Cao trào là phần chính của câu chuyện của bạn và chính vì nó ... toàn bộ cơ chế được thiết lập và xây dựng để hoạt động...
Syd Field Hồi 3 của bạn cần đạt được 3 điều sau:
• có một cao trào mạnh đối với hành động của chuyện
• giải quyết vấn đề hoặc nhiệm vụ và mối quan hệ bạn lập ra ở hồi 1
• đưa ra một kết thúc làm hài lòng
Trong Hồi 3, bạn sẽ phải thu gom mọi thứ lại, trả lời mọi câu hỏi, cho thấy các nhân vật đã thay đổi như thế nào, cho thấy đã đạt được những gì hoặc đang kẹt trong thảm họa gì và lấy đi cảm xúc của khán giả... mà vẫn để họ cảm nhận được về bộ phim.
Khi bước vào hồi 3, khán giả sẽ trải qua một khoảng nghỉ hoặc một cảnh nghỉ ở sau cao trào của hồi 2, cho nhân vật trung tâm một cơ hội để lấy lại thế cân bằng, kéo họ lại gần bên nhau và đi tới bến – hành động hoặc là chết. Sau đó, từ lúc này, mọi thứ tăng tốc và chạy thẳng tới cao trào cuối cùng.
Nhân vật trung tâm của bạn thường bước vào hồi 3, với một mục đích rõ ràng rằng họ là ai (từ điểm tập trung thứ 2) và hiểu rõ hơn (thường là lần đầu tiên) họ thực sự nên làm gì (từ điểm ngoặt 2) – do đó một mục tiêu mới rõ ràng hơn được hình thành và lựa chọn.
Sau khi kết thúc hồi 1, nhân vật trung tâm thường có một mục tiêu rất mạnh: điều họ tin rằng mình cần để bước vào phim. Những nhân vật trải qua một quá trình chuyển biến, và và bị thử thách để trưởng thành hơn. Điều này gây ra hệ quả đối với mục tiêu của nhân vật, vì nếu họ thay đổi và trưởng thành, thì bản chất mục tiêu của họ cũng thay đổi - mục tiêu cũ không còn làm họ thỏa mãn. Vậy là họ có một mục tiêu mới ở điểm giữa phim, và tập trung hơn vào mục tiêu ở khoảnh khắc của sự thật. Mỗi giai đoạn có thể là một mục tiêu thay đổi hoặc
mục tiêu cũ được bổ sung thêm. Những sự kiện ở hồi 2 hầu hết đều dẫn tới thảm họa và một cảm giác thất bại bên trong nhân vật trung tâm. Trên thực tế, khoảnh khắc chùng xuống đi sau cao trào của hồi 2 thường là giây phút đen tối nhất của nhân vật trung tâm trong kịch bản (khoảnh khắc sự thật) - một nhận thức đến vào đúng thời điểm. Hồi 3 đưa ra một không gian dể giải quyết tình thế khó khăn.
Trong Witness, mục tiêu chính của Book là tồn tại và bảo vệ Rachel và Samuel. Nhưng khi bước vào hồi 3, vấn đề không chỉ là sự tồn tại về mặt thể xác của anh ta, và còn là sự tồn tại của những giá trị và lòng tin của người Amish ở trong chính con người anh ta. Để đạt được điều này, anh ta đa mạo hiểm chính mạng sống của mình khi hạ súng xuống và nộp mình trước vũ khì của Shaeffer. Mạng sống không còn là mục tiêu chính, vậy tại sao lại mạo hiểm nó vì một thứ khác? Rõ ràng, thứ khác đó, giờ là mục tiêu chính? Sự sống còn giờ đây không chỉ liên quan đến sự tồn tại của hệ thống giá trị mới bên trong anh ta (bao gồm tầm quan trong của cộng đồng được đề cao hơn giá trị cá nhân); phương pháp sống còn rất quan trọng: nó phải được thực hiện bằng sức mạnh cộng đồng, chứ không phải bằng súng. Trong cốt truyện phụ lớn nhất, mục tiêu của Book là mối quan hệ với Rachel. Tại điểm tập trung thứ hai, cho thấy mục tiêu này đã thay đổi và kết thúc phim cả hai quyết định sống ở hai thế giới riêng.
