Ubicación del tramo carretero
B.- Excavaciones, compactaciones y/o nivelaciones
III. VINCULACIÓN CON LOS INSTRUMENTOS DE PLANEACIÓN Y ORDENAMIENTOS JURÍDICOS APLICABLES
III.2. Vinculación con las políticas e instrumentos de planeación del desarrollo en la región
• Ndër llojet e testamentit publik është edhe testamenti gjyqësor i përpiluar nga gjyqtari sipas tregimit të vullnetit të fundit të
trashegimlënsit. Për herë të parë kjo formë e testamentit është paraqitur në Romë.
• Testatori vullnetin e tij para gjyqtarit mund ta e paraqes në dy forma: - Testamentin e diktuar të cilin testatori e lexon para gjyqtarit dhe - Testamentin e përpiluar nga gjyqtari të cilin testatori nuk din të
lexoi.
• Testamenti gjyqësor që trashegimlënsi është në gjendje ta lexoj është më i lehtë ngase pasi gjyqtari e përpilon sipas thënjeve të testamentlënsit atij i dhëhet edhe njëherë që ta e lexoi,
- për këtë formë të testamentit gjyqtari përpilon
procesverbal poashtu edhe procesvrbalin e nënshkruajnë: - Trashegimlënsi
- Dëshmitarët - Gjyqtari
- Nëse trashegimlënsi është i verbër i lexohet testamenti nga gjyqtari përpilues e pastaj testatori deklarohet se “
- Ky është testamenti im ” e tani në pranin e dy dëshmitarëve e vë gishtin ose nëse nuk mund të vëj as gisht gjyqtari këtë e vë në testament.
- Një gjë e ngjashme ndodh edhe më testamnetlënsin i cili është shurdh, memec duhet siguruar interpretim dhe pasi i lexohet
testamenti i hartuar dhe sqarohet përmes interpretit, ai mund ta e nënshkruaj ose e vë gishtin në të.
- Nëse testamenti është i përpiluar prej shumë faqesh, qdonjëra prej tyre nënshkruhet ose vë gishtin testatori e së paku precizohet se prej sa faqesh përbëhet testamenti.
- Pastaj ky testament lëhet në ruajtje dhe gjithashtu ka fuqinë juridike më të fortë se testamenti privat.
* Procedura e bërjes së testamentit
Për përpilimin e testamentit gjyqësor kompetent është gjykata komunale.
-përpara qdo vendimi juridik gjyqtari në rend të parë e verifikon identitetin e trashegimlënsit -nëse gjyqtari e njeh dhe ja din emrin -nëse e njeh dhe nuk ja din emrin
-nëse nuk e njeh e ja din emrin
-nëse e njeh përmes ndonjë sheje dalluese etj.
Dhe kur nuk e njeh fare por e verifikon me:- leternjoftim
- indeksin studentor - patent shoferin
- dokumente tjera me fotografi
-pastaj gjyqtari duhet konstatoi: -zotsinë testamentare te Testatorit
- vullneti i lirë dhe serioz për testament - aftësinë për të lexuar dhe nënshkruar nëse e din gjuhen që hartohet testamenti etj
* Deklarata mbi përmbajtjen e vullnetit të fundit Deklaraten e vullnetit të fundit trashegimlënsi e bënë me gojë përpara gjyqtarit, ose ja dorëzon testamentin e hartuar me
shkrim.
Gjyqtari e fikson në procesverbal.
-pastaj gjyqtari duhet të përpjeket në bazë të pyetjeve dhe veprimeve profesionale të vërtetoi nëse testamenti është hartuar me dorën e vetë, e pa dhunë, mashtrim a kanosje. -pastaj nëse testamenti është i pakjartë ose ka të meta që e bëjnë të pavlefshme të ndikoj në rregullimin e tij, por pa imponim.
-pastaj gjyqtari i dëgjon fjalët e testatorit dhe duhet që sa më tepët tu përmbushet origjinalitetit të fjalëve të Testatorit.
-pastaj përmbajtjen e testamentit ta e rregulloi edhe me shprehjet juridike që e bejnë me të sakt dhe preciz p.sh.
Në vend të shprehjes,
djalit si le asgjë, gjyqtari vë shprehjen djalin e përjashtoi nga trashegimia etj…
4. Testamenti me gojë
• Testamenti me gojë është lloji i trashegimit primitiv diktuar para dëshmitarit. Ky lloj testamenti lejohet të përpilohet vetëm në
rrethana të jashtëzakonshme.
