DISSERTATIO IV.
D E O R I G I N E M A L O R U M . I . /íf^>Í U N T ne uíla in teilure mala , quibus hotrí-
vlW nes vexanrur , confiiSanrurque perpetuo? Ac
^ ^ ^ íí fnnf, nr funt profeéto (nam ego vix feram
• ^ 1 eoufque qoorumdam phi!oibphantium audaciam
^ J r pervadere, ut m re tam feria ac gravi irrita- biliffimo animalium infulrenc ( i ) ) qua? co- rara caufae orriginefque ? Qua in re liceat mihi pra?fari , nihil efle hac quajftione íacilius exp?diriufque, íi cum phy- fiologis res traníigenda fit : nihfl moleílius difficiliufque , íi cura metaphyfícis : dicerem inextricabiiem , nifi quo- rumdam fuperbiam reformidarem, aliorum revererer au- ftoritatem , doétrinamque . Síquidem mala aut dolores funt, aut vitía, crimina , delifta . Ha?c orrmia fi phyfío- logcrf rogas, natura? deberi accepta fatis apene dilucideque illi docebunt: natoram aurem dico earum rerum , quae a- niverfo comprehendumur, vim arque efficieotiam . Nam quid pofeft efle manifeílius, quam nos doleré, tum quia rtáruram doloris capacem habernos, tom quia ea rerum ferie comprebendimur, agimurque, qua? neceífarios in no- bis dolores infligir ? Prsrerea. quum & liberi fumus arbi- t r ü ,
C i ) Cicero libre de Fin i b » epinionibur nihil derrabe ítem ? PJ.
l v . cap. 9. Stoicot dolores non in tronut ne tan}* in epilogo •, pro rea raalis r{Te babeados* fed in afpe. dicens , negaret e/fe malura exft- ris, nature male/iis, minime fu- lium , publicetioncM honmum ? cundir, ñámente* , ira more fuo Mee reficienda e/fe, non fttgienda i deridet infedaturque. 6 maguan* . . . In eoneione autem fi toquere- vim ingenii . eaufomque juftjra , tur % fi Hannibal ad portas venif- tur nova exfi/hret dlftiplina ! . . . Jet, murumque título tra'tetifjet , Mee vidtlitet efl corregió philofo- ntgartt e/fe in malis eapi , venire » pbie veteris & emtndatio í Q_uis interfiei , patriam amittere ? . . . enim ferré poípt ita loquentem Que efl igitur i/i a pbilofopbia » eunt, qui fe auP.orem vite gravi- que covtmuni nodo in foro toqui' ter & fapienter agenda pro/itere- tur , in libello fuo ? Prefertif*
tur : eumque ídem fentirrt qnod auum , quod illi verbit fuit f*Kni- emúes 1 quibut rtbus eanfiam vim ficent, /"* to nibil novttut, dt i- trtbuertt , alia nomina impontn pfis rebut nibil « u t e t u r .* tadtm
tem , verba modo mutanttm , de res nuneam , alio moda .
D E O R I G I N E M A L O R U M . 239 trii , & ingentibus cupiditaribus, iracundiis , meto indefi- nenter, acriterque concitemur, ecquas alias vitiorum , cri- minum , deliSorum caufas exquirimus ? Ita fi cum iis hace , quar eñ in manibus , qua:ílio agenda difputandaque eflet, qui fupra naturam fapere aut verentur , aut non admodom folliciti funt / (jaique in his, qua? manu pre- hendi poflunt, inveftigandis cognofcendifque mortales oc- cupari jus fafque efle arbitrantur : fupra vero expavefeen- da omnia, nec valde curiofe perquirenda; cum his , in- quam, hic & coepta haec eflet difeeptatio, & ad exitum perduáa . Unde algemus, aut acftuamus i quid efle poteft clarius, quam quia & animantes fumus fenfu prrditi, &
ómnibus natura caufis accidentibufque expofiti? Unde in- jurii, aut inhumani fumus ; Unde imprudentes, intempe- rantes, iracundi, invidi? Nempe quia ita natura compa- ran fumus, ut quemadmodum naves ventis , tempeftati- bufque, ita nos affe&ibus transducamur, quos cum ratione ac arbitrio regere deberemus , poflemufque, ignaviter im- probeque illis paremus. Quid attinebat tantopere efle cu- riofos, atque iis, qua? in medio funt, fpretis rerum ha- jufcemodi caufis , extra mundi fines profilientes , ea perva- gari, unde ad noftra nullus fit amplius futurus reditus ?
