• No se han encontrado resultados

PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA"

Copied!
14
0
0

Texto completo

(1)

3 6 6 BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

IV

PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA

Arrojados los agarenos de la otra parte del Duero á principios del siglo x y repobladas por los condes de Castilla Roa, Clunia, Osma y San Esteban de Gormaz (i), Fernán González comple-taba la obra de sus antecesores restaurando Sepúlveda y otros lugares estratégicos de las fronteras de sus dominios. Llevaba á cabo la repoblación de la primera en 940, según varios anales antiguos, y en 9 4 1 , según otros (2).

Un año 6 dos después, y á su ejemplo, el infante D. Sancho, quizás para poner un baluarte de defensa contra las excursiones de los árabes al reino de Ramiro II, su padre, ó á las fronteras de su propio condado, levantaba nueva fortaleza á orillas del Duero, cerca de la desembocadura del Duratón, en el Duero, y al pie de empinado cerro, donde aún conserva su asiento la noble y solariega villa de Penafiel, en la provincia de Valladolid, partido de su mismo nombre. Comprendió el infante la impor-tancia que había de tener esta fortaleza por su posición estraté-gica y por servir, juntamente con Sepúlveda, de puertas á los países situados en la región denominada Extremadura.

Hasta ahora, nadie, que sepamos, había atribuido a este infante y conde D. Sancho la fundación de Peñafiel, pero lo prueba con toda evidencia la carta-puebla, hasta hoy inédita, que á continuación se publica, y que encierra gran valor histórico

(1) Risco: Reyes de León, pág. 196.

(2) Los Anales complutenses y las Memorias antiguas de Cárdena la ponen en 940, pues citando hechos de esa fecha, añaden los prime-ros: Populavit comes Fernán Gundisalviz S&dpubUca, y las Memorias: Era

D CCCCXX VI71 (omitida por error una 1F) pobló el conde Ferran Goncalez á Sepuhega.—Berganza: Antigüedades de España, 1, pags. 565 y 588.—A su

vez los Anales compostelanos (Risco: ob. ciL, pág. 197) dicen: Pobló el

Conde Don Fernand González a Sepolvieja era DCCCCLXXV1III, y los

toledanos (Berganza: ob. cit^ pág. 567): Pobló el Conde Don Fernand

(2)

PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA - 3 Ó 7 por servir también de nueva prueba del gobierno del iníante en Burgos y Castilla.

Dejando á un lado las discusiones que sostienen varios autores antiguos de si el infante D. Sancho, hijo de Ramiro II, lo fué también de la reina Urraca ó Teresa ( i ) , veamos cómo el re}^, su padre, le confió, en edad competente,, el gobierno de Castilla, lo mismo que á Ordoño, su hermano, el de Asturias, como dice el

P. Escalona, por cuyo motivo pudieron titularse condes.

En 942, fecha de la carta-puebla, el infante debía tener la edad requerida para ejercer actos de gobierno, porque, según dice el P, Flórez (2), este cargo no se concedía á menores de edad, y además, vemos que ocho años después disputa la corona á su hermano Ordoño. ¿En qué año, por consiguiente, recibió el título de conde? No se conocen documentos que lo prueben, mientras que de 9 42 a. 9 5 ° hallamos muchos en que figura como gobernador, ya de Castilla, ya de Burgos (3), pues estando sujeta Castilla á su padre Ramiro, como opinan algunos, bien

(1) Véase Flórez: Memorias de las Reyna$yi, 100.—Escalona: Historia

de Sahagún, cuando habla de Ramiro II, pág. 33.—Yanguas: Historia com-pendiada de Navarra, pág. 47, y otros.

(2) España Sagrada, xxvi, 53,

(3) Véanse, entre otros, los siguientes tomados del Becerro de

Carde-ña, publicado por el P. L, Serrano en el tomo 111 de Fuentes para la His-teria de Castilla:

S Marzo 944: Facía scriptura... reinante principe Ranimiro in Obeto, etprolis

das Sancioni in Cas ¿ella, pág. 294,

13 Febrero 945: Facía carta,.. reinante rex Ranimiro in Obeto eifilio eius

domno Sancioni in Castella, pág. 295.

30 Marzo 945: Faclum est iesiameníum.., regnanie domno principe Ranimiro

in Obieto ei in Vnrgus floris (sic) Ranimiri dom?io Sancio, pág. 30.

1 Junio 945: Facta caríula... regnaute... Ranimiro in Obieto... Sancio in

Burgos, pág. 138.

1 Junio 945: Facta carta... regnitm ienente... Ranimiro in Obieto et films eius,.. Sancio in Castella, pág. 293.

13 Noviembre 946: Facta cartula... regnanie... Ranimiro rex in Obieto etin

Burgos.,. Sancio, filio eius, pág. 122.

