lidhje alternative komunikimi ndërmjet njësive, shtabeve dhe formacioneve të ndryshme, me qëllimtë racinonalizimit të furnizimeve si dhe të ketë lidhje të sigurt
dërmjet këtyre formacioneve ushtarake në rast të luftës nukleare, kur do të
HBA dhe më 1968, agjencioni
Advanced Research Projects Agency (ARPA) kontrakton kompaninë private BBN,
tejme edhe 4 universitetet kryesore, në SHBA, ndër ta edhe University of California dhe
kyçën në projektin e zhvillimit të rrjetit komunikues.
Në vitin 1973, ARPANET-i shtrihet në përmasat ndërkombëtare, duke u kyçur në këtë
NET-it që e n
shkëputeshin të gjitha lidhjet tjera të komunikimit. Për të realizuar këtë kërkesë, u krijua rrjeti i parë ARPA.
Dep. i Mbrojtjes i SHBA finansoi kërkimet në tërë S
që të ndërton rrjetin e bazuar në pakon switching technology, që ishte zhvilluar për transmision më të mirë të shënimeve kompjuterike.
Vitet 1970-ta: Fillimi i zhvillimit të vrullshëm kur filloi realizimi i Advanced Research Projects Agency Network (ARPANET). Në këtë vit, Departamenti i
mbrojtjes i USA, lidhë në rrjet dhe angazhon në zhvillimet e më
Massachusetts Institute of Technology (MIT). Universitetet e përzgjedhura, në
mënyrë aktive u
Paralelisht me këtë, në universitetitn e Havaii, zhvillohet edhe rrjeti i emërtuar ALOHANET.
rrjet edhe Kolegji universitar i Londrës dhe establishmenti mbretëror i radarëve në Norvegji.
Në vitin 1974, BBN hapë për herë të parë një verzion komercial të ARPA emërton TELNET.
Atëbotë nuk kishte asnjë parashiki m
edhe jashtë.
Vitet 1980-ta: Gj
m se rrejti do të zgjerohej në një hapësirë aq të adhe. Kështu, shpejt u shtuan shumë nyje dhe pika kyçje, si brenda Amerikës ashtu
ithnjë më mirë
Transsmission Control Protocol) me IP (Internet Protocol) adresa.
Gjatë pjesës së dytë të viteve 80-ta, rrjetimi (networking) rritet shumë. Kështu,
nwell
University.
Force (IETF). Më 1987, kishte 0,000 host kompjuter në rrjet, kurse më 1989, ky numër rritet në mbi 100,000.
Internet, kurse Qeveria e SHBA fillon të mbështetë zhvillimin e Superstradave informatike. Kështu, National Science Foundation
Në vitet 90-ta, shënohet një shpërthim komercial në Internet. Gjithnjë e më shumë student, fakultete, individ, shfrytëzues shtëpiak dhe kompani lidhen në Internet, duke
Më 1983, TCP/IP bëhet gjuhë universale e internetit. Njëkohësisht, ARPANET u nda,
duke u formuar Military Network (MILNET), i cili u integrua me Defense Data
Network (DDN).
Më 1983 / 1984 futet në përdorim Domain Name System (DNS), që mundëson
hartografimin e emrimeve kryesore (host names) me TCP (
Kjo ishte shumë më efikase dhe e përshtatshme në krahasim me metodat paraprake. Më 1984, kishte më se 1000 host kompjuter të kyçur në rrjet.
National Science Foundation (NSF) ndërton qendrat super kompjuterike në Princetown, në University of California, në University of Illinois, dhe në Cro
Në vitin 1987 formohet Internet Engineering Task 1
Vitet 1990-ta: Rrjeti fillon me biznisin e madh:
ARPANET evaluon në
Network (NSFNET) linjat kryesore i ngritë në shpejtësinë T3 ( 44.736 Mbps), kurse më 1991, ky realizon në rrjet mbi 1 trillion bytes/muaj. Në I-net janë të kyçur mbi 1
kërkuar dhe ofruar hapësirë për një qasje të re biznesi. (Nga viti 1995, kemi: online
serviset (reklamimin, online banking, dhe psh on line pizza servis).
