• No se han encontrado resultados

Literatura e memoria

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2022

Share "Literatura e memoria"

Copied!
10
0
0

Texto completo

(1)

Literatura e memoria

Rosa Marta Gómez Pato Dolores Vilavedra

GUÍA DOCENTE E MATERIAL DIDÁCTICO

2019/2020

FACULTADE DE FILOLOXÍA MÁSTER

ESTUDOS DA LITERATURA E DA CULTURA

(2)

FACULTADE DE FILOLOXÍA.

AUTORAS: Rosa Marta Gómez Pato e Dolores Vilavedra Edición electrónica. 2019

ADVERTENCIA LEGAL: Reservados todos os dereitos. Queda prohibida a duplicación total ou parcial desta obra, en calquera forma ou por calquera medio (electrónico, mecánico, gravación, fotocopia ou outros) sen consentimento expreso por escrito das autoras.

(3)

Materia: Literatura e memoria Código: P 5191207

Tipo de materia, ciclo e curso no que se imparte:

Materia optativa do itinerario A “Estudio y edición de los textos literarios” do Máster en Estudos da Literatura e da Cultura

Número de créditos: 3 créditos Profesoras:

Rosa Marta Gómez Pato ([email protected]) (Despacho 327, extensión 11839)

Dolores Vilavedra ([email protected]) (Despacho 419, extensión 11884)

Titorías:

Terán lugar nos despachos da profesoras que imparten a materia na Facultade de Filoloxía. Os horarios fixaranse no momento en que comece a impartirse a materia.

HORARIO:

As sesións presenciais impartiranse en horario de tarde. Serán un total de 20 h.

presenciais (=10 sesións), repartidas entre ambas profesoras.

Obxectivos

-Promover a reflexión conceptual sobre os procesos de memoria e a súa articulación discursiva, especialmente por medio da literatura.

-Abordar a análise do tratamento da memoria individual e colectiva en diferentes textos literarios, e a súa especificidade en relación a determinados contextos históricos.

-Reflexionar sobre determinadas prácticas, nomeadamente cinematográficas e televisivas, que converten os procesos de memoria en fenómenos mediáticos.

(4)

Contidos1

“Hai distintas opinións sobre o que é a literatura, pero o que esta representa é, sen dúbida, a memoria colectiva dos seres humanos” Siegfried Lenz, Über das Gedächtnis

1. Aproximación teórica

Breve recorrido polos conceptos básicos. Halbwachs, Assmann, Erll. Novas formas de pensar a memoria colectiva nun mundo global.

2. Escrituras da memoria despois de Auschwitz

2.1.Identidade e memoria na literatura escrita por xudeus despois de 1945 2.2. A memoria multidireccional nos textos actuais

3. A xestión da memoria histórica nas narrativas peninsulares. Da Guerra Civil á Transición

3.1. Estudo de caso: A memoria da guerra na literatura galega. Cronoloxía, modalidades

-Proporcionarase un dossier de lecturas teóricas que se irán comentando nas distintas sesións.

-Segundo os intereses, orixe e formación do alumnado, decidiranse posibles textos literarios ou fílmicos sobre os que traballar tanto na aula coma de xeito individual.

Bibliografía básica e complementaria

Agamben, Giorgio. Lo que queda de Auschwitz. El archivo y el testigo. Homo Sacer III.

Pre-textos, 2000.

Aguilar Fernández, Paloma. Memoria y olvido de la guerra civil epañola. Madrid, Alianza, 1996

André-Bazzana, Bénédicte. Mitos y mentiras de la transición. El Viejo Topo, 2006.

Aróstegui, Julio e Godicheau, François (eds.). Guerra civil. Mito y memoria. Madrid, Marcial Pons, 2006.

1 Estes poden sufrir lixeiras modificacións en función do número de alumnos/as que cursen a materia, a súa formación de grao ou as linguas nas que sexan competentes.

(5)

Assmann, Aleida. Das neue Unbehagen an der Erinnerungskultur: Eine Intervention.

München: C.H.Beck, 2013.

---Wem gehört die Geschichte? Fakten und Fiktionen in der neueren deutschen Erinnerungsliteratur. En: Internationales Archiv für Sozialgeschichte der deutschen Literatur IASL 36, 1 (2011), 213-225.