1 Febrero 947: .Facta carta... regnanie rex Ranimirus in Legione et filio

eius Sancioni in Casiella^ pág. 354. No se le menciona en los documentos

de los años 94S y 949.

27 junio 950; Facía carta... rex Ranimirus in Obeto et Sancio prolis in

(3)

3 6 8 BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

pudo confiarle este gobierno, y de ello dan prueba evidente los textos citados, aun cuando el conde F e r n á n González lo tuviese también (1). El P. Berganza atribuye esta simultaneidad á des-avenencias ocurridas entre Ramiro II y Fernán González, pero no es necesario acudir á esta suposición porque abundan las escrituras en que confirman los varios condes que gobernaban las diversas comarcas de Castilla (2) al mismo tiempo, por ex-presa voluntad de los reyes de León, sin duda para que, di-vidido entre varios el mando, ninguno de ellos fuese tan pode-roso que con sus solas huestes osase levantarse contra su rey. Además, dice el P. Flórez (3), que estos oficios no se conce-dían ad vitam, pero sí á voluntad del soberano y bajo su de-pendencia, quien podía confiar á unos y otros el gobierno, y así se explica cómo en los años que el infante D. Sancho se titula conde de Castilla ó Burgos, lo sean también Fernán González ó Assúr Fernández (4).

Pocos años después de su fundación cayó Peñafiel en poder de los sarracenos, probablemente en las correrías del famoso Almanzor por los años 987 á 990. Ganóla de nuevo en 1024 el conde Sancho García, que años antes, en i o n , había recupe-rado á Sepúlveda, dándole además fueros, ó más bien confir-mando y aumentando los que ya tenía desde el tiempo de Fer-nán González, y en especial los que requería su posición. Afír-manlo así autores conocidos, y en este sentido debe tomarse lo que se lee en los Anales de los reyes godos de Asturias, León y

Castilla... (5) «El conde don Sancho, fijo de Garci Fernández, heredó el Condazgo á muerte de su padre. Este dio los buenos fueros de Castilla et ganó mucha tierra. Ganó Sepulvega et dio

(1) Ob. cit.y i, 215.

(2) Flórez: loe. til., v. gr,, los condados de Amaya, Lara, Cerezo, Bur-gos, etc., etc.

(3) xxvi, pág. 60.

(4) Véase sobre este particular la interesante y razonada disertación del P. L. Serrano en la Introducción al Becerro de Cárdena, antes citado, y las escrituras de los años 945 á 950,

(4)

PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA 569

hy los fueros de Extremadura...-» Tratando de estos fueros el P. Liciniano Sáez (i) parece querer dar á entender que fué este conde Sancho García quien dio los de Peñafiel, pues dice: «Con los fueros de Sepúlveda convienen los que dio á la villa de Peña-fiel el conde don Sancho.» Esta opinión inexacta han seguido autores modernos, como el Sr. Ouadrado (2), pues lo único que pudo hacer este conde fué confirmarlos y aumentarlos, lo mismo que los de Sepúlveda. Otro tanto harían los reyes posteriores, si bien no se encuentra otra mención hasta San Fernando, quien, en 22 de Julio de 122 2, hallándose en Peñafiel, recompensó á aquel concejo la fidelidad que siempre había guardado á sus antecesores y á él, aumentándole y confirmándole sus fueros y privilegios (3); lo propio hizo luego Alfonso X en 19 de Julio de

1256 desde Segovia y en 1264 (4), dándole el fuero real y otras' franquicias, protegiendo á sus moradores y caballeros á título de concejo de Extremadura, es decir, fronterizo.

Agradecido Sancho IV á su tío el infante D. Manuel por el decidido apoyo que prestó á su causa en las Cortes de Vallado-lid (1282), dióle ese mismo año y con ocasión del nacimiento de su hijo Juan, la villa de Peñafiel, y cuando este infante heredó la villa, hízola cabeza de sus estados, su corte y pacífica residen-cia, reemplazando las primitivas fortificaciones con el célebre y fuerte castillo en forma de nave, que aún se levanta sobre el cerro, y con las sólidas murallas, rodeadas de fosos, cuya cons-trucción mandaba empezar en 1307 el mismo infante Juan Ma-nuel. En ella se dedicaba al cultivo de las letras, escribiendo, entre otra^s obras, el famoso Conde Lucanor, y se preparaba á sostener aquella terrible y vengativa resistencia frente á sus so-beranos Fernando IV y Alfonso X I . Allí también quiso descan-sar después de muerto y mandó preparar su enterramiento en la iglesia del convento de Dominicos de San Pablo, que él mismo

(1) Monedas de Enrique 111. Madrid, 1796, pág. 361.

