Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
* A A K O N I X M C E >
L A C O N I S M V S , S E V C H I L O -
N I V H P R O P R A G M A T I C A E O V A P A N I S P R E ci ü taxatur in in terioris fo ro H om in is Elucida tione , l v d O V i c o m e s s i i i ,
á
G erm anica L egio n e
p o n t i o, i n l u r e Cadfarco L icen tiato, Giue H iipalenfijA utore.
f r ) A D I L L V S T R I S S I M V M , A C R E V E R E N D I S S I M V M D O M I
S T M , D . D I D A C V M A S P I N O S A , S A C R O S A N C T A R O M A N A E C C L E S I A , T I T V L »
S.StephanijMontis Caelii,Presbyterum Cardinalem,Epifcopum Secontinú p h i l i p p i magni,& Chri ftianifsimi, huius Nominis fecundi,Hifpaniarum,ac noui Orbis Regis,Potentifsimi, Pretorio
fummo,Praefeftum,ac fnis in Regnis,de Fidei Catholicae negotijs, fupremutn Cognitorem ,& Cenforem diligentifsimum.
H I S P A L I .
Apud Ioarmem Gotherrium Typographum,in Cum Priuilegio Regis.
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
A d Ilíuílnfsirnu, ac ReuerendiTsimú D o ^ in u
D . D I D A C V M A S P I N O S A , S A C R O S A N - C T & R O M .A N iE E C C L E S I A T I T V L I S A N C T I , S T E P H A -
"ñT TM óntis C x lij / Presbyterum Cardinalem :É pífcopum Secontinum : phT ^
l i p p i M agni, & Pientifsimi, huius Nom inis,Secundi,H iipaniaru, Ac noui O r
bis, Regis InuicHfsimi, fuprem o Praetorio praefeólum: fuis quae in R egn is, de Fidei Catholicae Negotijs,Sum mum C ogn ito rem ,& Cenforem di-
ligeritiisimnm, l t d o t i c i m e s s i á Germ anica L e
— ~gjone P on tij, ififfiireCaefareo Licentiati,Ciuis Hiipa
•— le n iis , in P ra g m a tic i qua Panis preciu ta x a tu r , ni foro Hominis interioris, elu
cidationé, Praefatio.
-i—d— _iz
V R l S P R T D E N T I A , V E L H O C A R G T M E S T O , T A S
to m a x im e , C a rd in a lis Reuerendiisim e , Prcefu! ac Praefesamplifsime,intercaeteras artes,bC diicipiinas quae hom inem o r n a n t ,& fu ftin en t, maior eft cenTen, 'd a,quod o m n ib u s,o m n iu m g en tiu m a cilionibus,mo derandisquae C o n fil qs,praecipue vacet. Q u a t o qua-, f in hac,om nis iufti, iniufti,aequi ve ,acin iq u i R e g u la
_ z j 0 ? é ~ ñ nihil v t aberretur, plufquam alrjsin rebus, c m n i ü h o i m inum interfit. 1 s e n i m , eadem (vt eft in p ro u e rbio ) s| cera, Scopus eft,quo omnia rendur,aequa lance,iufta q; trutina,penfan da, Q u o f i t ,v t vel hacrationejCm/*
n e sa rte s ,c c m m u n e q u o d a m v in c u lu m ,c u m hac prudentia habeant :£¿quaíi c o g n a tio n e quadam ,inter fe contin eantur: Sapienti q u a :co ru e n ía t,ín recen Ten d isle gib u srem p ru d e n tercoaüderare,im p e d im e n ta fu m m o u e re , in m en / tes hom inum feniim irrepere, pedetentim animos allicere,tum demum p r e h i b en d a vetare,iufta autem omnia, sequaquae praecipere . N o n enim te m e re , &C cafu,foci>tasciuilis,(qua n ih ild u !ciu s,au tv tiliu s,) fedfingulari , d e i o p tim i, dC M a x i m i . C o n f i l i o , atc£ope,conftituta eft. Qui,Sil re lig io n is verae D c c ftri n a m ,H u m a n o g e n e r i trad id it:S f Im peria, leges quae im po fuir,vt iter ,adcele Ttem ,perpetuamq5 vitam,monftraret.inrerim v e r o , pacem in terris muniret:
6C effrenes H o m in u m cupiditates ,8¿ fu ro re sco h e rce re t.V n d e non infcite.le g e m e ff e dicunt,mentem finecupiditateffme per turbatio ne,a tqjaftecftu,:^ R e fpublicce,qu3efine fcrtpto iure ,fu eru n t,m agn ism otib u s,acp rocelIis,h ar.cip v Tam ob caufam,quaffataefunt:cumcíuíumcótrouerüa» , non fcriptarum le g u m tequitate,fed in ce r tispotetum voíuntatibus.iudícarétur. A deofancftum , h o c n o m e n legis,tam e ffic a x ,
5
Ccolendum,atq$ obferuandum ,v t i u r e , H um an am focietatem,('n e le ge, n o n hom inum ,fed ferarum,veteres d i x e r i n t . N ecqui l e focietatem,feJ p u g n a m ,&C m alorum O m n iu m effe fenrtnam.Eaqj inre.quan tum iit periculi, vita SC ii com m unis docet,tamen A r if to t e lis .in tertio Politi>>eorum verba, d igna memoria, ad m o n en trqu ilege v u lt praeeffe(inquientis)vi detur,fummam poteftarem,D e o ,
5
Í le g ib u s c o m m e n d a r e , q u iv e ro ,H u m a n o A r b it r io ,t r i b u it im perium ,adíungir SC belluam . Q u id e rgo quaefo , bellui- num m agis,quam ,quod quifc£,fuci pro nuru,frum e-tum venderet >SC fuo qui v i s a n t r o , quadam C y d o p i c a immanitate C elaret?Q uod c£ cum his C y c lo p i*A 3 b us
b u s ,m o n o c u lisjin fru m en cu m tam e n id u n i taxat defixis,h ifce n o ftris d ie b u s , ípfu m R e g e m nofi:rum ,Clem entifsím m , huius N o m in is ,S e c u n d u m p h i l i p v v m. ,decertare,ac lu r a armari o p o rtu e rit.P ta g m a tica m q ; edere ,qu a, precia ta x a r e t,
5
Ccupiditatem illam belluinam reprimeret ,in iu fto s qua: illcsitnpe/' tus arceret, &C fu b ie cio rú v tilíta ti,a C rotius Reipublicac, prouideret,poena in tranfgreíToresfancita. Q u o effed?:umfuic,vccum poen alis,ealex ,ab aliq u ib u s tudicarecur,quod poenam,in eacontentam refpiceret:m inim e quae o b b o c , i n C o f d e n t t k t o r o o b l i g a r e , altjsaliudfuadentibus, SCafferentibus,contraue^n ientes,vltra praefatam poenam, reos eflfe peccati m o r t a li s ,^ reftitütionís fu*
per accep ti, vu lgu s,n o n quorum vis hominum, íed S tu d io for ura,ín con traria íud id a fcín d ere tu r:5d d e fen fu íp fiu s L e g is la t o r is ,d iff e r e r e n t .Q u o d e g o ,q u a ip fu d ratione nitatur,contjcere n o n poffum: cum res hate, de perfe fit clara, fi iu ftu m ,a u tin iu ftu m , x q u u m ,v e,a u t iniquum,Sdcaeterasiuris prudentiae. par>
tes,exqu ib u S jP ragm aticaip faco n fiat,p erq u afd am iu risn a tu ra lis,p rim e u a s ve n u la s,meo íudícío denuetur,acconfiderecur*Quam n eo b fcu ra rem ,fiq u íd é e x p lan a n d a m fufcepi, m agis quam elucidem ropiniones, o p in io n ib u s , 8C ar<*
gum enta,argum ent{shaudinculcans,fim plicem rerum enarrationem , l o n g e magnifícentíorem ,fplendídíorem í$ ,mihi perfuadens,quam c u m , in vtramqi partem,addudh'srationibus,2d l e g i b u s , e xh orren d o i l l o , ac tenebrofo c o n v mencariorum C h ao,deprom ptis,d ifputation em fa{tid io£ tm :q uain certiores, d im itd auditores folent, quam accep erin t, operam d e d i, v t q u x ad interioris h o m in is rediitudinem ,idonea,atq;vttiiaeffe c o m p e ri, e a ,fim tn u s elegante,
5