Dekada e fundit që përputhet edhe me fundin e shekullit, shoqërohet me zhvillime të
Domain Names ofrojnë çasjen më të lehtë të kompanive në inernet dhe në këtë
iznesore.
e miliona host kompjuterë që bëjnë jesë në këtë lidhje të madhe.
in XXI???
pjuteri bashkëkohor?
reja në audio – video paraqitjet, dhe Java bashkë me ActiveX scriptin fitojnë përparësitë e duhura si mjete pune dhe gjuhë interneti.
mënyrë, bizniset anë e mbanë botës fitojnë shansa të reja për një propulzim të punëve të tyre me efekte më të mëdha b
Sot janë me miliona faqe në World Wide Web, m p
Kah do të shkon ky zhvillim në shekull
Si punon kom
al
ri i një e më shumë po ke plotësuar nevojat imanente të jeriut për të pasur informatat e duhura në kohën e duhur, por edhe për të ofruar
formata që do të mund të shfrytëzoheshin nga të tjerët. or si vepron e tëra kjo teknologji bashkëkohore?
Kompjuterët dhe teknologjia e rrjetit, brenda disa dekadave pësuan zhvillim të shpejtë dhe të madhë.
Kompjuteri (PC) mund të shfrytzohet nga individi, mund të jet i lidhur në rrjetin lok (LAN) apo përmes kësaj – i lidhur në www.
Numri i shfrytëzuesve (User) gjithnjë është në rritje;
(Numri i URL (Uniforme Resource Locator) adresave në internet gjithnjë është në ngritje dhe sot arrinë numrin rreth 1 miliard. Këto adresa globale në WWW num të cilave po rritet me shpejtësi të pa imagjinuar më parë, gjith
shfrytëzohen në biznes dhe në fusha tjera të jetës, du n
in P
Hyrja (Input)), përpunimi (procesing), dalja (output), dhe ruajtja (storage
Ashtu si është cekë më herët, Sistemi operativ (SO) është një softver special i cili
file). Sistemi Operativ i përcjellë kërkesat që kanë të bëjnë me
he i kryen me sukses.
n katër veprimet themelore:
kontrollon funksionalitetin e kompjuterit dhe siguron rutina programore të nivelit të ulët për programet aplikative, pra për softverin aplikativ.
Shumica e SO ofrojnë funksione për leximin (read) dhe për ruajtjen (save) e shënimeve në datoteka (
mënyrën së si duhet të veprohet me fajla, dhe këto kërkesa i merr kontrolleri i diskut d
SO i ndihmon kompjuterit që ti krye
(1) hyrjen e shenimeve (input);
(2) procesimin e shenimeve(processing); (3) daljen e rezultateve (output);
(4) ruajtjen e të dhënave (storage); Të analizohen këto veprime në detale:
Kompjuteri (CPU) Pajisjet hyrëse Pajisjet dalëse Tastiera Minoku Disk Drive Monitori Printeri Fig.19 •
t përmes softuerit aplikativ, një grup programesh të
• Veprimet hyrëse (input) i njohin hyrjet nga tastiera, nga minoku, ose nga
ndonjë pajisje tjetër hyrse
Veprimet e procesimit (processing) i manipulojnë shënimet në harmoni me
instruksionet e user-it, të cilat zakonisht janë të shtruara në formë të ndonjë programi kompjuterik special për përpunimin e atyre të dhënave, ose përpunimi bëhe
specializuara që kanë hasë në përdorim të gjerë nga ana e shfrytëzuesëve të kompjuterëve. .
• Verimet dalëse (output) i transferojnë shenimet në video display (monitor),
në printer, ose në datotekë.