Lưu ý rằng trong “cú đẩy cuối cùng„ bạn thường thấy có màn rượt đuổi – không nhất thiết là những chiếc ôtô chạy nhanh, bánh xe rít trên đường – ít ra phải có một màn rượt đuổi nào đó. Trong Witness, là đoạn rượt đuổi của Book ở kho thóc.
Điều này cũng xuất hiện trong hầu hết các bộ phim bạn xem trong chương này: Fight Club, Minority Report, Monster, Inc., Shrek, American Beauty, Billy Elliot, The Talented Mr. Ripley. Lấy ví dụ trong Tootsie, sau khi lột bỏ mặt nạ trực tiếp trên TV, Michael Hoffman ngồi trong quán bar với bố của Julie. Michael quyết định rời quán bar và đi đến trường quay, cố nói chuyện với Julie. Ban đầu cô đuổi anh ta, và đi dọc trên vỉa hè, Michael đi theo cho đến khi họ nói chuyện được với nhau (cao trào) và giải quyết được vấn đề.
Cũng lưu ý rằng nhịp độ (Chương 10) rất quan trọng trong hồi 3, đây sẽ là hồi có nhịp độ nhanh nhất, với những căng thẳng xuất hiện ở mỗi trang và tăng tiến dần dần. Trong đoạn này, các sự việc xảy ra nhanh, liên tiếp và đẩy đến cao trào cuối cùng. Đây cũng là lí do tại sao hồi 3 thường được xây dựng xung quanh một chuỗi cảnh chính. Hồi cuối của của các phim Witness, American Beauty, Field of dreams, Good Will Hunting, Insomnia và The Legend of Bagger Venice chỉ là một chuỗi cảnh đơn. Phần chuỗi cảnh được trình bày ở chương 9.
3.2 Trang 115-120: cao trào cuối cùng
Cao trào xảy ra vào khoảng giữa trang 115-119 của kịch bản. Đó luôn là 1 cảnh (đôi khi cũng là cảnh cuối cùng) trong đó, nhân vật trung tâm đối mặt với vật cản lớn nhất – cú chạm trán cuối cùng với kẻ đối đầu – 1 người thắng, 1 kẻ thua (lưu ý rằng có thể họ thắng, nhưng thực chất lại là thua và ngược lại). Dù thế nào, thì
cảnh này phải xuất hiện trên màn hình. Không thể dưới dạng kể lại. Chúng ta muốn được xem cảnh này. Cao trào cần hội tụ đủ 3 yếu tố sau:
• giải quyết được cốt truyện chính
• thông qua hành động, cho thấy được sự chuyển biến của nhân vật trung tâm
• lột tả được chủ đề của kịch bản
Cao trào quay ngược lại với quá trình bắt đầu ở hồi 1: một mục tiêu được đề ra nhưng chúng ta thường phát hiện ra rằng đó là sai lầm, hoặc mục tiêu chưa đủ mạnh; ở cuối hồi 2, mục tiêu đích thực được lập ra, nhưng đến cuối hồi 3, mục tiêu mới thực sự hé lộ (Field of dreams là ví dụ điển hình).
Một điều quan trọng cần hiểu rằng chính cao trào này sẽ là khoảnh khắc đỉnh cao của cảm xúc trong kịch bản của bạn (chủ đề được thể hiện rõ rệt nhất). Đó có thể là một nụ hôn (như ở cuối phim Speed hay các bộ phim tình cảm hài khác – Four Wedding and a Funeral, Sleepless in Seattle, Groundhog Day), hộp điện thoại trong phim hài Waking Ned; hoặc tinh tế hơn - những nụ hôn nồng cháy trong Amélie, Rannulph và Adele một lần nữa nhảy cùng nhau trong The Lengen of Bagger Venice.
Trong những bộ phim bạn xem ở chương này, chúng ta đã đi qua một lượt các loại cao trào khác nhau: từ việc nổ súng (Lamar - nữ tiên tri của John bị chết trong Minority Report; Jack cuối cùng cũng thoát khỏi được Tyler trong Fight Club); qua một vụ giết người – Tom bị rơi vào tình thế buộc phải giết đi người anh ta yêu là Peter trong The Talented Mr. Ripley; cho tớ một nụ hôn giữa màn hình (phim Shrek); và bạn bè đoàn tụ (Sulley mở được cánh cửa dẫn tới phòng ngủ của Boo trong Monster, Inc.)
