2012 LETRAS GALEGAS

(1)

2012

Valentín Paz Andrade

B

IBLIOTECA

X

ERAL DA

U

NIVERSIDADE DE

S

ANTIAGO DE

C

OMPOSTELA

(2)

B

IOGRAFÍA

Valentín Paz-Andrade nace o 23 de abril de 1898 en Lérez, Pontevedra onde pasará os seus primeiros anos e levará a cabo os estudios de primaria e secundaria.

Xa nestes primeiros anos vai ser iniciado nas letras polo seu tío Xoán Bautista Andrade, escritor de poemas en castelán, quen lle presentará sendo aínda moi novo a Castelao.

Estuda bacharelato en Pontevedra e licenciase en Dereito na Universidade de Santiago de Compostela.

No seus tempos de estudante inicia a súa aproximación ó galeguismo da man de Castelao, sendo nomeado presidente do Grupo Autonomista Galego de Estudiantes, afín as Irmandades da fala. Mostra un talento especial

periodístico colaborando esporadicamente coa prensa local

compostelán.

En 1921 licenciase, e comeza a exercer de avogado na Audiencia de Pontevedra. Este mesmo ano é mobilizado para incorporarse á fronte do norte de África, dende onde envía crónicas para o xornal coruñés El Noroeste.

O ano seguinte, por mor dun problema de saúde regresa repatriado a España e ingresa no Hospital Militar da Coruña, onde coincide con Manuel Antonio. Nesta época é cando Valentín Paz-Andrade funda e dirixe o xornal Galicia.

Diario de Vigo, patrocinado polo

cónsul de Chile en Vigo Ernesto Cádiz Vargas.

Galicia… saíu a rúa o 25 de xullo de 1922, contando na redacción con Roberto Blanco Torres, Francisco Pita ou Lustres Rivas. Contaba tamén con Luís Ksado no deseño gráfico, Castelao como caricaturista e as sinaturas dun relevante equipo de colaboradores como Manuel Antonio, Vicente Risco e Villar Ponte. Pretendían facer un xornal de espírito liberal, independente e galeguista e onde a caricatura funcionaba como contrapunto ao editorial.

A partir de 1923 coa Dictadura de Primo de Rivera o xornal ten problemas ca censura e acaba pechando definitivamente en 1926 e Valentín Paz-Andrade, como director, pasa dous meses na cadea en Vigo.

En outono de 1926, retorna a súa actividade profesional como avogado en Vigo, pero sen deixar de lado o seu labor como xornalista e publica en 1928 o seu primeiro libro técnico “Los puertos nacionales de pesca en España. Aportación de Vigo al estudio del problema”, editado pola Unión de Entidades Viguesas.

Principiando o ano 1930 e coincidindo coa caída da ditadura de Primo de Rivera, fúndase en Vigo o Grupo Autonomista Galego, do que será presidente. O longo deste ano e do seguinte mantén unha intensa actividade política participando en numerosos mítines con Castelao, Nuñez Bua, Otero Pedrayo, Vicente Risco, Carballo Calero, Ramón Cabanillas,… Publica “A nosa definición autonomista” en Nos.

(3)

Participa na elaboración do anteproxecto do Estatuto de Galiza, e preséntase como candidato a Deputado das Cortes Constituíntes nas eleccións de xuño de 1931, pero non sae elixido.

No Nadal deste ano xa esta constituído en Pontevedra o Partido Galeguista, sendo Valentín Paz Andrade membro do comité executivo e Alexandre Bóveda secretario xeral.

Durante todo o ano 1932 participa en mitins e asembleas de apoio ao Estatuto. E ferido nun atentado en Vigo, por mediar nunha folga que os mariñeiros sostiñan contra os armadores.

Nos anos seguintes centra a súa actividade profesional no bufete, e rexeita a proposta de Castelao para que ocupe o seu posto na Secretaria Política do Partido Galeguista cando e desterrado a Badajoz.

No 36 Preséntase como candidato da candidatura republicana de centro pola circunscripción de Pontevedra ao Parlamento, pero tampouco esta vez sae elexido. Tralo 18 de xullo é desterrado, primeiro a Verín e nos primeiros días do 1937 a Requeixo da Queixa onde escribe poemas en galego. En abril deste mesmo ano autorízanlle a vivir en Castro Caldelas e mais tarde en Pobra de Trives. A finais de ano levántanlle o desterro e volta a súa actividade no bufete de Vigo, pero en agosto volve a ser detido, e desterrado a Villanueva de la Serena ata finais do 39.

Deste tempo son os poemarios “A serra. Cantos do desterro branco” e

“Sangue na neve. Etopeia da serra”.

No desterro na Serra de Queixa , en Trives coñece a Pilar Rodríguez de Prada , que dous anos mais tarde o 8 de decembro de 1939 convértese na súa esposa, van vivir a Vigo e o 4 de outubro de 1940 nace o seu fillo Alfonso.

Durante a década dos anos 40 dedicase a súa actividade profesional , mais non deixa o xornalismo, colaborando en El Pueblo Gallego, Faro de Vigo, e dirixindo a partir do ano 1942 Industrias Pesqueras , na que ten que asinar, debido á censura, con diferentes pseudónimos (M., Xan Quinto, Mareiro). Neste tempo tamén se fai cargo do asesoramento xurídico da Sociedade de Armadores de Bouzas “La Marítima”.

En 1945, consolídase a tertulia do café Alameda de Vigo onde coinciden Valentín Paz Andrade, Maside, Laxeiro, Lugrís, os Alvarez Blázquez, Antón Beiras, Pegro de Oliver, Fernandez del Riego e Javier Andrade. Aquí xurdirán diferentes iniciativas culturais.