---Von kollektiver Gewalt zu gemeinsamer Zukunft: Vier Modelle für den Umgang mit traumatischer Vergangenheit. En: Kerstin Lingen (Ed.), Kriegserfahrung und nationale Identität in Europa nach 1945: Erinnerung, Säuberungsprozesse und nationales Gedächtnis, Paderborn: Schöningh, 2009, 42-51.

---Der lange Schatten der Vergangenheit. Erinnerungskultur und Geschichtspolitik. München: C.H.Beck, 2006.

---Erinnerungsräume. Formen und Wandlungen des kulturellen Gedächtnisses.

München: Beck, 1999.

---Zwischen Geschichte und Gedächtnis. En: dies./Ute Frevert, Geschichtsvergessenheit – Geschichtsversessenheit. Vom Umgang mit deutschen Vergangenheiten nach 1945. Stuttgart 1999, 21-52.

---Gedächtnis, Erinnerung. En: Klaus Bergmann u.a. (Ed.), Handbuch der Geschichtsdidaktik. Seelze-Velber 5. 1997, 33-37.

---Funktionsgedächtnis und Speichergedächtnis – Zwei Modi der Erinnerung, in: Kristin Platt/Mihran Dabag (Ed.), Generation und Gedächtnis. Erinnerungen und kollektive Identitäten. Opladen 1995, 169-185.

Baer, Alejandro. Holocausto. Recuerdo y representación. Losada, 2006.

Bauman, Zygmunt. Modernidad y holocausto. Madrid, Sequitur, 1997. Modernity and the Holocaust. Ithaka, New York: Cornell University Press, 1989.

Braese, Stephan / Gehle, Holger / Kiesel, Doron (Ed.). Deutsche Nachkriegsliteratur und der Holocaust. Hamburg, Campus Verlag, 1998.

Didi-Hubermann, Georges. Imágenes pese a todo. Paidós, 2004.

Echterhoff, Gerhard / Saar, Martin (Ed.). Kontexte und Kulturen des Erinnerns: Maurice Halbwachs und das Paradigma des kollektiven Gedächtnisses, Konstanz 2002.

(6)

Erll, Astrid e Ansgar Nünning (eds.). A companion to cultural memory studies. Berlin- New York, De Gruyter, 2010 (sobre todo os traballos de Jan e Aleida Assmann) Erll, Astrid e Ansgar Nünning (eds.). Cultural memory Studies: An International and

Interdisciplinary Handbook. Berlin, Walter de Gruyter, 2008.

Erll, Astrid. Kollektives Gedächtnis und Erinnerungskulturen. Eine Einführung. Stuttgart, Metzler, 2005.

Erll, Astrid / Ansgar Nünning (Ed.), Medien des kollektiven Gedächtnisses.

Konstruktivität, Historizität, Kulturspezifität. Berlin 2004.

Erll, Astrid / Wodianka, Stephanie. Film und kulturelle Erinnerung. Plurimediale Konstellationen. Berlin 2008.

Gómez Pato, Rosa Marta. “Ausencias que permiten la reflexión individual femenina y la palabra escrita: posibilidades para la memoria, el duelo y el olvido.” En Mujeres y ausencias. Duelo y escritura. Frankfurt/M., Peter Lang, 2009, 105-124.

Halbwachs, Maurice. Los marcos sociales de la memoria. Barcelona, Anthropos, 2004.

Les cadres sociaux de la mémoire (online), 1925.

---La memoria colectiva. Zaragoza, Prensas universitarias, 2004. La memoir collective (online), 1950.

Hirsch, Marianne. Family frames. Photography, narrative and postmemory. 2ª ed.

Cambridge (Mass.)- London, Harvard University Press, 2002.

Huyssen, Andreas. En busca del futuro perdido. México, Fondo de cultura económica, 2002

Jelin, Elizabeth. Los trabajos de la memoria. Madrid, Siglo XXI, 2002 (Online).

Juliá, Santos. Elogio de Historia en Tiempo de Memoria. Marcial Pons-fund. Alfonso Martín Escudero, 2011.

Lacapra, Dominick. Historia en tránsito. Experiencia, identidad, teoría crítica. México- Buenos Aires, Fondo de cultura económica, 2006.