2. Interea his metaphyfici contenti non fuenmt , rem- que eo adduxere, quo nemo oculos conjicere valeat: nec lolum perdiírjcilem totam quaeftionero faceré , fed fi per eos , quod fentio dicere. licet , omnino infolubilem . Ne- mo quidem eorum dubitavit unquam hominum mala ftias fixafque habere in natura caufas. Sed cum conftet , pri- mam efle naturae totius caufam procreantem , fervantem, moderantemque, Deum ; omnibufqde fie perfuafum , &
boniratis efle illum abfoluta?, & infinitar & fapieatiaf &
potentise, inqpifivrere cupudius , profpicientiufque , quarn par erat, qui fub hujufmodi rerum & párente & mode- ratore arrumnofi nos ejus Iiberi, fubditiqoe , & miferi , iniqui, pravi, fcelefti, impii fimus.p Nam ita interdum difputant, ut cfficere velle videantur, aut dúo efl? jeque
«terna mundi principia: aut hax , quar mala dicnntur, nihil efle aliud prreterquam fomnia : aut , fi ñeque illa ftatuere, ñeque nse* inrlciari queamus, ut nullus ( quod exhorrelcit diclu animus) fit Deus ; aot quietum vivere aevum , nullaque noílri cura tangí.
3. Huc quuai venrum eíl , mirum qaam fe philofo*
phaa-
24o D I S S E R T A T I O I V . phantium ingenia torferunt , quo nodum, quera nexoe- rant, folverent. Mihi nec mala pernegare nos poíTe vi- demur, nifi mendaciííimi haberi velimus.* nec de natura &
providentia Dei fufpicari, qua; nulla ex mundi parte non tefe ipfa in oculos ingerit omnium , nifi flultiífimi : &
dúo illa coatema principia adeo extra omnem rationis campum proje&a exirtimo, ut facilius credam fanáticos in- dofloique nomines commovere , trahereque ¿n partem quam a philoiophis percipi, comprehendique . S.d illud riicam audentius, nec clare diferteque hanc hucufque rem expeditam , mihi videri, nec fi de ingeniólo meo diju- dicem, dum hic agemus, expeditum iri ( i ) . Quod ego ut apertum faciam, eorum primum hoc libello enarrabo fententias, qui & acri ingenio, & non vulgári diligentia induitriaque in id inquifivere: oírendamque nihildum ex- cogitatum eííe , quod certos nos planofque faciat, nullam fupereíTe, quam depellamus aut obfcuritatem, aut mole- ftam dubitationem; efleque fentenrias fere omnes aut pa- rum cum divina natura confentaneas , aut ab humana , vel etiam natura rerum tota, plañe abhorrentes : deinde quid mihi olim in animum venerir, quod diíTertatiuncula evulgatum jam proditumqus veteribus editionibus e í t , in- taílum ponam,
Sed quxQionem omnium primum defirr.amus, ac puré nitideque enudeemus. Sunt ne mala ulia? Sunt hercle vero» a c , quin neceííe íit efle Leibnitianos , trium <^ui- dem generum, phyfica , maral'ta, metaphyfica. Prima lunt dolores, &. aegritudines: altera errores &. peccara : poílre- ma defeflus rerum hujufce mundi a natura: infinítate • Quod doleo, arque xgrefco, phyficum elt malum : quod erro, peccoque, moróle: quod longe abfum ab infinirio- ne natura?, metaphyficum. Sed hic inceptant^controverfiar.