• Si rrethana të jashtëzakonshme: - të karakterit objektiv - të karakterit subjektiv • Të karakterit objektiv: - Termetet
- Zjarri - Lufta
- Epidemit e ndryshme
- Aksidentet e rënda në komunikacion dhe - Katastrofat e ndryshme njerëzore etj.
• Të karakterit subjektiv- janë ato rrethana të cilat kanë qenë
pëngesë që Testatori nuk ka mundur ta e shpreh vullnetin e tij të fundit në mënyr tjetër.
• Të tilla janë:- sëmundja e rëndë
- Lëndimi i rëndë, i rrezikshëm për jetë për momentin më një fjalë janë rrethana që lidhen me subjektivitetin e përsonit. Ky lloj testamenti diktohet para dëshmitarëve
Dëshmitarët - mund të thirren të jenë prezent me rastin e shprehjes së vullnetit të fundit dhe
• Dëshmitarët:-duhet të jenë madhorë
- të kenë shqisat e të dëgjuarit të mira
- të mos jenë aq të afërt saqë të përfitojnë edhe vetë nga testamenti
- nuk është e domosdoshme të din shkrim-lexim - të kenë shqisa edhe të pamit, për idendifikimin e Testatorit.
Dëshmitarët e testamentit para të cilëve është lënë testamenti:
- Nëse dinë shkrim-lexim duhet shënuar fjalët e Testamentlënsit e sa më shpejtë që është e mundur ti dërgojnë në gjykatë të
gjyqtari.
- Nëse nuk dinë shkrim-lexim fjalët me gojë të ja përsërisin gjyqtarit i cili duhet të përpiloi testamentin.
- Ata duhet ti deklarojnë gjyqtarit për kohën dhe vendin që Testatori ju ka rrëfyer testamentin.
- Dëshmitarët janë të detyruar që brenda 3 ditësh nga data kur ju është diktuar testamenti ta e dërgojnë atë të shkruar ose të diktuar në gjykatë (sipas nenit 83.2. LTK).
Nëse kalon afati i till testamenti i diktuar para dëshmitarëve nuk do të vlej më.
5. Testamenti në anije
Njeni prej llojeve të testamentit publik është edhe Tesamamenti në anije. Eshtë lloj i testamentit që përpilohet në rrethana të
jashtëzakonshme:
Për shkaqe të natyres objektive:
-kur ndërprehen lidhjet e anijes me bazën -trazimi i detit
-kushtet e këqija klimatike etj. Për shkaqet subjektive:
-në rast të sëmundjes së rëndë të papritur në anije -diagnozes së keqe etj.
Testamentin e tillë mund ta e përpilojnë personat me aftësi Testamentare.
Testamenti alografik e që din shkrim – lexim
Testamenti alografik të diktuar para dëshmitarëve testamentar Mund të bëhet testamenti në anije: -të shtetit tonë apo të huaj -në det të hapur
-në ujra territoriale -në liqej
-në lumej etj. Qka është deti i hapur?
Testamenti në anije thuhet se është publik pasiqë bëhet: Në praninë e - kapitenit të anijes ose zëvendësuesit të tij
- ose ndonjë personi tjetër me titull komandues - ose me titull zyrtar
Testamenti në anije si rregull përpilohet në dy kopje origjinale atë e nënshkruajnë kapiteni ose ndonjëri prej përsonave
zyrtar dhe dy dëshmitar testamentar.
Ai ruhet në dokumentet më me rëndësi të anijes dhe kur të arrijnë në breg të detit i dorëzohet origjinali dhe kopja kapitenërisë së portit dhe ruhen ndër dokumentet më me rëndësi.
Gjatë përpilimit të testamentit në anije rolin e gjyqtarit e luan kapiteni i anijes.
-pas arritjes në tokë (atdhe) duhet që në afatin prej 30 ditësh ta e dorëzoi kopjen në kapitenëri, në gjyaktë ose të bëj
testament të rij.
6. Testamenti konsular- diplomatik
është testament publik të cilin e përpilon përfaqësuesi i
konzulates ose diplomatikë në botën e jashtme sipas rrëfimit të testamentlënësit.
Këtë lloj testamenti mund ta bëj shtetasi i Kosovës i cili gjendet me punë të përhershme në botën e jashtme.
Testmenti i till bëhet sipas rregullave për testament gjyqësor rolin e gjyqëtarit këtu e bënë përfaqësuesi konsular-diplomatik
• Testamentin diplomatik mund ta bëj:
- qdo shtetas i cili ndodhet në botën e jashtme - qoftë përkohësisht ose i përhershëm
- nëse jeton - studion
- është vizitor
- në udhtim zyrtar apo privat - të ketë zotësinë testamentare.