(2) España y sus monumentos. Provincia de Valladolid. Barcelona, 1885, pág. 20;.

(3) Véase el documento 2.

(4) Memorial histórico, 1, pág. 89.— Catálogo de fueros, pág. 182.

TOMO LXVI. 2 4

(5)

3 7 ° BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

empezó á edificar en 1324, y en la que se veneran hoy día los restos de la Beata Juana de Aza, madre de Santo Domingo de Guzmán. En esta sucinta enumeración de las glorias de Peñafiel cabe mencionar el concilio provincial que en 1302 celebraron en la iglesia de Santa Mana los sufragáneos de Toledo.

La carta-puebla, tal cual aquí se publica, la juzgamos autén-tica por su procedencia. La copia está sacada de los manuscritos originales del sabio y erudito benedictino P. Liciniano Sáez, que se conservan en el archivo del Real Monasterio de Santo Do-mingo de Silos. La seriedad, cualidades y dotes paleográficas de dicho Padre son conocidas y apreciadas de cuantos han estu-diado sus obras sobre el valor de las monedas de Enrique III, Juan II y Enrique IV, y la importante colección de documentos

y otros trabajos conservados en Silos, en los archivos de la Di-putación de Navarra y en otros.

E n su época, y cuando él visitó el archivo de Peñafiel, el ori-ginal había desaparecido; no así una traducción en romance que halló en un libro de las Ordenanzas antiguas de aquella villa. De él tomó las primeras frases de la carta-puebla que publicó en la obra antes citada de las Monedas de Enrique III, pág. 361, y que reproducimos: «En el nombre del Señor maestro creante é rey-nante é tracediente.—• Yo el conde don Sancho á mí plogo de facer la primera población daquel cabo del río de Duei'o, nombrada Pe-ñafieL, porque fuese madre é ensalzamiento en toda Extremadura ¿gozo de ios christianos éconfusión de los paganos, yo do en ella • tal fuero é tal ayuda á los ornes ¿porque daquel reyno vengan con

toda la tierra de Nagera...»

El texto latino que sigue y damos, guardando la ortografía, es á su vez copia de la que sacó el P. Liciniano de la «Brivia de San Esteban», según anota él mismo al principio. Sospechamos que esta Biblia sería algún manuscrito antiguo procedente del con-vento de Dominicos de San Esteban, de Salamanca, y que se conservaría en el convento de San Pablo, de Peñafiel, donde tuvo ocasión de verla el P. Sáez. . .

El segundo documento no es inédito, en cuanto al texto, por ser el mismo que, el del privilegio ó fuero dado á Madrid y

(6)

Uce-PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA 3 7 1 -da, un día después que el de Peñafiel, y que se halla publicado

•en Memoriaspai-a la vida de San Fernando\ Parte ni, pág. 333, preparadas por el P. Burriel, S. J.} y dadas á luz por D. Miguel de Manuel Rodríguez, Madrid, j . Ibarra, 1800, y en Documentos del archivo de la villa de Madrid, por D. Timoteo Domingo Palacio, volumen 1, pág. 65. Como dado á Peñafiel no le menciona el Catálogo de fueros y cartas-pueblas de la R, A. El texto que reproducimos es copia sacada también de los manuscritos del mencionado P. Liciniano; lleva bastantes claros ó lunares que •deben responder á otros tantos del original de que se servio,

v que hacen suponer que, si bien el primero fué concedido á Peñafiel, como parece indicarlo la suscripción del scrióa, al propio tiempo se extendieron otras copias para varios concejos, dejando en blanco las condiciones 6 tributos que á cada cual debían asignarse. Supliremos lo que falta en el de Peñafiel teniendo á la vista las dos publicaciones del de Madrid, antes mencionadas.

Madrid, i.° Octubre 1914.

F R . ALFONSO ANDRÉS, B e n e d i c t i n o de Silos. I C a r t a - p u e b l a y f u e r o s de P e ñ a f i e l ( V a l l a d o l i d ) d a d o s p o r e l Infante D . S a n c h o . (17 Agosto 942).

In nomine Domini opificis creantis et regnantis, transcenden-"tis, circumpiectentis, incircunscripti atque invisibills, Dei Patris

scüicet et Filii et Spiritus Sancti, regnantis in eternum et ultra, cujus regnum sempiternum, quod non corrumpetur, ñeque auferetur, cujus nutu principes regnant et témpora mu tan tur temporibus; per quem cuneta subsistunt elementa: cui famulan-tur universa, celestia pariter ct terrestria, ac mari coherentia -^psius juvente clementia.