Veprimet e ruajtjes (storage) janë veprime të cilat zakonisht i kryen sistemi
operativ për nevoja të shfrytëzuesit, duke i ruajtur të gjitha shënimet dhe fajllat që deri atëherë ishin në përdorim dhe të c
•
ilat ishin transformuar në mënyra të ndryshme, për përdorime tjera dhe të mëvonshme. Shembull:
iu (mouse), një harduer ndërmjetësues special i konstruktuar që të jetë i përshtatshëm nga aspekti ergonomik për përdorim të shpejtë dhe të saktë me dorën e
imet të jenë futur në kompjuter, ky i fundit këto shënime mund ti
Kur fajli hapet dhe teksti formatohet, themi që kompjuteri ka krye procesimin e
disponim të shfrytëzuesit, për përdorim të mëvonshëm. Mënyra më e shpeshtë e daljes (output) është që shënimet të printohen
Sot, shumica e kompjuterëve janë të kyqur në Internet, çka i bënë këta të përshtatshëm për daljen e shënimeve në rrjetin e gjerë përmes e-mail apo web faqeve.
ruahjtja e shenimeve në HD, ExD, USB stick, etj.
Mënyra më shpesh e përdorur, pra mënyra më e rëndomtë për futjen e shënimeve në kompjuter është duke përdorë tastierën. Në raste kur sistemi operativ mbështetë GUI teknologjinë, si mënyrë e rëndomtë për futjen e shumë shenimeve, posaqërisht komandave të ndryshme të cilat sistemi operativ menjiherë i kupton dhe i eksekuton, përdoret m
njeriut.
Hapja e një web faqe, e një e-maili, ose ndonjë fajlIi i cili vjen nga serveri i rrjetit, është gjithashtu një rrugë për futjen e shënimeve.
Pasi që shën
përpunon (proceson), mund ti ruan ashtu si që janë (në formën burimore), ose i shkatërron.
shënimeve.
Procesimi i shënimeve zakonisht rezulton me një formë të daljes (output) e cila është e përshtatshme për shfrytëzuesin. Për shembull, teksti i shkruar në word apo llogaritjet tabelare në ndonjë spreadsheet, paraqesin shenime të procesuara, të cilat mund të ruhen si të tilla dhe të vëhen në
Ruajtja e shënimeve është fazë me rëndësi. Rruga e zakonshme për ruajtjen e shënimeve është vendosja (save) e tyre në HD apo medium tjetër për ruajtje.
Sistemi Operativ kërkon hapësirën në HD, i vendosë shënimet në te dhe e mban në mend vendin dhe shtegun të cilin e ka kaluar për ti ruajtur ato shenime në Hard Disk.
Si qëndron çështja me çmimin e kësaj teknologjie?
Në vitet 70-ta dhe 80-ta, kur PC ishte një vepër arti, çmimi i tyre ishte disa mijëra
dollarë. Online shërbimet ishin të mundshme, por me pagesë prej mbi 50 $/orë. Shpejtësia e komunikimit ishte 1200 deri 2400 bauda, që sot konsiderohet si shpejtësi shumë e vogël dhe e pa aplikueshme.
Sot kudo në botë, me më pak se $500, shfrytëzuesi mund të blenë sistemin kompjuterik i cili ka më shumë kapacitet dhe shpejtësi se sa kompjuteri prej $500,000 i para 20 viteve.
Qasja në Internet me shpejtësi ekuivalente me T1 është i mundshëm
Lidhja me Digital Subscriber Line (DSL) ose me kabllo dhe modem, për $15 deri $20 për muaj dhe këto çmime janë gjithnjë në rënie.
Shfrytëzuesi sot mund të ketë qasje në Internet me shpejtësi komunikuese mbi 100 kbps, duke paguar shuma të vogëla për këto llpje shërbimesh nga ana e provajderëve lokal.