C fp lendi i a oratio ne, fi mplíci ve ro , 8C n o n n im is(v t f p e r o 'a b i e d a , p e r c5clu fiones quafdam, v u lg a r if e r m o n e , e x p o n e re m . N o n quod proprietas latini, cui merito 3ttribuitur laus ,&C qui lo n g e mihi facilior,in d ulgem io rcj? foret, n e g l i g a tur,fe d q u o d h icfc rib e d i,o m n ib u sq u a d re t S ty lu s:5d quo e o , m agis vtuncur,peculiarius delectentur, Q u o d q ; M a r tin iilliu s .a b A z p i l c ueca.Na»uarri,Praeceptoris mei,8d vtriuTq: Iuris,em p orq refertifsimi, feríbendí modo co n u e n ia t,in illo C od ice,quem M anuaIeconfeíTorum ,infcrípfit v b i, hanc re fatis d odie,in cap,X3. explicuif.poft cuius terga metentis, ínftar R u t h M oabl tidis,hafceeiufdemfarinae, q u a s c o lle g i fp k a s , in hunc perbreuem re de gim a nipulum rtribus quae bolis, ( v t i n prouerbio eft)feu verbis,cum dichnn, fapie fi,far fit.Q u i Sdfi primo afpedlu,tenuis forte, ac p e r e x ig u u s ap parea r,vt qué, P o m e r io quam potui,anguftifsim o,concluferim :m ulroplushaberc,inreceffii quam in fronte polliceatur, affirmare aufim. E t mi h i , metuendum p u te m , n e ledi-or,copiam pertefus,clamet, O he,iam fatis eft,quam vllamdefideretaccef- fionem. Quem,tuae, Purpurate Praefui,Praefcs q; C larifsime,3tnplitudíni, etia d k a r e .i p f a m p m e i iufiituti,decIarareration em ,n o n dubitaui :fiquidem n u b lusfit,qui prudentia,eruditione, iudicio ve maiori,pofsit,haec iudicare,8d pro b a re .C u m p n eterm aioru m ,SC G enerisfid eIifsim i,N obilitatem co n fpicu am » ac D ig n ita tise x ce lIe n tifsim a e ,S p le n d o rcm ,b o n a ru m fisL ite ra ru m ,iu risD i vini,SC H u m a n i peritia,vitaeqj integrttace,nec n o n eloquentia:, fo n te vb erri mo,fumma erga omnes pietate, Sdadmirabili rerum gerendarum experientia D o d r i n a q u a e íncomparabili,adeo praeilantifsim us,vt D i u i n o N u m i n e , i P o tétifsim o ,6d H u m an tfsím a,e o d éR ege noftro p h i l i p p o,niueor5 vitae tuee m o r i r , o p t i m a r í í parti Er,quibusconftas,intuitu.H ifcenoftris diebus,adno-»
(trXSC rorius ReipubIíccChríftianae,faluté,profperi£até,5d pacé,Sacro ,acSu prem o fuo Praetorio,dígrifsírne,om niiíaplaufu,8<:coIIegan5 o b !e ta m é fo ,S u m u sd efign atu sfueris Praefedhis.Et etíá F id e i Catholicae, SC D e c a l o g i mada to r ü ,tuitio n i,Q ^ i in decé his T a lé tis,fu p ra om nes coferuos,fidelior fueris in
uentus
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
u e n t u s .I f a v t á C a r d i n e S a cro far diae R om anae M a tr is E c c I e fis e ,v n n s n u r c Se d íg n ifsím u sfis,S e d ísS e c5t i n s , C a r d in a lis Illu ítrifsím u s. Q ü í s e n ir r no geítíar,S£ im m odico e xí lia tgaud¿o,táfolídae e ru d itio n is vírum , p e r i n c e a c c o n fu ld ís ím u m q u e n d a N e ft o r é , his a m p lifsim is ,& afcribí,&; p r x eíTeOs di n í b u s .E c q u e ,o m n íb u sa b fo lu tü numeris, h o r u r n u n e r m & tá t iA p ic ís ,p e ííu le rau to rita s.S u p p iíco e r g u ,h o c v t m u nuículu,in Iu cé,tuo íuflu p ro d ie n d ú , v o lú ta te m e a m a g ísq u id e c o a d la ,q u á fp5tanea,vt p o te,q uo tidian is a m ic c m e fíiag ita tio n ib u s,-e x to rtu m , 8¿ q u a fim e ín u ic o , a c r e n it e n r e , e m a n ib u s.in tem peftíue rap tu m ,ea,q u afo le t hum anitate,R euerendifsím a D o m in a d o v e ilra,quantulum cunquae fu fd p ia n v tfit T e f tím o n íu m perpetuum ,
5
¿ publi»cu m ,m e i,n o n ím m e m o ris in te A n í m ú Q u o d q u a l e e í t , pefir¡deerít,vt acce^
p eris. D u m quae a b a , tibi,m aioris m om enti,offero,tui erit C á d o r ís ,é puiillo a m p lu m .em ed io cri, e x im iu m ,adfpiráte,t u i fa u o r ís A u r a ,r e d d e r e .V a le ,n o ftrae Hifpaniae D e cu s,d i O rn a m e n tu m ,
A 4
E L E C T O R I C A N D I D O S A L V T E M , E T ^
i s C h r i s t o I e s v , c h a r i t i t e m , s i n c e r a m q j v m. b e n e v o l e *
tiam , L u d o u ic u s M e fs ft e ,a G erm anica L e g i o n e , P o n t iu s ,
¿n Iu re C x f a r e o L íc e n t ía t u s , V trarienfis, adm odum e xo p tat,
0 * 0
O s t t r i g i n t a , r t e o , a m h i t s a n n o s , r * ~
cftor Iiteratifsim e,quos euoluendis Turis in terp reta quam pluríú Gom m étaríjs, c5fum pfi,vbí p lurafcítu d ign ífsim a,m e legííTe memí ni, q uan tum v i x e lo q u i p o íT u m iC u m ad m a n u sv e n ifie r, P ragm atica í l í a , á Seren ifsim o,S acrc,C T -fareo,C ath olico,d £ In u id H f fim o n o ftrop h i l i p p o , H u iu s N o m i n i s , S e c u n d o , H ifpan íarú , S ¿ n o u í O r b i s R e g e , n o n a d i e m e n f i s M a r t í p A n n . 1 5 s S .V a í l í O le t i p r o m u lg a ta ,q u a p a __ nís preciataxau ít,E íd é,h ercle , ( v t R e u e r a o p in o r}
'uocg R e g i o S e n a t u i,per p rius caelitus re u e Iata,ab O p tím o , M á x i m o d e o, ac v e r o í u p itre,qu a,n o s,e a,q u a eft mifericordía,iuuaret»Et ab im p í a R e u e n d ít o tü ,d í AuaricÍ2eydoIoferuientiú,tyránideredím eret.EtR efpubíica,quaeS¿Bae t y í í R v t e f t i n prouerbío) prae inedia d euoraret,penecofum pta,refpiraret, S L q uid é,V tra ría e ,(q u a ín co lu i,p ra íte ro m n i3fpé,químe,ftudiac[?mea,düSalainI tícze ageré,n ouerút)paucís antea díebus,faneca triticí,(fic illa méfurá vocan t) q uad ragin ta n o u é a r g é te ís c5ftaíre,p Iu rim o rúteílím on iú p erh íb et. E a q j,m u l ciarétur,frum entu,aut o rd eS ,vltrataxatñ in illa precíu,vendé£es»Dubiocj?,v**
bíquac foret,eí,con crauen íen tes,o bn o xrj ne eflen£,peccatÍTnortalís, 8i reftífu tíonis,exceíTus fuperuédítíonis,fiquídé,fueritcondít2,á R e g e no r e c c g n o í c é t e fu p e r io r é ,b o n o quae innitatur p u b lico , A n e x q u o , L e x p o e n a í í s eíTet,poena í n eacontenta,dútaxatrefpíceret,fatifqu3efieri,ípfius p^n^e foíuende,pericu/' l o f e expofuííT erC ñ d uplicí pa?na,quís p u n iri no d e b e a t ,N e c D e u s ,ín id íp fu m b is p u n ía t .A I i)s ,a liu d fu a d e t íb u s ,8 ¿ p e c c a to m o rta li, re ftítu tío n í qug fuper a c c e p c í,o b n o x io s frá fg r e íro re s ,p rx d íc a n tib u s :v t e x n o ft r is ce leb re s lo á n e s M e t h y n e u s , C5p l u t e n f i s ,A l p h5fus C a ftr e n fis ,8 ¿ D o m ín íc u s á S o t o ,fr a tr e s T h e o l o g i , in fíg n e s q u íd é literís,8¿ vita. A quorú o p i n i o n e , M a r t i n u s í l k a b A z p iI c u e t a ,N a u a r r u s ,q u o n d á P rgce p to r m eus,líterís etía,8< vfraqug p r o f e f fio ne clarus, 8¡T fíe o s citas, diíTentit,in contraría inclinan s fententíáialíorü D o
cftoríí(nífalIor)grauíüautorítattínníxus.R efc£haecdígnafit,ppterquáCiuxt;*
p r o u e r b íü ) v a d im o n í5 deferatur» A c táti mométí(v£ eodévtar)q tiod v e l M e^
g a r a v fq u x ,fiq u t d é a g ít u r ,d e d e t r im é to A n im ae,q u aeom n éc5mu£uatione,S£
íucrúexcedtr» A fquae cófeífaríjs maxime conducar,p n s o c u lís ,v t h a b e a n t ,c u i, fn u n u sa b fo lu £ Ío n is,ím p éd ere ,feu d en e g are d eb ea t» N ec m íh í,c fíísta m e n no fim,quí me fallí no puté,(praefertím ín tanta C o d í c3,tu in o p ia ,tü v e r o foren^
fiucaufaru,£¿ aliorú n e g o tio ru o c c u p a tío n e ,d e n ic g tá a n g u fto té p o risfp a cío , q uo d o tio n o ftro ,m a g ís quá operis ration e,m etirifuitn eceífe) h o c aífum m o, v t quemquam e x i j s , qui a lit e r , q u a m e g o , fentiirnt, ad meam o p in io n e m trad u ca m , Nequae in vilíu sq u íd e m H o m in is , iuftam reprehenfioné,íncur«' furum m ep u ta u i,fid e re b u sv tiltfsim ís,8 ír c o g n o n ít ío n e d íg n í f s im i s ,q u ím e us fit fenfus,explicaré. A c p atefacere: A m ic is , í d potífsím e fam iliariter,8¿hu maníter e ffia g íta n tib u s:v tfin g u la r ís ,fu a in m e b e n e u o le n tía ,a c ob feruan tía, dC meas íníl{ísam or,p o ftu !at.R atioc^ ipfa vtilítatís,m e v íc ít.q u o d hanc o p e ram ,pIurím um cond ucere víd e a m ,tu m ad eludendas n o n faz ia s, feu ratas ex-'
prifi"
I
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