(7)

3 7 2 BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

E g o Sancius c o m e s placuit míhi faceré, t r a n s a c t o D u e r o , p r i -m a -m p o p u l a t í o n e -m p e r n o -m i n a t a -m Pennafidelensi, ut esset -m a t e r et exaltatio in E x t r e m a t u r a m et g a u d í u m c h r i s t i a n o r u m et c o n fusío p a g a n o r u m . — E t d o n o in illa fuero e t t a l e a d j u t o r i u m h o m i -n i b u s , u t d e L o g r o -n -n o ve-nia-nt c u m t o t a t é r r a -n a g e r e -n s i ad m e d i a n e r o d e PennafideH: a G a m e l l o (i) et a t é r r a de Sancta-Juliana vel d e Castiella v e n i a n t ad m e d i a n e r o de PennafideH: ad

T o r r e d e S e n d i n o d e Pisorga ad Canniellas: d e t é r r a legionensi ad S a n c t a m M a r i a m d e Bellosello (2) m a r a ñ a : et de t é r r a de P o r t u g a l i et d e Z a m o r a a r r i b a ad d u a s ecclesias: d e S a l m a n t i -censi a r r i b a A l v a et A v i l a , A r e v a l o , O l m e d o , Coca, Portillo (3). isti v e n i a n t toti ad d u a s ecclesias: Secovia ad S a n c t a Marta in Sazedon, S e p u l v i c a et P e t r a c i a c u m toto de S p i n a C a m p a ad S a n c t u m J o a n n e m in B e r b i t e . D e t o t a E x t r e m a t u r a : d e ripa. de D u e r o arriba v e n i a n t ad balladar: d e rio d e A s í a n g a u s q u e ir^ P e n n a m f i d e l e m .

T o t o illo infanzone qui q u o t i d i e t e n u e r i t cavalleríi in Pennafi-deH p e r d a t q u a n t u m h a b u e r i t h e r e d i t a s inter PennafiPennafi-deH et Aslanga. E t t o t o h o m i n e d e A s l a n g a v e l d e Pisorga qui v e n e r i t in PennafideH p o p u l a r e , serviat ei cura tota sua h e r e d i t a t e . E t toto h o m i n e qui u x o r e m c a p t a m d u x e r i t t r a n s a c t o D u e r o in PennafideH serviat ei sua h e r e d i t a s et nullus s e c u t e t p e r h o m i c i -dia. E t t o t u s h o m o qui plures solares h a b u e r i t e x t r a illo in quo sedit illo d o m i n o d o r a u s p r e n d a t l i v o r e s vel homicidia u s q u e ad s u m u m d e s u o s h o m i n e s . lili a u t e m p o p u l a t o r e s vel sui n o m i n e s ,

(1) Quizás Gumiel de Izan, provincia de Burgos, partido de A randa-de Duero.

(2) Bellosülo. Entre Renuncio y Villagonzalo Pedernales (Burgos) exis-tió un lugar de este nombre, que Alfonso VI sujetó á Burgos en 1073, y antes se halla mencionado en documentos del siglo x (Serrano, D. L.:

Be-cerro de Cárdena, págs. 147, 350).

(3) Portillo. En ei partido judicial de Olmedo existe un lugar de este nombre, que tiene su asiento sobre un cerro. En la Edad Media su casti-llo ganó mucha celebridad por haber estado en él prisioneros, entre otros, Juan II (1444) y Alvaro de Luna, que salió de él para ser ajusticiado en

Valladolid.—En los siglos xin y xiv tenía bajo su jurisdicción unas diez y/ ocho aldeas, que luego se agregaron á Valladolid,

(8)

PENAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA 3 7 3 .sí calumniam vel homicidia fecerint, ut a domino civitas

perü-•neat illo quarto pectet; illí autem meis hominibus livores fecerint :illis suis hominibus colligant m suo pecto usque ad summum de

uno homine.

Semel per annum facite mihi fossatera et toto caballero qui •non ibi fuerit quomodo pariet decena solidos., pedoni autem

quinqué. Et si venerit apellido de mauris, vel de castello arato in térra sarracenorum, semper illa tertia parte pedoni in villa

rema-neat: allí autem eam succurrete christianorum. De illa torre de Valle corva usque in illa torre de Tamaron accipiat portadgo

domino de Pennafideli,

Dono términos Pennafideli: de illa Guijiosa ubi cadet rio de Valle corva (i) in Duero usque ad puteum de jacobe: de puteum • de Tacobe usque ad foro de baio: de foro de baio usque ad colla

albeKe: de colla albella usque ad frugnal; de frugnal usque ad fontem de foramnada, usque ad valle de Johannes: de valle de Johannes usque ad Olmedelo: de Olmedelo usque ad valle de

salvato: de salvato ad lc.guneías: de lagunelas ad Sanctam Ma-riam de Provantas: de Provantas ad Ballizote. Isti exeant terminí Pennafideli jure perpetuo.