U t infinita puüeam ratione, naturarque copia & v i , ef- ficere non potett prima univerfi inventrix , perfe&rixque
cau-
( t ) Vide Areob. lib. II. & O- trif non *ojTuw. O- htf;t fufr\
rig. c. Celí. lib. i». S. Augi¿rt. lib. »/"« mea§ boc ejfe ce.ifiteot. Huc II. d« Ord. cap. 17. in Ubmi oh- «giiiir ego aílefTe illus jubeo, qui fcurtjjirmí tara quacltioneci hibtt . ex Flauto promunt .
Et iib. II. de C«q. ad iit. c«p. 4. Ktbil ti* ditfiei'e tfl * J*""1
Qumrttur . cur ü:us tcntari pcrmi- querenio invc/ltgeri pcjfi* • fin* 4mi,ií»it, cuent tentitert ton- N'»m hic diJicermt • «¡wt bal i JenJuTum tjA f'<ev¡iíb3t i .ütitu ^JX qu«endj ditfialiori «v».«mt Cintra ?Jii:ru bujes nij>¡it feu- i-uca .
caufa? Nam fi poruit, plene beatum faceré poruir; quod cur, cum non ibium bona, fed óptima fit , omifit ? Id fieri nullo pacto pofle adfcifcunt jara plerique orr.r.es; quod quamquam nondum , ut ego arbitror , fatis expiorarum , demonftratumque fit, magifque confenfu, quam argumen- tatione fit receptum ( xxx ) ; pmermittamus tamen , velut non admodum ad hanc difputationem peninenr . Efto igitur. Ita ergo fit, ut quo minus infinitus fim nul- la fií w Dfi° culpa . Nam aut nullus fim neceííe eft, aut finita; circumícriptacque & naturas & mentis. Natura ergo jpfa fit ut nequeam omnia nofle : ex quo porro exfiltit errandi vis ac poteftas ; hinc peccandi; errar enim qui- cumque peccat: poftremo dolendi, quac fanftio eft legis.
Qux poteftas tolli nequit , nifi fi aut infinitus procrear , quod non poteft: aut minime rationis arbitrique cora- pos , quod nec cum natura rationali , nec cum mundo congruit. Cur igitur facultatera peccandi infitam, ac na- tura; adhaerentem habeam , nemini obfcurum incertum- que effe poteft ; liber fcilicet fum , ac finitus , mundi pars . Nec vero quia babeo , eft ulla in Deo culpa ; quando nec ad infiniratem pertingere natura» poteft quod- cumque creatum fáñumve eft ; nec fine ratione , con- filio, meacque adeo poteftatis jure procrean me fas erat . Sed hic inextricabilis illa emergit quseftia . Non pero, inquit aliquis • a Deo ut aut infinita fim natura ac bo- nita te , aut finita , extra tamen erroris peccatique fa- cultatem. Peccindi poteftatem arbitriumque fecerit .• cur ne peccarem retinuit ? Quid ? Potentia ne illi defuit , an fapientia , an voluntas ? Non defuiííe priora dúo id perfuadet, quod infinita; fit & potentia; & fapientix . Noluit ergo . Ñeque vero id dubium cuiquam erit , qui penfitaverit, extiturum non fuiíTe peccatum , fi qut potuit , ac pra?fcivit , impediré voluerit . Jam hoc du- plicem habet difceptationem : ex ratione ne aüqua no- luit, an nulla ? Dicere Deum aliquid velle aut nolle fine ratione non modo defipere eft, fed impium, quum is non fit, nifi abfoluriíTima ratio. Ratione vero aliqua fi fa-
&um eft cur ncller, aut minor ea íuit ratione, qua im- pediré debuit; aut par; aut major . Ac fi minor ; bo- nus non fuit; quod vetat kiüoita ejus natura dicere: fi acqua- lis, defuit ei cognitio , an potentia , qus efficeret , ut
Tom. V. Q. alte-
^
