In Tit. Dig. De verborum et rerum significatione commentaria amplissima ...

(1)

fmns.

Conuentiones,

idcm dieetur modo proprietarius, modo pofrcíTor.- veluti vtiiis dominus vt vaffallus ratione domini fuperioris eil vniis dommus.at ratione mferiorif phy tcut?,auc alccrius,ide vaffallus erit direfrus.de quo dominio vtili & dircü*

& A lex.in l.fi quis vi.§,diffcrcntia.ff.dc acquir.poffcii.picne de R ip a in rub.de ° 8^0 . .0- ^ Q uondam dominus,apud lurifc.in i.i.§.m beftiis.ft.ii quadrup.pauper.f?g

eft olim dominus,quomodocunque definat dom inus.gio.& dofran i.cms.vb?^

ccrt.pet. D omini locorum,in l.in diem.il.de aqua plu. arc. h ü ®"iu sx d i¿ a j/Q I mortuo infer.&fimilcs locutiones.

m e inpropriu f Q uxdam conucntiones in fuo nomme non ilant,videlicet generis, fed fo pm • fiomen tranf- nomen tranfeunt,id eil fpeciali nomine vocantur,vt emptio,qux non fiat m foo p f/tnt. nomine,do vt des,fed tranfit in nomen emptionis.l.iurifgentium.in pnnc. de

ff Interdum proprietas verborum capitur pro forma,quaiitate,& iubilantia verb vt in Lz.ff.de afr.& obiig.plene docct Federic.in trafr.de mterpreta.legum,maximc t e , quam Alciat. tranfcripfit in lib. i. & feq. dc verb. fignif. Aha de proprietate videbi^

rub.de cauf poffeff. per interpretes.

Tojfeffio pro ^ Poffefiionis verbum.?oScisio hic accipitur pro iurc p ro p rio re i, & fic pro dominio proprietate. poffeiTa/fed hoc interdum ,vt h ic,& m I.i.§.Sc?u oIaaitpoffefsionis fnnumfieri.ff.ii?,’ ^

teftam .íibercírciuff.fuer.vb¡glo.I.m agisputo.§.nonpafsim .dereb.corum .U ibertu¡.§fo!!

ratio poffefsionis.ad municip.l.mcdicus.dc var.& extraord.cognit.ibi,fuas poffefsfones l Lucius.ff.de euifrio.c.cum tu.de vfur.ibi,poffefsiones vero,qux de vfuris comparat?fijp,-*

debent vendi,& ipfarum pretia his,a quibus vfurx funt cxtorcx,reftitui.Et ius canonicui?

ita fxpifsime vtitur,& Imperator in l.cum te.i.C.ne vxor pro marito.

1

. x. de proba. 1. cum res.de cpntrah.empt.l.fi quidem.de don.inter vir.& vxor.i.fi aquam.de feruit.& aqua.l.qu) cunquc.t.a6l.ius,86 Uj quibus.de fund.patrimo.lib.ir.i.i.de fund.rer.priuat.ibidem.Habe- tur Ecclef 5.c.noli atten dere ad poffefsiones iniquas.& ibidem c.33.rion dederis alij polTef- fionem tuam. Archid.in c,parochta.iAq.i.Barba.in c poiTefsiones.de reb.ecclef nó alienan l a f multa iura cumulat in confil.224.principalc.col. pen. in 2.V0I.& in ¿.nihil commune' Lnaturaliter.ff.de aequir.poíTeíT.qux repetit in Ltraditionibus.C.de pafr.& D ecin c. cum vcnerabilis.3.no.dc cxcep,& hoc eft ad fequen tia v tiie.

Le gare& ven ^ Primo fi qnis legauerit fuas poffefsioncs,dommium illarum,quod habet, leaaffe vi- dere pitffejfio- hicBar.AIexand.& alij in I.i.in princ.St ¿.fi vir.ff.deacquir.poffeíT. ^ nesjHos. ^ Prxterea fi quis venditpoffefsiones fuas, videtur carum proprietatem vendere: quia

poflefsionis verbumtunc proprietatem denotat,vthic,&iuribus fuperiusaddufris.

ZdenXlfZio ^ A dhxc fi Princeps concefferit poffefsiones fuas talis loci, videtur quoque proprieta- ncs fuas ’, & temconcedere.I.z.C.de bon.vocant.lib.io.quiabencficiumPrincipiseftplenifsimcintcr- proprietaié do pretatidum.l.fi.ff de conft.Princip.fic fcribit Barba.in c.ex iitens.in i.no.de confuetud.

mrevidetur. ^ Item fi quis pignori dederit poffefsiones fu a s, illarum proprietatem dediffe videtur pignon pignori.non vfum.l.i.C.fi pignus ptg.no.datum fir.vbi Bal.per illum tex.fioc docet.

piffeijfijiSi. ^ ^ Infuper fi quis poffefsiones fuas donet,vel alienet, non folum proprietatem alienare oHoqueZmTe ''H e ru r, 'fed & iurifdifrionern inhxrentem territorio, & poiTefsionibus .-Tecus fi perfonz T¿áí£Kr,{«foo/"£H?rear.BaI.inc.i.col.i.&feq.de capi.qui curiam vendi.S^Feli.in c.Rodulphus.col.io.dc feffionesdonat. refcr!p.verric.territorium.01drad.confil.252.& Ia fin l.i.col.vlr.ff.dciurifdióf.om.iudic.

Tüífdere bona c Adde quod fi lurifc. dicat, heredes pofsidere debere bona defunfri, intelligitur non

^

7

^d(Z\n

7

k ~ H H ra quoad poíTefsioncm,fed&propriecatem.I.2.in fi.ff.de bon.eorum, qui ante fenten, niort.fibiconfc.

ResmoUksno f F t quamuis poffefsionis appellatione res etiam mobiles contineantur,Iicet vilis & ab- tnine poffeflio- i?fra fit earum poiTefsio,vt dicit lurifconfuLin l.fi rcm.fi.de acquir.poffeff &■ dicuntur vfu*

niscontinecur. capi,& fic pofsidcri.¿.furtiux. Inft. de vfuca,l.i.C.decommun.rer.alicna.Lfi.de compenfi.

Guido Pape in ftatuto,fi quis per litcras.in verb.rei.habetur laco.c.i. Et fuit poffefsio eiiis feptem milia ouium .& G enef 13.c. Abraham crat diues valde in poffefsione auri Sc argen- ti.Et probatur maxime in regul.fratrum minorum,vbi poffefsiones acquiri prohibentur, Confuetudo lo ctiam de mobilibus: vt in clem.exiui.de verbor.fignifica.fic confuluitBal.con' quenS Fracia H.438.V1T0 fafr0.c0L3.in i .v o k T a m e n c o m m u n is v fu sio q u e n d i F ra n ci? vocattantum res immobiles exceptis domibus poffefsiones, maxime inrcffortu T h o lo fan o , vbi pra- rocat pojfefto tum,oliuerum, vineam vel fundum , bellam poffefsionem vocant, Gallice

u "i Francia fi quis donaret poffefsiones fuas talis lochnon cenferetur donare res mO' bues,quas ibi nabec,fed immobiles rantum:vt docet Bar.in l.vxorem.¿.legauerat.ff.de lega- 3.Bal.in

1

i.de ftatu homi.Imol.in c.poffefsiones coi i dereb.ecclefnonalien. Alexand. &

la f m l.i.ff.de acquir. poffcff.Et hic ftylus probatur in l.ñlij.ia f i . f f ad municip.ibi^,qui fe nus exercent, oneribus patrimonij in contributionibus fungi debent, etfi poíTcísioaem non habeant,id eft resimmobiIes:quia vix eft quis tam pauper, qui mobilia quxdam non habcat.Bai.m l.fi.m fi.C.de compenk.Lucas dePen.in Lcum neq;.coLvkC.de ®

(2)

I N T I T . D E V E R B O R . S I G N I F . W

]_ex gppjjonis appellatione non veniae domus,cft tex.in lfi.C .d e loca.ibi. Domus nontU r domos, ponderando liiam partícula, vei,qux denotat diucrlitatem.Aut ne poffeffionis p o ft '7 ® ‘^"/^ppeiiatione concineretur dom us, iuperfluus ciiec tex.exprimens dom os. ” on cotinetur.

j; p-i^tetedurmft.qui í'acií'dar.coganc.

¿¿ic 01 interdum diciiur dominus.d.l.fciendum.

5

c inI.i.C .de colo.T iira Tofeffor rerft

4EC JJJ j.voi.vbi ftacim docetur. prodomino.

,,Ttruriiieiit vnus loquetidi, quod domus appellatione poilefsionis non con- y f ^ commu-

^ 2 i ^ a c q u c fulciatur, infcrrepoifumus partem nou tenen lilum vfum probare,cum nüquandopro

^®.te|?eU cprobacus: vcfcripii in i.credicores. fupra cod. poft Bar. in J.i.ft. d e lu is& ie - bandusno fit.

{a.tisa eft valde norandum.Áiias emm allegans vfum communem ioqueu-

§^2

ai probare debec,teftc A.iexand. conlii.z5.videtur.col.4.in 3.V0Í. cuius probatio eft te* odum difficilisjvclcribit Ioan.de Anania in c.vno. col. penui. deiagiccar. debcc emm id temporisfuiire,quo aftus factus fuic.arg.l.li voluntate. C. de rcfcind. vcndino.

Fte I n t e r d u m enam dominium pro poiiefsionecapicur.c.volumus.i

5

^.q.

4

.vbi gio .J.quo-

■ s C.de rei vindica.fed ibi dominium propne ftare poteft, quamuis glo. dicat ibi con- pofeffione acci

?aria.m.íácit Llocorum .C. dc omni agro deferto, lib. 11. vbi proprietas pofteisionis voca- pitur.

*ur ideft rei poifcflx. & ibi Bar. & patruus meus dicunt confuetudinem vel ftatutum di- . ^ ñansffittod dominus poilefsionis pofsic effici confui,vel vt ei credatur de damno , lutel-

ligendum elTe de dommo rei p o lfelfe , & non de poifelTorc cancum.Barba. in c. ex literis. ¡Ificonful.

coi i . d e confuctud.probattex.in c.Abbacem.i.ibudominuspoiTefsioms.iS. q. i. c. f i . §. ii

vero poft cernpus.ibijdominium poifefsioms.vc litc non coniefta.& facic tex.in I.ne quid.