De adnupdüs ut serviant Pennafideli Banífer et Banifan et Cru-nia cum sua alfoz: Oca cum sua alfoz: Paroncos-cetoso (2) cura sua alfoz: Berbesca cum sua alfoz: Beluiro et Buradon, Pancorvo et Cellorígon: Paneres rubias et valle de riba 3bbe, et valle de Berrosieto et Aguilar, Ybia (3) et Lavite (4) Campo et Egunia (5) Mandave et Cervera et Petrasnigras (ó): Villa Didaco cum suo alfoz: Padiellas ambas cum suas alfoces: Palencia cum sua alfoz:

(i) Hoy Valcorba, arroyuelo que nace en Bahabón.

(2) Quizás Podanzres, entre Val puesta y Frías, en el valle de Tobalina {Burgos).

(3) Avia de las Torres (Palencia).

(4) Lavid de Campo, cerca de Alar (Palencia); perteneció ai monaste-rio de San Andrés de Arroyo. (BOL. A. H., xxxvi, 217-231.)

(5) Valle de Iguña, partido judicial de Torrelavega (Santander).

(ó) En un documento de 1068 (Serrano (D. L.): Cartulario del Moral. ¿página 263), se menciona Mandabe y Petrasnigras (Mutave-Petrasnegras) como existentes cerca del nacimiento del Pisuerga.

(9)

3 7 4 BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

Rauia et P e r r e r a : E r i g e s ( i ) c u m su a alfoz: Munio c u m sua alfoz:-Castro c u m sua alfoz: S t u d e o s (2) c u m sua alfoz: E ü a r a et Caraso> c u m sua alfoz: R e n o s o et valle de Bite: B e n e v i v e r e (3), Baltanas. et Cevico N a b e r o : A c o s i n c u m sua alfoz.

E t qui h o c factum ad d i s r u m p e n d u m v e n e r í t n o n h a b e a t n a r -t e m c u m D e o R e d e m p -t o r e , sed c u m J u d a -t r a d i -t o r e e-t D a -t a m e-t A b i r o n in inferno inferiorí sit a n i m a sua d a m n a t a .

F a c t a carta s u b die q u e erit xvi k a l e n d a s S e p t e m b r i s hora-, sexta in e r a DCCCCLXXX, r e g n a n t e R e x R a n e m i r o in Legione et consulque (4) ejus F e r d i n a n d o G u n d i s a l v o in Castella, n e c non, et contestis Basilio (5).

Archivo de Silos, ras. i, foL 12.

(1) Brícia, no lejos del Ebro, en tierra de Sedaño. (2) Astudillo (Palencia).

(3) Belbimbre. (Serrano (D. L.): Cartulario de Covarrubias, pág. 16.. nota 24.)

(4) El P. Berganza: Antigüedades^ 1, pág. 215, explica el significado de esta palabra diciendo que se aplicaba á aquel conde que tenía el título general de Castilla y del que dependían, los demás condes, y da esta ex-plicación después de citar el ñnal ó suscripción del Comentario de la

Re-gla de San Benito por Smaragdo, cuyo precioso manuscrito aún se conserva

en el archivo de Santo Domingo de Silos. En ese final, que á continua-ción damos, se aplica al conde Fernán González la palabra cónsul; dice así: Conscriptas est líder iste a Notario Joannes Presbyter, discurrente Era

DCCCC.LXXX.III. oMinente glorioso Principe Ranemiro Oveio, s¿ve Le-gione sublimis apicem regni consuicjue ejus Fr¿diñando Gundisalviz egregias

comité in Castella Comitatum.

(5) Obispo de Aluno, cerca de Burgos, como prueban varios docu-mentos de 935 á 945 del Becerro de Cárdena (Serrano, D. L.: Fuentes para

la Historia de Castilla, tomo m, págs. 64, 229, 289, 292) y la suscripción de

un Comentario de los Salmos escrito en Cárdena en 949 por el diácono Sebastián, que dice; Explícitas est liber iste a notario Sebastiano

diá-cono notum proefixionis diems quartodecimo Kalendas Februarii, Era

DCCCC. LXXX.Vfl. regnante Serenissimo Rege Ramiro in Legione, et egregio Comité Fredinando Gundisalvi in Castella, atque Pontijicatum gerente Basilio episcopo sedis Munnioni Castelli.— Dan este texto, aunque con

algu-nas variantes: Yepes, Crónica, tomo 1, pág. 92; Argáiz, Soledad laureadaf vi, 265; Flórez, España Sagrada, xxvi, 17, y Berganza, Antigüedades de

España, i, 222, núm, 112, de quien tomárnosla copia; Beer (Rudolf): Hands-chriftenschátze Spaniens, pág. 12 r. Viena, 1894.