Có 3 kết thúc tinh tế hơn – là một series của những cao trào có liên quan và tăng tiến dần: Billy Elliot gắn bó hơn với cha mình ở nghĩa trang, rời bỏ thị trấn, tương lai đón chờ phía trước cậu bằng một màn biểu diễn chính thức đầu tiên trong sự cổ vũ của gia đình, buổi lễ trong phim A beautiful mind, John đã vượt qua được chính mình (‘Tôi vẫn nhìn thấy mọi việc, tôi chỉ quyết định không bận tâm đến chúng’ cho đến bài phát biểu Nobel ‘chỉ có trong phương trình bí ẩn của tình yêu, người ta mới tìm thấy phép logic đích thực’). Trong Good Will Hunting, bắt đầu với cuộc khủng hoảng tinh thần của Will (‘đó không phải lỗi của anh’), ý thức được tình hình ‘Thế đó, giờ cậu là một người tự do’, và cuối cùng là bức thư gửi cho Sean và việc ý thức được rằng giờ đây Will đã là một người biết tập trung và sẽ đi theo tiếng gọi trái tim.
Cuối cùng, cái kết với nút xoáy tuyệt vời của Maverick, bộ phim về những kẻ du côn, khiến người xem nhận ra rằng thực sự chính họ đã bị lừa một vố lớn nhất (đồng thời cũng gắn nối hai luồng khán giả: một bên chấp nhận Mel Gibson là Maverick, một bên đồng hành với James Garner)
John Book bước vào hồi 3 trong Witness khi không còn lo nghĩ đến mạng sống của mình nữa, anh ta lo cho những giá trị của người Amish hơn và bớt đi tính cá nhân của mình - tất cả cùng lộ ra ở đoạn kết (anh ta giờ đây cố gắng đạt được mục tiêu mới). Shaeffer đã có trong tay Rachel và dùng cô để uy hiếp, hắn cũng đang uy hiếp những giá trị mới. Book buộc phải hạ súng và nộp mình trước họng súng của Shaeffer đồng thời kêu gọi sức mạnh của cả cộng đồng để đánh bại Shaeffer (Một kết thúc mạnh mẽ nối kết được yếu tố chủ đề và cao trào trong hành động của cốt truyện chính)
3.3 Kết thúc hồi 3: hạ màn
Đã đi qua cao trào cuối cùng - điều lớn nhất trong toàn bộ kịch bản của bạn - một lần nữa bạn phải cho khán giả được thở phào nhẹ nhàng. Nhân vật trung tâm đã đối mặt với thách thức lớn nhất, họ thắng hoặc bại mà vẫn xem như thắng hoặc thất bại và mất trắng (dù rằng họ vẫn học được điều gì đó và do đó vẫn “thắng”).
Trong Witness, Book liên hệ với chính quyền, cảnh sát tới, xem xét hiện trường rồi bỏ đi. Book tiến lại chỗ Rachel và tạm biệt trong im lặng. Trong Field of dreams, chỉ đơn giản một chiếc cần trục máy quay nâng lên lộ ra dòng chữ (‘chúng sẽ tới’). Bạn có thể kể ra những khoảnh khắc hạ màn trong các phim bạn đã xem?
Đoạn cuối này trong kịch bản của bạn phải gói gọn lại hết mọi kết thúc và những cốt truyện phụ chưa được giải quyết trong và bởi cao trào cuối.
Đây là một (hoặc những ) khoảnh khắc khi nhân vật trung tâm đánh giá lại tình hình, cuộc sống đã thay đổi thế nào, như thể họ được sắp đặt một cuộc sống mới cho tương lai (sau khi kịch bản của bạn kết thúc). Do đó câu chuyện của bạn cần tạo ra một cảm giác của cuộc sống sau đó: một cảm giác rằng cuộc sống của các nhân vật sẽ tiếp tục sau khi câu chuyện kết thúc, sau khi khán giả rời rạp, đi về nhà. Tầm quan trọng của việc tạo ra nhân vật ba chiều: nếu các nhân vật của bạn ám ảnh bạn, nhà biên kịch, và sống bên trong bạn ngay khi kịch bản đã hoàn chỉnh, khi đó bạn biết mình đã đi đúng hướng.