Mantén contactos cos republicanos exiliados e despois da morte de Castelao en 1950 relaciónase cos emigrante e exiliados galegos na Arxentina e intensifica a súa relación co mundo da pesca e a súa colaboración coa FAO (a proposta de Bibiano F.

Osorio-Tafall) para impartir cursos e seminarios sobre economía pesqueira e ordenación xurídica das pesquerías en Valparaíso, México e Bogotá.

Destes anos son as publicacións:

“Producción y fluctuación de las pesquerías”(1952), “Producción y fluctuación de las pesquerías”(1954) e “Principios de economía pesquera”

(4)

co prólogo de Osorio-Tafall. FAO (1954).

Aproveitando estas viaxes, tamén imparte conferencias e colabora en diferentes actividades culturais visitando os seus amigos exiliados e emigrantes. Invitado polo Centro Galego de Bos Aires, participa, por exemplo, nas Xornadas Patrióticas do 25 de xullo, en 1950, en 1957, e en 1966.

Desta continuada e fecunda relación coa Galicia alén mar, xorden diversas iniciativas: en 1950 xestiona dende Vigo a Mostra de Pintores Galegos en Bós Aires;

organiza os premios de periodismo Ramón Mourente, e representa ó Centro Galego de Bos Aires no II Congreso Regional de la Emigración, celebrado en Santiago de Compostela en outubro de 1965.

En xuño de 1957, pola publicación en 1956 dun artigo na revista Industrias Pesqueras do que sigue sendo director, pasa un mes na cadea en Vigo. Unha vez fora continua a súa actividade de viaxes, conferencias e cursos en Bos Aires, Montevideo, Sao Paulo,..

Publica nestes anos “El sistema económico de la pesca en Galicia” e

“Galicia como tarea”, titulado polo autor “Galicia en números vivos”, en Bos Aires e a finais do 59 comeza a publicar este mesmo libro no diario La Noche de Santiago.

O 23 de xuño de 1960 fúndase Pescanova en Vigo con Paz-Andrade como presidente e abrindo o sector pesqueiro galego a unha dimensión revolucionaria, a do conxelado en alta mar.

Nestes anos continua as súas viaxes e publicacións relacionadas ca industria pesqueira e colaborando coa FAO. Tamén traballa no proxecto de creación do Banco Industrial de Galicia.

A dedicación ao tema pesqueiro, non o fai desatender a súa vertente literaria e de compromiso coa lingua publicando nos derradeiros anos desta década “La anunciación de Valle-Inclán” (Bos Aires, 1967),

“Sementeira do vento” coa carta- prefacio de Guilherme de Almeida e ilustracións de Laxeiro (Vigo, 1968) e “La marginación de Galicia”

(Madrid, 1970).

Unha tromboses cerebral e unha alteración cardíaca o manterán afastado durante un tempo desta intensa actividade, pero xa en 1973 reaparece como xerente da Exposición Mundial da Pesca que se celebra por primeira vez a en Vigo e este mesmo ano decide reincorporarse á actividade política.

Trala morte de Franco, Valentín Paz Andrade comeza a participar na Xunta Democrática de Vigo reivindicando a democracia e a autonomía. No ano 1976 entra a formar parte da Comisión Negociadora da Oposición Democrática, a chamada Comisión dos Dez, representando a Galicia como independente. Na convocatoria de eleccións no mes de xuño do ano seguinte sae elixido senador por Pontevedra na Candidatura Democrática Galega Independente.

A principios do ano 1978, le o discurso de ingreso na Real Academia Galega co título A Galeguidade na obra de Guimaraes Rosa e o 5 de decembro de 1985 e

(5)

nomeado Académico da Academia Galega das Ciencias.

Durante os anos 80 recibe numeroso premios: O Pedrón de Ouro, a Cruz de San Raimundo de Peñafort, a Medalla o Mérito Social Marítimo, a Medalla da ciudade de Vigo, a Medalla Castelao da Xunta de Galicia, o Premio Trasalba de Fundación Otero Pedrayo…

Nestes derradeiros anos da sua vida continuan a publicarse recopilacións de artigos como

“Galiza lavra a sua imagen”, colaboracións como os textos do catálogo da exposición montada polo Seminario de Sargadelos

“Castelao, obra gráfico-bibliográfica e documental da súa vida e da súa obra”; o poemario “Cartafol”, homenaxe a Otero Pedrayo e reedicións como a 2ª revisada de

“Castelao na luz e na sombra” e a tradución ao éuscaro de “Pranto matricial”en 1986.

O 19 de maio de 1987 finou aos 89 anos en Vigo. Foi soterrado no panteón familiar en Lérez, Pontevedra.

(6)

P

RÓLOGOS

,

LIMIARES

ALONSO,ELISEO,1924-1996 A rúa do noxo / Eliseo Alonso ; ilustracións Laxeiro ; portada Luís Mariño ; [prefacio Valentín Paz- Andrade. -- [1ª ed.]. -- Vigo : Galaxia, 1977. -- 133 p. : il. ; 20 cm. - - ISBN: 84-7154-264-1. -- DL: VG.

208-1977

CILLERO,ANTONIO

Obra Poética de Antonio Cillero / [Proemio de Valentín Paz-Andrade].