242 D I S S E R T A T I O I T . altera alteri prxvaleret? quod item & eft impium & ne- icio quam in divinis confiliis incertitudinem ponit. Ma- jor ergo fuit, ut fi vetaret, aut infipiens effet & ílul- tus, aut ¡niquus, minimeque bonos. Quo cum ventum eíl, inrrepidi audacefque mortales, hoc exportulanr, utqua tándem ratione factum id íit refcifcant. Hoc Auguílinus íibi ignotum fui fíe a i t , recinantque idem fa?pe veteres Chrilh'ani theologi. Arcanam eam habent, inque altifli- mis Dei confiliis. Hoc ego praefente difíertatione demon- firandum fufcipio; nihii nimírum fuper ea re a nobis pla- ñe explorateque hucufque fciri. Nee tañen negó» quaf- dam efle philofophorum, theologorumque inveaas pofitio- nes fatis quidem illas probabiles ac verifímiles .* certas, evidentes, ab omnique dubitatione remotas millas eífe ajo • Atque hoc velim le&or fa?pe ad animum revocet, ne me aut violara» pietatis, aut defcrtx provincia! accufet. Sed propofitum agamus.
Qjiid fuper ea re phtlofophi populique pagani fenferint, eorumque fententix cr'tbratx dil'tgenter.
S
Ed aufpicemur a vetuítíflimis, quantum memoria re- petere poíTumus, aut philofophorum, aut populorura opinionibus. Quae de malorum origine aut integre gen- tes c#ediderunt, aut genrium philofophi theologique ex- cogitando ac commentando volgaverunt, his comprehendi poíTunt.- nam aut unicum univerfí mundi principium eíTe ilatuerunt, aut plura. Qui illud fenfere, triplici funt ia claííe pofiri. Alü quidem folam materiam aeternam ac per fe efle arbitrati-funt .• cerera ejuseíTe dixerunt auteffe&a,aut defluxiones. Eo in genere locant Democriticos ( * ) . Quoniam ab hujufcemodi, nefcio ftupiditate dixerim, an impjetate, longe & populi, & fcholse populorum reliquae abfuerunt, totaque ea res fuperius confutata ac diftermi- nara eft, nullum hic mihi amplius cum iiserit negotium.
Alü yero & menrem quandam conílituerunt aeternam .*
fed ei quafi fociam atque individuam dedere materiam • Qui item bipartiti funt.- nam quídam veluti membra ef- fe mentís materiam elementaque opinati funt, aeternum- que principium, non fecus atque animantia cetera, cor- pore ( a ) Vtdt Ar'tft. metapb. l'tb, i. cap. 4. & 6,
pore rnenteque compqfitum exiftimaverunt .• fed a corpr>
re tamen erfe mala dixerunt ; cojos opiníonis iEgypriaá facit Plutarchus inventores anclorefque : in ea cene pltí-*
res fuere Graeci, pnrcipue Pyrhagoriei, ac Stoici: noic Árabes aliquot: poflrerao Spinoiiítse. Alii non membra efle Dei corpora docuerunt , fed mareriam , quam ¡He fingeret, & ex qua mundom fabricaretur. Quse qourtl obüipa eííef, ingeniique ardui ; aut immenfa» cujufdarrt voracitatis ac libidinis, üt nullo pafto aut domari ple- n e , aut expleri pofler, extitere mala . Ad hanc claííem Platonici Peripateticique pertinent. Ad tertium vero ge- nos ii fpeftant, qui rerum pfincipium folam mentem po- fuere: materiam ab eo creatam, minorefqtfe dímonum hominumque mentes.* maja aut ab eterna illa ac princi- pe mente permanare omnia,- quod Mahomedanis aliqut- Dus placuiífe & Calvinianis confíat: aut alia quidecn eífe a materia finitifque rebus infeparabilia : pravo minorum mentium arbitrio induSa : qua? poítremo magna alia fe- quantur, quibus in neceantes animas animadveríat parens iüe arque opifex mundi Deus; qua in opinione ceteri funt Chriílianr, non eadem licet ex canfa rationeqoe « Quid igitur quique tueantur, ac qua vía & ratione: ari- que utrum rem ejufcemodi, qui mala cum Dei fapientia
¿fe bonitate congruant, ac quamobrem ea permiferit Deus * extra omnem & dubitationem & obfearitatem pofuerinr t
porro pervideamus.