prífcís A u fo r ib u s o p fn ío n e s :t u m ,a d f u b m o u e n d a s Salebras,ad q uas,fubínde re ftíca b an t,n ó n u líi m axím í Liceratí,d e quíbus,fi quid p o ft hac,có pertíus,vel p o íte r io r e o gítatío ,q u a:(V cd icifo íe t)m eIío re íre co n fue u ir,ve l v b e r í o r li b r o / r ü c o p ía ,f u p p e d íta b ít ,h a u d q u a q u a m p u d e b it fe q u i. Veteruq;exeplo,íiquis~
a bu san te verterit, noftra que caftígarit,huic,Tnultametíam gratiam ,habiturus fum :tantum ab e rít,vcm ih í,in íu ríam e ffe facftam ,arb ítrer.C u í,an ím u s(in ge/
n u e fa te o r )fu ít,d e e o d e m (q u o d a íu n t)o le o ,a d íu n g e re ícítedícfta, fententías exim ías,allufio n esqua: ven u ítiores,ex ip fa ju rísv triu fq u a s S y l u a , táquam m m ea aren a,p r o p rio qu^ mee profefsíon ism un ere. A c etiam ex T h e o l o g i s , ali q uaan n e d tere ,q ood ea S a cra p a rs(c u í,aliquando Salamantícae,operam ñaua/
u í , f u b e g r e g i a F ra n cífcíá V ic t o r ia , dícflí D o m i n i c i á S o t o , d ífc ip lín a )n o f o íu m a d in g e n i) cu ltu m ,v e ru m etia m ,ad v ifx pietatem p e r t i n e a t i v t o m n is e íu s fu p e lle x ,q u o m a g ís o rn a tío r,e o p u lch rio r appareret. A c p a r it e r , a d lo c u p letan d um ,vem jitan d am qua: oration em co n duceret.E t perpéderem, F lo fc u l o s , a c g e m m a s ,q u ib u s eruditi,fcripta fu a ,co n fu e u eru n tin fig n ire , plufculum habere g r a t í f , fiquis fibí,ex A u to r ib u s,n o n om n in o v u l g o proftitutis, decere p a t.S e d huius O p u fc u lico n clu fio n e s,in tantam m olem afurgere,confiderans, p r o lix a p ro p e , laboris e xim tj,m agn itu d in e deterritus,reduxi calculú: hac ve r b o r u m p e r t e n u i,a c b r e u ife r ie contentusraltj ,quicunquse v o l e t , operis vice s capeffere,lampada tradens,reliquum illu m laborem fu g e re deereuirnon folu, n ulla ftu d io fo ru m ia c lu ra ,v e ru m etiam lucroaliquo:N e,quse o p o rte b a t fecer n i,forte mi fcerentur,S¿ confunderentur:S¿ qu¿e n a tu ra c o n iu n g i p o f t u l a t , ad inanem folum q tian d am memoria: oftentationem ,feiungeren tur,S£ diftrahe/
r e n t u r ,E r ,v r ,q u o d d e v e t e r ib u s q u ib u fd a m fu re co n fu ltís,fcríp tú re líq iiít C i/
cero,m ulto recflius,in m eretorqugri poffe videretur. Sed iu re c5 fu lti(in q u ie s) fiueerroris o b tjriendicaufa,quo plura,8£difficiliorafcirevideatur,fiue ( q u o d fi milius veri e ft,)ig n o ra tio n e docendi,Tepe,quod politum eft in viia c o g n it io ne,id,in infinita d ifp e rd u n tu r.S ic e n im fit,v t om nes,in om nium interpretum , q u i p ro p e in n um erabílesfun t> co m m en tarr)s,m agísqu am legíbu s interpreté d is,occupati,de re paucifsima,pr£efer rem ,infinita,8<rícríbunf,8¿ lo q u u n t u r ,v t alienifsimis locis,quaecunqu«Iíbet,inculcent.Et vn ius vocul3e,arrcptaoccaiio n e ,e u a g e n tu r á p r o p o f it o .N ih il penfi habetes,quid q u o q u e lo c o , aut dicatur, au tfcrib acu r.Q u afi v e r o ,n o n cui vis h o m in i,in g e n io fo , dC mediocriter in his ftudíjSjverfatOjíd factum , perquam facile fit.N e c in vtramquse partem , D ia le / dticorum more,qua:ftiones traham, ne calum niandi m ateriam ,quibufdam prse beam :qui interdum,furfum,deorfumquaemi ic e n t e s ,o m n t a c o n t u r b a n f.S e d fo Ia,ipfa veritate rerum, co n te n tu s, dC eam, conci iTa rario n etrad en s,argu m en ta S c h o l i s , G i m n a f t i c i s certam in ib u srelin q u a.S iq u id e r g o ,q u o d placere p o f fit,ediderim,ad d e i g lo r ia m , eiusquae Intemeratae V i r g i n i s , m á í i i í m atris,
P a tr o n o r u m ^ m eorum , M ic h a e lis A r c h a n g e li,I a c o b i,S £ H i e r o n y m i,lib e n ter im pertior. C o n tra d i quid fefellit,n o n m in us lib é te r ,adm oneri me patiar, l u x t a paratus,vel candide d o ce re,q u o d ie io ,v el in g e n u e d iice re , q u o d ig n o ^ r o . V a l e . E x V t r a r i a .
A ?
H > P E T R1F Z R N < A N D E Z P R I S* 4
B y X E K I H I S P A L E N S I S , L I N G V jE
Latinae,Olirn profeiToris. D e Ludo uico Mexia Pontio de Leon,
huius Operis Autore.
Ad L« flo rem .
> c
T - J O c quicuq;legis(poil tot,i3 fcripta prioru,) D o fli me x i .£,nobile,Le&or opus.
Judicium differ, donec perlegeris illud, Iurabis,quidquam nil placuilíe magis.
Nil vnquam melius,legum de fontibus hauilum Quo ciues clara viuere luce queant.
M ulta quoq-, inuenies,qus luxu perdita noftra, Argenti q; Siti,tempora cseca docent.
Cuncta etiá quae fcribit,habet fortiisima podus, Funiculus triplex,rumpitur haud facile Iure probat íiquidé triplici,quod is aftruit,atq;
Singula com ponens,roborat,& decorat.
H / l O y f N N l S M iA L L j í R j T E * i
H I S P A L E N S I S , L I N G V . Í L A T I N . £
Profeíforis,in laudé operis,& Ludo- uici m e s s u Pontij de L eo ,
eiusAutoris.
Carme.
I * um bene diipofitas auidilego teporishoras Q uo fua fcripta viru femg clarifsimaProles NobilitatStudijs in cómoda publica promptis, N on poflfum reticere tuos fine fraude labores, Q uos hominum vitae commendas, v ttu a viuát O tia ,& aeterna vigeant pia Nomina laude.
Semper enim virtus tua pectora munijt ardens A P u ero,& poifum teftari,quantus vbiq;
M e condifcipulo fueris,cum limina Petri Fernandi,afsiduo pede percurrebat vterq-„
Grammatices claufi cancellis , tempora donec N os ablegarunt,vbi tunc Salmantica alebat Egregios legum D oftores ,Prouidusillinc Haufiili 1 atices,viuo de flumine dulces, lu ra vbi Pontificum Sacrorum , legibus aptas C a fareis,opera,quam impendis partibus sequis, Jnuigilas etiam Scriptis, quae Diuus Aquinas E x p o fu it, nec non numerofa volumina voluis, Quae te folicitum, cautumq; ad plurima reddút.
His ergo Numeris fretus,bonus arua Colonus Aggrederis,Studijs q; tuis patet Area fcelix Hefperix,precium,Leges,& lura daturo Triticeá in meíTem,ne cú ferus horrea claudat
Agricola,efuriem populis extorqueat auro, Q uod V ega difpofuit,magno pietatis amore, Adduflus,Laturus opem,pereuntibus vitro, Quod Rex,quod C afar,quod Tépli Súma pote- Laudibus eximijs,ad puri culmina Cceli, (ibas Euehit, Annonae populorum,& confulit vni, Nec fatis eft aliquid,Sanxilfe in publica Reges, Si dirum Imperium reuocat peruerfio morum, Si petit á fuperis ad noftra incommoda meifes AgricoIa,atq; fibi tantum defiderat aruai Quid mihi tam laetas fegetes,& fydere terras Verías foelici,fi carius horrea conflant,
Quam fulcis quádo Heriles dominatur Auensei Condidit vtq; domi frumenta colonus auarus D ú gemitu afsiduo torquet fe ignobile vulgus, Clamorem ingente dum plebs ad Sydera tollit, N on audit quaeftus miferorum,nullaq; mentetn Pertentat pietas,non improba fratris egeilas Soiicitat,iacet in tenebris pia mortis imago.
Sic fas proteritur Diuinum,iuraq; fordent Caefaris,&Regisvilefcuntiuifa p h i l i p p i. A t Tu(Nobilitas cui fulget clara) l v i s i
Po n t i v s,& Legio cuidat Germanica nomé, Reddis opus gratum, populis,vt Sedula nobis D eclarat mulier , quam C h r i s t i exempla
profantur,
Quae tribus in fatis fermentum condidit,vnde Redderet egregieSaturos,quos pafceret omnes Nam Ius Humanum,Diuino iungis,ab alto Numine de promis menfuras,vt fua vulgus Gaudia peruideat:Quim R e x ,& clara Senatus Nomina peruigiliftatuant pia fcita frequenti Praetores Studio,renouentin crimina poenas, Crimina atiaritiae,quae publica damna retractat,
Qua; fibi tanta inhiás, Annoná intercipit Alma.