-- La Coruña : Caja de Ahorros de Galicia, 1979. -- 272 p., 4 h. : 1 retr., lám. ; 18 cm

CORNIDE Y SAAVEDRA, JOSÉ

ANDRÉS,1734-1803

Ensayo de una historia de los peces y otras producciones marinas de la costa de Galicia / Joseph Cornide ; estudio preliminar por Valentin Paz- Andrade. -- [Ed. facs.]. -- Sada, A Coruña : Ediciós do Castro, 1983. -- 263 p. ; 19 cm. -- ISBN: 84-7492- 163-5. -- Reprod. facs. da ed. de:

[Madrid] : En la Oficina de Benito Cano, 1788. -- DL: C. 118-1983

DÍAZ ALVAREZ,PEDRO,1917- La Caracola de piedra / Pedro Díaz Alvarez ; [limiar, Valentín Paz- Andrade]. -- Pontevedra : Diputación Provincial de Pontevedra, 1982. -- 108 p. : il. ; 24 cm. -- ISBN: 84-500-7693-5. -- DL:

VG. 246-1982. -- Na portada:

(Premio Municipal Antonio Palacios) Reconquista 82

DÍAZ ALVAREZ,PEDRO,1917- La Caracola de piedra / Pedro Díaz Alvarez ; [limiar, Valentín Paz- Andrade]. -- [2ª ed.]. -- Pontevedra : Diputación Provincial de Pontevedra, Departamento de Publicaciones, 1987. -- 108 p. : il. ; 24 cm. -- ISBN: 84-500-7693-5. -- Texto en español e pés de fotos en galego. -- Bibliogr. : p. 107-108. -- DL: VG. 99-1987

DÍAZ ALVAREZ,PEDRO,1917- A Caracola de pedra : percorrido polo barrio histórico de Vigo / Pedro Díaz Alvarez ; [limiar, Valentín Paz- Andrade]. -- 3ª ed. -- Vigo : Concello de Vigo, Plan Urban, 1998. -- 169 p. : il. ; 21 cm. -- ISBN: 84-500-7693-5.

-- Bibliogr. : p. 167-169. -- DL: VG.

800-1998

EIROA DEL RÍO,FRANCISCO

La Pesca artesanal en Galicia / [prólogo Valentín Paz-Andrade]. -- Sada : ed. do Castro, 1986. -- 191 p. : il. ; 18 cm. -- (Serie liminar.

Etnografía). -- ISBN: 84-7492-295- X. -- DL: C. 272-1986

KSADO,1890-1972

Estampas compostelanas / por Ksado ; [prólogo de V. Paz- Andrade]. – [Santiago de Compostela : Estudios Ksado], 1948 (Vitoria : Huecograbado Fournier). - - 60 h., [56] h. de lám. ; 27 cm NEIRA VILAS,XOSÉ,1928-

Encrucilladas / Xosé Neira Vilas ; [ilustracións de Xohán Ledo e Posada ; prólogo, Valentín Paz- Andrade]. -- Vigo : Galaxia, 1980. -- 345 p., 3 h. : il. ; 20 cm. -- ISBN: 84- 7154-343-5. -- Contén: Xente no

(7)

rodicio - Camiño bretemoso - A Muller de ferro. -- DL: VG. 12-1980 REIGOSA,CARLOS G.,1948- As Pucharcas da lembranza / Carlos G. Reigosa ; [limiar, Valentín Paz- Andrade]. -- Vigo : Edicións Xerais de Galicia, 1986. -- 149 p. ; 21 cm. -- ISBN: 84-7507-215-1. -- DL: M.

5000-1986

VILLAVERDE,LUIS,1891-1967 Mariscos de Galicia : Como son, como viven, como se pescan y como se comen / Prólogo y notas al texto (numeradas) de Valentín Paz- Andrade. -- La Coruña : Ediciós do Castro, 1974. -- 257 p., 2 h., XLV lám. col. ; 17 cm. -- ISBN: 84-85134- 00-1. -- DL: C. 261-1974

VILLAVERDE,LUIS,1891-1967 Mariscos de Galicia : [Como son, como viven, como se pescan y como se comen] / [Luis Villaverde ; prólogo de Valentín Paz-Andrade]. - - 2ª ed. -- A Coruña : Ediciós do Castro, D.L. 2001. -- VII, 257 p., XLV lám. col. : il. ; 17 cm. -- ISBN:

84-8485-021-8. -- Bibliogr.: p. 253- 257. -- DL: C. 1485-2001

(8)

L

IBROS

PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Antoloxía / Valentín Paz-Andrade ; edición e limiar Xan Carballa. -- Vigo : Galaxia, 2012 imp. -- 164 p. ; 19 cm. -- ( Letras galegas (Galaxia)).

-- ISBN: 9788498654189. -- DL: VG.

84-2012

La Anunciación de Valle-Inclán / Valentín Paz-Andrade ; prólogo de Eduardo Blanco-Amor. -- Buenos Aires : Losada, 1967. -- 171 p. ; 18 cm. -- ( Biblioteca de autores contemporáneos (Losada) ; 331) PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

La Anunciación de Valle-Inclán / Prólogo de Eduardo Blanco-Amor . - - 2ª ed. -- Madrid : Akal, 1981. -- 228 p., 1 h. ; 18 cm. -- ( Arealonga (Akal) ; 49). -- ISBN: 84-7339-537- 9. -- DL: M. 9077-1981

El Capital como factor del desarrollo de Galicia. -- La Coruña : Banco del Noroeste, 1970. -- 2 h., 50 p., 1 h. ; 21 cm

Cartafol de homenaxe a Ramón Otero Pedrayo. -- Trasalba, Ourense : Publicacións da Fundación Otero Pedrayo, 1986. -- [9] h. ; 28 cm. -- DL: VG. 207-1986

Castelao na luz e na sombra. -- Sada : Ed. do Castro, 1982. -- 613 p., 13h. : grab. ; 22 cm. -- ( Documentos para

a historia contemporánea de Galicia (Ediciós do Castro) ; 2). -- ISBN: 84- 7492-129-5. -- DL: C. 678-1982 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Castelao na luz e na sombra . -- 2ª ed. rev. e ampl. -- Sada : Edicións do Castro, 1986. -- 615 p. : il. ; 21 cm. -- ( Documentos para a historia contemporánea de Galicia (Ediciós do Castro) ; 2). -- ISBN: 84-7492- 129-5. -- DL: C. 406-1986

Cen chaves de sombra / Valentín Paz-Andrade ; limiar de Lorenzo Varela ; ilustracións de Laxeiro. -- A Coruña : Ediciós do Castro, imp.