(10)

PEÍÍAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA' 3 7 5 II P r i v i l e g i o d e S a n F e r n a n d o á f a v o r d e P e ñ a f i e l e s t a -b l e c i e n d o e l m o d o y m a n e r a d e n o m -b r a r a l c a l d e s y a d e l a n t a d o s y d e c o b r a r l a s c o n t r i b u c i o n e s d e l o s p e c h e r o s y l o s t r i b u t o s ( i ) . (Peñafiel, 23 de Julio de 1222.)

U t regalía gesta ñ d e l i u m p e r m a n e a n t (2) n e c c e s s e est, 111 oblivionis ignavia s c r i p t u r e subsidio s u c c u r r a t u r . C u m i t a q u e P e n n e ñ d e l i s c o n c i ü u m , q u o d avo n o s t r o (3) et a t a v o , scilicet d o m n o regí Alfonso inclite r e c o r d a t i o n i s et famosissímo i m p e r a tori, n e c n o n et a v ú n c u l o n o s t r o regi E n r r i c o e t mihi circa p r i n -cipium. regni nostri, et circa p r o g r e s s u m in nobis (4) q u e c u m q u e volui s e m p e r d e v o t e et fideliter adheserit, et variis servitiis sine intermissíone nostre sibí obligavit, tot (5) et t a m b o n a servitia non d e c u i t m a g e s t a t e m r e g í a m , sine r e m u n e r a t i o n i s gratia p e r -t r a n s i r e .

E a p r o p t e r , ego F e r d i n a n d u s D e i gratia rex T o l e t i et Castelle u n a c u m u x o r e riostra Beatrice regina, et c u m filio n o s t r o y n -fante Alfonso, ex assensu ac b e n e p l á c i t o d o m n e B e r e n g a r i e , genitricis m e § et d e consilio m a g n a t u m n o s t r o r u m , ut v e s t r a inconcussa fidelitas p e r e n n i s r e m u n e r a t i o n i s t e s t i m o n i o glorietur, v o b b duxi (ó) foros h o n e s t o s et útiles c o n c e d e n d o s , q u i b u s m o t u p r o p r i o , n o n a d i n s t a n t i a m , ñ e q u e ad p e t i t i o n e m v e s t r a m , sed supradictis et multís alus privatís sepe et sepius incitatus (j) q u e

(1) A continuación se dan algunas de las principales variantes que hay entre este texto y los publicados por el P. Burriel y D. Timoteo Do-mingo Palacios en las obras antes citadas, indicando el primero por B. y el segundo por P.

(2) B., p&renn&nüir; P., perhcnnmtur.

(3) En esta copia casi siempre está reemplazado el posesivo meus por

noster, tanto en singular como en plural y en los diversos casos.

(4) B., ómnibus. (5) B., ut; P., tot, (6) P,, duximus. (7) P,, mutuaíus.

(11)

376 BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

indecens erat magestatem regiam remuneratoria (i) relinquere foris duxi vos dignum (2) sequentibus insignire.

Concedo itaque vobis, quod vos concilium ponatis omnes nos-tros aportellatos ad vestrum forum, et adelantatos hoc modo (3): quod eligatis adelantatos quos (4) et quales volueritis de vestro concilio, et mittite mihi (5) scripta et ego debeo vobis eos concederé sine differentia et mora per chartam nostram.

Qui non tenuerit domum populatam in villa et non habuerit equum et arma, non habeat portellum. Et omnes (ó) aportellati unoquoque anno mutentur doñee omnes sint positi qui ad hoc fuerint convenientes.

De pecto taliter est statutum, quod omnis ule qui habuerit valiam de triginta (7) det unum (8) et qui

habue-rit valiam de quindecim (9) ... det dimidium (10) in anno et non amplius. Pectum autem hoc modo debet

col-ligi, videlicet; quod dominus rex eligat dúos homines bonos d e unoquoque (11) quarto vel de collationibus, et concilium

eligat sive adelantatos sive alios, tot videlicet quod rex elege-rit et omnes isti in simul faciant los pecheros juste, et jurent omnes (12) prius super sacrosanta Dey evangelia quod

fideli-ter hoc (13) faciant, tan regí, quam concilio. Et cura los peche-ros fuerint facti, pectum regis colligant, illi solummodo quos sex posuerit. Collectores vero unoquoque anno mittentur (14),

(i) B., irremunerata. (2) B., dignos, {3) P., videlicet. (4) P., quot. (5) B. y P., eorum nomina. (ó) B., ¡tomines. {7) B., morabetinis; P,, mr. (8) B., morabetinum; P., mr, (9) B., morabetinis; P., mr. (10) B,, morabetinum; P,, mr. (11) B. y P., sexmo. (12) B., Jtomines. (13) B. y P., hec. •(14) B. y P.t mutentur,

(12)

PEÑAFIEL \' S ü CARTA-PUEBLA. 3 7 7 tam íIII quos rex posuerit quam illi quos concilium dedit ( i ) .