5 á domino.ft.deinccnd.vbiiic dicitur, á domino quoque poiTcfsioms, in qua id admif- iumdicatur,fatis accipi, ne cognitionideiic,prxcipiacur.qui cex.mceliigipotcft de do.mi / o funtlbiu quo fuic naufragium.

f Aduertendum eft poíTcfsionem tuncdemum accipi pro proprietate, quando poiTef- -pcffeffio quan fio mugitur, & determinatur per nomen poflefsiuum , vc meas, tuas, fuas, vel per geniti- do pro proprie uuoijvt poiTefsiones rerum mearum-.tunc denotabit proprietatem,vc teftatur Ciaud. Sey- tate accipio,- cel.ia I.i.coí.3.veiríic.& vc habeas.rf.de acq-porfeil’.videte Guido, Papeinftatuto, ii quis per

literas.in verb. poftefsio. Secus fiporfeisioiungatur cú'nomineappellatiuo,quia tuncfo- lum pro vfu & iure iniiftendi rci capietur, vc poifefsio dom us, feu alterius rei. ita Claud.

S e d concrahác opinionem cft tex.in l.initio.ibi,poil'efsionempr?dij vendidifti.C.de paft.

inter emptor & venditor, vbi pofiefsionem prxdij intelligit pro dominio. iQuamobrem infpíciendaeftfubieófamateria, &fecundumeam ludIcandum:vtlidicatur,mag^iapoiiel- fio,intelligitur deproprierate,nó de vfu rei.in Lmagis puto.§.itcmpr?tor.ft.dercb.corum.

^Aftiones camenpoireiTori? dicuntur,qu?pro poflefsionecom petu nt,& n011 pro dominio, quod facit ad mtelieftum confuetudinum Franci?, diftantium quod maritus £ potefi intentare aftiones perfonales, & polFcifonas iine vxore.Gzllic.les aétionspofcnneles ^ CVpojfejfoires. videlicet quia non funt tam magni momenti, quam reales, nimirum ii h x non comprehendantur fub pofiefibriis. Quamuis in contrarium Challan, in confuetud.

Burgund. rubr. des drotéb:^. §. quinto, gloi.ft dyoid-i^pojfejfoires, dicat intelligi de rcalibus aftioiubus,& male.videte Bal.confil.i35.ftatuto.in z.voi.Aiias Iurifconfukus aic,pofsideo confuecudinem habendi dona,in i.feruicuces.in princir.deferuitu.vrbanor.pvxdior.

f Vicana pofiefsio, in 1. poftquam.§.i.i£ vt lega.vcl fideicom. nomine caueat.vbigiof. ykariapcffefi- expomc pro ea, qux vicem cautionis obtinet,

5

c qux dabatur vice cautionis non prxiiit?: f:c.

quia transferebatur poflcfsio in legatanum>vicc cautionis non prxftitxab herede.

15 Icem pofiefsio mterdumpro detentioneaccipitur.l,i.& ibi glo.m prmcip. ff. de orig. Tojjidereprn iuns. vbi dieiccolonum haberepoirefsioncinrcicQuduftx,quamuis non habeatuiiifo- detinm.

la.n decenrionem.Bar.&alij in rub.ff.de noui oper.nuntia.Itnoi. in c. poffefsiones.de reb.

cccicf.non alienand.Ectex.in l.ftipulatio ifta..ghxc quoque.ff.verbor, obliga, tradit difté- rcanam mter pofsidere,&tencre,feu detinere: quod pofsidere ad ius refertur,alterum ad faftum. vnde equus dicicur tenere fellam,non pofsidere. L pofiefsio. ffd e acquir. poficfi.

fcripfiin traft.nomi.q.«). nu.io.&feq.q.d.

If Manebit Igitur maritus in rerum detentione,donec e ifatisfiar.ff.de impenf.in l.quod • , fticitur. I. id cft m poffefsione fafti rei dotalis, m qua impenfas neceffarias fecit. Pofsideri

7

^ur

2

^dot£unt

qaoquedicim usiura.l&iiforte.§.i.ff.iiferuit.vindicec.inl.i.deliber.cauf.fcripiiinl.qui detentione ma

neque.§.i.fupraeod. • „gt.

f Adhxc capitur bonorum pofiefsio pro iure fucccdendi,de iure prxtorio introdufto. Bonorm pof- f

3

-§-bonorum pofiefsio.ff.de bonor.pofiefsio.& per totum ticyl.ibi,& in titul. de bonor.

poÜefsio.C.& in Infti. Ec differt apoffeisione bonorum, quia hxc eft fafti,iilaiuris. glo.

? PJ ° ?° " 2S. C. de bonis auchorica.iudic. pofsid. & d . §. bonorum. Quamuis emm verba tranih.

akfticidicantverbatranfpofitaidemfignificarc,vcrefercglo.inc.nihilobftat.iftotitul. fita non idln kquidam. ff. de pecul.lega.tamen lurifconful. penitius aduertentes in his fxpe diftb- fignificant.

V V z

Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca

(3)

icntiim admittunt. Aliis ctiam modis capiiur.quos de induftria omitto.rcmittcn * ' d o a.in locis fatis communibus,& adca quz fcripii in

3

.tomo commentar.adconV''^^

titulde materiis poíTcíIor. ^ ^-Reg.

?oJfeJforquis. tf Poírcírordicituris,quipofsidet:npoírefforim m obilium rcrum nontenecurf • re de iudicio fifti.l.fciendum.if,quifatifd.cogat.& in §.i.declaratur, quis dicatur poiff

& in §. creditor, ibidem dicitur, quod creditor, qui pignus accepit,poíTeffor n é cJ> ’ metii poiTefsionem habeacLfi quis ante.ff.de acqui.poíFef. ’ ri.

tf Rejponfum cfr,fcilicetá Iurifconfulto,vel a Iiirifconfultis.I.Modeftinus refpondet' eo.aut ab ím peratorc,vclalio,qui legis poteftatem habeat.Inde refponfa prudentum fentcntiz&opinioneseorum,quibuseracpermiíFum iuracondere.§.rcfponfa.deiure^^^

Refpmja pru- tur.m Infti.Et fic refponfum illius,qui legis condendz poteftatem habet,pro lege habcfi' dentique fer* tur,per §.fed & quod Principi.eo.l.i.de confti.Princip.id eft feruari debet, v t lex.intellig mmk. faiKjdum animo conftituendi legem refponfum fueric; vt fcripfi in c o n c o ri rub.de ^

gia fecultadn literis.Francifcus,&c.in fi.

i d e m l i b r o s e x t o A D P L A V T .

L £ X S E P T V A G E S I M A N O N A .

Tm penfa: ncceilarias fu n t, cffix Ci fa £ t s n o n f i n t , res aut p e ritu ra , aut dete

r io r fu tu ra iit,

5

cc,

tf Hec lex maxime confert ad iurium intelledum , & fummc neceflaria, quia fepifsime . . in iure fic impenfarummentio.Quamobrem ifta lex cum fuis §.feq.triadiftinguitimpen.

Tria impenfa- genera.Sunc enim qu?dam impenf? neceiFari?,ali? vtiles,ali? voluptati?,fiu volun.

r/mgener . jgj..^£qggg£g,-j^puut,quibus omifsis res peritura erat,vel deterior futuraiveluti fi cum do- Impenfatnecef- minaretur ruinam,trabes illius refeceris, ope quarum tota fuftinebatur: vel attriti la.

. teres erant intancum, quod guttatim inter eos pluuia diftillans tota labefadabat domum.- aucalias,nifieam refeciiFcs,pars domus collapfaeficc, 6¿ ficperiiFec, aut fuiflet deterior^.

da.Tocum igitur id quod in his,& iimilibus impendo,necciTarium dicitur, & fic neceffaria impenfa. c.paftoralis, vbi glo.&*dod.dc decim.Et co neccíFan? dicunturper lurifc. inl, i.fi^'.de impenf.in reb.dotal.fad.vel quod necefsitatem impendendi habenc,vtres farta tefta maneat,vt in rub.C.de expef ludo.lib.ii.vel quibus non fedis res min uitur, augetur vero ii fiantrveluti fi quis aggeres faciat,flumina aucrcat, zdificia vetera fulciat, iterque reficiat, arbores in locum mortuarum imponat.l.impcnfz.flF.de impcnf.aut villa reftituat.I,dinor- tio.§.impendia.ff.foluto matrimo.Alex.confil.i

52

.vifis narratis,in y .v o lv e l dicunturne*

ceifariz,quia maritus eas in doce faccre tenetur,alias condemnatur quanti mulieris inter

fuerit eas impenfas fieri.l.& in totum.ftldeimpenf.in reb.dotal.fad.

jrnpenfamfm tf Et quod attinet ad vim nom inis, fzpius alurifconfult.in plurali dicuntur impenfa*, guUri. quam impenfa; licet interdum , fed rarius apud cos etiam in fingulari reperiatur, vtinl.fi

alius.§.i.ibi,autfua impenfarcitituere dcbere.&l.is qui.§.quodaic. ibi, fua impenfa id fuf- tulcrit. &l.denique. in fi.ibijVtimpenfam quoque ad reftituendum przbeant.fF. quod vi aut ciam.l.relegatorum.in fi.ibi,mixtam muneris grauem impenfam.de intcrdi£l:.& relega.

l,i.§witem 1Í apparatum,fiue impeniam in publico pofuit.iF.depollicita.i.diuortio.in fi.ibi, impenfzpetitio.foluc.matrimo.I.quiexceptionem.§. i. de con dift. indeb. l.in fumma. §.ci quj.ibi,deduftaimpenfa.ibidem.l.fi.deinrem verfo.l.fi.de fundo dotali, vbi & in fingulari

&■ plurali vtuntur,& alibi fzpius.

impenfe ex- ^ frequentius á lurifconfuit.dicuntur impenfz.ab Imperatore vero expenfz,vtin

penfx & im-

t u b .C .d e e x p c n f.lu d o .lib .n .& á P ap a in c. fin em , de d o lo & co n tu m a c . fed vtcunquevo- pendía. centurfiuris non mutatur decifio. Aiias impendia vocantur.in l.fed fciendum. ff. ad. Trc- bell.& d.§.impendia.&I.is q u i . § . q u o d a i c . q u o d v i auc ciam.ini.procurator.§.fi.rem ratam haber.Et impenfas ac impendia vocat lurifcin l.cum fine.§.cum procurator.ibid.l.fi.tf-^®

his qui deiecer.vel efFuder.Interdu quoq; etiam á lurifc. expenfz vocantur, vt in I.hoc m- dicium.§.cecerum.ibi,& verius cft,vt in hac fpecie expenr?retineancur.fF.communidifo*

Expenfirenjf-

tf l®rn c x p e n fa re n u m m o se fte o s im p e n d e re ,e x p c n fa m fe rre .l.T h a is .§ .lib e rta te m -ff- ® EfifooommiiFar.liberca.ibijexaftionem commiferunc, ifque n u m m o srcd afto sexp en fau it eifdcm tutoribus, id eft ad vtilitatem tutorum expendit. A d q u a m fignificationem cxpto dit B udz.in lib.de aflc 4. & feq.

Dependerepro tf Item dependere eft expendere,Gallic.de/pe«<fie.I.2.§.ius reipublic?.ibi,qui pro altero expendere. dependit. & ibi, & quod dcpenfum cffe per cdJcgam in magiftratu probabitur, ff. dc

mmiftra.rerumadciuita.pcrtinenc.