1979. -- 133 p. : il. ; 19 cm. -- ( Poesía (Ediciós do Castro)). -- ISBN: 84- 7492-007-8. -- DL: C. 279-1979 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

El Concepto de zona económica en el nuevo derecho de la mar. -- La Coruña : Club de Dirigentes de Empresa, Cámara Oficial de Comercio, Industria y Navegación, D.L. 1973. -- 16 p. ; 24 cm. -- ( Ciclo la mar (Club de Dirigentes de Empresa de la Cámara de Comercio)). -- DL: C. 81-1973

Epistolario / Valentín Paz-Andrade ; edición ao coidado de Charo Portela Yáñez e Isaac Díaz Pardo. -- Sada, A Coruña : Ediciós do Castro, 1997. -- 305 p ; 21 cm. -- ( Documentos (Ediciós do Castro) ; 134). -- ISBN:

84-7492-841-9. -- DL: C. 641-1997 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

A Galecidade na obra de Guimaraes Rosa / Valentín Paz-Andrade ;

(9)

introducción de Paulo Ronai ; epílogo de Alvaro Cunqueiro. -- Sada, A Coruña : Ediciós do Castro, 1978. -- 230 p., 1 h. : lám. ; 19 cm. -- ( Ensaio (Ediciós do Castro)). -- ISBN: 84-85134-92-3. -- DL: VG.

114-1978

Galicia como tarea. -- Buenos Aires : Ediciones Galicia del Centro Gallego de Buenos Aires, [1959]. -- 172 p., 2 h. : grab. ; 23 cm

Galiza lavra a sua imagen. -- Sada : Ediciós do Castro, 1985. -- 220 p. : il. ; 19 cm. -- ISBN: 84-7492-258-5 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

O home dentro do sabio : Pedro Joseph de Bermés (1770-1824) / discurso lido no acto da sua presentación por Valentín Paz Andrade ; e resposta [de] Enrique Vidal Abascal. -- Santiago de Compostela : Real Academia Galega de Ciencias, 1985. -- 66 p. ; 24 cm. -- DL:C. 1128-1985

O Legado xornalístico de Valentín Paz-Andrade / [publicación ó coidado de Tucho Calvo]. -- A Coruña : La Voz de Galicia, 1997. -- 144 p. : il ; 24 cm. -- ( Biblioteca gallega (La Voz de Galicia)). -- ISBN:

84-88254-53-9. -- DL: C. 1237-1997 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

La Marginación de Galicia. -- Madrid : Siglo XXI de España Editores, 1970. -- VIII, 359 p. : grab., lám. ; 21 cm. -- ( El Mundo del

hombre (Siglo XXI)). -- DL: M.

13882-1970

Pranto matricial / V. Paz-Andrade ; versión castelán de María de Villarino ; debuxos de Colmeiro, Maside, Souto e Torres. -- Buenos Aires : Ediciones Galicia del Centro Gallego, imp. 1955. -- 35 p., 2 f. : lám. ; 23 cm.

Pranto matricial . -- [3ª ed.] . -- La Coruña : Ediciós do Castro, 1975. -- 94 p., 2 h. : il. ; 19 cm. -- ISBN: 84- 85134-04-4. -- DL: C. 5-1975. -- Edición pentalingüe, portuguesa, vasca, catalana e castelán.

Pranto matricial ; e outros poemas . -- [Ed non venal] . -- Santiago de Compostela : Compostela, 1992. -- 92 p ; 21 cm. -- ( El correo gallego.

Biblioteca 114 ; 89). -- ISBN: 84- 85553-100. -- DL: C. 64-1992

Principios de economía pesquera. -- Santiago de Chile : Oficina Regional de la FAO, Organización de las Naciones Unidas para la Agricultura y la Alimentación, [1954]. -- 201 p. ; 23 cm. -- Precede ó tít.: Primer Centro Latinoamericano de Capacitación Pesquera Valparaíso, Chile, 1952. -- Na cub.: Cursos de capacitación pesquera

Producción y fluctuación de las pesquerías : (esquema de la explotación española de recursos marinos). -- [1ª ed.]. -- Madrid :

(10)

Ediciones de Unesa, 1954. -- 154 p : il ; 22 cm.

Los Puertos nacionales de pesca en España : Aportación de Vigo al estudio del problema. -- [Vigo] : Unión de Entidades Viguesas, 1928.