Cũng đừng quên nhắc lại hình ảnh (có thể là cả câu thoại then chốt) ở gần cuối kịch bản của mình, hình ảnh hoặc câu thoại đó liên quan đến hình ảnh hoặc câu thoại bạn dựng lên ở những trang đầu. Ở đây, với một chút thay đổi khiến khán giả có thể đo được nhân vật chính đã thay đổi như thế nào trong cả câu chuyện, không nhất thiết hình ảnh phải giống nhau quá rõ rệt như hình ảnh lông chim bay trong gió của Forrest Gump, súng trong họng của Jack (Fight Club) để đưa chúng ta về cú hích ban đầu. Một phiên bản tinh tế hơn có thể thấy trong The Talented Mr. Ripley; cảnh những chiếc ôtô dồn dập đến và đi trong Gosford Park. Trong A beautiful mind, cảnh đầu và cuối tương đồng về cả hình ảnh (bữa tiệc) và lời thoại (‘Anh sợ à? hoảng hốt à? vv.); và với Spider man, chúng ta nghe thấy giọng thuyết minh của Peter Parker. Trong Witness, càng tinh tế hơn, nếu bạn đọc đến đây, chắc bạn tự hiểu được.
3.4 Kết thúc
Cuối cùng, điều bận tâm mà bạn phải hướng tới: bạn muốn để lại ấn tượng gì đối với khán giả sau khi họ xem xong kịch bản của bạn?
Khi đến dự buổi chiếu ra mắt Four Wedding and a Funeral ở New Jersey, đến đoạn cuối, chúng tôi thấy rằng đây là một phim khá hay, nhưng chúng tôi vẫn tin rằng đây chỉ là một kiểu phim Anh, đơn giản, nhẹ nhàng, thuần túy. Một giám đốc hãng phim của Mỹ đến nói với tôi rằng : “Bộ phim này sẽ đem về 50 triệu đôla”. Tôi đã nói rằng như thế là phi lý. Ông ấy nói: “hãy nhìn gương mặt của những người đi ra kìa: họ đang mỉm cười, họ vừa được xem một bộ phim hay, họ cảm thấy vui – cái cảm giác đó sẽ được lan rộng.”
Richard Curtis
Biên kịch : Four Wedding and a Funeral Notting Hill, Love Actually
Tôi không nói là cần phải có một cái kết có hậu, nhưng hãy đưa ra một cái kết làm hài lòng mọi người. Những cái kết của The Talented Mr. Ripley, American Beauty, Philadelphia, Gladiator, Sunset Boulevard, Spider-man, Cinema Paradiso, Shakespeare in love, Romeo and Juliet, Titanic hay thậm chí là cả Witness cũng không có kết thúc hoàn toàn có hậu, nhưng ít ra làm hài lòng mọi người. Bạn có thể nghĩ thêm ví dụ từ các bộ phim khác?
Khán giả nên cảm nhận một lý do nào đó khiến bạn làm bộ phim này. Không nên khiến họ lắc đầu và nói : “tại sao người ta có thể làm loại phim này nhỉ?”. Điều này liên quan tới cái kết của bạn, chủ đề của bạn và sự kết hợp của hai thứ. Hãy xem phim The 6th Sense, Enemy At The Gate, đặc biệt chú ý đoạn kết. So
sánh với Fight Club. Bạn cảm thấy thế nào? Chúng có đem lại ngạc nhiên, giàu trí tưởng tượng, một cú lừa hay gì đó? Nó có liên quan đến chủ đề chính (như bạn cảm nhận)? Có khiến ta hài lòng? Bạn có quan tâm đến nó?
Tôi rất giỏi trong việc tạo ra đoạn 5 phút đầu và 5 phút cuối thật chuẩn – hai đoạn này cực kỳ quan trọng.
Steven Spielberg Khoảng 10-20 phút cuối của phim thường gây ảnh hưởng nhiều nhất đến khán giả xem phim. Đó cũng là khi 3 yếu tố quan trọng của hồi 3 cùng được lộ ra. Cái kết là khi chủ đề của bạn được kết nối với hành động cuối cùng và thường mang ý nghĩa nào đó – nó gắn kết, thống nhất cả bộ phim. Điều này nghĩa là: sự lựa chọn cái kết của bạn và cách thể hiện nó phải mang tính thông báo, phải gây ảnh hưởng và liên quan đến chủ đề của bạn.
