MARCO TEÓRICO

119

In s p ite o f w h a t m a n y c ritic s su g g e st, it w o u ld se e m r a th e r t h a t it is n o t T ija n a a s a ‘re a l w o m a n ’ b u t a n id eal, e lu s iv e w orld o f S a b o s fe e lin g s t h a t b e c o m e s h is sa fe h a r b o u r . H e h im s e lf d e s c rib e s h is

c re a tio n ’:

Dobar je dovjek, i lijepa zena, ali ono Sto ie samo za mene, to sam sam stvorio. Cak i da je imala velikih mana, ja ih ne bi znao. Potrebna mi ie savrSena, i ne mo2u dopustiti da to ne bude.

Dao sam joj sve Sto nisam naSao u zivotu, a bez cega ne mogu. Cak se i umanjujempred njom, da bi ona bila veca, i ja pomocu nje. Bogatoje darujem, da bih mogao da uzmem. Ja sam osujecen, ona je ostvarena, i tako sam obeStecen. Ona mi namiruje izgubljeno, i dobijam viSe nego Sto sam zelio da imam. Moje zelje su bile maglovite i rasute, sad su sakupljene u jednom imenu, u jednom liku, stvarnijem i IjepSem od maSte. Njoj priznajem sve Sto ja nisam, a opet niSta ne gubim, odriduci se. Nemocan pred ljudima i slab pred svijetom, znadajan sam pred svojom tvorevinom, vrednijom od njih. Nespokojan pred nesigurnoScu svega, siguran sam pred ljubavlju, koja se stvara sama iz sebe, jer je potreba, pretvorena u osjecanje. Ljubav je zrtva i nasilje, nudi i zahtijeva, moli i grdi. Ova zena, d o moj svijet, potrebna mi je da jo j se divim i da nad njom osjetim svoju mod. Stvorio sam je kao divljak svoga kumira, da mu stoji iznad pecinske vatre, zaStita od groma, neprijatelja, zvijeri, ljudi, neba, samoce, da trazi od njega obidne stvari ali da zahtijeva i nemoguce, da osjeca oduSevljenje ali i ogordenje, da se zahvaljuje i da grdi, uvijek svje stan da bi mu bez njega strahovi bili preteSki, nade bez korijena, radosti bez trajanja.

Zbog nje, iskljudive, i ljudi su mi postali bliîi.

Tvrdava, p 174

A c o n s ta n t a n d a n in te n siv e n e e d to c re a te th e ir refu g e w ith in a n e lu siv e w orld o f ideology a n d love h a r b o u r ’ in d ic a te s th e la s tin g p re s e n c e o f in te r n a l in s e c u r ity o f Selim ovid s m a le c h a r a c te r s . T h is c o m e s a s n o s u r p r is e b e a rin g in m in d th e e x te n t o f p sy c h o lo g ic a l d is tr e s s m a n y o f th e m w ere e x p o sed to, d u e to th e ir ex p erien ce o f wax a n d th e stru g g le to fulfil v a rio u s collective d e m a n d s a n d e x p e c ta tio n s.

In a d d itio n , th e s e a r c h for s h e lte r a n d e m o tio n a l p ro te c tio n w ith in t h e s e t t i n g s o f e lu s iv e w o r ld s b e c o m e s a n a c t o f s u r v iv a l. F u rth e rm o re , Selim ovid s p o rtra y a l o f m ale c h a r a c te r s w h o (ab )u se a n ideology, w ith th e a m b itio n to p r o te c t th e ir p e rs o n a l p o w er, a ls o in d ic a te s a n in te r n a l in se c u rity . T h eir u rg e for pow er a ris e s fro m th e p a tr ia r c h a l n o tio n , by w h ic h b ein g a m a n m e a n s b e in g in c o n tro l. In a d d itio n , th e s e m ale c h a r a c te r s a re c o n s ta n tly b esieg ed b y th e fe a r o f lo sin g co n tro l. In te rn a l in se c u rity , w h ic h u ltim a te ly a ris e s o u t o f s u c h fear, r e s u lts in a n u n e m o tio n a l n e e d to ov erp o w er o th e rs in o rd e r to d e m o n s tra te , to th em se lv e s a s m u c h a s to th e ir co m m u n ity , t h a t th e v are m e n in co n tro l.