Lauge Hansen, Hans e Juan. C. Cruz Suárez (eds.): La memoria novelada. Hibridación de géneros y metaficción en la novela española sobre la guerra civil y el franquismo. Peter Lang, 2012.

Levy, Daniel / Sznaider, Natan. "Memories of Europe: Cosmopolitanism and Its Others",

(7)

en Rumford, Chris (ed.). Cosmopolitanism in Europe. Liverpool University Press, 158-177, 2007.

Liikanen, Elina: “Mémoires du conflit, mémoires en conflit: représentations de la guerre civile et du franquisme dans le roman espagnol actuel”. En Les langues néo- latines, 354, 2010, 45-64.

Mainer, José C. e Juliá, Santos. El aprendizaje de la libertad. 1973-1986. Madrid, Alianza, 2000.

Maldonado Alemán, Manuel (coord.). Literatura e identidad cultural. Representaciones del pasado en la narrativa alemana a partir de 1945. Bern, Peter Lang, 2009.

Mate, Reyes. La razón de los vencidos. Anthropos, Barcelona, 1991.

Mate, Reyes. Memoria de Auschwitz: Actualidad moral y política. Editorial Trotta, Madrid, 2003.

Prior Olmos, Ángel (ed.). Experiencia totalitaria, resistencia y testimonio de Bonhoeffer a Kertész. Murcia, Universidad de Murcia, 2015.

Rothberg, Michael; Debarati Sanyal; Max Silverman (eds.). Noeuds de mémoire:

Multidirectional Memory in Postwar French and Francophone Cultures. Yale French Studies, 2010.

Ricoeur, Paul (2003). La memoria, la historia, el olvido. Madrid, Trotta. La mémoire, l’historie, l’oubli. Le Seuil, 2000.

Rigney, Ann; de Cesari, Chiara. Transnational Memory: Circulation, Articulation, Scales.

Berlín, de Gruyter, 2014.

Rosa Rivero, Alberto; Bellelli, Guglielmo; Bakhurst, David (eds.). Memoria colectiva e identidad nacional. Madrid, Biblioteca Nueva, 2000.

Ruiz-Vargas, José Mª (comp.).VV. AA. Claves de la memoria. Madrid, Trotta, 1997.

Sarlo, Beatriz. Tiempo pasado. Cultura de la memoria y giro subjetivo. Una discusión.

Buenos Aires, Siglo XXI, 2005.

Todorov, Tzvetan. Los abusos de la memoria. Barcelona, Paidós, 2008. Les abus de la mémoire, 1995.

Vilavedra Fernández, Dolores. “A guerra civil na narrativa galega. Un ámbito moral”. En Grial, nº 170. Vigo, Galaxia, 2006, 128-133.

(8)

---“Guerra civil y literatura gallega”. En Revista internacional de estudios vascos (RIEV) 8, 2011. Monográfico “Literaturas ibéricas y memoria histórica”.

VV. AA. Guerra civil. Mito y memoria. J. Aróstegui y F. Godicheau eds. Madrid, Marcial Pons, 2006.

VV. AA. Lugares de memoria de la Guerra Civil y el franquismo. Representaciones literarias y visuales. Ulrich Winter ed., Madrid-Frankfurt, Iberoamericana- Vervuert, 2006.

Weinrich, Harald. Leteo: Arte y crítica del olvido. Traducción de Carlos Fortea. Madrid, Siruela, 1999. Lethe. Kunst und Kritik des Vergessens, 1997.

Welzer, Harald (Ed.). Der Krieg der Erinnerung: Holocaust, Kollaboration und Widerstand im europäischen Gedächtnis. Frankfurt a. M. 2007

---"Die Medialität des menschlichen Gedächtnisses", in: Bios 21 (2008), 15-27.

Welzer, Harald / Eichenberg, Ariane / Gudehus, Christian (Ed.). Gedächtnis und Erinnerung: ein interdisziplinäres Handbuch. Stuttgart, Metzler, 2010

Competencias

Preténdese que nesta materia o alumnado adquira as seguintes competencias específicas:

-coñecemento básico dos principais conceptos teóricos relacionados coa cuestión do tratamento literario da memoria, así como da orixe epistemolóxica e a aplicación analítica deses conceptos.