-- 38 p., 2 h. pleg. : il. ; 26 cm. -- [lo escribió V. Paz-Andrade]

Sementeira do vento / Valentín Paz- Andrade ; ilustracións de Laxeiro ; carta-prefacio de Guillerme de Almeida. -- Vigo : Galaxia, 1968. -- 126 p. ; 19 cm. -- ( Salnés. Colección de poesía galega ; 26). -- DL: VG. 61- 1968

Sistema económico de la pesca en Galicia. -- [Buenos Aires] : Citania, imp., 1958. -- 34 p., 1 h. : lám. ; 25 cm. -- ( Martín Sarmiento)

Valentín Paz-Andrade, a memoria do século / [entrevista de] Tucho Calvo. -- Sada : Ediciós do Castro, 1998. -- 471 p. : il. ; 21 cm. -- ( Documentos para a historia contemporánea de Galicia (Ediciós do Castro) ; 142). -- ISBN: 84-7492- 904-0. -- DL: C. 1792-1998

Valentín Paz-Andrade, a memoria do século XX / [entrevista de] Tucho Calvo. -- Cesuras : Biblos Clube de Lectores, D.L. 2011. -- 472 p. : il. ; 22 cm. -- ISBN: 9788415086123. -- DL:

C. 2534-2011

(11)

A

RTIGOS EN MONOGRAFÍAS

A Isaac Díaz Pardo: prisión de Vigo, 26, San Xoán, 1957

Artigo de: Valentín Paz-Andrade . -- [Vigo] : SIPSA, DL 1999. -- P. 17-20.

-- Texto en galego e castelán

Auge y depresión de las industrias de la pesca

Artigo de: Aspectos económicos y jurídicos de Galicia . -- Vigo : Galaxia, 1952. -- P. 47-59

O Bou Eva

Artigo de: A guerrilla antifranquista e os guerrilleiros de Galicia na voz dos poetas : poemas de Rafael Alberti... / edición, prólogo e notas de Xesús Alonso Montero ; edición ó coidado de Xosé Ramón Fandiño . -- Catoira : Concello de Catoira, DL 2002. -- P. 60. -- Data do poema:

1976

Cando ti volvas__

Artigo de: Presencia de Castelao na Academia : textos inéditos e outras páxinas / edición de Xesús Alonso Montero ; [limiar, Francisco Fernández del Riego] . -- A Coruña : Real Academia Galega, 1999. -- P.

63. -- O texto foi escrito en 1955 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Castelao, el hombre y el artista Artigo de: Xornalistas con opinión II : escolma de textos / edición, Rosa Aneiros Díaz, Xosé López García, Marta Pérez Pereiro, Víctor F.

Freixanes . -- Santiago de Compostela : Consello da Cultura Galega ; : Vigo : Galaxia, DL 2010. -- P. [206]-210

Claves geoeconómicas de la producción pesquera

Artigo de: Temas marítimos . -- Santiago de Compostela : Universidad, Secretariado de Publicaciones, 1981. -- P. 29-38

Evolución del sector pesquero en Galicia

Artigo de: Perspectivas de Galicia ante el segundo Plan de Desarrollo . -- La Coruña : Instituto José Cornide de Estudios Coruñeses, 1969. -- P.

77-103

A evolución tras-continental da lingua Galaico-Portuguesa

Artigo de: O porvir da Lingua Galega . -- Lugo : Círculo de las Artes.

Instituto de Estudios, 1968. -- P.

115-132

A fonte da ferrería

Artigo de: Pontevedra literaria / [edición,] Ana Acuña Trabazo, Carme Blanco Ramos, Eloi Gestido de la Torre, Xosé Abilleira Sanmartín . -- Pontevedra : Concello, Concellaría de Cultura ; [A Coruña] : Fundación Caixagalicia, DL 2007. -- P. 296-298

Galicia, en el umbral de la autonomía

(12)

Artigo de: Xornalistas con opinión II : escolma de textos / edición, Rosa Aneiros Díaz, Xosé López García, Marta Pérez Pereiro, Víctor F.

Gallástegui, na hora e na obra

Artigo de: Homenaje a Cruz Gallástegui Unamuno : ciclo de conferencias / organizado por la Academia Gallega de Ciencias, Diputación Provincial de Pontevedra, Caja de Ahorros Provincial . -- Pontevedra : Servicio Agrario de la Diputación Provincial, 1985. -- P. 171-191

A ideia e a masa: sentimiento e razón da autonomía

Illa do amor, illa da morte

Artigo de: Homenaxe ós tres poetas medievais da ría de Vigo : Martín Codax, Mendiño, Johán de Cangas / Xesús Alonso Montero (ed.) . -- A Coruña : Real Academia Galega, 1998. -- P. 147-148

Illa do amor, illa da morte : para Alvaro Xil Varela

Artigo de: Poemas pola memoria (1936-2006) : ano da memoria 2006 / edición e introdución de Manuel Fernández Rodríguez . -- [Santiago de Compostela] : Xunta de Galicia, Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural, 2006. -- P. 61-62.

-- Nota o final do poema: Cen chaves de sombra, 1979

Intervenciones de Valentín Paz- Andrade en el Senado: debate sobre el Proyecto de Ley de Zona Económica Exclusiva, 9 febrero 1978 Artigo de: Valentín Paz-Andrade . -- [Vigo] : SIPSA, 1999. -- P. 47-53 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Lembranza de Xoán Manoel Pintos Artigo de: Pontevedra literaria / [edición,] Ana Acuña Trabazo, Carme Blanco Ramos, Eloi Gestido de la Torre, Xosé Abilleira Sanmartín . -- Pontevedra : Concello, Concellaría de Cultura ; [A Coruña] : Fundación Caixagalicia, DL 2007. -- P. 112

Líneas de afinidad entre Valle- Inclán y Castelao

Artigo de: Simposio Internacional sobre Valle-Inclán (1986. Madrid).--

$bBusca y rebusca de Valle-Inclán : quimera, cántico : ponencias, comunicaciones y debates sobre Valle-Inclán, mayo 1986 : Valle- Inclán y su tiempo hoy / director del simposio y edición, Juan Antonio Hormigón . -- Madrid : Instituto Nacional de las Artes Escénicas y de la Música, DL 1989. -- P. 251-255 (v.2)