Tcn* depifi. tf Poenzdepenfz,ideft foIutz,przftitz.in I pcenz ff-dcc6di.indcb.ibi,p(rnzrepztinon fo le n t,c u m d e p e n fz fu n t .iu n ft a l.fi p i g n o r e . d e p i v n o r a t i c . . i f t i o . v b i d i c i t p r z f t i n c . D e f f i

tz repetitione,& quomodo ficri debeat,vide qu? fcnpfi m traft.defentent. executor-artic- 15.1a fi.in i.tomo commentar.ad conftit.Regias,& in l.aliud eft firaus.mfira eod.

(4)

ul

^ . ierererrix coniugationis idcm cli, quod dependere,cxpendere.in J. cx maleíi- Impendere, 86 ¿.tutefe. £ d e a ¿tio .& obliga. Vnde proficiícuur impenfa fiue impenfx.per

1

^. ciis.s ® g ^^Qpcndi dccem.ff.de negor. gdt.i.plane. de pedt. hercdica. ibi, a ui in rem aiie-

ji oaoi fecundeconiugadouis fignificat inclinare,pcn dere,& ad cafum ten-

^ vtuarborinxdesillius impendeac.l.i.rf.arbor.furdm celár.&inl.fi.dicic,inclinata íit.

^^^■^ noonunquamres díciturm pendenti.in 1. penul.§.pater.ff.de caftren. pecul. ib i,n ifi

?"^^ndenti, vcin alus, Sem hac fpe habeamus domima. facic §. fiab hoftibus. quib. mod. !

pQjgtfa.foluic. inlafti.pleniusdicem usinl.cederediem .infraeod, , i

Vtilitates aliquot in hac materia quambreuitcrannocabimus.-primam, quod impenfx Legis

^ ffarixámarito in re dotaiifafrxmm uuntdotem .d.l.i.&infinicisaliisiunbus.ff.dcim '

"5in reb .d o caI.fafr. ideo repetí poíTunc.

P" ‘O pod imprimis non procedit inim penfisfafrisin iudicio, pro re dotali etiam con - impenfe in

f r ú a n da, vel recuperanda, tales enim quafcunque impenfas ab vxore non repetir: tum redotalifaBa

5dfiiuftam habuiccaufam ,abaduerfarioeasrecuperarelicuic: íiautem m aritusiniu- ‘}^»dorepeu ftain caufam fouicj&calum niofam , non tenecur vxor, ficut nec pupillus: vtin l.non eft'

■ otum.C.de adminiftra.cutor.glo.eftfingular.in l.i. in verb. non funt. ff. de impenf. fe- c

5

d.BaI.in margar.in verb.mancus.m z.q.& in I.i.nii.13. C . de bonis mater. Ia f in §. pro- nter retenti'onem.nu.j.Infti. de afrio.& inl.fi in arca, ff dc condifr. indeb. quamuis glo. &

d o f r . i n nominibus vxoris exigendis loquantur.

C Secundo limita,quando mantus remitteret eas expreíTc,vel legaret dotem vxori:tunc

cnimimpenfasquoquefafrasremifiíTe,vel legaíTe videtur,vclegatum profit.perl.cum i quis.ff.de dote prxlega.l.Meuío.§.á me.ff.de Iega.i.vbi Bar.Paul.& dofr.faciunt notata per

M at;hxum dcAffl.a.¡ndedf.J59.iocaufis.

^ Tercio non procedic,quandoeüencm odicx, quia tune mantus easxq uo animo ter- fynonpetnn- re debec.Lomnino.ff.de impenf.inftar commodacarij.i.m rebus.S.poffunt.fiucommoda.ita tur.

f i r m a t Petr.de Bella Pertíc.q .378.Q ux vero dicantur m odícx, relinquitur arbitrio iudicis;

per glo.in c.ftatutum.§.mfuper.de refcrip.in Avidete Bal.nouell.in trafr.de dote,in i.parte,

q . 3 . í n fi.fed in aliis impenfx etiam m odicx fere peripolTunt,vc dico in confti. Reg.

^Secunda vtilitas eft,quodis,quifecitexpenfas neceffarias dc patrimonio fuo,in primo ^gnefi 'cm fttte beneficio,quodnunc vacar per adeptionem fecundi mcompanbilis,poteft illud primum tuuío retine-

pro illis expenfis rerinere.arg.c.quicunque.ii.q.4.quod notandum cfíe dicit Panor.in c.de tUr etidiujle. ^ multa.nu.14. col. 14. de prebend. facic tex.in c. licet epifcopus. illo titul.in A Hercs tamen

illud beneficium retinere non poterir,doncc e-xpenf? refticuantur.-vt fuit iudícaturri in hoc | ,

f e n a t u anno 1534. videte Bal. inaurhen.excipicur. C.de bonis qu? líber, vt videlicet cuite-

tur intru fio,& n e fub h o c velamine decur facultas inuadendi beneficia,vitiofufquead be- *

neficia detur ingreíTus:concra c.i.de eo qui mittitur in poíTelTin A A dh xc oportet, quod |;

retinens declaret fe illud retinere pro expenfis,non autem m ritulum:alioqui priuarctur & í fecundo.-perextrauag.execrabilis. deprxbend.

q’ Tertia, impenfas neceíTarias etiam malxfidei poíTeíTor confequi poteft perreircccn- Makfideipof- tionem.l.domum.in fi. C . de reí vindica, fi tamen percmptx Ííncres, malxfidei poíTeíTor fefforimpenfas cas non repetitifecus in bon? fidei poíTeíTore.Lplane.ffde pent.heredit. Bar.in l.in fundo, confeqmurne

coI.3.derei vindica, fcripfi in l.bonxfidei.infraeod.In decimis tamen & tributis prxdiali- . bus non deducuntur expenfx.c.tua.i.&: cap.paftoraiis.de decim.Tcripíimtrafr. de decim. teflobimpen- ; í fcdinceterisftatreguía,fenatusareftocoafirm ataannoi427.dici7.Aprilis,in cau fama- fas neceffarias.

giftri loannís de T£fpine,cui permiíTa fuit retcatio pro impeníis neceíTariis vtüibus. Areftum.

^ Q uarta, impenfas ncceíTarias magnas commodatarius repetere poteft.

1

. in rebus. §.

pouunt.íT.commoda.&: fuperius dixi.

ff Quinta, creditor has impenfas in pignore fafras no folum per retentionem, fed etiam Impenfeinpi-

per contrariam pignoratitiam afrioncm repetit.l.fi necelTarias.ffde pignoratit afrio. Imo gnorefaSía re * aliis omnibus creditoribus eciam anterioribus prxfertuivquando fcilicet fafrx funtad rei Petuntur.

conferuationera.Bar.in l.intcrdum.cum l.fcq.ff qui potior.in pignor.habeant.Negufan-

"usplene iu trafr.de pignor.in 3.memb.feptimx partís.

f Sexta, poteric heres expenfas neceffarias ab hereditate, quam fub beneficio inuenta- Heres impen- ri)adiuit,dcduccre,vtxs alienum.l.fi.§.in computatione. C.de iure deliber. Etfi non de- fit neceffarias duxerit,condifríoneindebicivripotcrit.i.quoddicitur.¿.fi.íT.deimpenf.inreb.dotal.fafr.

f^ptim ajcondufror has impenfasj&vcilesá domino repetit,vdin peníione compu- coduSorquod tat.l.domiaus.§.i.ff.ioca.etiam fi a domino deiiciatur ob penfioncm non folutam.l.colo- neceffario im- nus.ibidem.Areci.tamen confil.iii.coníideratis.m 2. dubio limicac quando ab xdificio fc- pendit,repetit.

g g P ° d e n t , v t tunc dominus parí deheatcondufroremeas tollere,íirecufetfoluere. Cohnus rem per i.fed addes.§.fi inquílinus.i.ff.Ioca. Q uid in codufrore moiendmi,docec la fin Lquo- ^^fduBamre-

® US. q. 14. ¿g fiuminib, íi tamen impenfx non fint liq uid x, nec de eis per fcripturam

(5)

a p p a r e a t , n b n p o t e f t c o l o n u s v e l e i u s h e r e s r e m c o n d u f t a m r e t i n e r e , f e d d a t u r e i d

A n iu m . f e n a t u s p r o t u t o r i b u s p u p i l l o r u m C l a u d i x H e r b e l o t , a n n o

' F e b r u a r i ) . ^

^ Oftauo creditor miflus in poiTcfsionem bonorum , fi has impenfas abfque dol locrogauerit,pDtcriteasrcpetere.i.prxror.§.i.&feq.0.quib.ex caufm poflclf.eat.

Emphyteuta 4 N 0 110 emphyteutarcpecit has, finita emphyteufi.i. z. vbi Iaf.7 . n o.& alij doft r ■ fteceffariasre- iure emphyteu. Guido Pape in decif. Delphi.q.

438

.emphyteutai,Idem in vaffallo con i

petit

impenfas. ¿Lint doft.&'tex.m g fi vaíiallus.intit.hic finitur lcx,&c. Q uod camen n e in d iftm £ie /7 hgas,aut fafto & delifto emphy teut? & vaífaili res committicur,& tunc nulla fit expeuf rum rcpetitioiaut abfque eorum culpa & dolo,vtpote ex fefrófu agnatorum, tuncoug?

petuntur:per tex.in auth.qui rem. C.de facrofan.ecclef.Iaf conii. iSyin ifta confultation^'

c o i . i . m z . v o l . & Dec. c o n i i l . 5 i 8 . v 1 f o i n f t r u m e n t o .

Retrahes rem, 4 Decimo retrahens rem ex pafto iuxta l.z.C. dc paft. inter emptor, & venditor.foloj.

impenfas foluit ftas impenfas.perl.mtra.§.i.ff.cle minor.l.qui exccptionem.§.r.de condift.indeb.&no i neceffarias. ftdomos.ttfficÍega.i.BaI.coníil.303.ad euidentiam.ini.V0I.& Ioan. Samzon in confuetuj Turonen.rub.dVi?eo-á/<ft;^.arcic.i4.Fabia.de M ontein traft. de empcio.q. g.in

3

.effeftu.i¿

abunde profequitur more fuo do.Tiraquel.in traft.de vtroque retraftu,in fecundapaue,

§.7.glo.i.

Aeflimanda ⁴ Vndecim oxftim andxfunt h x impenfx habita ratione temporis, quo res adquaig quomodo fint i^ipenfum eft,refticuenda venic^Scnoniecundum tempus prxccntum.pcrtex.finguj jQ|

impenfr. dom os.& ibi Iaf.in3.no.delegac.x.aliegataimm text. curaglo. m l. vbi pure. §. fina, Trebellia.