H f I O A N N I S G V i E R R A D E E N -
C I S O , A R T I V M L V T £ , P R. , f S B T *
teri Vtrarienfis,in laudem Ludouici Mefsiae Ponce de Leon,Iurif-
conlulti Clarifsimi, Operis huius
Autoris.
Q
Stendút alii,quá extremos pergat ad Indos Nauita,quaq; fuam dirigat ille viam.Atq; alij oilendunt, habeant quid vifcera terra», Effodiuntur opes aurea maifa rudis,
T errea non Indica promit egenis
aEthereas fed nunc hic dabit A u to r opes r * E N
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
o peris A rg u m e n tu m ,feu introduétio
N T E N D I E N D O Q V A N T O I M P O R T A
al feruicio de D io s , y quietud de conícic cias fcru p u lo fas, fa b e r . Si Ia Pragm atica del R e y nueífro S e ñ o r, fo b re la taíTadel P a n , ya que o b lig a á la pen a tem p orad a lo s que á m as della, Y ??dieiTen, aun p o r lo que R ealm ente les tuuiclTc de c o íío , (d e ía qual,aqui n o tra d ía m o s.)L o s o b li
gue á peccado m o rtal,y reílitucion, de lo que m as lleualTen de la dicha taíTa , p or la dicha cau fa, o íi el lleuar el dicho co íío ,lo s efcufa del, y de la dicha rcíít- tu c io n , delante la D iu in a Majeííad.
Y com o en el fuero de la C onfciencía, fe deua entender la dicha P rouí- fion R eal,contra lo s tranfgrelTores, o que al precio d e lla , vendielTen el p a n .
Saluo m ejor ju y z io ,y fom etiendo ííem pre el m í o , á lo que nuelfra San
día madre Ygleíia C atholica R om an a,tien e determ inado,y determ ina- re.P or cúplír c5 lo que p o r m uchos Señores m íos Sacerdotes,y L e g o s, m e ha íido m an d ad o,y en cargado,dexado á parte lo íuperfluo, y lo m u
cho que fe pudiera traer,víando de to d a b re u e d ad , por las Concluíio- nes figuicntes, que en el m argen v a n prouadas, Y alegados los lugares, de do fueron facadas,
%Digo
^ E x, I, C on cluíion e
f e q u e n t i .
Egis ea ejl natura,
|| 7 <t per omnes ten*
' 1 dat,adytilitateta*
X
■ ij
m cntotw y muer*
fi.n u .i.
C [ Natura, quando qug Igdit parte ,y t
cbfiruet totit-ibidé
€ [ Le gis. Human £ confiderata intentione, ex ea quis recle agit,yelpatitur, quodita adbonum co tmmefit regúlalas.»».!.
€í[ Vendére quis compellitur, merces, 7>bi Refpu*
blica,annongpenuria prgmitur. Etiam fi rena
les non expofueritigy* quide iuflo precio% d Prin cipe,y el Magifiratibus definit o.nu
Priaceps,aut Magifiratus,feu Reidor Prouin cigjingguente ornmum rerum penuria, ac anno' ng cantate,precia rerum taxarepotejhetia mis nas quam ~»aleant.nu,¿e.
- i^Carijlig tempore, quilibet depopulo cogitur ad
"vendendumfubieélis,etiamfi diues fit.nu.5 .
/
qDiuitespenurig tempore, compelli pojjunt ad eleemojynarn faciendam .ibidem.Eleemojynarn tenetur quis fnb mortali pecca*
to, exhibere, exiflentiin extrema necefiitate, Etiam ex bonis,qug eineceffaria fwt,adflatum quem habet ¿nodo tpfe his no indigeat, ad natura«
l; , & propriam necefiitatem fubleuanda.nu.6, á f Eleemojy na tenetur quisexpreceptofacereno folii extreme indigetibus ,fed et aliis pauperibus penuria,& egejlate opprgfiis,ex his qug profuo flatu,abüdátmhabetfub poenapecc.mort.nu.7
€\ Eleemojy nafacienda ejl etiam his pauperibus qui propria culpa inpauperatem inciderunt.nu.8.
«jf Res Ecclefig alienaripoffrnt ad alendos paupe res,&Redemptionem eorü,qui ob crimina car*
ceribus publicis oppri muntur qnomodo id ac*
cipiendum fit.ibidem,
qPriuilegia, diureconceffahis, qui inopia &
paupertate laborant,non competunt his,qui data opera,ex culpa ,adcafum paupertatisprgmedita ta,gy* ordinata,in paupertatem incidunt, 7 >t di*
clispriuilegijs ytantur.nu.y.
qPrmlegta,conceffa d iure,his,qui Inopia, <&
egejlate,opprimuntur,nonfuntferuanda, quoties alteri fit prgiudicium,ji pauperes, & inopes in eumflatum, obfcelera ,& propm m culpam de*
uenerunt.nu.io.
6
¡í L ex .i.tit.iM .},0
rdina.Rfgia.Citatur,& in telligitur.ibidem.^Alienareprohibitus rem aliquam eX caufa fi*
dei commifit exprefiiyrel taciti ,non potejl eam 'vsdere,ad hoc 7 >t ex eius precio, liberetur d car cerepublico ,yeldpublica condennatione: etiam f i ob paupertate,no pofiit aliüdefoluere codema*
tionem:& quomodo id accipiendum fit.num. 11.
^Pauperibus,& egenis ,Cariflig ,feupenurig tempore,pro yiclus tantum necefiitate, licet fu*
r a r i,& derobare diuttibus,eleemojynarn eis fa cere recufantibusnu. 12.
q lu d ex, ex officio procedere debet contra 7 >en* ■ dentes alimenta Carifiig tempore ,C a rm quam I fit taxatum.nu.i}.
á ¡ Ciuitas cogere potejl rujlicos habentes frumen tum, & yicludia, 7 >t illa yendant in ciuttate, j
& n o extra tem toriñi&jlatutafuper hocfice re,poenam contrauenientibus imponendo, nu.14, 5 Qj Saccus, in quo panis, feu frumentum ajporta*
tur ,non coprehenditur in cofifcatione panis, yel X frumeti.nu. 1 5 . ^ quomodo id intelligatur.ibide. -
€^Pragmatic.fDe las dagas,y puñales f.M adri , cía,ann.1^6 6.Citatur: gy* explicatur,ibidem. ' ff¡ Pragmatica, t D e los efloques ,y yerdugost v>
Madncia,ann.\s)C\.Citatur:gy¿ explicaturtibi. i
^.Animalia,feuplaufira ,aut 7 >afa commodata, ' yel conduéla,non yeniunt in condennationé ,feu confifcationeminififcienter adiUum yfum prohi ] bitumfuerint data.nu.16.
€f]Dominus ignoranter commodans fua anima*
lia,habet regreffiim contra afportantem , quan*
doflatuto cauetur,quodhuiufmodi animalia ,cu* J iufcunq;jint, confifcentur.nu, 17,
tfj Refiitutioin imegrumex claufula generali,da tur domino ignoranti,aduerjusflatutum,fi affor tans nonfitfoluendo .ibidem.
é f Dñi tur a meto, quod ignoran erit, flatur indu*
bioiet ignorada prgfumitur ,qmdo ejldubiüábi.
S [ Minori extrahentigranum, contrajlatutum, '<
beneficio gtatis fuccumtur.nit.18.
Í Minori portanti res, non fohto yeéligali ,fubue nitur beneficio refhtutionis.ibidem.
fi[ M inor, deferens contraJlatutum res prohibi
tas, de patris yel domini, aut alterius mandato, ' nonrejktuitur nu.iy.
Minor ¿deferens res fitas de nocle,yelper loca infohta, g 7. inufitata,caufa fraudandigabella, \ yelc6tradecretu,nonrefiituitur:ex quo yidetur l
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
ejje m doh.m 1 0 .
€i{ Res prohibir £ fiportantur cum licitis,prohibí t£tantü con jijean tur,aduerfits comumrn.nu.21
€! Pragrnatica.eDe los buhonerost. Madncia, ann, 15 6"2, c'ttarnr:& mtelhgitur.ibidem.
Rem communem contra decretum affortaiis, injeio vel ignorante[ocio,amittit tantum partem fiam ,non tamenfocius fuam porté amitttt.nu.21.
Éj-Statuto ¡lante, quod conf(centur plaujlra, animaba fuper qm'oits, res ajportanturprohibí*
t .tji duo juper eif.lem,affortent prohibita ,pri/■
mo £ÍlimationemJoluenteyjecunim non tenetur, ad pUujlrtm cum anirnalibus.nu.i).
<0[ Poena quando conf f i t in certajjecie,non ha
bet loeum multiplicatio,jiu.z\.
<fíj Licentia correcloris ,feuiudicisciuitatis, non excujat apportantem res prohibitas extra terri
torium, contra deuechm .nu.is.
«[Licentia nutta,&ihualída, a peenanon exett- fat, ibidem,,
Sf Ordinatio,19.ti.eDe la entrada del -vinos, ín
ter ordinationes Htjpalé.cita.&intellígijbidé.
Caput. 135 .t Sobre que no aya \uegosde rifas,ni Je echen fuertes t , comitiorum Vallis ületi,ann.
' 155S y c i t a iu r ,& inteU ig ttu r. E t q u o d non -valeat licentia indicum in ferio ru m , i d con ced en s.ib id ep
€ [ R ep ertu s in v ia a jp o rta re res prohibitas con
tra, d m e c lu m , quando in cid a t in p o e n a m jla tu ti, (¿n quomodo id p r o c e d a t, (¿ 7 intellig end u m fit, la t e e x a m in a tu r .n u ,i£ .