(13)

El Milagro de ríos olvidados

Artigo de: Festejos que la Casa de Galicia celebrará en honor del Apóstol Santiago, días 13 al 27 de julio . -- [Bilbao] : [s.n.], DL 1975 (Tipografía Bilbaina). --. -- Sacado do libro "Galicia como tarea"

A nosa definición autonomista

Artigo de: Pensamento galeguista do século XX / [recopilador], Francisco Fernández del Riego . -- Vigo : Galaxia, 1995. -- P. [165]-172

Noso Alexandre, mártir

Artigo de: Poemas pola memoria (1936-2006) : ano da memoria 2006 / edición e introdución de Manuel Fernández Rodríguez . -- [Santiago de Compostela] : Xunta de Galicia, Dirección Xeral de Creación e Difusión Cultural, 2006. -- P. 109- 110. -- Nota o final do poema: Cen chaves de sombra, 1979

Ode sin pranto ás cinzas resgatadas Artigo de: Presencia de Castelao na Academia : textos inéditos e outras páxinas / edición de Xesús Alonso Montero ; [limiar, Francisco Fernández del Riego] . -- A Coruña : Real Academia Galega, 1999. -- P.

83-87. -- O texto foi escrito en 1984 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

La Población y la depresión agro- económica de Galicia

Artigo de: Problemas y soluciones del desarrollo económico de Galicia / editor literario José B. Terceiro . -- Algorta (Vizcaya) : Zero, 1972. -- P.

39-60

El porvenir de Vigo en el porvenir de Galicia

O senso creacional da autonomía Artigo de: Pensamento galeguista do século XX / [recopilador], Francisco Fernández del Riego . -- Vigo : Galaxia, DL 1995. -- P. 172-174

Os silencios de Fermín

Artigo de: Fermín Penzol : unha obra para un país / edición, María Dolores Cabrera, Henrique Monteagudo . -- [Vigo] : Galaxia : Fundación Penzol, DL 2010. -- P.

27-28

La Sociedad y la Economía

Artigo de: Los Gallegos . -- Madrid : Istmo, 1976. -- P. 45-93

Transferencias etnológicas de Galicia en el Brasil ulterior

Artigo de: Estudios regionales : II Reunión de Estudios Regionales, Islas Canarias, 2 al 6 de mayo de 1975 / dirección, presentación y sistematización de este volumen, a cargo de Fernando Fernández Rodríguez y Santiago Alegre Gómez . -- Madrid : Instituto Nacional de

(14)

Prospectiva y Desarrollo Económico, 1976. -- P. 397-403

Valentín Paz-Andrade : [carta a Emilio González López]

Artigo de: Cartas a Emilio González López / selección e introducción de Xan Arias-Andreu Rodríguez. . -- Iñás-Oleiros (A Coruña) : Trifolium, 2006. -- P. 163-170

(15)

L

IBROS EN COLABORACIÓN

CASTELAO : exposición gráfico- bibliográfica e documental da súa vida e da súa obra : na sá de exposicións do Centro Cultural

"Cidade de Vigo" : do 14 ao 31 de maio de 1985 / montada polo Seminario de Sargadelos ; patrocinada polo Concello de Vigo ; [texto, Valentín Paz-Andrade]. -- [s.l.] : [s.n.], D.L. 1985 (Sada : Gráficas do Castro). -- [12] p ; 27 cm. -- DL: C. 505-1985. -- Tít.

tomado da cub.

CASTELAO NA VOZ DOS POETAS / R. Cabanillas, A. Iglesia Alvariño, Avelino Díaz, X. Nieto Pena, V. Paz- Andrade, Angelo César, E. Blanco- Amor, X. Neira Vilas, A. López Casanova, Lorenzo Varela, Darío Xohan Cabana, Manuel María, M.

Lueiro Rei, Rafael Dieste. e Aportaciós pra unha bibliografía de Castelao / Xesús Alonso Montero, Epifanio Ramos de Castro, Ricardo Palmás Casal. -- [Sada] : Ediciós do Castro, 1970. -- 112 p. : il. ; 19 cm. -- D.L.: C. 665-1970

DISCURSOS PRONUNCIADOS ODÍA DA GALIZA NO MITÍN CELEBRADO NO TEATRO GARCÍA BARBÓN DE

VIGO / Ramón Otero Pedrayo, Alonso R. Castelao, Valentín Paz- Andrade. -- Vigo : Edicións do Grupo Autonomista Galego, 1930. -- 47 p. ; 28 cm. – Publicado en: Nós.

Suplemento. -- Ed. facsímil. -- T. 1 DOCE GALLEGOS / entrevistas de]

Victor Freixanes. -- Barcelona : Plaza & Janés, 1979. -- 302 p., 10 p.

de lám. ; 19 cm. -- ISBN: 84-01- 37026-4. -- DL: B. 17537-1979

Los Gallegos / Gustavo Fabra, Ramón Otero Pedrayo, Virgilio

González, Valentín Paz-Andrade, Xosé Ramón Barreiro Fernández, Xesús Taboada Chivite, Francisco Rodríguez, Basilio Losada Castro, María del Carmen Pena, Francisco Díaz-Fierros, Manuel Iglesias Corral, Andrés Torres Queiruga, Ricardo Palmás, Antonio Odriozola.