Nëse testatori ka pasuri në të dy vendet: - në vendin tonë dhe
- në vendin ku punon ose qëndron duhet të hartoi dy testamente: - një për pasurinë e vendit tonë dhe
- një për pasurinë e vendit të qëndrimit.
Në rastin e përpilimit të testamentit konsular mund të jenë: - përfaqësuesi diplomatik
- dy dëshmitar Testamentar të cilët mund të jenë shtetas apo të huaj - por duhet të njohin gjuhën e testamentit.
Testatori është i domosdoshëm të vërtetoi identitetin e vet me: Pasaportë ose
7. Testamenti ndërkombëtar
• Testamenti ndërkombëtar përpilohet në atë formë që përpilohet
testamenti gjyqësor, vetëm që testamenti gjyqësor hartohet para gjyqit ndërsa ai ndërkombëtar para përfaqësuesit diplomatik – konsular.
• Testamenti ndërkombëtar sipas LTK testatori e shkruan me dorën e vet ose një person tjetër me mjete mekanike të shkrimit ose në ndonjë mënyrë tjetër dhe atë e nënshkruan testatori në praninë e gjyqtarit të gjykatës komunale të përsonave tjerë të autorizuar dhe të dy
dëshmitarëve, duke deklaruar se ky është testament yni dhe se janë në dijeni për përmbajtjen e tij.
• Përveq gjyqtarit të gjykatës komunale mund të paraqitet edhe përfaqësuesi konsular-diplomatik i shtetit të testatorit.
Edhe tek testamenti ndërkombëtar Testatori vullnetin e tij të fundit mund ta e paraqes edhe me gojë:- në gjuhën e vet ose
- në gjuhen tjetër
- para organit publik i cili në formë të
shkruare fikson në procesverbal e pastaj ta e nënshkruaj pai i lexohet dhe
shprehet se e dëgjova tekstin dhe ky është testamenti imi. • Testamenti ndërkombëtar mund ta bëj personi fizik:
-Që ka afësin testamentare sikurse për testament gjyqësor
-Testatori e nënshkruan testamentin në praninë e përsonave të autorizuar dhe dëshmitarëve të testamentit.
-pastaj evidencohet në procesverbal dhe datohet
-Testamenti ndërkombëtar poashtu datohet dhe nuk është i kufizuar në kohë ai vlenë deri në revokimin e tij nëse kërkohet sipas arsyes
-Testamenti ndërkombëtar ruhet sikur që ruhet edhe testam. Gjyqësor dhe i dhëhet një vërtetim Testatorit si pjesë përbërse e Testamentit
8. Testamenti ushtarak
• Edhe testamenti ushtarak është:- publik
-bëhet me shkrim
-dhe bën pjesë në Test. të jashtëz. -bëhet vetëm gjatë luftës
-mobilizimit për luftë ose
-manovrave të mëdha ushtarake Testamentin ushtarak mund ta e bëjë qdo person ushtarak qoftë:
Aktiv apo
Ai rezervë që kryejnë detyrat ushtarake si - vullnetaret
- mjekët ushtarak
- mjekët civil në detyrat ushtarake - infermieret etj
Si parim në rolin e organit publik në vendin e gjyqtarit testamentin si rregull e harton : -eprori ushtarak ose
-eproret e tjerë që mund ta e zëvendësojnë
Hartimin e testamentit ushtarak mund ta e bëjë edhe ndonjë përson tjetër si : - Ndonjë gjyqtarë
- Ndonjë avokat - Ndonjë mjekë
- Apo ndonjë student i cili rastësisht qëllon aty prezent por gjithsesi në praninë e eprorit ushtarak.
Testamenti ushtarak në pikpamje kohore është i kufizuar, ka dy afate për vlefshmërinë e testamentit kështu:
- tetsamenti bëhet i pavlefshëm nëse kalojnë 60 ditë nga mbarimi i luftës dhe nëse kalojnë 30 ditë nga momenti i demobilizimit individual, para demobilizimit të përgjithshëm.
Legu
Kuptimi i Legut
• Legu është urdhër në testament i trashëgimlënsit me të cilin legatorit i le një ose më shumë sende apo të drejta dhe e
urdhëron trashegimtarin ose përsonin tjetër të cilit i le ndonjë përfitim nga pasuria trashegimore.
• Që nga ajo që i është lënë me testament ti jap ndonjë send një përsoni të caktuar, ti paguaj ndonjë shumë të hollash, ta liroj nga ndonjë borgj, të përmbahet nga ndonjë veprim ose të fitoi diqka në dobi të tij.