Vì thế, hãy viết 20 phút cuối thật hay, một cái kết thật chuẩn và cũng là viết ra một kịch bản tuyệt vời.
Khi nghĩ đến cấu trúc liên quan đến kịch bản hoặc bất kỳ câu chuyện nào bạn nghĩ ra, hãy áp dụng theo từng bước sau:
1. Quyết định cái kết của chuyện
2. Thiết kế phần mở đầu: 10 trang đầu, sau đó là hồi đầu tiên 3. Hãy tự hỏi bản thân:
• nó có tạo ra sự vận động của câu chuyện?
• nó có tạo nên nhân vật trung tâm?
• nó có chỉ ra rằng câu chuyện của tôi nói về cái gì?
• nó có dựng lên tình huống?
• nó có dựng lên một vấn đề hoặc một lực cản mà nhân vật của tôi cần đối mặt và vượt qua?
• liệu mục tiêu, động cơ, nhu cầu của nhân vật trung tâm có được trình bày rõ ràng?
Nếu bạn thấy phim này lộn xộn, lo sợ rằng điều đó sẽ xảy ra - Tốt. Bạn nên biết sợ. Vấn đề nằm cả ở đấy. Khiến bạn thấy sợ. Để khiến bạn không làm một kẻ bám theo người khác một cách thiếu suy nghĩ và nông cạn.
Bài cảm nhận về phim Fight Club của Harry Knowles
Một vài quan sát
• Hầu hết các phim hành trình có cấu trúc về mặt địa lý, nghĩa là mỗi hồi diễn ra ở một địa điểm khác nhau. Trong Rain Man, hồi 1 diễn ra ở Los Angeles và Cincinnati, hồi hai ở sa mạc, và hồi 3 ở Las Vegas và L.A. Ví dụ rõ rệt hơn với Speed, mỗi hồi là một câu chuyện riêng: hồi 1 – thang máy (25 phút), hồi 2 – xe bus (64 phút), hồi 3 – tàu điện ngầm (17 phút). Trong Maverick, hồi 1 được diễn ra trong thị trấn, hồi 2 ở đồng bằng (nửa đầu) và trên thuyền (nửa sau), hồi 3 quay lại trở lại đất liền. Có sự liên hệ nào giữa địa điểm và các Hồi trong những bộ phim bạn xem ở chương này? Hãy thử xem các phim Oh brother, where are you?, Y tu mama tambien và Finding Nemo. Tại sao họ lại làm như vậy (tại sao không?)
• Hãy nhìn tổng thể cấu trúc 3 hồi, có cảm giác như một trục đối xứng và cân bằng (điểm giữa được coi là trục đứng). Cũng cần nhớ rằng cây cầu bắc qua sông cần có hai trục đỡ chính đó là hai điểm ngoặt.
• Hãy nhìn nhận bộ phim theo khía cạnh năng lượng: mỗi cảnh như là một sự bùng nổ năng lượng; xung đột gây ra năng lượng; một nhận thức bên trong mới, một hướng đi mới tạo ra năng lượng trong tâm trí khán giả. Sự bùng nổ năng lượng đầu tiên chính là cú hích (đưa ta vào hồi 1); tiếp theo là sự kiện kịch tính và điểm ngoặt 1 để đưa ta vào hồi 2; năng lượng đưa ta đi suốt hồi hai lấy từ chính nhận thức của nhân vật trung tâm rằng họ phải thỏa hiệp với những giá trị của họ và đã có một lựa chọn sai lầm; sự nhận thức này (khỏanh khắc sự thật/điểm ngoặt 2) là một cú đẩy đưa chúng ta vào hồi 3 và chạy thẳng đến cao trào.
Dĩ nhiên, bạn sẽ có thể tìm thấy vài ngoại lệ và những cách tiếp cận khác cho mẫu của chương này đưa ra (ví dụ cấu trúc của “Hành trình của Anh hùng” của Christopher Vogler – xem ở chương sau) - cấu trúc 3 hồi là nền tảng cơ bản cho cách kể chuyện hay – hãy hỏi Aristole! Điều bạn nên hỏi là bằng cách nào và tại sao những ngoại lệ có thể khác.