<jr L e x , 42 tn . 9 lib .6 , ordina. R p gia.citatnr: <£7
intelligitnr. ibidem.
r f ra n fim s c a u ft,fr u m e n tu m ,v e lp a n e m ,e x tr a territoriu m a fp o r ta n s jn paená non in cid it.n u .2 7 E c c le ji£ im m u nit a t e ,non g a u d e t captus e x t r a c x m e n t e r i i m f i d u ca tu r p e r e c c ! e f a w : & abea '"violenter e x t r a h ipoteJi.nu.28.
€ [ V i r i m etreta m g u f i u s c a i f a ,e x tr a territoriis a fp orta n s,n on in cid ittn p oen am jla tu ti,p r o h ib e tis L in u m apportari e x t r a terrvorm m .KU .29.
@;V fu s fm c a u fa n eccjja ria , v e l v a lu ta ria a jp o r- ta n sp a n e m , v elfru m en tu m s e x tr a territorium ,
■ non incid it 'tn p oena m jla tu ti, prohibentis afborra r e p a n e m ,-v e lfr u m e n tu m ,e x tr a t c r n t o r iu m : &
quomodo id b itellig a tu r .n u j o . E t quod eius 'tura m e n to ,fla tu r.ib id em .
€T ^ f g r ic u lto resferen fe s ,p o ffu n t'fru m en ta quod c o ile x e r u t in te r r ito r io ,e x tr a im pune a ffo r ta r e a d dom um fia m ,n o n f ic ciuis e x te r u s ,c u i L g p i - c o h / a m f ru m en tip a rtem v e n d id i flen t.ib id em .
2[ cAfportansfrumentum,fatpanem, vtinpce- - na incidat jlatuti,idprohibentis,requerítur quod fit captus, & compreh en jus, no n autemfujjkit,
quod jit 1 ifts.nu.ii.
qStatutum,puniensinuentum der.ocle, non har bet locum, nifijuerit apprehenfits .nu. 3 2.
Repertus extra domum, quifamilia eum in Jé- P qué te, domum aufugit, non potefl capi in domo, ibidem>
rlnuenmscim amis per officialem ,nififuerit comprxhenfis ,m n potefe puniri per iudiccm.
Etiam fi faciat feribi i n actis.qualiter talem inite ner it cum armis, tali die,<¿7 Ioco.^A duerfus Hip pohtum.nti.ii.
‘fj'Statutumdiclans,qnodfiqitis inuenerit lupum habeatcentñ,intelligitnrji eüinterfecerit nu =4 S{ Statutum di ¡potiens, quodfiquisfuerit inuen- tus in ludo,puniatur, oportet quod apprehenda
tur per familiam ibidem.
d: Fragma 7i.&.72.Segouienf.ann.i‘)}2 ,& 472 Tolet.ann.iffi, citantur,explicantur.ibidc-m.
t Pragmat.ly^.fDe las nfasr , comitiorum Val
lis Oleti,ann 'i^s.citatur -.£7explicatur .ibidem.
(¡¡[ Pragmatica,eDe los lutosf, ann.1^6^. explica tur.ibidem.
eLex.y^.tit.i^.lib.z.ordinatiO.Reg.citatnr: £ 7 inteliigitur, ibidem.
Vejles,(¿7> Gemma,per Pragmáticas prohi
bite defferri,non amittuntur, f i vifafuntper of- fci.iíem,t¿r* non retente.nu 35.
Pragmatic£plures,gp* alie leges re<rni, hac in materia enantur: <¿7 explicantur.tbidem. V bi de ordi.Hiffalenfbus.
€\ Pragmatica Tax£panis,explicatur, (¿7 e m verba citantur.nu.}6.
6
]
duitas compellerepotefl adpanemfaciendum<¿7 coquendum in diebus etiam fefttuis , villas,
& locafibifubie6la.nu.p7.
SJNecefitas magna,fi immineat duitati, nepra penuria aliquiperear.t,nec dumfubiech,fubcin,
■ £7 cines,fed (¿7 commitatenfes, ad ¿ferendum annonam, nclualia in ciuitatem arctaripof fuit.Quibus, ob hoc,maiorfumma ajsignanda ejl num.]8,
ePreumd# alterius vicini, d Superiorefuopof *S funt compelli portare annonam ad ciuitatem ege tem ,Jt Comitatenfesfupplcre nonpofent, ew.J-
*dem necejlttatibusnu
-€[ Necejiitatis tempore omnia funt communia, ibidem.
Rufi ici
qRufliei -vendereíebent mere antias ingroffo, (y* non minutatimyie hac occaflone, diu in emí
tate moretur,& Agricultura defer at ur.nu^o qReipubltcee intcrejl, Dt ruflieifedulo Agricul tura -vaecent.ibidem.
€ Cultura intempeflitta.agrum deteriorem facit, ibidemt
qPraconum quod aliquando datur , ne homines occupentur in vendendis in foro,autper calles pu bheas, vidualibus, valet.ibidem.
qPrmlegia Agricolis conceffa.remifiiuejbide.
qPromflo Regia Jnfauorem .Agricolam, ibidi.
qDominus I rancifm Hurtado de Mendoza, Comes Motis Acuti.Dominus oppidi de A Ima ca,duitati Hifpalenfl prajeclus,laudatur, ibide.
qPragmatica* Delos cauailos ,eyeguas ynoufii me lata i en Aran]ue%gz}. Méjis ü¿iobris,ann.
isdz.citatur. ibidem.
ejludex fiantepenuriapanis in ciuitate, (latuere debet,quantum panis cordi, venai debet in ea,fin gulis diebusyhabtta conflderatione ,vtplus ven
datur ,j i militum,aut hofpitum, muhitudofuper uenertt.num.41.
q Aequalitas .in diflributione panisferitanda jta v t pro vniuscuiufqj vicini indigentia, elargta' tur, ¿y communicetur vfts,pauperi,vtpauperi, Cpy honefiioribus fu a vt exigut qual1tates.nu.4z
«y Lex.q.ti,2&.part.',.citat, gy explicatur. ibide.
i
qderici vicini gaudere debentficut gylaiciyo- moditate,gy di¡tributione panis uu.ey.qRes publicafuccurrereft nequeat, omnibus ori gmariis,<gy incolis,fubueniendum prius efl in fr mis,gy invalidis: & data paritate , pauperibus magis dignis. Et qui dicantur magis dignum.44.
Et quomodo probetur paupertas.ibidem.
qMoniahbuspauperibus, magis quam viris,etia Religtofis,facienda efl eleemojyna:& qua raiio- ne.nu.ifS.,
qMonajleriim moniabum, prafmiturpaupe- vius.ibi dem.
qPragmat t Delos veflidosy trajesteomitioru Madritiorum, ann.\t6){citatur: ( y explicatur, ibidem.
q N obi ¡ibus pauperibus,potius efl eroganda publi ca annona,quam rufhcis: Et potius oenioribus, quam imenibusJiutq6.
m Erogator non videtur culpandus, qui fitos con J'anguineospauperes,altis anteponit, quando ordi
natum non efl, quibus,in /pecte, erogatio(it facic- daigy quomodoidintelilgendiimft.m i.4 7.
# [ P r d a t i , licite p offu n t d e red d itibu s E c cie fise, fu b u e m r e confanguineis in d ig entibus.ibid em .
r E x e c u to r e s tefla m en to ru m , licite d f lr i b u m t bona te f l a t o r is , i n f m s conj.'anguineos p a u p eres:
¿ y quomodo i d accipiendum f it .n u .48.
q E x e c u t o r f i b i ip j i erogare p o t e fl,fi p r o v e r it a t e f i t p a u p er,contra E a n 0rm itanum .tm .4 S>.
q C iu it a s jn d iflribuedopanem tem pore p e fiis ,fe u ca refli£ ,a u t magnx. p en u rt£ ,in ter p a u p er es,q v e ordinem d eb ea tferu a re.n u , 50.
q l u d e x ta x a r e d eb etp reciu m p a n is c o é li, habi
ta preefentis P r a g m a tic e ration e, q u £ ,m h a c p a nis co c li v en d ition e ¿normam tr ad.it.n u M .
q T a x a tio p a n is co61i , ^ y v ic in a liu m , qua. in fo ro v e n d u n tu r ,e tia m fi e x S ta tu to , v e l co fu etu d i n e ,ii r e c lo n b u s f a t ciu ita tis,in telhg itu r, acum ú
l a m e a d C o rreclo r em y v eliu d icem ordinarium fp e c la r e .n u .* y .
q P roconful,gener alis e fl v ifita to r , (¿ r circu itor totiusprouincite , { y non tollitu r c a m m fiio h a c g e n e r a lis ,p e r aliquam c o m m iflio n e m fe c ia le m ,
ib id em .
v.S ta tu ta conf r m a ta ,v t reidores t a x e n t , in telli- g u n tu r , fh e p r a iu d ic io ordinari; in d icis, ib id em . q C iu ita s em ere pot efljrurr.entum , v t n e ie flita - tis tem pore r e u e n d a t, p r o chiita tisp ro u ijio n e,
& abu n d a ntia .n u ey.
q C im ta s , d a r e p o te fltr itic u m a d renou a n d u m , p r o conferuanda annona p u b lica , ibid em .
q L e x ,* ; ,tit.is > .lib .8-o rd (R e g jc ita tu r , e y lim ita tu r . ib id e m .
q C iu ita tis r e c l o r e s , & p r a f e c i i f l in e a f t , v e l fp eretu rflerilita s,p o Jju n t m ittere v n u m , v e lp h t re s,e tia m e x eis diferetos v ir o s,p ro fr u m e n to co parand o , a d alienas p rou in cias: y co n fiitu ere
eis fa la riu m d e p u b lu 0.n u .e 4 .
c Caupones, S t a b u l a r i ; , a f f l o r es p o ffu n t e m ere fr u m e n tu m , y o rd eim ,p r o flu o ru m officiorum f u l c i m e n t o : y v e n d e r e m m inuto o r d e u r m y in p a n e c o c io fr u m e n tu m . & quomodo id p r a ó h -
c e t u r , y a ccipiendum f i t .» # .55.
q F r u m e n tu m interdici p o t e fl, ne e x tr a h a tu r de c iu ita te ,v e lte r r ito r io , donecprouifum , ¿y- p eru t f u m f u e r i t , an em ita s, abundantiam h a b e a tfr u - m e n t v .y quomodo i d f i t p ra éltca n d u m . n t i y s . q N ecefiita te d u r a n te ,v e l em in en te, e d itiu m i 0 t e flfu b poena p r o p o n i,( A ~»aiet, nequis , annona d e fe r a t ,e x traprouinct m . A c ie m .
q L e x y , t i t , y J i b . 6 .o rd in a ttQ ,M eg ia ,cita tn r:& * lin itta tu tiib id em .