- Sikur legatori ashtu edhe sendi i leguar duhet të caktohën me testament.
- Legatori nuk është trashegimtar por përson që përfiton diqka nga pasuria trashegimore.
- Kur anulohet testamenti pushon edhe e drejta e përfitimit të legatorit
Personat që përfshihen në leg: Testatori (lensi i testamentit)
Onorati (personi që është i ngarkuar me detyrimin e përmbushjes së legut)
*
Procedura e shqyrtimit të pasurisë trashegimore
• Edhe pse ekzistojnë bazat qoftë: me ligj apome testament që pasuria
trashegimore të kaloi nga trashegimlënsi tek trashegimtarët ajo nuk mund të bëhet pa ndonjë procedure të parashikuar me ligj. Pra, duhet zhvillohet procedurë gjyqësore jashtëkontestimore.
• Procedura trashegimore përbënë një tërësi veprimesh juridike të ndërmarrura nga gjykata për vërtetimin e ekzistimit të
pasurisë trashegimore, mbajtjen e saj përcaktimin e
trashegimtarëve dhe veprimet juridike rreth kalimit të pasurisë nga trashegimlënësi tek trashegimtarët.
Pra, në rend të praë duhet:
- Bërë identifikimin e pasurisë trashegimore - Mbrojtjen juridike të saj
- Përcaktimin e trashegimtarëve
- Kalimin e pasurisë tek trashegimtarët
Të gjitha këto veprime I bën gjykata komunale në procedurë jashtëkontestimore.
Pra, gjykata posa të ketë të dhëna që një përson ka vdekur ose është shpallur i vdekur, duhet të filloi proceduren për
I- në fazën e parë trajtohen qështjet e përgjithshme procedurale II- në fazën e dytë trajtohen veprimet paraprake procedurale
III-në fazën e tretë trajtohen qështjet rreth pasurisë trashegimore
IV-në fazën e katërt trajtohen qështjet rreth kompetences gjyqësore dhe veprimet që duhet marrë personat zyrtarë në procedurën trashegimore. Procedura e shqyrtimit të pasurisë trashegimore ndërtohet mbi bazën e disa parimeve procedurale të shqyrtimit të pasurisë Trashëgimore si: - parimi i urgjentitetit
- Parimi i socialitetit
- Parimi i zyrtaritetit ( ex oficie )
- Parimi i përjashtimit të drejtëpërdrejtshmërisë.
Kështu gjykata gjatë shqyrtimit të pasurisë trashegimore përdorë rregulla procedurale që ndahen në 4 pjesë ( faza ):
* Parimi i urgjentitetit
• Konsiston në faktin se gjykata menjëherë posa të ketë
informata se duhet bërë shqyrtimi i pasurisë trashegimore ajo duhet që urgjentisht- sa më parë të filloj procedurën për
shqyrtimin e pasurisë trashegimore dhe të vërtetoi drejt të drejtat e trashegimtarëve lidhur me pasurinë trashegimore; - të siguroi pasurinë trashegimore deri në përfundimin e
procedurës;
- të marri masa të përkohshme për sigurinë e pasurisë trashegimore;
- te caktojë kujdestarinë e përkohshme të pasurisë
Nëse është nevoja ky parim duhet zbatuar gjatë gjithë fazave të procedurës për shqyrtimin e pasurisë trashegimore.
* Parimi i socialitetit
• Ky parim vie në shprehje gjatë zhvillimit të procedurës gjyqësore rreth pasurisë trashegimore për një kategori të posaqme trashegimtarësh si:
- Fëmijët dhe
- Përsonat e sëmurë mentalisht- kategorisë që nuk mund të kujdesën për të drejtat e veta
Të njejtëve gjykata ex oficio ju cakton edhe mbrojtësit të cilët do ti mbrojë interesat e këtyre kategorive që vet nuk din të i realizojnë të drejtat e tyre.
* Parimi i zyrtaritetit
• Sipas këtij parimi gjykata procedurën për shqyrtimin e
pasurisë trashegimore e fillon (ex oficio) sipas detyrës zyrtare. • Pra, me të dëgjuar që një person ka vdekur ose është shpallur
si i vdekur e i cili ka lënë pasuri, gjykata sipas nenit 96 LTK fillon procedurën e delocionit.
• Ex oficio gjykata gjithëherë fillon procedurën kur trashegimlënsi ka lënë pasuri të palujtshme.
• Ndërsa vetëm me kërkesë të trashegimtarëve hapet procedura trashegimore për pasurinë e lujtëshme të trashegimlënsit.
* Përjashtimi i parimit të drejtëpërdrejtshmërisë