Onerofampen ⁴Duodecimo has eriam impenfas ,vel vdiesnon debec reftituere debitor, fi fint adeo fenonprajian onerofx,quod vix debitor eas luere pofsit.l.ii ieruos.ft.de pignora, aftio.Bal. confil.z^,, in 3.vol.l.in fundo.if.derei vindica.fcripfiin interpreta.l.vnic.no.4.de icnten. qux pro eo quodintereft.C.ibi vide,quomodo intelligatur.

4 Decimotertio fruftus deduftis impeniis neceiTariis dicuntur. I. fruftus. ft de oper.

feruor.l.fruftus.vbi doft.folut.matrimo.

Donatarius f Decimoquarco donatarius caufa m ortis, á quo fundus iic donatus vindicatur, doli

& qm in fuo exceptione vindicantem donantem repellit, niii impenias ncceifarias & vtiles, vel carum efiadifkaripaf pretium reftituat.

1

. ii mortis caufa donatus, ft de dona.cauf more. Idem ii quis paiTuseil fus, impenfas ^dificarcin fuOj& poftea non redditimpenfas.l.pure.giidonaui. de doli exceptio.

repetit. ⁴ Decimoquinto impenfxneceifarix dicuntur,quX adperpetu.am rei vtilitatemfaftz funt,fecus ii ad pr?fentis annifruftum.l.yftde impenf Et quibus omifsis iudex poteft con Cautela,rt ex demnare illum,qui eas non fecit.i.&in totum.ftillo ticul.facit tex.in l.penul.&fi. ibidem, penffrepetan- j¿£;Qque bona cautela eft,vtauchoricatciudicis,quiprius loca vifitari curabitjimpendan- tur, Ec fic repeti facile poterunt, vt ftatuit R ex tiiu l desfequeilresgiVccmmijfairesaUchcfe faifiedeputez^,amc:t.6¿ feq.& ibi plenefcripii in3,tomo commentar.ad confti.Rcg. Gallic,

•Perire& 'dete ^ Vltimo pedturaincelligitur in totum , deterior, autem futura, quando pro parcerai- rior fieri diffe- uuitur res,feu eius ?ftimatio. 1. ncccifario. §. iaiie fi pendente, ft de peric. & commodrei runt. vend.

1

. depcrditum.de petit, heredita, res perituras dicit lurifconful. in

1

. Ii poiTelTor. §.

quod ii.ib'd.& ].5.ibidem. Res enim dicitur perire, quando moritur, cxtinguitur, confu- mitur,vcl amitcirur.inde penre vfusfruftus dicitur,in Ifi.ftquib. mod. vfusfruft.amirca.l.

3.§.hoc edifto. ibi, culpaeius res perierit. & poftea ibi, per vim piratarum perierit, nautar, caupo.ftabular. Eteas obligationes qux naturalemprxftacionemliabere intelliguntur, palam eft capitis deminutionenon perirc.l.eas.ff.de capit, deminutio.nuncrefpiciendum eft qux capitis deminutione pereant. Paul, in l.amifsione.in fin.ibid.iic dicit lurifconful

tus Vlpia.iitem perire,in l.i.§.penul. de cal um niat.&mulier perierit,! n l.item ii obftetrix.

ff.ad legem A quil.& §.ii feruum.ibi,homo perieric.&: l.item Mela.§.i.ibidem.Plenius vide qux contineantur fub verb.pcrifle,in l.Marccllus.fupraeod.vbi fuícdiétum.

Deterior quan ^ Hetenor igitur res dicitur ficrfquando corrumpitur vfus,aut diminuitur ab eo ft|i®

do res fiat. fo qtto erat,vel eius xftimatio, propter faftum vel negligentiam pofsidenti?. VIpia.in -i-

§.deteriorem.ff.ne qiiid in loco public.fiac.vbi iic dicitur: deteriorem autem viam fien ® accipiendum eftjfi vluseiusad cómeandum c o r r u r n p a t u r , h o c e f t ad eundum,vei adag®

dum,vc cum plana fueric,cIiuofafiat,vel ex primamolli, afpera, aiitanguftior cx auc paiuftris ex iicca, & deterior ftatio.itemq; iter nauigij deterius fieri videtur, ü 'fos 7 cortilmpatur,vel difficilior fiat,aut minor,aut rarior,autiim tom auferatur.].i-§-fo®^' d e flu m in ib .fa a tl.n o n fo lu m .d e re iv m d ic.D e c.m a u th en .q u ire m .co l.i.C .d e ^ ^ ccclef fcnpli m l.Labeo.x.fupraeod.facit i.fi cum fundum, ib i, & adieci ius fonfo da faftum non effe.& l.pronuntiatio.in fi.ibi,itcm redhibitoria Ü detonor res reddaturfefo eod. Item fcnb.t Vlpia. fi redditaquidern fitres commodata, fcd deterior h B , tedd. o ■ non videtur reddita.ijme deterior fafta redditur.nifi ouod mtcrcft pneftetunFropi-^fe

(6)

i x x ' * - V E R B O R . S I G N I F ; f u í '

„ „ „r e a d i,q u id £ K 'io r fafta rcdd¡tur.l.j.s.i.ff.com moda. de quoabundefcri-

Vtiles im p en fas eíTe Fulcinius a it,q u ^ m cliorem d otem faciant,d eterio- eífe non finant, e x quibus redditus mulieri acquiratur,fieuti arbufti pafti-

^^^^onejvltra quam neceíTe fuerat.Item d o d rin a m p u e ro ru m ,q u o ru m n om i- gncrari m ulierem ig n o ra n te m , vel inuitam n on o p o rte t, ne co g atu r fun

j o auc m a n c ip iiscarere.ln his im p e n í¡s& p iílrin u m ,& h o rrcu m in fu lz d o U ' li adiedum plerunque dicimus.

jjupenfz vtiies funt, quz rem vtiíiorem S¿: meliorem faciunt, & quibus faftis res non L

¿iciti3rdetcrionvtpccoraprzdiisimponere>idejftftercorare.l.quod dicitur.§.fi.&l.impen

fx £ deímpenf.Denqum inferuntur exempla , vt arbufti paftmatíone,vlcraquam neceíTe i;

fuérat, doftrinapueforum,&c.l.veluti.cumlegibusfcq.ft:eod. de impenf in reb.dotaI.faft. | quz exempla non reftringunc regulam, lege fecunda, ff de priuat. delift. vt planius infra ,, j

declarabimus. ,

tf Et ita fequentia requiruntur in noc tex.prim o, quod iilz impenfz vere meliorem fa- Melior res qua ciantrem ,nonapparentercantum :vtinl.exduobus.ibi,quafirem elíoreabeofafta.ff.de iodicatur.

negoc. geft. & poteft hic dici melior etiam racione fruftuum ,li plures ex hac impenfa fru

ftus aut reddkus afferat,quam antea,vt in hoc tex.ibi,redditus.&t in l.íi fundum.ff.de lega. í I. veluti fl domus nunc refecb pluris locetur, quam o lim , aut aliud quid acceíTerit.I.ex , ¡ p

jniUe.ffde eüiftio. ‘ ;| n

tf Qi^m adm odum quoque fi reddita fuerit magis apta,vel co mmoda ad habitan dum, ! f h ' meiior proculdubio dicetur fafta: vcpore quia diuifa cum pluribus cubiculis conftruftis, I ; fácilius &■ pluris coniucecur.l.Caíus.§.i.ft!de lega.2.

tf Melior etiam dicetur res, quo firequentius excoletur, vt hic, vitraquam neceíTe fuerit. jíQ tf Adhzc meiior conditio dickur,in 1.3.5.i.ff.de donatio.inter vir.& vxor.ibkne melior Melior condi- ‘ fit conditio eorum qui deliquerunt.pro eodem íurifconful.dick meliorem caufam,in L3. tioJatus,c<ut -y ffquzres pígnor.oblígar.poír.&:i.PauIus.quib.mod.pignusfoiuic.aiias,meliorem ftatum, fa&ager. . f I.fi.ffde vfu habita. Etm ehor conditio quando dicarur, fcribit quamopdme lurifcon- -

fiil.in

1

.4. §. fi. & legibus feq. f f de in diem adieft. Meiiorager.l.fi cum venditor. 5. fi.de cuiftio. &■ meliora profpicere,vide in c.íine exceptione, vbi elucidaui, iz.q.z. mclius triti-

cum,

1

. il fideiuffor. ffmanda. B ono melius inuenitur.

1

. vbi.ff. de verbo.oblíga.Melior f feritentia.l.i.

5

.denique.quodiuíTu.Interdumex pluribus opinionibus vnam approbando . [fí Iurífconfui.dicit,meiiuseftdicere.ifolem us.ff dciudic. .fimandauero,2.§.i.ffmanda. , Yli tf Meliorare proprietatem,inl.zquiísím um ,

5

.& fifb rte.ff de víufruft:. Fíincmelíora- Meliorare, & Í I !

dones dicuntur,inl.i.C.de iure emphyteu. melioratio. í j ,

tfEt conclufio eft licere cuilibet rem domini facete meliorem, deteriorem vero non.I. ' feruus.C.depaft.

5

.i.Infti.deauthorita.tutor.

tf Limitatur in illo , qui caftramt hominem, licet eiim meliorem fecerit, vt quia. erat an- Quando iniu- ' tea vir effrznatz libidinis, tamen iniuriarum tenetur. 1. íi feruus feruum.§.

5

¿ íi puerura.& riarum mea-

7

ibiafsignaturratio,ffadlegcm Aquil. Alij funt cafus mi.vfufruftuarius. ffde vfuftuft.l.fi. tur, qui rem |

5

.tí ftercus.quod vi aut clam. videte D ec.& alios ínl.inuko.ff.deregul.iuris.gio.inc.proui frcitmeüorem. :;í. ^ dendum.83.diftinft.I.fi.fF.de vfu & habita.Et quando reípiciat perfoná,loqiiitur lurifcon- ' j ! !

ful.in 1.3.in prínc.ffde doriacio. inter vir.& vxor. - ' - ' yi

tf Secundo dicitur in tex. deteriorem ejje non finant, vt velk omnino mcliorem ficri : vr, quamuis ex feneñra fafta fit res meiior quoadíucrum,tamen fi quoad dccorem,ornatum, aurcommodkatem deteriorara fucnr.non dicetur impenfa vtilis:vel,fiamplam aulam pro dignitate domus conftruftam in dúo cubicula muro interpofito diuidatconduftor, aut

feneftras adhibendo murum deftruat.-vt his & iimilibus caíibus teneatur, vtiliscnira im- ' penfa non finitrem,in qua fit,deteriorem fieri:ibi, deteriorem effe non finanr,

tf A uguft.vero in traft.d eem enda.iuris,lib.i.c.2.negatíucleg!t,vteftin Pandec.Florcnt.

híS vcrbis: Qux meliorern dotem factant, non deteriorem ejfe non finant. quibus verbis fio-nificarí aitnonfatis effe illis impeníis dotem deteriorem effcnon finere, fed meliorem d ¿ e m fa -

csre oportere:alias eífent neceíferiz,cum hic dicanturneceíferiz,quz fi feftz non fint res f autpcritura,aut deterior futura fit.& inl.quod dicitur.in ñ.deim pcafis.dickürñcim pen- ‘

z vtiles funt,quas mantus vtiliterfecitiremque meliorem vxoris fecerir,hoc eft dotem A t ^ egcndo affirmatiue vel negatiue,cauendum eft, ne fenfus mutetur,vtfupra dixi •& vdles

T eYo feciunt,&eam deteriorem effe non permittunt,copalatiue

«J e f l i l & vt.lesimpe„fas:<juod hied.cantu tífcentkh,-

« ú m d - f id X penmra aut deterior futuraeft, quod in vtilibus tJrtiU s &

ur.Vtüescntmfunt,qu$noafolumconfcruancrem,atqueítadercriorcm bEce¡tarkím-

V V 4 Ftifas.