Nhắc lại: khi xem xét các cấu trúc của phim truyện hay truyền hình, rất dễ nhận ra các quy tắc phải đi theo (nếu sự việc kịch tính không xuất hiện ở trang X, kịch bản của bạn là rác rưởi, vv.). Vấn đề là chương này không áp đặt các quy tắc; chỉ đơn giản muốn giúp bạn biết cách tổ chức và tập trung vào kịch bản của mình.
Nên nhớ rằng bạn hướng tới một mục tiêu đó là không còn ý thức gì đến những nguyên tắc cấu trúc gì nữa.
Tôi bắt đầu lo lắng khi người ta quá ám ảnh đến cấu trúc cứng nhắc đến mức họ quên cả nhân vật và lời thoại và cách kể một câu chuyện hay - điều này mới là quan trọng nhất. Như thế, thì tôi lại mong một nhà biên kịch đến với tôi mang theo một kịch bản cấu trúc lộn xộn nhưng đầy những ý tưởng tuyệt vời và các câu thoại lung linh. Cấu trúc là thứ mà bạn có thể làm sau. Điều tôi không muốn đó là một cái gì đó rập khuôn công thức, nhưng thực ra chẳng có tí ý nghĩa hay năng lượng sống nào.
Lynda Myles
Pandora Production/Pathé Films Cuối cùng, câu chuyện của bạn phải chỉ được ra vị trí, phong cách và nhấn mạnh vào cao trào và những điểm ngoặt.
Hãy tin vào câu chuyện của bạn
Xin nhắc lại lần cuối cùng (hi vọng thế!): Đừng bám chặt hoặc quá ám ảnh vào cấu trúc và/hoặc sự cứng nhắc của công thức, đặc biệt là khi đang viết thực sự. Khi xem một bộ phim - hoặc đọc một kịch bản - lần đầu tiên, nó nên là một câu chuyện và những nhân vật thu hút khán giả đi hết hành trình – những điểm cấu trúc không gây chú ý đối với họ. Những điểm này chỉ nổi lên thực sự rõ ràng khi bạn ngồi xuống xem lại và bắt đầu phân tích hoặc nghiên cứu bộ phim. Đây là công thức lý thuyết - để căn cứ vào đó Người đọc thẩm định và những người trong ngành này có thể nắm được một kịch bản (và có lẽ để phê bình nó). Đối với nhà biên kịch, những điểm này giúp cấu trúc kịch bản của bạn, chứ không phải hạn chế trí tưởng tượng của bạn.
Luôn nhớ quy tắc - chẳng có quy tắc nào cả.
Jim Sheridan Đạo diễn: MyLeft Foot, The Field, In The name Of The Father, In America
Chẳng có quy tắc nào cả, nhưng bạn cần phải hiểu rõ chúng, trước khi phá vỡ chúng.
Adrian Dunbar Biên kịch: Hear My Song Bạn đọc hết các quy tắc này và những cách hướng dẫn. Bạn chọn ra cái thích hợp với mình, thêm chút quan điểm, giọng điệu độc đáo của riêng mình và tạo ra một bữa ăn thịnh soạn với các quy tắc và hướng dẫn.
Dominic Dromgoole Đạo diễn sân khấu Bạn sẽ tìm thấy những bài phân tích xuất sắc những kịch bản phim bom tấn trong trang web của Richard Michael Stefanik: www.themegahitmovies.com
08
Những đa dạng trong cấu trúc Trong chương này chúng ta sẽ học:
Các tiếp cận và chuyển thể từ mẫu 3 hồi cổ điển: hành trình của anh hùng; đa cốt truyện, cấu trúc 2-3-4 (hoặc hơn) hồi và khái niệm phim portmanteau.
Hành trình của Anh hùng tiếp cận với cấu trúc 3 hồi
Quay trở lại với cuốn sách Christopher Vogler “Hành trình của nghề viết” (xem chương 5). Lấy điểm khởi đầu của trong tác phẩm về huyền thoại kể chuyện của Joseph Campbell (đặc biệt là cuốn sách Người anh hùng nghìn mặt – xem phần ‘Tìm hiểu thêm’), ông đã thấy cấu trúc kịch bản theo 12 giai đoạn và gọi đó là Hành trình của người anh hùng:
HỒI 1
1. Người anh hùng được giới thiệu trong một thế giới bình thường nơi mà