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
®[ Famisnecefbr.ii,p?jlis eft omnium teterrima, populo pernittojior ; & ad omne/celas fuaiendd ejficaajlima: Er qm mulsa de eafcripferunt, re- ttíifíiue.num.<s7‘
€ i Concilium fame vrgenteg>ecmvsfi careas, co gere pote¡I in communi Maites, mum.tr e pecunias vtfrumentum em atur,&fi-ttpanis depofitum, (quod vulgus Pofito appellar) S9* poflea pecumz reddantur:^* quomodo id'fit praéhcandum. nu- mero.'8 .
€ [ Nobiles & fidahos , compellere potejl Conci
lium,ad mutuandas pecunias, vtfrumentum ema ttir.gp fiat panis depofitum, quando pecuniis ca
ret magna imminet panu nece f i t as, numer, jp .E t de lege Regis A lp h o ifi S ex u , in Ordina tionib is Antiqua,apud Complutum.ibidem.
0[ Priuikgia filere debent, & non loqui, tempore fa n s, autgverrg.ibidem.
Ecclefig }ic£perfone, tenetur tempore famis, ad mutuandum pecunias, pro tritico emendo tpfi ciiutati, quando eius Concilium ad id no haberet.
i t quod eas, & etiam laicos,pofiit adid compel Iere ipifcopus.nu.6o.
L ex ,^ .tit.6 part.i.cifatur.ibidem.
€ f Ecclefia, tenetor ad refecltonem viarum pu
blicarum,& Pontium, quanuis de nouofiant: E t quomod. idnofiro in Regno,tntelhgendum fit, (/a*
praedicandum, num. 6 1.
<r Lex. i.tit. }.h'o. i . Or dtnatio. Regia.cxpenditur:
(¿p citatur. ibidem.
^ Vtlla,bro necefiitatibus fuit,potejl fibi impone re codéela fin e fuperhris ‘icentia, vfqus a i tria milia dipondiorum,Ar non vitra,etiam f i allege*
tur ,gp* probetur in contrarium, confuetudo m - memorialis.nu.6z.
fi[ Lex.i6.tit. i.libj.O rdin. Reg.citatur, & ex pen ditu r,lim itatu r mfiequen.
íéí? Caput.34.de Corregidores,citatur ibidem.
m_Lex,u8 inRegtoGabellarumquaterno,expli
catur. & limitatur,tbtdem.
6J Codbela, etiam vitra quantitatem trium mile dipondiorum . imponi pote f i fine Regia licentia, quando magna immtnct necefiitas, periculii Jit 1nmora.nu.63.
agCtuitas.tempore necefitt.uispro i tilitatcpnbli ca.ipcp vbertate in communi habenda,facerepo te f i inter ciues colleclam, vt mittantfrumentis«
<&■ altaqu e habent vicinalia,quibus Refpublica egetfimguh fingido Me,ad venden dum in foro pu blico,certam Annonamsnjuram, pro rata,&*
facultate frumenti , gp. Madorum recolledorum.
A d quo deriam Ecclefiafhc<e tenetur perfonz, mrnero.6\.
Pragmatica t 'X epanis verba, citantur, ibi
dem.
^ Ecclefia tenetor ad onera realia.ibidcm.
«[ L ex, 49 .tit.7.part, i expenditur, eius ver ba atantur.tbidem.
f Per fon t E ccleft afliC£, aliena rapere conuincit tur fit quidquam, vitra neceffaria fibi retineant # numer.6 >.
c Clerici abutentes redditibus Ecclefiafiicts, ad refiitutionem tenentur, ac ji fures, aut latrones efjent.num.66.
fiClericus, aliquid e xpendens de bonis Ecclefia, v/ ra debitum,adrefiituitonem tenetur.ibidem.
qSu/ceptores, g r depofitarüféuprpfeéli A tino ti£ , qui aliquid de publica A nnona fiue expe
cunia, aut frumento publicofubtrahunt ,aut male difiribuunt, vel qnidpiam mercatiJunt vitra pec c a tu m ,^ refi’tutionemfaciendam Reipubhc£t in quadruplum tenentur : gp* poena deportationis (3> publicationis bonorum, nu. 67.
« Redores duitatis, aut populi, falarium habere non debet,quiainterfunt cbjbtbutionipanis A n nona, publica, nu.68.
qObligatus aliquid facere, debet facere gratis:
fittsJaltemexpenfis.ibidem.
^Reflares Conciliorum nonpoffunt, Nec debent habere falarium ,ob hoc, quod interfint operibus publicis confiruendisfieureficiendis - Etjide ja
cio per ceperint,refiituere tenentur, iure fori, (¿7*
pO’i.Nec remtfiio Conciliorü,eos excufat f i Rea- l t , & verarefiitutione.nu.69r
f R eélores Conciliorum, falarium fibi confiitutU percipere licite valent quando deputantur a i ne gotia,Rempublicam concernetia,extra eius mu ros , terminos, fiu difirió}um peragenda, in quo,eos oportet, aliquas facere expenjas. nu.70 .
^Conciliumpopuli, potefiin expeditione cuiusli bet negotii falarium odtmnifirantibus deputare pro exigentia temporum, & perfonarum quali tate,cum d e c r e t a , autor itate ludie is .ibidem
%Lex. 19 tit.i.hb.7. Ordinatio, Reg.citatur, intelhgitur. 1 bidem.
l utor falarium percipere non potejl,pro admi * mfiratione, cura fohcitudme bonorum rnino- ris Jecuófi peregreprofifctfcatur: ¿7* vitrafiolici tuditiem.& animi intentionem,pecuniam expe- dtíJiumír.71.
qDant
€{ Damnum quidquam,ptiblic£ jínnonz obués niens, depofitarü, xelfufceptoris neoligentia, ad depojitarium,velfufceptorem pertmet.nu.71,
® Depof¡tarm,feu\Annon£publiC£ jufceptor, diligens ejje debet: & tenetur admonere Conci
lium,pro vendendo, aut renouando jfnnon<ejru mento:fi pne vetuftate, -vel alta ratione, immi
neat,vel ad jit, dei eri orat 10 nu.~$.
Concihum,vbertate mmnentefi nonfint, qiá frumentum emant publicx jCnnone,, vel acci
piant ad renouandum , vel quia pr& vetujlate, Jperetur corrumpi,potefl ordinare, quod quilibet ciuis ,jeupopular vt, teneatur dedicta nnona emer? certam quantitatem: vel ad renouandum accipere, fecundum ratam patnmonu: &■ quod clerici ad id teneantur, r.u.74.
<| Concilium duitatis ,copeilere nepof.it, ad hac partitionem,& frumentum ita accipiendum,vi c c s ,& oppida qu£ ipfifubfiunt ciuhatd Queftio Nona,in vrramq,partem. Et quod ciuit as, hoc facere nonpojht,nec debeat,licet Hifpaknfe Co alum,contrarium^fecerit,o\im, numero. 75.76'.
&*-77-
€f[ Vici ficu v i lU ,& cajlra duitatis, Reguntur lege,& confuetudxne auitatisfiubquaJunt. ibi
dem.
€f Fidi exequutores duitatis Hifpalenfis,funda
tam habere videnturiurifdiclionem , adcognof- cendum tnterntorio eius,ex collatione tituit, qui fibi a Rege datur,de SeuiUa,y fu tierra. Et quia vr.um corpus, territorium jit, cum duitate, cui fu b e fl,& eifdem regatur ordinationibus,& fla tutis.Et quod it a determinatu fuit in fupremo H i [palenfi Tribunali ¡contra V tranam. ibidem.nu- mero.76.
Colleéla, vulgariter,fija,appellata, quam pro feruicio Regio,duitas Hifpalen . d Rege nofiro, fuper ea totofuo territorio,dijlribuemiam pe tierat,adtotum ipfius territorium, ex ¡uffu Re
g it Maiefatis extenditur.ibidem.
«I Forenjes exteri,aut Comitatenfes.pofidentes bonaimmobilta,in alieno territorio, tenentur ra
tione bonorum,contribuere pro fortificatione Ca fki,aut i illt , licet ibi non foueant domicilium.
Exeo quoddtélafortificatio,& refeélto,concer titt commune omnium bonumñbidem.