(7)

effcnon fmuni. fedetiam augent, idcirco tc!C.dicÍM»í mdio.em d o t„n f.cU .t,S cfic augca,’

J«e" ™ # » » » / :« « .& conferuant Neceflanx vero fum,qux conleruant Imeiautcm conferuare t a n t u m ,&coi.feruate acqueaugcre_ fimul,permultum fe Voluptarkim F x quibus facilis erit declaratio voluptariarum,vt lint, qux funt nobis volupca?

penfe. fiue confcrucnt, vcl augeant rem ipfam, iiue neutrum, nihilmretefi:, penfe.

^Tertio requiritur, quodredditus illarumimpenfarum acquiratur mulieri v li i

" Hcuntur vtiles. V nderefpon’j i . ^ cuiks dom o, vel fundo fafrx fuerint;alioqui non dicuntur vtiles. Vnde refpo?di con illum, qui plumbeumrecepcaculum in tefro domus appofuerat ad recipiendam & in f.g

^ r 1 ' S l dendam aqua in cifterna vicinfnon dici feciife impenfas vtiles domui,fed potius ciftem»

^ V cilitatesfunt.-quiam aritusim penfasvtilesinrevxoria,exvxoris voluntate fa£k * Maritushnpen per afrionem mandatircpetinfi aucem fine vxoris voluntate fintfafrx,per afrioncmneg?*

fas vriUs inre tiorum geftorum.l.vna.§.fed nec ob impenfas.C.de rei vxor.afrio.Si mulier cas commode dotali fa B a s reftituere pofsit,exaliaforte re quam dotali.1.1.8: l.vtilium.cuml.feq. ff. de impenf.

anrepetat. Secundo filiusfamil.velferuus, quipecuniam mutuam confumpfit, vt infulam fuU Féusfa.exoen ^

^^2

dommi necelTariam, vel vtilera, obligat patrem. deinrejJ d e Z Z b u Z vcrfo,I.quod feruus.i. § .i.cum I.feq. vfque ad fi.ff.de in rem verfo,

8

: l.li res domino.ibid.

patrem. f T-ercio fi minor in integrum reftituatur, expenfx

8

: neceffarix, & vtiles m re minoris Aminoreetia fa¿l:^repetuncur.I.intra.§ fi.ff.demmor.

impenfa vtiles ^ Q uarto vtiles impenfas in re pcnta fafras bonxfidei poffeffor deducit, quatenus do- repeiuntur. ^^nus ex illis effefrus eft locupletior,nifi eas non fuillct kfrurus:vt in l.finautem.§.fi.cm?

fe T o re m Z trib. legibus feq. ff. de rei vindica, quia tunc fi iic pauper,illarc carere propter expenfas fr.

■vtiles deducit, fras non debed.in fundo.vbi plene Bar.ftfoc rei vindica.

^ Q u in to fi m inordonaueritmihi infantem, deinde eum vindicet,exceptione doli mali repellendus eft, n ifi alimenta reddat, aut alium fumptum, qui probabiliter in eum fuerit impenfus.l.apud.§.fi minor.ff.de doli excep.^

Neceffaria & f Sexto nonnunquam fimul concurrunt neccflarix & vtiles expenfx:. veluti eumdo- Vtilss interdi mura’ ruinofam ita refeci, vt non folum priftinus ftatus

8

: valor domus conferuetur, fed concurrunt, melior quoque reddatur.l. vtilcs.

8

^:

1

. heres, ibi, tam neceffarie quam vtihter.ff. de petitio.

heredita, E tfcrcillaq u x de neceffariis dicuntur,in vtilibus Jocum fibi vindicant, niii fi Jmvenfanm fundum reddidit m ducentis, non tamen expenditnifi centum, non po- Zultemsres terit prxtcrq uam ea centum repetere.-econcra fi expendit ducentos aureos,tamen non fuit reddita ftt me- melioratus fundus vlcra centum, folum ea centum recuperabit. 1. in fu ndo. ff.de rei vind.

lior. facit tex.in c.r.col.z.derefti.ininceg.8: Capit.in decifNeapolit.q ^j.inj-q.

Verba denota ^ Sequitur in tex. ficuti. qux particula exemplum denotat hic, 8: in

1

. verbum amplius.

tia exempla, eod. Sc

1

. hereditatis, i. Idem in difrione vtpote.l.pronuntiatio.§.i, infraeod.Liuf-

Pi,uxi,vtpote. deiureiur.

Exempli gra- f Idem in verb.cxempli gratia.l.afrionum.in fi.ff.dc afrio.

8

: obliga.l.fcire oporrer.§. qui tia. ‘ non iufte.de excufa.tutor.

Exempli loco, f Idem fi exempli Ioco.l.bonafides.verfic.incurrit.ibi,'exempliloco.ff.dcpo£velexem- velcaufa. pft caufa.l.i.§.quod vulgo, ff. dc vi Sc vi arma.

Verbi gratia. ^ Verbi gratia idcm fignificat. in 1.4. ¿.cumautem.in fi.ff.ad legem Rhodiam deiafru.l.

procuratoris. ¿. fi plures. de tributor.J.quamuis. §.fi cum effem. ad Vclleia.l.fi per empto

rem, de peric u 1.8: com m od.rei vend.l.fi quis filio.§.irritum.ff.de iniufto &írnc.fafr.teftani.

I.pen.vnde Jcgit.l.cum emancipati.§.ii ex cmanciparo.de colia.bonor.

Tor.e ecce. -ff Idem in difrione,pone.l.fi in quaJirace.ff.de afrio.empti. Ec idem in difrione,ecce.$J.

deauthorita.tucor.in Infti.

f Pro eodem quidam accipiuntdifrionesideft,in l.nam ita.ibi,adhibitis his etiam, qui contradicerent, ideft, qui Ixdercntur.ff. deadoptio.fed ibi non nifi expofitiue capi poteft.

Ac melius forfan allegaffent l.iurifgcntium. ¿.pafrorum.ff.de pafr.ibi,in perfonameft,quo tics ne á perfona,id eft ne á T irio pecam.legem, fi ex caufa. in princip.de minor. Sc legem, qui liberis.de vulgar.

Hoceft. ^ Idem in verb. hoceft.

1

. fi cum dotem. ¿. co autem tempore, ff. foluto matrimo, ihi, Qualeeft. F is pater fic,cui omnimodo confentire filium decet,hoceft vitxprobatx,

8

:c.

f Idem in verb. qualeeft, vtin

1

. iuterpublica.fupraeod. videte qux fcripfi in L Labeo.

prima,fupraeod,

Veluti. ff Idem in difrione veluti.l.veluti.ff deiuftit.

8

^:^{iu re ,}

8

: Lveluti.decdendo.l.folet.ff.fiefe*

Videlicet, rfis.l.iliud.in fi.princip.adlegem Aquil. E tin difrione,ira vtfcquitur.l. pronuntiatio. §.

i.infraeod. E t in difrione videlicet.in

1

. videlicet ff cx quib. cauf maior. Bar. in l.quaru- tum.§.idem refpond.ff.de fund.mftrufr.Areti.in J.Titio.in 3.D0. deliber, Sc pofthum.

Vteft ,velvt f Idem in particula,vt.l.iurifgentium.in princ.ff.de pafr. vel fi dicatur,vteft, vel vcfun"

funt. I.vt funt.infraeod.l.coniunfrionem.fupra cod '

Tuta,ytputa. f Idcm m difrioneputa,I.puca.ffm dUquiÜ.fcd&íi.¿.fi f e e x quib.caufmaior.Lno-

(8)

J ¡,0 0*6«“ " ‘ " I ” Vclconiuna¡uc,vtputa.l.iurirgcntium.5.vtputa.ff. dc tioocm- I £qm s teftamcntum.§.fi.ad legem Aquil.l.probrum iupraeod. & m J.in-

in.cum Efeq-^Fpecunix.§.pcrfecutionis.ialfacod.

jcrdomtt forma communi prxfatx diftiones iicut & ficuti condi- Skut&ftcuri

■ ^ /iniport2nL-vc,confirmamus ilia priuilegia,iiciuprouide conceffa funt, id e ilii fint conceffa.c.cxaminata.de confiima.vtiJi.In confirmationibus autem faftis ex certa F^°?ia caufam.c. penui.ibidein. & c.quoniam Abbas, de offic. delcga.In priuilegiis quo- F*^‘^teecundum doft.caufatiueponuntur,vtpriuilegiumaliquid operetur.c.quoniam Ab-

2

dc oific.dclega.c. Abbate, eodem.titul. plene Ludouic.Rom a. coniil.jzH.prxfens. col.

' 7- vbi ctiam docet iinMlitudinemiignificare.c.parochianos.de fenten.excommunica.

F i;idc.z.col.4-tlercrcnp.Dec.coniil.i59.in vl.dubio.Bocr.in decif BurdegaLq.z47.nunc d fecundam. Idem in diftione iicu c,& v t fimiíicudinem interdum notet .-vtin l.i.in teinc ff fic ventre in poffeiT. miccend. vbi iic dicituniicucliberorum eorum,quiiam in re

bus humanis funt,curam prxtor habuit, ita etiam eos qui nondum nari propter fpem na- fccndi,nonneglexic,&c.l.i.§.conuentionis.depaft.Liiheres.denoxal.l.hereditatis.z.mfra

e o d Lficut.de arbitr.l.bonorum.i.l.non eft iinc.l.Paulus.infra cod.

tf.yíVi’íófi-Arbuftum autem locus eft,in quo arbores ad fruftum funt coniitx,vtam yg- Arbufiuqttid, dalecum,cerafetum,auellanetum,oliuctum,caftanetum.ita Vallain R audenf dicit arbufta ^ arbujhre.

effe multas arbores ad fruftum confitas,vel vites arboribus applicatas.-vnde tales dicuntur

a r b u f t i u x vites. Alias quoque lurifconfultusaic: E t quidam de arbore arbuftumflfackinr,

I.fi.ff.de termi.moto,ideftlocum in quo arbor erat,arboribus impient.l.xquifsimum

4

.&

fi force.ibi,velarbuftis,vel oliuecis.ff.de vfufruc.AIij vocant arborctummon referc.Et li arbuftum meum,vel villam meam incenderis,Aquilixaftionem habebo.Lii feruus feruum.

