compostela (USC). University of Edinburgh (UEd). Universidade do Minho (UMinho). Axentes impulsores Documento exploratorio: -. Membros da comunidade. O reitorado cedeu os terreos para a creación resulta fundamental para. -. Todas as accións da ini-. membros da comunidade. ción na fase II do proxecto -. aspira a decidir sobre o conxunto da comunidade. aspira a decidir sobre o conxunto da comunidade -. torial, centrado na xestión. Mixto: asociacións e indi-. participan conxuntamente. ción. 1182. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(13) para a educación, en xeral, e para a educa-. se, a educación ambiental é potenciada e. ción ambiental, en particular: os procesos. potenciadora, necesaria e satisfactora de. de transición, como procesos participatitransición, non existindo no modelo da destes procesos capacita á comunidade Universidade de Santiago de Compostela. Destinatarios. University of Edinburgh. Destinatarios diana: bolsei-. natarios: comunidade. Tamén se puxeron. Documento exploratorio: Alumnos, profesores e funcionarios. mobilidade e saberes tradicionais. Outros contidos: consumo enerxético, consumo en xeral, ón e separación de residuos, pegada ecolóxica, contaminación cencia tecnolóxica,. Universidade do Minho. O reitorado cedeu os terreos para a creación resulta fundamental para. Todas as accións da inide consumo, redución de -. membros da comunidade. ción na fase II do proxecto -. Agricultura ecolóxica aspira a decidir sobre o conxunto da comunidade. torial, centrado na xestión. -. Variedade de ferramenxéneos. respecta a resultados ligados ás emisións de impacto sobre as actitu-. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1183.

(14) MIGUEL PARDELLAS SANTIAGO, PABLO Á. MEIRA CARTEA. E. LUCÍA IGLESIAS. DA. CUNHA. -. -. Conclusións. A análise comparada amosa tres escena-. -. de recursos como na adaptación estrutural e socio-cultural do modelo de transición a -. -. curricula: an indicator and baseline sur-. mar a constatación dun teito de cristal nas. ón, as estruturas que consolidan a insoste-. sarios para que la sociedad se comprometa -. -. -. tais, como os propostos desde a transici-. 1184. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20.

(15) -. -. -. -. -. -. -. ambientalMENTEsustentable, 2015, (II), 20. 1185.

(16)

Nuevo documento

 En  definitiva,  los  acusados  en  estas  circunstancias   no  han  participado  en  la  elaboración  de  una  compartida  estrategia  de  importación  de  la  droga

Tanto es así que, debido a esta eficiente forma de informar al público, así como de llevar a cabo multitud de comunicaciones entre sujetos, se ha llegado a un punto sin retroceso en el

Una vez analizado el contexto externo e interno del centro respecto a la igualdad entre géneros, la siguiente labor que debe realizar el coordinador/a del plan de igualdad es plantear

A tenor del artículo 1.934 del Código civil10 “La prescripción produce sus efectos jurídicos a favor y en contra de la herencia antes de haber sido aceptada y durante el tiempo

Este libro recoge recomendaciones y pautas éticas propuestas en la última década por diversos colectivos y entidades sociales para mejorar el tratamiento que los medios dan a algunos de

Sí más o menos estoy al tanto de las tasas judiciales y la reforma no me gusta pues la justicia no debería de costar dinero sobre todo para aquellos que se ven más desfavorecidos..

No se tiene un sistema de alcantarillado, ni de saneamiento por lo que algunos pobladores han optado por usar biodigestores para disminuir la carga orgánica descargada hacia el río y

1 Por cierto que esta escasa receptividad hacia los aspectos normativos de la profesión y por tanto hacia los códigos éticos del periodismo también se da entre bastantes docentes de las

272 LSC, tiene como función de carácter imperativo por parte del órgano de administración, la de poner a disposición del socio o accionista determinados documentos que deberán informar

Debido a que cientos de miles de comunicadores mundial participan en acl!vidades que afectan a las vidas nas, y debido a que este poder !leva consigo responsabilid cativas, la