-- Madrid : Istmo, D.L. 1976. -- XV, 547 p. ; 18 cm. -- ( Fundamentos (Istmo) ; 53). -- ISBN: 84-7090- 006-4. -- D.L.: M. 23497-1976

LOS GALLEGOS / Gustavo Fabra, Ramón Otero Pedrayo, Virgilio González, Valentín Paz-Andrade, Xosé Ramón Barreiro Fernández, Xesús Taboada Chivite, Francisco Rodríguez, Basilio Losada Castro, María del Carmen Pena, Francisco Díaz-Fierros, Manuel Iglesias Corral, Andrés Torres Queiruga, Ricardo Palmás, Antonio Odriozola.

– [2ª ed.]. -- Madrid : Istmo, D.L.

1984. -- XV, 547 p. ; 18 cm. -- ( Fundamentos (Istmo) ; 53). -- ISBN:

84-7090-006-4. -- D. L.: M. 26157- 1984

Valentín Paz-Andrade, a memoria do século / [entrevista de] Tucho Calvo. -- Sada : Ediciós do Castro, 1998. -- 471 p. : il. ; 21 cm. -- ( Documentos para a historia contemporánea de Galicia (Ediciós do Castro) ; 142). -- ISBN: 84-7492- 904-0. -- DL: C. 1792-1998

Valentín Paz-Andrade, a memoria do século XX / [entrevista de] Tucho Calvo. -- Cesuras : Biblos Clube de Lectores, D.L. 2011. -- 472 p. : il. ; 22 cm. -- ISBN: 9788415086123. -- DL:

C. 2534-2011

(16)

SEOANE,LUÍS,1910-1979

Fardel de eisilado / Luís Seoane.

Pranto matricial / Valentín Paz Andrade. -- [A Coruña] : La Voz de Galicia, D.L. 2002. -- 93 p. ; 23 cm. - - ( Biblioteca galega 120 ; 29.). -- ISBN: 84-9757-037-5(La Voz de Galicia); 84-8302-817-4(Edicións Xerais). -- DL: C. 794-2002

(17)

T

RABALLOS EN PUBLICACIÓNS PERIÓDICAS

GALICIA: DIARIO DE VIGO / director Valentín Paz Andrade. -- Vigo : [s.n.], 1922-[1926]. -- v. ; 63 cm. -- Diaria. -- N. 1 (25 xul. 1922)- 1926. -- Tit. tomado da cabeceira. -- Desapareceu definitivamente o 15- IX-1926

INDUSTRIAS PESQUERAS: revista marítima quincenal. -- Vigo : S.I.P.S.A. Servicios Industriales Pesqueros, 1927-. -- v. ; 28 cm. -- ISBN: 0212-7202. -- Quincenal. -- Descrición baseada no n. 419 (1 oct.

1944). -- Desde 1942 foi director Valentín Paz Andrade. -- Tít.

tomado da cub.

Agora eres canción..

Artigo de: Grial. -- T. 16, n. 61 (xul.- set. 1978). -- p. 342-344

El agua, la tierra y el vino / por V.

Paz Andrade

Artigo de: Mundo gallego : revista de Galicia en América. -- Ed.

facsímil. -- N. 1, (1951). -- p. 7-8 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Arosa : La isla del pulpo / Mareiro Artigo de: Galicia emigrante. -- Ed.

facsímil. -- Año 2, n. 15 (nov. 1955). - - p. 17-18, 37

Arosa: la isla del pulpo : Carballino, Monforte y Orense, máximos consumidores del suculento cefalópodo / Mareiro

Artigo de: La Noche : Suplemento del sábado. -- Ed. facsímil. -- N. 6 (1949). -- p. 6

El artista

Artigo de: Tapal. -- Ed. facsímil. -- N. 8 (1954). -- p. 13

Balance de la pesca española en 1977 / Mareiro

Artigo de: Anuario de Vigo. -- (1978). -- p. 59-62

Bouzas en perspectiva económica Artigo de: Fiestas de Bouzas. -- (1960). -- p. 13-14

Castelao: el hombre y el artista

Artigo de: La Noche : Suplemento del sábado. -- Ed. facsímil. -- N. 13 [i.e. nº 14], (1950). -- p. 1

Castelao con Pontevedra ao fondo / por V. Paz Andrade

Artigo de: Lérez (Buenos Aires, 1962). -- Ed. facsímil. -- Ano 1962. -- p. 82-83, 85

Castelao en "Nós"

Artigo de: Boletín de la Real Academia Gallega. -- T. 32, n. 357 (1975). -- p. 99-101

Castelao, con Pontevedra ao fondo Artigo de: Grial. -- T. 13, n. 47 (xan.- marzo 1975). -- p. 102-107

(18)

Castelao, con Pontevedra ao fondo Artigo de: Lareira. -- N. 3 (dic.

1953). -- p. 11-13

El Cincel de Failde

Artigo de: Galicia emigrante. -- Ed.

facsímil. -- Año 2, n. 15 (nov. 1955). - - p. 6-7, 36

La Ciudad y su destino económico Artigo de: Nodales. -- Mayo, (1959).

-- p. 19-20

La Ciudad y su destino económico Artigo de: Nodales. -- Ano 1987. -- p.

7-8

Coia nova e Bouza vella

Artigo de: Fiestas de Bouzas. -- (1969). -- p. 13-15

La Depresión del sector rural

Artigo de: Revista financiera / Banco de Vizcaya. -- N.

extraordinario (jul. 1967). -- p. 7-25 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Los derechos sobre el espacio marítimo

Artigo de: Revista general de legislación y jurisprudencia. -- Año 108, segunda época, t. 40, n. 6 (jun.

1960). -- p. 767-780

O Desenvolvemento económico de Galiza

Artigo de: Vieiros. -- Ed. facsímil. -- T. 3 (1965)

A Dor da paisagem

Artigo de: Cadernos do povo. -- N.