Si quis clixerit quod non habet valiam pro qua debeat pectare salvet se cum duobus pecheros et exeat a pecto et juramentum illius qui (2) jurare debuerit recipiat usque ad tertiam diera, et post (3) tertiam díem nec (4) teneatur jurare nec responderé pro pecto ín anno illo.

Pectum (5) autem semper colligatur in mense februarii et ínfra (ó) mensem modis ómnibus sit colectum,

Qui voluerit esse vicinus, compleat vicinitatem ad forum ville, secundum quod in charta vestra continetur et sit vicinus.

De aldeis autem (7) toliter est statutum, videücet quod aldee non sint (8) sepárate a villa (9), irarao sint cum villa, eo modo quo erant tempore regis Alfonsi bone memorie avi nostri.

De excusatis. lili autem excusent qui hucusque (10) hodíe per forum excusarunt et non alü et si iili tantum sunt excusati, qui hucusque ( i l ) hodíe per forum fuerunt excusati, aliter non

ex-cuset aliquis nec exex-cusetur. Anno (12) quo pectaveritis non fa-ciatis fonsadum: vero hoc modo debetis faceré: extra, regnum, cum corpore regis debetis semel Ín anno faceré fonsadum, et esse cum eo in fonsado quantum tempore illud fuerit. In regno: quotiens rex opus habuerit et vos vocaberit debetis iré in fonsa-dum cum corpore regis.

In ómnibus alus causis vivatis secundum vestrum forum et secundum vestram cartam et rex habeat suos reditus et sua jura, sicuti jam dictus rex dominus Alfonsus avus meus habebat et

(1) B., dederit. (2) P., que. (3) B.^ríus, (4) B., non, (5) B. y P.. pectus. (6) B. y V.,juxta. {7) P., suprime.

(8) B., suprime sepárate a villa immo sint. (9) P., añade vestra.

(10) B. y P., usque. (11) B. y P., usque.

(12) B. trae: In anno quo pectavereiis non faciaiis fonsadum et in anno quo feceretis fonsadum nonpecteiis. P. añade; fonsadum.

(13)

3 7 8 EOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA DE LA HISTORIA

faciat j u s t i t i a m in ó m n i b u s qui illud m e r u e r i n t sicuti ( l ) ule suo t e m p o r e faciebat.

E t h e c m e e concessionis fororum pagina r a t a et irrevocabílis o m n i t e m p o r e p e r s e v e r e t .

F a c t a carta a p u d P e n n a m f i d e l e m , xxni die julii era :\icc sexa-gésima, a n n o regni mei s e x t o .

E t eg'o r e x F e r d i n a n d u s resfnans in T o l e t o et in Castelia h a n c c a r t a m q u a m fieri. jussí raanu p r o p r i a r o b o r o et confirmo.

R u d e r i c u s T o l e t a n e sedis a r c h i e p i s c o p u s , H i s p a n i a r u m Pri-mas, confirmat. Mauritius Burgensis episcopus cf. Tellius Palentinus e p i s c o p u s cf. Geraldus Segoviensis e p i s c o p u s cf. L u p u s S e -g o n t i n u s episcopus cf. M e l e n d u s O x o m e n s i s e p i s c o p u s cf. Gar-sias Conchensis e p i s c o p u s cf. D o m i n i c u s A b u l e n s i s episcopus cf. D o m i n i c u s P l a c e n t i n u s e p i s c o p u s cf. J o h a n n e s Calagurriensis episcopus (2) cf.

J o a n n e s D o m i n i Regis chancellarius, a b b a s Vallisoleti cf. A l b a -rus Didaci cf. R o d e r i c u s R o d e r i c i cf. J o a n n e s Gonzalus cf. Alfonsus Telli cf. Garsias F e r r a n d i •maiordomus regine d o m i n e B e r e n garie cf. GuÜlelmus Gonzalvi cf S u c r i u s Telli cf. Guillelmus P e -tri cf. D i d a c u s Martini cf. F e r r a n d u s L a t r o n i s maior m e r i n u s in Castelia cf.