§.iremfiarbuftum. ff.adlegem Aquil. vcl fi arbufta fuccifafintculpafocij,detrimeHtum communi diuidundo iudicio akeri focio prxftari debet. 1. fi is cum quo. ff. communi di

uid. Indc verbum arbuftojid eft agrum arboribus confero.

4 Pailinatione. Paftinarc eft agrum paftino fodere:diftum apaftino,quodeft genus fer- Taflmare, ramenti bifurci,quo plantx panguntur. Sed cofuctudo quicquid emoti foli vincis prxpa- ratur,paftinatum vocat.& M atthxi iz. vineam paftinauit hom o, & fepe circundedit.ficin- teliigitur text. in 1. femper. §.is cui fundum paftinandura locaueras.ffquod vi aut clam.li- cetibi glo.aliter cxponat.fack l.diuortio. §. fin.ff foluto matrimo.ibi, paftino inftituit: alij legunt paftina:ego vero paftino, citius legendum effe cenferem .-quia is inuenit collapfam villam,quam refecit, & paftino inftituit, id eft vineas coilapfas etiam inftruxit, & fodit cius impenfx petitio ent,vt ibidem dickur.

4 Hmc paftmator, foffor, cultor agrorum, cap.i.in fin.15. quxft.i.BeroaId.in annora.ad PafiinatGr,p*

Columel. de re ruftic. Iib.3.c.i3. & 18. & maxime foffores vinearum paftinatores dicuntur: fiMm.

Gallice houeurs: paftinare Wei-.-paftinum T»KekoMe,quodpaulo ance definitum eft.

4 Alciatus vero legit in hoc tex. arbufti paftinationes, fed parum conuenit rex. dicenti Declaratur per vtiles impenfas redditus acquiri mulieri,ficuti arbufti paftinationes : nifi diceres vtiles impenfas eife, ficati arbufti paftinationes. Inepte magis alij legunf.arbufta, paftinationes.

Aiij habenc,repaftinatione,vt Catellia.Cotta in z.parte m em oral.Atnon cft neceffaria re- paftinacio,poftquamin tex.dicirur, vkraquam neceffe fuerat,vt inferius fcribo. Ego vero legendum hicputarem, arbufti paftinatione, vteftin Pandee. Florent. & fenfus eft, quod vtiles impenf? fu n t,q u xrcm meliorem faciunt, ex quibus redditus mulieri acquiritur, cum fiunt in rebus mulieris dotalibus, iicut fit arbufti paftinatione, vJtraquam neceffe fuerat, neceffe enim erat paftinare, & fodere femel arboretum, feu arbuftum, aut vineam:

ideoque impenfa illa erat neceffaria. fed vt fru cius vberiores vir confequatur, iterum paftinat:&iic vlcraquamneceffe iic,paftinat.quamobrem ifta paftinatio dicitur vtilis impenfa.quandoquidem cciam omiffa hacrepaftinatione res non eratperirura, vel deterior fu

tura: per confequens h?c fecunda paftinatio vtilis, non neceffaria dicetur, quod dcclarat tex.in 1. diuortio. in fi.ibi,h? cnim impenf? aut in res neceffarias,aucin vtiles cedunt.ff.foluto macrimo.Etira nouiter hunc tex.incelligo: licet glo.pro plantatione arboris, ne ruat terra,cxponat. qu? tunc effet neceffaria impenfa.I.impenf?.ff.de impenf. in reb.dotal. faff.

niii diceres plantatas arbofes, vkraquam effet neceffe, tuncque diceretur vcilis impenfa, ttifi quoque vna akeri noceret pr?ifequentia, vt fepius fit.

4 Interdum repaftinatio pro reuocatione ponitur, & per tranflationem dicuntur libri Repaflinatio- Kpaftmationum,& Pallad.lib.z.de reruftic.titul.io.fic aic:Paftinum ficri nunc tempus eft: numübri.

P°'^fofohusgeneribus, aut terra in totum foffa, auc fulcis, aut fcrobibus. Terra tota ef- odi debet, vbi ager immundus e ft, vtfylueftribus truncis, & radicibus filicis, vcl herba- um noxiaxum fpatia liberentur: vbi aucem mund? funr nouales, fcrobibus paftinemus, luicis: ied fulcis melms erit, quia humorem in tota fpatia paftinatatranfmittunt. H xc

raenfuram paftini fcribit ibidem, tiuz.

(9)

ImpeM Udo ».ltm diccrc tex. quodcipofitum in doatina puerorum^ J Bnna puero- fGraorumJ.paen. infra eod. dicitur impenla vtilis,quam mantus facere non debet i rum vtiiis. diendis fcruis dotalibus: nec onerare mulierem ignorantem,vel inuitam oportet n"

pter has impenfas poftca mulier? quia forte eas reftituere non poterit) cogatur piis carere lam eruditis.facit tex.in l.m fundo.ff,de rei vindic.& 1. Titius.in fi.de aftio CUIUS tex. intelleftum plenius fcripii in interpreta.

1

. vnic.no. 4. C.defenten. quain'é™^’

quodintereft.Quamobremvt fibiprouideatmaritus de talibus impcnfisrepetendis,adff beat vxons coafenfum/ecundura noftrum tex. ibi, ignorant em vel inuitam. * ' . J a ' • ff Nec refragatur tex.in l.de bonis.§.non folum.ff.de Carbonia.edifto.vbi lurifconf I pmQtfnauido

*^"5

doftrinam pupilii, & ftudia inter ncceffgas impenfas computat, hic inter vtilcs. Fu!

/if necefjark foond-iieceílarias impenfas dici ratione perfonaru habita, veluti patris erga filiumnccef impenfq. f a n a dicitur impeufa, fiquidemimpendendi necefsitatem habet pro modo facultatum L Macedoniani.C.adMaccdonia.l.quifilium.vbiBal.ff.vbipupill.educar.debeat.Etidemjn fimilibus perfonis, qux iure naturali, vel ianguims ad alimenta tenentur, tunc quoquead expenfas ftudij: teftc Hoftien.m fumma.de infantib. languidis. §-quiparentes.Sccuset(rQ in his qui debent alimenta cx legato, vel alio iure: quiaij non tenentur ad difciplinam vel doftnnam.l.Iegatis.ii.dealiment.& cibar.lcga.laf& lacob.in l.cum ij.§.quitranfigit.£<)e rranraftio.fcnpiipleneinfcho]aftic.priuileg.53.vndefiaddoftrinam feruorum is, qui noa tenetur,expcndat,cefeturvtilis expeufa-veluti quam maritus erogauitad doftrinam pue^

rorum iotalium . Q u x debet effe m ediocris, ne mulier p rx inopia cogatur feruis catete, auttiindo.Sicque iura veiiiuntcoucilianda.

fmpenfa nomi ^ Q u x ro cum multiplex fit expcnfa,qux veniat?Refpond.pro qualitate materi?,^hoc nequaveniat. ^jipcerni poterit iuxta c6uentionem,& contraftum :& m dubio prxfumcremneceffatiam,

l.apparet ff.de itinere aftuque priuat.Alibi Iurifconful.ait,Ex propofito domini, ex natu- ra locorum difcerni poffc.l. 3.§.xftiua, de aqua quotidia. & xftiua. vel ex re cognofcitur. 1, fxpe.fupra eod.vbi fcripfi.

Onerandali- ffOnerari. O nerandx autem libertatis caufa fafta itad cfin iu ntur,qu xita imponuntur hertatis caufa liberto, vt fi libertus patronum offenderit, petantur ab eo, fempjerquc fit metu exaftioms fa B im vel im fubieftus,propter quem metum quiduisfuftineat patrono prxcipiente:& in fum.mafrin»

pofitum. continenti impolitum quid fit liberto, quod oneret eius libertatem, dicendum eft exce

ptioni locum fore.l.i.§. q ux onerandx.ff.quar.rerum aftio non datur.

q O nus, m l.m unus.fupraeod. Deatbione onerisaducrfi videte in

1

. in naue. ff. locati.

E t onus fine aipiratione fcribi quidam cenfent, quia nullus ad idafpirat; vtfcripii iu verb.

onus. ¿.I.de colla.in concord.

f)nerarUna- ^ Onerarix naues,ad onera vehen da paratx.lcge 2. ff.de captiuis. fcripfi in Iege,malum, infraeodem.

b-ierofis ere- ff Onerofus creditor non auditur,neque delicatus debitor,exponitur in 1. fiferuos.in fi.

diior. ff'-de pignoratit. aftio. Alias huiufmodi phrafes infinitas,ne vos onerem,pr^termitto.

c Inuitam, hic dicemus nolentem & contradicentem,propter verbum ignorantemin tex.

pofitum,de quo dicam in l.debitor.infraeodem.

q/« his impenfts & p iü ñ n u m . Cenfet hic impenfas vtiles fieri, cum piftrinum adiecit do- muiridcm ii molendinum,furnum feu ftabulum,pcrqu? domus melioratur plurifqucfit, maxime fecundum expolitionem glo.m 1. cum dc lanionis.¿.i.ff. dc fund.inftruc. capien- TiftrimquiJ. piftrinum pro fu rn o , feu molendino : quam fequitur Alberic. in diftio. in verb. piftri- num.B ude. tamen in fuis primis annota, in Pandeft.ff. ad legem A quili, ii feriius.§. iifor- nacarius. dicit accipi pro loco fatigationis p len o, ac pro negotio operofo, & molcftovi- refqueconficiente,feu pro?rumnaftudij difficillimi.Vel diciturlocusfeumachtna inqua frumentum molitur, diftum á pinfendo. Nempe olim ante molendinorum vfum erat io- cus,in quo pilo pinfcbantur frumenta,vel mola, qu? vocabatur piftrinum, quod non fine xrumna,&: durifsimo laboreagitabatur.l. ?quifsimum.in fi.ibi,autii ftabulum,quoderac dom us, ium entis& carrucis vacans piftnno locaucrit. ff. de vfufruftu. Itaque dum fer®

apud dominos petulantes erant,dignos ifto piftrino domini iudicabant.Terent.in Heau- tont- dicir, piftrino dignus eft feruus. &alibi,piftrino tcdedam.DemumfucceiTutcfflpO' rum hodierna molendina fuerunt excogitata, in quibus molxtruiatiles ,id eft hominu®

opera vcrfanles.locat? fuerfit: quia tamen adhuc circunducere molas iftas fatigationis p c num maniit negotium, ob id nomen quoque piftrini retentum fuit, veluti cum ínter nin

d o m i n i h o s f e r u o s l o c a r e n t a d c i r c u m a g c n d u m i l l a m m o l a m . l . i . § . f i q u i s f e r u u m . f f d e p o .