-coñecemento dun corpus de obras narrativas relevantes sobre o tema.

-capacidad para contextualizar ditas obras e poder analizar as súas singularidades no tratamento da cuestión da memoria histórica tanto dende unha perspectiva hermenéutica coma comparada.

-capacidad para relacionar, dende una ampla comprensión dos fenómenos literarios, o tema estudado no seminario con outros fenómenos culturais e sociais en relación cos particulares contextos de cada literatura.

Metodoloxía do ensino

(9)

1. As clases presenciais combinarán, na medida do posible e en función do enunciado de cada tema, a exposición teórica e o traballo práctico. Nas sesións presenciais comentarase a bibliografía pertinente e daranse as orientacións correspondentes a cada un dos puntos que se vaian abordando.

2. Contémplase a intervención dos estudantes con breves exposicións sobre aspectos concretos que poidan ser obxecto de debate. Tamén o visionado de películas, documentais etc.

4. Procesos de aprendizaxe: a parte práctica da materia concíbese como consulta directa de fondos bibliográficos históricos e culturais que permita verificar as nocións teóricas e críticas adquiridas. Ademais, procurarase que os coñecementos se asimilen a partir do comentario literario e da análise da cultura.

Sistema de avaliación da aprendizaxe

A avaliación final do estudantado aplicará os criterios xerais de ponderación.

A nota final da materia terá moi en conta a participación activa e informada nas sesións, así como a realización das lecturas indicadas e outras actividades propostas polas profesoras.

Á hora de proceder á avaliación, as profesoras terán en conta:

- A asistencia e participación nas diferentes actividades das sesións presenciais (40% da nota global). A asistencia é obrigatoria, e un número de ausencias sen xustificar que supere o 25 % das horas de docencia implicará o suspenso final.

- A resolución dos exercicios que nas clases se propoñan e unha exposición oral na que se presente de xeito sintético un traballo sobre un dos temas do curso (previamente pactado coas profesoras) e que se entregará por escrito. Isto demostrará a adquisición das competencias xerais e específicas establecidas (60%).

Para superar a materia o estudantado deberá aprobar todas as partes da avaliación (participación, exposición oral e breve traballo escrito).

O estudantado que non supere a materia na convocatoria de maio será avaliado na segunda oportunidade de xullo mediante a realización dunha única proba escrita que suporá o 100% da nota final.

O exame final como único modo de avaliación aplicarase tamén ao alumnado con dispensa oficial de asistencia a clases.

Recomendacións para o estudo da materia

(10)

Recoméndase participar con regularidade e de xeito activo nas clases.

É conveniente realizar as lecturas antes do comezo do curso ou, polo menos, antes de que se traten en clase.

Aproveitar as titorías para aclarar dúbidas.

Participar ou organizar encontros ou charlas literarias, elaborar un blog ou crear un grupo en facebook con amigos/as ou compañeiros/as para debater sobre os textos, películas e traballos.

Referencias

Documento similar

Sobre esta base, en este trabajo realizo una reflexión sobre el proceso de renovación del MNC, centrándome en la sala Memoria y Nación, y en los debates llevados adelante hasta

E ste artículo tiene como objetivo reflexionar sobre las percepciones de la “violencia” como uno de los ejes sobre los que se teje el proceso de reconstrucción de la memoria

La estrecha relación que manifiestan la memoria, en cuanto hecho de recordar, y la identi- dad, en cuanto conjunto de rasgos y circunstancias que definen y diferencian a una persona o

Memoria 2015    Por último, en el contexto de una gestión de mejora continua, la Biblioteca de Educación realizó su habitual análisis DAFO, para

Al determinar la información a desglosar en la presente memoria sobre las diferentes partidas de los estados financieros u otros asuntos, la Entidad, de acuerdo con el Marco

De entre los diferentes movimientos artísticos, las artes audiovisuales, las artes de la imagen en el tiempo, permiten especialmente hacer una reflexión sobre la

description La celebración del Bicentenario de la Independencia implica una reflexión sobre nuestra memoria, nuestra identidad y.

Determinadas actividades servirán como instrumentos al servicio de esta metodología: reflexión en clase sobre las cuestiones del programa a partir de textos literarios;