(3) j u s s u chancellarii scripsit et q u o d p r i m o s c r i p t u m in

(1) B., menierint sicut. (2) B. y P., elecíus;

(3) B., trae simplemente las letras mayúsculas en esta forma: • T . E . P . H . A . N . B . S . S . E . 2.—L.P.T. C . R . S . T . R. L. P. S. L. T., en las cuales bien puede leerse lo que á su vez lleva en parte P.,

Stepha-nus scriptor curie regis scripsit. Este personaje sería el que redactó el de

Peña fiel, pues acompañaba al rey en el viaje desde Burgos, si bien un do-cumento fechado días atrás en Fuentidueñas, á 27 de Junio á favor del monasterio de las Huelgas (Memorias ¡ etc., pág. 330), lleva la suscripción de Egidius. Otro privilegio concedió San Fernando en este mismo lugar y quizás día, ó á lo más tardar el 11 de Julio á favor del electo obispo de Calahorra, Juan, dándole «totam abnuniam meam de Caiagurra». Este pri-vilegio se halla en el manuscrito 9.194, fol. 170, de la B. N.; pero la fecha es algo errónea, y los confirmantes son los que aparecen en los privile-gios de los últimos años de Alfonso VIII. «.Facta carta apud Fontemdon XV

ydus die Julii era MCCLXf. Aquí, sin duda añadió el copista una A, y

(14)

INFORME SOBKE PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA 3 7 9 hac chartula chancelavit. (i) Rudericus (2) curie regís cf. Lupus

Didacus de Faro alferit domini regís cf.

Archivo de Silos, ms. 8, fu]ios S9-90 v., copia simple.

v

INFORME SOBRE PEÑAFIEL Y SU CARTA-PUEBLA

SEÑORES ACADÉMICOS:

Continúa el activo y trabajador benedictino de Silos, Pa-dre Alfonso Andrés, acumulando documentos interesantes para la historia jurídico-social de Castilla, y ha aumentado su inci-piente colección (3) con la Carta-puebla de Peñafiel (Valladolid), hasta ahora inédita, y que parece haber sido otorgada por el Conde D. Sancho, hijo de Ramiro II, Rey de León, á 17 de Agosto de 942, y el Privilegio de Fernando III á favor de Peña-fiel, sobre nombramiento de alcaldes y adelantados y recauda-ción de pechos, dado en la mencionada villa á 23 de Julio de

1222, cuyo texto nos es ya conocido, por ser también el del Pri-vilegio que obtuvieron un día después Madrid y Ucecla, publica-do en las Memorias para la vida de San Fernanpublica-do.,. Parte 111, pág. 333, y por D. Timoteo Domingo Palacio en el vol. 1 (pági-na 65) de los Documentos del Archivo de la Villa de Madrid, pero que, como otorgado á Peñafiel, no se menciona por los his-toriadores modernos, ni aparece en nuestro Catálogo de Fueros y Cartas-pueblas.

Desgraciadamente, el laborioso benedictino no ha podido en-contrar los originales de tan interesantes documentos, y nos pre-senta tan sólo el traslado de las copias hechas en fines del si-glo xvni ó en primeros del xix por el erudito Académico, de

(1) P., Signum Ferdinandí regís Castelle.

(2) B. y P., Gonzalvus Rodericl maiordomtts curie regís. (3) Véase nuestro BOLETÍN LXV, pág. 221 y siguientes.

Referencias

Documento similar

o esperar la resolución expresa" (artículo 94 de la Ley de procedimiento administrativo). Luego si opta por esperar la resolución expresa, todo queda supeditado a que se

Gastos derivados de la recaudación de los derechos económicos de la entidad local o de sus organis- mos autónomos cuando aquélla se efectúe por otras enti- dades locales o

Sabemos que, normalmente, las ​cookies deben ser almacenadas y enviadas de vuelta al servidor sin modificar; sin embargo existe la posibilidad de que un atacante

Luis Miguel Utrera Navarrete ha presentado la relación de Bienes y Actividades siguientes para la legislatura de 2015-2019, según constan inscritos en el

En cuarto lugar, se establecen unos medios para la actuación de re- fuerzo de la Cohesión (conducción y coordinación de las políticas eco- nómicas nacionales, políticas y acciones

La campaña ha consistido en la revisión del etiquetado e instrucciones de uso de todos los ter- mómetros digitales comunicados, así como de la documentación técnica adicional de

Volviendo a la jurisprudencia del Tribunal de Justicia, conviene recor- dar que, con el tiempo, este órgano se vio en la necesidad de determinar si los actos de los Estados

Gómez, Fallan Cuentas a Peña Nieto, periódico Mural, Guadalajara, Jalisco, sección nacional, 30 de abril del