#f Legis, omnes,C,de operib .publi. lntelleclus, numer.77.
Cinitas,aut villa,in contributionum folutione, colleclamjacir.cum loctsfibifubditis.Etquomo-
modo, H i f i f i praéhcetur.ibidem.
rCiuitdfá territorio differt.ibidem,
€| Natus ex villa, vel C ajlrofubdito alicui dui
tati,non dicitur ciuis illius duitatis.ibidem.
lntereffefecundanum, non habetur in cGnfide ratme.num.7S.
Commodum vemens alicui in confequentium, non habetur m confideratione.ibidem,|
€| Calleóla pro viis reficiendis. aut pro fontibus, vel (milibus xdificiis, comprehendit quofcunq;
commorantes in loco,non tamen forenfesabidem.
g[ Ciuit as,Jen qumis alia Rejpubhca, quafrumi tum habet corruptum,deperfe non vendibde,aut erogabtlefine quxrela,potefl illud mifcere cufret mento bono'&ita vendere 1mpme.nu.7y.
^ lkra,prohibentia deceptionem,feu (fieciemfal- ptat ts,procedunt,in ve ditione rerum, qua ttain corporantur ,quod difcerm nonpofiint, nume
ro.Sc.
f Fraudem licet committere, ad excludendum db lum.ibidem.
•iMtjlura quando patet, & cognofci potefl, con
trahens,non potefi allegare doiu/n,velfraudem♦
humer.Su
m. Licet,per addittionem bonivenem, tollere &
velare nocumentum mali, Et ex inde fit optimi antidotum ibidem.
•¿Mtjhtra, velqutecunq; velatio prohibetur, in frumento,ordeo,tipha,& cuiujcunfigeneris p*
ne,quiJolui debeat creditor ibus.ibidem.
mPragmat .iS.lata enel Realdelavega de Gra- nada.\die menfis o€ugufli,ann. 1 4 ^ 1 .qua ha betur in vobm.Pragmatic♦ verb.die^mos,cita- tiir ,& explicatur.ibidem,
q^iromatarij, & alif corrumpentes aromata,
& merces (eu alios liquores, puniuntur extra or dinarie,ibidem.
«E Princeps primo cogitare debet bonumpubheu, quamfingulorim vtilitatem.nu.8i.
f Reipubhcxfalutem, proprixfua anteponere,in Principe gloriofjSmitrn efl. ibidem.
•¿Princeps,maritus eji Reipubhc a.ibidem.
'qPaclo fieri nonpoteft,qnod Princeps, aut domi ñus non teneatur admmiftrare iufhtiam, & red dere iusfubditis.nu.8j.
•¿Cupiditas,Radix eji omnium malorum.nume
ro-84..
• L e x ,7.tiiul.i^dih.i.Ordmatio.Regiar.citatur, ibidem.
%Eragmaticx Tax a panis verba, citatur.ibi d.
£|Ratio
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
ar Ratio fnalislegis .colligiturex proemio:ideo proxmium,multum operatur in .fiatutis.nu.%
Di/póftio,ab ipfá Raúone proemiaii Regtda- iur ficut corpus, ab APnimana&S.
g- Lex, tota, talis efl, quale legis vel jlatuti Prin
‘ciptnm, ibidem.
t Dlfponentis rnens, & voluntas , ex proximo 'maxtmecclltg1tur.11u.87.
er Statutum non habetlocumin cajit,inquo,non 'vcrificatur proxrnh-m ipfmsflatuti.tinM.
eDijpofitio cojirwgitur,& declaratur,expr£
fationeflatuti.ibidem.
f Ratio levis,utris r.oui indudliue, colligitur ex eiusprxfittione:(¿rfialis etufdem legis appella- inrnM.%9.
ej Caufa omnis, in lege appofita, finalisprxfn- tuitur veíutiitifi lev; coherens.nu.9 o.
- n 1 • f Legis ratio,mens efl: legis .nu 91,
ar Legis ratio, feu caufa, lex ej} ipfa ibidem c Legis ratio , debet attendi, tanquam virtus Intmfecalegif&tahqnamgenw prx dicans de Jkisfngulisjfe uebuc.nu.91,
g Statuti ratio,jacit His.'ibidem.
Regis noflri mens, ex prxjationeTax<e panis, deprehenditur: & fecundum eam, Verba illius Pirgmaticcs,declarantur, & funt interpretan- dajequsntia.nu.c)}'
€[ lujtitia,habitus efl animi, communi vtilitate confentatafliam cuicf, tribuens dignitate.nu.94 fF-Sfequitatis Confiunt io,Ius ejt Naturale, ibi
dem.
f Aequitas,lex efl quxdam tacita.nu,95.
ájj Exceptiones.Juaptepropria natura ¡prccedñt exxquitate.nn 9^.
f l u s regulare,Ius dicitur•ftriclum.ibidem.
gTlúsfummum,fumtua malicia, (¿7 fummainm ria.ibidem.
f[ A equitas,Humanitas appellatur.nu 9 7.
C legum feriptura,valet de per fi,a d addendis,
v e l detrahenaum aliquid Juri Naturali ,fed £ -
quitatis regula,ad exitum perducitur, tum.98.
^ N atura,jlcacceditconfinxit legibus, vtin eis regnet, Q7 áomtñeturfemper ibidem, e Levis voluntati, comunciiftma efl j [ equitas, Xg7cam fcquittir.quocunq, tendat,fu e ad huma
nitatem f u e ad acerbitatem. ut/. 9 9.
f Abequitas,none f i proprie clementia, ideflfiue 'riteti contraria. Et de cafa horrendo , quod Hi- jp alienen it ibidem.
A equitas, ab aquabilitate,^ moderadme a-
Fo. 9 uimi, conflant ia,appellatur, nu. 10 o.
Clementia ,£¡7 Mifiricordia,hnve diuerfit fu;it,ab ¡equitate,ibidem. 0
Oj ludex, verum feqmfemper tenetur: (¿7 tanti f i exorarifinere,quantum wfliciacaufi,patitur.
ibidemu
€[ A Equitas, quandoq, appellatur Clementia,
& benignitas,per quandam fimilttudinem, nim.
i 01,
Legislatoris voluntas,in prxfentis Pragmatv c£intelleclu, maxime attendenda efi.numero.
102,
Sf Lex,non verbum legis, autfcrtptum e f l,f ii
fent entia, ibidem - *
Legis rnens,debet attendi, etiamfi verba di- Jp (mentium,contraria fitit menti.num.io-},
f V eniensmaion precio,ex cupiditate magis ht crandi notabiliter,quam d Pragmatica jit taxa tum,mortaliter peccat: (¿7 rejlautioni Juper cx- ceffm venditionis,obnoxius efl,n tm .io^ . . f i Lex Humana_ aliquidbfupotna temporaliprse c'ipiem,dd mortalem culpam , ex fu i natur a non -obligat,mm.iotj,
€[ Legislator humanus,fubait osfu£ legis tratifi grcjjires, adpoenam xternam obligare non vi
detur.Qui potius omni cur a,diligentia,fiudio, ac conatu profluit,ne illorum illaqueentur anima, numero.10C.
f Obligatio ad mortale crimen non ceffat, nec tollitur, quod d Legislatore,poena fuerit tranfi greffori impofta.nu.107.
f Francifeus Mefiix,luris vtriufq; Doclor, in Bononienfl Hiflanorum Collegio, Collega, gy*
Domina loanna Ponce de Leon, eius vxor,Par nentes a£utor is ibidem.
€[ Pcena,exquo d Legislatore imponitur, quomi
nus legis tranfgrefsio fia t, obligationem inforo AÍnim e,remonere non debet :Netranfgredten- -di Legem,occafionemprxbeat, (¿7 ita operetur contrarium eius ,ad quod ea poena,fuit appofita.
numero.108,
ij[ Lucran magis. auarn per Pragmaticam prx- fentem taxatur,de genere prohibitorum efl, qua dlure Dumo, <¿7 Naturali defendunt. ideo poena adiecla, vel non poflta , huiufmodi tranf grefjor, Reus efl peccati, ¿7 culpa,in foro A n i -
mx.nuntero.io 9 .
e Culpa vmus violat £ legis,non minuit culpamj commiffamin altera, qux etiam violatur Lege, ibidem.
B fP r a g .
c Pram trica Tax& pañis , ex an'mo bcran- d i} & magis interefjandi tra/greffor, non ex eo peccat & rejhtutmifuper accepti,obnoxius eftquod lex hzc qmm trdjgyeditur¿ufa f t , &
a Rege non recognofcente fuperioré lata,bono q;
innuaturp ’M m feiq u o d Dtuin&,<gpnaturaUs k gis,talis tranjgrejforjit.nu.iio.
aij L ex,quandoinfa ef,d lepe Diurna,yel Natu rali dertuata , obligar necejjario tranjgrefforem, ad mortale. Nec ex -voluntate Legislatoris,pen
det,vtriim talistranjgrejjorpeccet necne,Neq;
definitpeccare ,quoi ,í Legislatore fuerit expref fum,eiufmodi tranfgrejjo rem, ad culpam aeterni
no tenen.aduerfm <Aíphofum Cafrefem.nu.vi
C Potejl a s deflat exparte tam Legislatoris,qua fubditorum,addifjenfandum, curnprecepto D i
uint/vel naturalis tur is,ibidem,
f princeps,quanuis legibus jblums, tenetur ad obfemtimem praecepti,qwd ejl de iure Diurno, Del naturali.nu.m.