M ohafnaria q Hodie quoque in m o l e n d i n i s o hua ru m vtimur molaaiinaria,qu? fcilicet per aftnu - qua. circumagitur. Vnde eciaafina dicitur moIendinaria,quia molendino feruit,perlurikj>"' fultum m l.Gum d elaaioais.¿.afinammolendinanam.ffde fundo inftrufto.Etm oI?uu_

ereft? pars inferior meta vocatur.fuperior autem catillus.d.l.cum de lanionis.¿.idcmc fultus.Vaclc Varto Itb.i. t:c. 4a. d=reruft,c.ficait;Siaqu{ copiaeii/ulfura

(10)

ftrinaffiftipercjvcibi formatis aquariis molis,fiuc animalium,vei hominum labo- beqf P* * feangaiuur. hxc ille. Qu^ibus nos etiam molendinis frequenter vtimurad cx-

Indcpiftrinanus,dominus pjftrini,velpr.zpoiitus huicpffiniio.i. r. .p¡jiyjf¡ar'Ms.

t e feruum.ibi,putoeife afrionemaduerfus piftrinarium cx condufro.ff.dcpofiti.

l?ocus etiam, in quo panis pinficur, poteft vocan piftrmum,fiuc piftrina.l.fi. lF.de ex-

% tutor.ibhqui iu collegio piftorum funt á tutela cxcufancur,fi modo per fcmet piftri-

^ exerceant. Ec vocabatur olim piftor, qui pilis frumenta tundebat,& terebat,cuius

i t e ® vocamus 'h o d ic bolanger.qm panes facit.l.vna,C.de piftor.lib.ii.i.i.§.item.ft:quod cu- iufquc vniucrfita.nomi.vnde Martialis:

Surritefiam vendit pueris ient acula piilor, Crislataque fonant vndique lucis aues.

O uod fi addatis dulciarium piftorem,fignificat eu m , quem vernacule vocam uspaili-

^ d c quo M artial.lib.i4.in fi. D ulciarius piftor jHíÜe tibi dulces operum manus iila figuras

Extruet, huic vni parca laborat apis.

Inde piftoricus adicfriuum, quod ad piftorem pertinet. E t piftoricas operas,ad piftores TijioricA

pertinentes vocat lurifconful. ^ opora.

§ Ita dic expenfas vtiles efie in fonte ducedo. Fi.ff.de font.idemin cloacis.I.i.ff.de cloac.

f E t horreum.Ab hordeo nonnulli deduci putant: alij vero ab horrore, quaii horridum ^Horreum.

ob ariftarum afperitatem;fed vndecunque, parum refert. Antiqui autem fruges in fuis fpi- cis & ariftis in granariis condiderunt:quod etiamnum hodie folent obferuare Parifii, T u - rones, Bituriges, & omnes fere qui fub parlamento Pariíieníi degunt. Ec horreum eft

repoficorium frumenti,hordei,vel alterius grani:quod alias granarium vocat lurifconful. Granarim.

ini.qu9ficum.§.conferuandi.ff.de fund.inftrudo.vnde verfus, Horreaformicx venient ad inania nunquam:

ibit ad amijfas nullus amicus opes.

4 Vnde horream frumentarium, in quo firumentuni reponitur. I. Titius horreum fru- H o m u m muí mentarium.ff. dc acquir. rerum domin. Quemadmodum etiam horreum vinarium ap.

pellatur,vbi vinumreconditur.inl.tabernam.ff.de fundo inftrufro. Et horreum penua,- rium vocatur, vbi penus, ideft ea qu^ efui & potui neceíTaria funt, imponunru». 1. qui pc- num.in fi.ibi, vei ii qua alia fünt,quxhorrei,penuarij, vei ceilxpenuarixinftruendi caufa habentur.ff.de penu lega.

4 Generaliter ergo capitur h^c diftio,nifi exadiuncto,aut precedcntibus declaretur, vt in Lvulgaris.§.fed & ii de naui.ff.defurcis.vbi horrei appellatione venit horreum frumentarium jquia priusiocutus erat de frumento. Interdum etiam accipiturpro repcfitorio pretiofaruihrcrura,autmercium, vcl aliarum rerum, qux adferuari confueuerunt ,cu o d pro qualitate materix poteft intelligi.

1

. Celfus fcribit; fi quis merces-, quas vehendas con- duxit,in horreo pofuit.ff.adexhibcnd.

1

. vbi.f.illud.ibi, de vino,veI oIeo,vel tritico, quod inhorreorcpofitumeft.ff.de vcrbor.obligzI.vuIgaris.§.certe.ibi,quemadmodum fi ex plu ribus rebus m'oucntibus in horreo reclufis vnam tulerit, ff. de furcis. 1. ciauibus.& l.doiia.

ff dccontrahcnd.emp.l.cum in plures.§.locator.&i.dominus.ff. locati.l.cumita.in princ.

de lega.i.l.Sticho.in princip.deftatuiiber.l.3.geffrafrurx.dc offi.prxfcÓt.vigij.i.cuodlcga- tur.dc iudic.l.Seix.in fi.de fund. inftrudo, l.qnaratione.gintcrdum.ibpmerces in horreo repoiitas.ff.deacquir.rcrum domi.I.li quis cxargentariis.in princip.ff.de edend.i. heres ab fens.§.ac ii quis.ibi,fed tabernas,pcrgulam,horreum,armarium, officinam,&c.ff.dc iudic.

l.ii vcro.§.ait prztor.de his qui deiecerunt.I,vlt.§.fi.de pignoratit.actio.cum aliis,qux pof- fent adduci.

4 Inde horrcarius,qui in horreo habitat,vel illudvuftodit.Fcum in plures.§,fi.ff.]oca. I. Horrearius.

fi vcro.§.fi horrearius, de his qui deiecerunt vel effudcr.l. C elfus.g i.ad exhiben d. Hor- Horreatica jfe rcaticx fpecies funt, q u x feruantur in horreis.

1

. fi. C.de condiris in pubhc.horreis , lib.io.

vbi publica horrea vocantur illa, in quibus frumenta ad vtilitatem publicam coaceruan- lur. de quorum horreorum prxpofituraloquit«r l.t. C. de fufcepto. iib. 10. vbi glo. d,Clt.

quod, in his horreis tributa collefra reponebantur, ideft frumenta exafra á priuatis rcipu- blic.caufa,vt forte dicam in conftitu.Rcg.Gallic.

4 In fu U dotali adiedum plerunque dicemus.Infula communitcreft terra vndiqueacuts cir- ir.fulaquid.

cundata,vt in m ari,qux Grxce >-

5

» ® 'vocatur.§.infula.dererum diuiFin Infti. á falo appel- Lta,quodin faIo,id cft mari pofita fit,a,murato in u.

4 Aliquando tamen etiam in flumine fit infula, &: hoc tribus m odis, vt elucidat lurif- confuUn Lergo. §. tribus modis, ff. deacquir. rcrum domi. & Bar.in trad. de infula. & in uad Tiberiadis expIicat.Quod fi ex altera parte infulc alueus fluminis exaruerit, defiiffe

Ululam efle placuit lurifconful.in I.infula.in fi.ff.dc acquir.rer.domi.

4

Infula dicicur ctiam domus in felo pofita,id eftin mari.glo.in d-S- infula.

f Adh^c

(11)

Si6 P. R E B V F F l c o m m e n t . U

xl x

^

Infula pro tf Adhzc infula dicitur domus viam vndique habens, tefte Crapal. in traft. dc ^^ A * ^ * domo. zd)um ,ini.parce: vei q u zn on coniungitur communibus parietibus

cuicu publico, vei priuato cingitur, tcfte Fefto. nempe iicut infufe m

funca coiuinenn, ua hz domus nullis connexzfunt zdiftciis cohzrcnnbnc ‘Fuciccg

. r r..U f f : , _ L : _ i-itnp<

res.ibi, inrermiiio legitimo fpatio á vicinainfula.ft.deferuitu. vrbanor.

przdior 77

^{^ '}

bent eife paiaaa>& piztpria Principis, vtfecreralint vniuerfis, quz ibi proferuntur T

cuiique.C.de oper.public. • -flui-

tf Vltimo infulam iure frequentius capitur pro omni domo, etiam vicina & cohzre alteri zdifido.p robae l.fi duas h a b e r e m m f u l a s . l F . c o m m u n i a p r z d i o r .iunftal.i.^.forui^^

tem.ii feruit.vmdicec.vbi feruitutem nemo alius vindicare poteft,quam is, qui m íuiiüo^’' cino dominium habet, cui feruitutem dicic deberi. Et lic vicinz eranc iliz duzm fufo.gfe feruitus impofita mre non fuiíret.probati.íiferuus.§.íi quis infulam.ff.ad legem dicens:Si quis infulam meam voluerit exurcre,& ignis eciam ad vicini infuiam peruciier^

Aquilia tenebitur. Ergo domus vicini erat cohzrens : alioqui non facile fuiflec combufta!

1.fundi.§.item quod infulz caufa paratum eft, fi nondum perfeftum eft, quamuis poiicuar jn zdificio fit,non tamen videtur zdiumelTe.de aftio. emp.vbipnmo vocatur mluia,po ftea ?dificium, demum zdes, ad oftendendum infulam capi pro ?dificio,8e ?dibus.i. iom' tum.§.folutam.de pignoratit.aftio. facitl. inprouinciali. vbi glof.§.i.ff.de noui oper.nuni tizl.li finita.§.icem quid dicemus.de damno infefto. I.flummum. §.idem Scruius. & l.int'T quos.§.damni.ibidem,l.li ita ftipulatus elTem.cuni l.feq.deverbor. obliga, vbiprimq vocac domum,pofteainfuiam,nullam inter h?cconftituendo dift’erentiara.fácit i.fi mfuJam.ibi.

dem.Lqui infulam.loca.iex, li ego. in fi, de Publicia, lex, arbitrio.

^§.

i. de dolo.

^i.

verum,§

fciendum.iF.de minor.

tf Cum autem varias habeat fignificationes,capietur infula pro fubieftamateria.neinpc Infulaquomo- fi loquendo deaquis nominetur infuia,dicetur locus vndique circundacus aquis,per iura docapiatwr. fuperius addufta. Sivero materia domui & ?dificio conucniat, vtfi quis infuiam pro- mittat?dificare,tuncinteliigerur de domo.i.2.§.ii quis infulam.ft.de eo quod ccrcoioco.!

2. §. plane.

^I.

ne quidin loco public.|. 4. §. conens. ftide damnoffifefto. j. mter.defoluno.