15-18, (1990). -- p. 14

La Economía gallega y la misión biológica

Artigo de: Galicia : revista del Centro Gallego (Montevideo). -- Vol.

3, n. 166, (1930). -- p. 1-2

Estampa económica de Valdeorras Artigo de: Galicia emigrante. -- Ed.

facsímil. -- Año 4, n. 28 (mayo 1957). -- p. 16

Estampa económica de Valdeorras / por V. Paz de Andrade

Artigo de: Valdeorras. -- Ano 1955. - - p. 3-4

A Fonte autobiográfica na narrativa de Castelao

Artigo de: Grial. -- N. . 71 (xan.- marzo 1981). -- p. 1-9

A Fonte galega de Guimaraes Rosa Artigo de: Temas de O Ensino. -- N.

6/10 (1986). -- p. 219-233

(19)

Galicia, el hombre y la mar

facsímil. -- Año 2, n. 9 (feb. 1955). -- p. 16-17

Galiza, Pintos e Castelao

Artigo de: Galicia : revista del Centro Gallego de Buenos Aires. -- N. 604 (1975). -- p. 100-101

Gonzalo de Vigo: grumete, navegador y descubridor

Artigo de: Nodales. -- Ano 1985. -- p.

12-13

El hombre

Artigo de: Tapal. -- Ed. facsímil. -- N. 8, (1954). -- p. 13

O Home e o poeta en Curros

Artigo de: Lar (Buenos Aires). -- N.

213, (1951). -- p. 35

La Incorporación de Bouzas a la Historia pesquera

Artigo de: Fiestas de Bouzas. -- (1957). -- p. 12-13

Lá longe..

15-18, (1990). -- p. 16

Marco y prólogo

O Nemigo

Artigo de: Fouce. -- Ed. facsímil. -- Ano 2, n. 42 (outuno 1931). -- p. 3 Paz-Andrade, Valentín, 1898- 1987

A Noite grande de Bouzas

Artigo de: Fiestas de Bouzas. -- (1959). -- p. 13

A Nosa definición autonomista Artigo de: Nós : boletín mensual da cultura galega. -- Ed. facsímil. -- Ano 12, n. 80 (15 ag. 1930). -- p. 159-164 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

A Nosa defiñición autonomista

Artigo de: Nos. Suplemento. -- Ed.

facsímil. -- T. 1. -- Forma parte do

suplemento "Discursos pronunciados o Día da Galiza no

mitín celebrado no Teatro García Barbón de Vigo". --Vigo : Edicións do Grupo Autonomista Galego, 1930 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Os Novos valores

Artigo de: Rexurdimento. -- Ed.

facsímil. -- 2ª época (feb. 1923). -- p.

[10] = p. 70

Oración por Cabanillas morto

Artigo de: Lar (Buenos Aires). -- 304, (1960). -- p. 35

As Ovellas de Joyce

Artigo de: Nordés. -- N. 4, (1976). -- p. 22

(20)

Parábola del Santeiro

Perspectiva e contrapunto da obra de Blanco Amor

Artigo de: A Nosa Terra. A nosa cultura. -- N. 3 (abr. 1993). -- p. 5-10 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

O pino de Beni-Hassan

Artigo de: Alborada : publicación literaria. -- Ed. facsímil. -- Nº extraord. (xullo 1922). -- p. 99-100 [Paxinación do facsímil].

Os Pontevedreses que Pontevedra esquece

Artigo de: Nodales. -- Ano 1999. -- p.

50

Pranto matriarcal : In Memorian Artigo de: Irmandade. -- N. 34 (en.

1969). -- p. 5

Prefiguración da revista

Artigo de: Nós : boletín mensual da cultura galega. -- Ed. facsímil. -- Ano 50, n. 145 (30 outubro 1970). -- p.

47-48

Prioridad atlántica de la gran ciudad Artigo de: Anuario de Vigo. -- (1955- 1956). -- p. 11-12

Quando voltares

15-18, (1990). -- p. 18

O Que todo galego choraría

15-18, (1990). -- p. 13

Romance da moza e o mar

Artigo de: Nordés. -- N. 1, (1975). -- p. 11

Sentimento e ideial

Artigo de: Fouce. -- Ed. facsímil. -- Ano 2, n. 30 (avril 1931). -- p. 3 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

O símbolo do árbore

Artigo de: Alborada : publicación literaria. -- Ed. facsímil. -- Nº extraord. (xullo 1922). -- p. 97-98 [Paxinación do facsímil]

A Suxestión do mando

Artigo de: Fouce. -- Ed. facsímil. -- Ano 2, n. 29 (marzo 1931). -- p. 1 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

A Terra e os sinos

15-18, (1990). -- p. 15

Teu destino

15-18, (1990). -- p. 17

(21)

Os Trinta días de Castelao na URSS Artigo de: Grial. -- N. 75 (en.-marzo 1982). -- p. 35-44

Vai a Padrón "meu Cambados"

facsímil. -- Año 5, n. 34 (abr.-mayo 1958). -- p. 15

Verbas o povo

Artigo de: Fouce. -- Ed. facsímil. -- Ano 3, n. 44 (xan. 1932). -- p. 3 PAZ-ANDRADE, VALENTÍN, 1898- 1987

Vidas converxentes e mortes paralelas

Artigo de: Grial. -- N. 65, (1979). -- p. 311-320

Vigo como puerto bacaladero en 1968 / Mareiro

Artigo de: Anuario de Vigo. -- (1969). -- p. 57-58

A voz de Curros