T h ro u g h th e p o rtra y a l o f h is m a in m ale e h ciracters, Selim ovid se e k s to d e m o n s tra te h o w v u ln e ra b le a n d th r e a te n e d h u m a n life is in th e c o n te x t o f h is to r ic a l c h a n g e s , a u t h o r i t a r i a n re g im e s a n d th e b u r d e n o f th e collective m e n ta h ty . No d o u b t, th e s e m e n e m b o d y th e s tr e n g th a n d w e a k n e s s e s o f th e e te rn a l stru g g le o f a h u m a n b e in g to survive. How ever, in th e p o rtra y a l o f Selim ovid’s m ale chcu*aeters, it is a lso im p o ssib le n o t to e x p e rie n c e th e a tm o s p h e re of c o n s ta n t m ale- m ale conflict, w a rs a n d th e ir y e a rn in g for d o m in a tio n . It is p rec ise ly in th e ir n e e d to s h ie ld th e m s e lv e s w ith a b e h e f in a n id e a l o r th e ‘p o w er o f pow er’, w h ere o n e clearly rec o g n ise s th e tim eless, trag ic a n d iro n ic t r u t h a b o u t th e w o rld o f Selim ovid’s m ale c h a ra c te rs , th e w orld o f m e n w ho live in co n stem t fccir o f e a c h o th e r.

121

S e lim o v ié ’s fe m a le c h a r a c te r s

It is in th e c o n te x t o f th e m a in th e m e s o f S elim o v id ’s n o v e ls a n d h is p o rtra y a l o f m e n ’s b e h a v io u r in a p a rtic u la r so ciety t h a t h is fem ale c h a r a c te r s m u s t be c o n sid e re d . W hile th e m e n in Selim ovid’s novels a re d efin ed a s p o s s e s sin g stre n g th , in tellect, d e sires, g o als a n d h o p e s, th e fem ale c h a r a c te r s in Selim ovid’s n o v els a re , o n th e w hole, sim p ly p r e s e n t. In a d d itio n th e n u m b e r o f fem a le c h a r a c t e r s is exceedingly sm all. T hey a re n e v e r p la c e d in th e c e n tre o f a c tio n a n d th e i r e x is te n c e is a lw a y s p o r tr a y e d w ith in th e fra m e w o rk o f a s e c o n d a ry role. H ow ever, s u c h p o rtra y a ls d o n o t com e a s a s u r p r is e c o n sid e rin g t h a t th e c ritic M iodrag Petrovid a n d th e a u th o r h im s e lf su g g e st t h a t th e illu s tra tio n o f fem ale c h a r a c te r s in Selhnovid’s n o v els is in sp ire d by tra d itio n a l ro les o f w om en in h is society:

U svojim Siecaniima SeUmovic podvlaôi da su u njegovo] porodici odluàujucu ulogu imale îene. ‘Kod muslimana je dugo saduvana dvrstina porodice, zbog upornog tradicionalizma i zbog nepovjerenja prema novinama, a nosioci te kohezione i tradicionlistiSke snage bile su zene' (sir. 45-46). PiSdev odnos prema zeni, obziran i pun poStovanja, doSao je do najdoslednijeg izraza u oblikovanju

lika Tijane. 138

F u r th e r m o r e , t h e c r itic P e tro v ié s u g g e s t s t h a t t h e a u t h o r ’s r e la tio n s h ip w ith h is fem a le c h a r a c te r s is c o n s id e r a te a n d fu ll o f resp ec t. B u t it w o u ld a p p e a r t h a t th is is th e c a se only a s long a s ‘S h e ’ s ta y s w ith in th e fra m e w o rk o f h e r tr a d itio n a l role. T h a t is to sa y , Selim ovié’s w om en a re divided in to tw o g ro u p s: th o se w ho a c t a n d hve a cc o rd in g to th e ir tra d itio n a l role, a n d th o s e w h o d iso b ey so c ial ru le s cmd b eh av e in a n u n c o n v e n tio n a l way.

The first g ro u p o f Selim ovié’s fem ale c h a ra c te rs a re m o stly th o s e w h o fu lfil th e o rth o d o x fem a le ro le, m o th e r a n d wife. T h e q u ie t, c a r in g , u n s e l f is h a n d p ro te c tiv e ‘m o th e r ’ is p r e s e n t in a ll o f Selim ovlé’s n o v els a n d , n o d o u b t, s h e is tr e a s u r e d a s s u c h . T he e x ­ p a r t i s a n in TiSine re m e m b e rs th e im ag e o f h is m o th e r a s th e y s a y farew ell to e a c h o th e r, j u s t before h e leaves for th e front:

Bila je najbolja majka na svijet, volio sam Je i bio pazljiv...rijeâi ne pamtim, ali smisao znam, taâno, i tugu njenu sam zapamtio, niko nije kriv za to, ni ona ni ja, djeca ïive svojim posebnim zivotom, i odvajaju se bez ïaljenja, a majke to otpate uvijek, s novom tugom.

TiSine, p 254-255