Incendiarii co-

Vnde qui dolo malo infuiam meam ex ulTerit,capitis pcena pkftecur,quali incendianus.

¹

.

burendi citra

fi quis, de ficar. & lic de domo mtelligitur. fic in J. tabernam.de fundo inftrue. Et talcs m-

immunitatem

cendiari) propter grauitatem criminis nulla gaudent immunitate,necgratiaa Principe

& gratiam, con

celTa,fed femper expeftare debent,quod fecerunt, kge tertia, C. dcepifcopali audienr.

fcripii in traftatu immunita, ecckf.infecundo tomo commentariorum in conftitutiones Regias Gallic.

Neceffaraim ft Additur in tex.plerunque,quia. fi quandoque reficiatur molendinum, vel fiorreum an- penfa quando riquumjiuter neceiTarias computarentur impenfas, quandoquidem hasimpenderc necef- dkatur , vel fi^as vrget: vtpote ii maritus non inueniebat horreum, & frumenta in agro confumcban- rtilii. tur,vel non erat aliquod molendinum propinquum,viide necelTc fuerit marito conftrue

re molendinum, vc farinam fibi & familiz paret neceflariam, tunc fiue de nouo fiaf, liue' antiquum reficiatur, femper dicitur impenfa neceiTaria.l. i.in fi.ft’.deimpeaf. 111 reb. dotal.

faft. Secus fi' nccefsiras impendendi non erat, fed vtilitas, tunc vtiks impeol? cenknrur.

kge,vcJuti.lF.de impenf.quicquid ibi glo.dicat.& fic intelligi debet ifte tcx.

tf Tamcnaduerte, quodaiiquando reperiturnecefsiras ex parte rei, vt quia periretdo- Necefftasduo- musffiili reficeretur,quz vere dicitur ex fuperioribus impenfa necelTaria. Alias dicitur ne- b»s dicitur mo cefsitas ex parte p erfonz, vtpote cum k x imponit perfonz impendendi necefsitatem, vt dit. tutori, vei alteri; quemadmodum loq uitur tex. glo. & ibi Bar.in i.i. ft! dc impenf.& quoad hoc etiam neceflariz dicuncur impenfz,qu? necefsitatem habet impendendi tam ex parte rei, quam ex parte perfonz. V ix enim eft necefsitas perfonz mariti, niii fubiic & rci necei- fitas in his dotalibus impenfis: fed in petitione hereditatis, vel in rei vindicatione, ia. qui

bus bonzfidei poíTeíTor non tenetur ad aliquid, folum infpicitur neccfsicas ex parte rei, vti mpenfz dicantur ncceiTariz.gloiTa in k g e , & intotum.ft!deimpeiifBarrojusiad.

lege prima,ibidem.

5- Voiuptariz íiin tjq u z fpeciem duntaxat o rn an t,n on etiamfrucium augentrvrfunt viridaria,aquz falientes, incruftationes, loricationes, Voluptariam ft y^luptaric dicuntur impenfc, qu? ad voluptatem fiunt: alias voluncari?: n o n refert, penfa. quod pro voluntate eius, qui impendit, fiant. Sclurifconfuítus elucidat eas efle, quz

ciem ornant,ideftrem,vujgo doment ludiré a Uchofe Sednon augent fruftum: quiafiauge rentffiicerentur vtiks de qmbus fuperius diftum ¿xtint.& íunfconfui. Vlpia.m 1. volupti riz. ft dc impenf. ita d icitvolu p tariz impenfz func,quas maritus ad vo lu p ta te m , GaJt®

po«.pfoy?.,fecit:8¿quzfpecicsornant,vclutibaln£aextruere.l.ímpcnfz.ibidem. VolupW' rizfuut

(12)

L x x - y . í N T I T . D E V E R B O R . S I G N I F . o , rxfo®ergo,q< J^ H volupw tem ,& an im igratiarantu m faftsfuni. VnH i

rixaiuinvocatíuníconíui.quodvoluptacisgranaiubetur ,n i ^ Vnde voluptarium Traéum y».

la s tifie víufrüd.Ec voluptarius homo,a¿onnéafcspla,rirs p’ t

volup tan adrefo lcA acexerccn do m eian cho L ca', quando "ite r a u

non capiendo aurum. C ontrariu m in ie g a ii& canonica ° " ° ® ® e s m o n u n t u r , ;

y Voluntarium confortium vocat luril'confuJ. rocietatem fnnnrp M

¿ a r r c s . f i d e m P a p i n i a . i b i f i H t e r f i a t r e s v o l n n r a n u m c o n í b r t i u i L n u ü f u ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ Voluntarium m

^ Q u x q u i d e m i m p e n f a r n o n r e p e t u n t u r - a t f o J u m n frr a a . v . (o c io , ^cm/ortum.

É lu iK ifub íhn m ,& ab f

4

ucvlla¡njuriacasabradat,i.ciro]latr!'

5

Íid’ ‘¡ r ' v ' “ ” ® ’‘ ‘' ' ' ’ ' ' ‘ / / / '" ”? i' '

“ , „ u s c « d . t o r e m h x c a u f c r r e , í ¡ n e d « m u s f u i v , d e l , r „ r a ^

4

" t \^{^}

,oB li.g=v«u m ,fiprofutu rpefte,,qu o dau ftrt:al.o qu,n < !X tfe!T lZ V ^ ' ( j

«¡iamprxíefercabaiCeroaufrrre,quodciprodclfrpotefinohKv«.r muí- ;

%

T gjjf in rcb.dotal. faft. |

^ rprim o vitiatur reguía,cú de mandato domini aucconíénfufáftxrunt:cunc cnim do- Voluptariam |

i n u s aftione mandati tenebicur.Udéqj.§.idemq;ait.ácontrario.íí.manda.gl.inl.volupta penftrepeikti- | i

• ¿eímpenftex.egregius in d.l. 3. §. fed& fi mutua pecunia accepta domum dominicam tur,n¡a^ioao |yf exórname teftoriis,& quibufdam aliis,qu? magis ad voluptatem pertineant,quam ad v'ti- ^ litatem,non videtur verfum:quia nec procurator h?c imputaret,nifi forte mandatum do-

mini, auc voluntatem babuerit; nec debere ex eooneraridom inum , quod ipfe fafturus fe:;

jion eífetj&c. . . . J-

tf Secundo nifi quis cx voluntate domini prediftas impenfas feccrit.l.fi feruos.íf. dc pí- ( 20oracit.aftio.q u ian on d eb etd om in u sexeooíierari,q u od ip íefaftu ru sn on cfíet,n ifi ’ i||

confentiat. §. fed &fi mutua.de in rem verfo.Plus dicitjdominum pan debere creditorem ||i|

hocauferre,fi fine domus vel rei iniuria fieri pofsic.Etfi domus deterioraretur, dominus I 'I’ | cogendus eft vendere dom um ,vt quanti preciofior fafta eft,id prxftet.1. fi res. ibidem. 1. in q'; ' fuado.de rei vindica. Q uam obrem in his tutifsimum enc femper domini voluntatem e x - T j quirerc. Alias conduftores vel inquilini pro fuo arbitrio pifturas adhibentes domibus i|l]

conduftism onrepetentidquodim penium erit. • ' Q

q In dote vero,mulierisenam voluntate faftxnon repetuntur, fed permittiturabrafio,

dum profutura fit,nonalias.l.i.§.fed nec impenfas. C.de rei vxo rixaftio.& l.p ro volunta- -fi’

riis.ff.de impenf.in reb.dotal.faft.Mathefiila.no 92.no. cafum contra,&c.videte Bal.confil. ' 372.8¿feq.quodincipit,cafus vir.in3.vol.A ngeI.86laf,in§.propterretentionem . Infti.de ■ ' kf a£bo. verum intelligas hosfum ptus voluptarios ita auferri pofle, v tin facie p nftina,id

eft,quxfuitante venditionemjxdificiumeiTepofsinvtdocetMarcel.ini.fifine. ¿.icemre- • f| k ipondic.ffideadminiftra.tucor.

q Tertio non procedit, cum dominus erogare folitus erat huiufmodi impenfas ,& fic ij I]

verifimiliter continuaturus erat.perl.fi negotia, ff. de negot. geft.Lfi fcruos.de pignoratit. , ' aftio. maxime fi impenfa foret modica, oporteret tamen probare iftam confuetudincm, |/ Ü

qux vix probari poflet. .

q Quarto fi rem illam,in qua impenfx faftx funt,erat diftrafturus.l. nifi vcoakm. £P. de ' [ ; ; reivindica, nam co cafu cales impenfx promercales vendibiles,non voluptarix, fed vtiles « fe videntunquia res ita exornata pluris vendetur.l.quod fi ex.ft!de impenf.

q Idcm cenfet Alcia.hic, ii folita fuiffet locari domus , vc tunc quoq ue piftura fit vtiiis, non fimpliciter voluptaria.tanto emm pluris cccnaculumvel fiabitatio Ipcabitur, quanto ornatius.Et hoc verum eft;fed non folet h?c impenfa repeti,nifi yt diftum fuit.

q Q uinto fi dominus tantum vellet dare, quantum mquilin us haberet ex pifturis re- TiBura non motis,non potent is qui impenfas fccit eas coiieye, ne fua malitia damnofa fit.per text.in 1. toUenda, in fundo.ff.de rei vindic.quod laf.dicicciie notandum in 1.2.coi.8.nu.29. &feq. C. deiure tum^cfferZ emphyteu.aiiegansBal.icafirmantemin ¿.fiq u isd emanfo.decontro.inueftitu.&in ¿.fi qmntumrem vaffallus.hic finitur Iex,86C.&glo.m ¿.ccrtc.Infti.dc rerum diuif.lgiturcautefacietdomi- tavalerent.

nus domus,fi offerat ie tantundem reftituturum.quanti ent piftura rafa ad xftimarioncm

arbitrorum,& proborumrficq ue euadet expenfariim condemnationem. *

q Sexto non procedit, fi bonx fidei poilcildr fecerit has impenfas in hereditate : quia Bonafidei pof- 'fe tunc per doli exceptionem eas confequi poceric.l.vciles,ff.de petit.hcredita. fefforvolupta- J q Septimo fi quis v i , aut clam arbores non ff uftiferas fubcidcrit, & ffuftuarij interiit iffpenfas \ ;¡«j prdpter voluptatem, quia amoenitas ex huiufmodi arboribus prxftabatur, aeet fruftua- ! §:

fiuéd v f o u f voluptatem, probat tcxt, in i. competit'. £ ciZTefiZufr- i Í

re ^ aftionibus & remediis petantur h * im penfx, tradit glo. in ¿. certe Infti de

h a d Z u Z Specula.m titul. de expenfis,in ¿. i. Haftcnus ergo deexpenfis extra ' • lau m : de his vero quxfiunt m ludicwffcripü ia 5,corao commentar, in conftit. R eg

X X ■ J . .