C Marirni ab ^Átgpdcueta Nauarri,opinio refel litur.nu. 115,
Cupiditas nimia,in conuentionibus & contra- chbus/le iure Diurno, &* naturali prohibeturt tiu. 114,
c Pr£ceptum,quod tibi nmvis,alteri ne feceris, de iure ejl Diurno, & naturalt.nuji).
«- L ex,6 .tit,ipart.i.Expend¡tur:& e'm yer
ba citamur ábidem.
^ L ex CiiiiUs,qu£ inris Diuini,aut naturalispr£
cepto innititur,non tam noua,quam Diurna, aut naturalis legis/detedito,aut repetido effe ytde- tur.nu.116.
^ lus Dirmitm, aut naturale, effe non definir, quanuis Principis/¿cularis pr acepto, repetitum f t , Nec obid,efftchur'ms c1u1le.nu.w7.
<r Statutu,continens tus commune, non dicitur Jlatutum fedius commune.El ex hoc , recipit 0- mnem interpretationem, quam recipit ius com- mune.nu.vS,.
q^Agit nihil denuo,qui declarat: jéd quod antea erat,modo repetit,aut detegit,ibidem.
«g luris Diuini, aut naturalis pracept i tran/gref for,tamimperatiui,quamprohibittui, & fiiu ffu
human£ legis,aut Principis repetiti f u e ea f i t pac nalis,yel non, Diuini,& naturalis iuris, ejl reus quo ad poenam ateraam.nu.119.
^ Opinio Dominici á Soto,& uAlphonfi Cafre fs,circa regula prxdicatoru,fufpe£ia ef,ibide.
c Ius naturale, e f ius Diuinum: non yero omne
tus D i u i n u m ,c f ¡Naturale:cum in multis,fitfu- pernaturale.nu.110.
f u x naturalis ,fubijcitur legi ¿terne, & e x ea participat.#* qua ratione idprocedat.nume.
m .
f Legitimum nihil ef,aut iuflum, in lege tempo
rali,quod ex £terna lege,non deriuetur.nti.in.
L e x ¿nuentio e f quadam, # * donum Det, ibi
, Naturali iuri,qu£cunq;funt aduerft, yoluit'
t a t i Diuinx,probantur contraria.nu.n}.
^ luris naturalis prxceptajta funt iufia,#* ne- ceffaria,yt eorum.Contranum,nonpofit,non e f fe nefarium-ibidem.
«f l u f itix,primum munusef,ne cui quis noceat, ibidem.
f Vendens frumentum ita deprauattm, quodq quia corruptum efjet, tribus folum argenteis con f aret,precio per ptéfente Pragmatica taxato, peccaret mortaliter:#* ad ampliorem fuper e x . ceffus precii,quod yendens accepitfummam,re- f nuendam teneturaiu.iza,.
«t Precium,quodftiufum, adbonamfidem per tinet.nu.iz1).
c Deceptio jntra dimidiam iufi precij, contin
gens,non e f licita inforo confciecixicotra Bald»
# * alios.nu.izG.
f lura,non omnia qu£ illicita fmt,puniunt: qua quibufdam ex caufis¡ommitti, # * difimulatione quadam,pojjunt tolerarifatifq, e f ,y t ea proui- deant, qua ad hominum comntum,#* reipublis caintegrum,#* illafumfatum attinet. « « .1 2 7 .
%Lex naturalis,didlat in contraclibus commuta tiuis i república,& hominu moribus in ytriujq;
ytilitatemmfitutis,re ipfa ex aciam #* fummi
<equalitatem requiri ex iuficia commutatiuapar tis,ad partem.nu, 128.
q Vendens fanecam tritici,communi afimath ne valentem quinq;,#* tanti yendifolitam, pro precio,perprajentem Pragmaticam taxato,pec cat mortaliter:#* ad rejlitutionem fuper e x c e f fu s,tenetur,ibidem.
q Lrfio, intra dimtdium iufi precij, contingens, licita e f f modica fitfecusft notabilis, numero.
izp.
c Z afo intra dimidiam notabilis,illicita e f.Itia f quis bonapde , exifimaus fe iufio precioeme-
*e,aut yenaere,alterum etiam intra hanc dimi
diam laferit. Contra jLntoniim de Burgos, &
*airetin.nu,iyo.
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
M a la fides,fiiperuenies ante completam ufiu capionem,eam im peditufiucapiens, Domino remrefiituere tenetur nu\$i.
<[[ Reflituere quis non tenetur rem legitime iam prxfcriptamjicet pojlea malafides fuperueniat.
tiu.iyt.cum communi contra communem.
Deceptio notabilis,& f i intra dimidiam,re ip- f a ejje dicitur,inforo(quem uocantjconfcientU:
& qua ratione idproce dat.nu. 133.
0j[ Veritas in joro conficientia,quocunq; in tempo re,Omnis erroris eji correcliua.ibidem,
g[ Pneficnptio, hodie non procedit cum mala fide:
aduerfus Michaelem Centifontanum , & S u x re^.nu.i}^
€{[ Pncfcriptio immemortalis temporis, cum mala fide non procedit.nu.itf. .
^Peccatum non tollitur ex temporis antiquita*■
te,imo,peccatum, quo antiquius, eograuius dici
tur.ibidem.
ST Fraficribit nullo temporis traclu, aut continua tione . qui habet malamfidem temporepofifiefisio- tiisinchoatx,aut continuatz,etiam f i centum an nistfvd ultra,pojjefiionem continuet.nu.i$C. ai- uerfias Saly.D eciü,& Nicol.Bosrmm. ibidem.
Prfumptio mala fidei, tollitur, & purgatur pofifiefisione triginta annorumc Et quomodo idpro cedat,& intelligendum fit.nu.itf.
0| T'empm immemortale, non inducit iufii tituli praferiptionemfi confiet de titulo inmfio, & ut
tiofib,ibidem.
01 Prafcriptio trifinta annorum, non procedit cii malafi.de, & [cientia rei alien ¡e , cum communi, aduerfus Menchacenfem. nu. 138.
i [ Prsfcrih nonpojjunt aéliones perfonales cum mala fide,ficut gachones reales,reiecla difiin- edone Barto. & aliorum, inter has aéliones.
m . 1)9.
<f Statuta, .¿t- leges,de prafertbendis aéltonibus perfonalib:is,ab his qui fiduntfie ueros debitores ejjerniaime udent,obpeccatum,& malamip- Jiusprfcnbentis fidem,cum comwuni.nu.143.
Lexfecuhris, cedit c & jubijeitur Pontificia quo ad ut/umq,jorum:ubi de peccato uitado a- gttuY.ibiiem.
«[Leges,2utitfis> .p ty t.).& .}.& .4 ,ti.i}M 3.
ordi.Reg i'auri,citantur:^*.explicatur.
nu.141.cpr quomodopraclicentur ibidem.
<¡ Prpjcnptio, non procedit cum ficientiareia*
lieȣ,eiiam fipofijjffor nullam crimen, nec culpH mortalem contraxerit ex eo quod no rejtuuit re.
(¿T differrepofiit eius refiitutionem, J Í duerfim Panor.Cy' alios. nu. 142,
^Confejsicpxrtis,admittitur in cafu. l.y tit 73, hb.yordi. Bcg. g rc o p .u y C omitio.Madntio.
ann,i‘ji$.nu.i4}.
i f L ex , ‘¡.rit.8.hb. 3. ordina,regia, citaturugp ex plicatur,ibidem.
€¡ Creditor, copelhtur turare, tam deciforie qua.
de Calunnia, elapfis decem diebus , afsignaris ad probandum,inca fu l. 5 tit. 8,hb. 3. ord, reg ibide.
flf[ Probatio per confefisionem aduerfiarii, admitti tur,beet uia probandi f i t praeii f i . nu. 144,
Confiefisio partis, tacita prafiumpta fu jfi- cit,contraturis & deuireprafiumpthne nu.i45, f i , ! .tit.3 Ub. }.ordin.reg expenditur: (pu exr plicatur.ibidem.
01 Confefisiombus parttum, non ivtelifitur rentin datum,pofil conclufium in caufia, & probationes omnes renunctatas,ibidem.
€[ ludex fententiam [errepotefl, etiampofi pere ptam infantiam,fi pars confieffaf1t.nu.146.
€|L.6.tit, i6,hb.) ordin.reg.citatur: epu expli
catur,ibidem.
fj[ Via agendi,per demmeiathnem Euangelicam, non excluditur per leges regias, audientiam nega tes t pofiprficripttonem , & lapjum terminum♦
»»,147»
fi| Debitor, qui pofi finitam prafoiptitmem lega
lem fatetur pecuniam folutam non e f e,ad refii
tutionem compellitur: nifi abeo,probatafimfijet bonafides:& iufieignoraffet, andebirumjuijjet fi(ilutum,lmo crederetfoluttonem eius intei uemfi.
fie, quia defiunélofiuccefistt: uel quando beet igno
rantia,exfiadlo alieno,procefsfje t mu. 148.
q Praficriptio, non potefl a dnbitame incipere%
quia dubitans,bonamfidemnon habeat: cum co- mmhaiuerftii Ponormtt. Menchacenfim.
nu.14p.
qDehitor, tutus non efl in conficienda, quando ignorat, debitum nefit, an w debitum. ibide m ien
tra Menchacen.
rPraficriptio ciuilis regia procedit cum mala fi
de,,quando agitur depraficribendo iure exequens di abquem contrac\-um,m.tfo,&qua ratione id procedat,ibidem.
f Prfcnptio aélionum perfonalittm, obtinet quo ad utrurr.qua forum Pontificium , & flo
culare. Etiam cum mala fide prferibentis quoties agitur de achonibm a lege cmliinduélts
& a b initio per eam Legem, ceno tempore t B 2 d fini-