Veteres popuH , hominefque, ac theologi illi of vocan- ttfr, ^Egyptii, Athiopes, Phcenices, Chaldaici, Grarci, de rerum natura , mundique originíbus, de Deo , de*
que bonis malifve geniis, ac bono adeo & malo -, nod tam phiiofophando curlofe contenteque aut prarceperunt , aut feriptitarunt ; quippe moribos, i&genioqoe, & oratio*
ne rudes agreítefque .• quam vetera memorando , atteftan- doque, qood hodieque faciuní Tartarí» Hurtentotti, Ka>
nadenfes < Mexicani, ac fi quae font aliar fparfa? , irteru- dtta: , filveílrefque gentes. Quac fi nulk aut oblivione minuiífent 4 aut imperitis fuperftitidfifque phantafiis {QE- daífent , magftam , credo , eflfent illa fideofi fa&ura ,
«¡uid primi mortales , mundoque coaevi de bonoram rnalorumque prima origine expromferint , quidve ifti ex illis decerpferint , derivarintque in porteros , non corií- minifeendo , commoJisndoque ká accepta , injjtaque
(± 2 ÜS
244 D I S S E R T A T Í O I V .
Sis cum univerfi exordio, Enarcando . Quibus accedí t , quod qualefcumque illas vetadas rudeíque traditiones non liceat nunc nobis haurire, niíi ex cnenofis grsecarum fa- bularum lacunis: qu,e ipfae emV*ae olim ab orientis natio- nibus, ingenio prxcalido, & vafro, mentiendoque faéto/
aut gypfo plurimo <*m yp*ut¿*<n, facñs literis , ab eo- rum facrifkulis obdaStx , agrefti deorum metu , an ne vera ab exoñcis nofcerentur ( i ) ; haud facile di£iu eft,
quam
Q I } Difaplins arrini , nt vo- cap 14. Conítat Latinara tottm c a n t , non adeo proprta fait pri- G¡x;amque veterem relgionem ab moruro chri!í,¿uorufn , ut non o- A fia atque X g / p t o colonus com- mnium quoque vetemm faerit gen. mercioque deportatam . fide vitum tium , tantoque cautior , occultior antiquitatum fiudicfum doeturjique que , quo fuere agreftiores , eoque Marshamum in Canone /Egyotiaeo, ípíü faperftitioGores, metuenr.oref- ¡k Enquhf into the L<;e and vori.
que divinorum . Liceat ex przfen- tingt ef Homer. At Merodotus lucu- tibus conjecruraro faceré . Ab Hut- lentiflimus tenis elt , quam caute tentottis facilius quidvis aliud ex- JEgyptii facerdotes facra abfconde- prcrnieris, quam quid lili de Deo rent ac hieioglyphicis involverent.
ac religioae f e a m n t , quod pluri- Quin ipfe occulta quirJam revelan bus ediffent Andreas Kolbi in »»"- nefas duxiffe faepe fcnbit lib. II.
¡loria promanara bonm fpei par. 1. T « íyoQtvyi• petktrx a.niytt<r§*t , cap. l*. / / eft vrai au' il eft ex- narrare bjet, inquit • in primit de- Xremement diffinle á* arraeber Hit vito. Diflerit idipfurn Plutarchus Üutttntots quelque mots fmr leurt in libro de ijide & Oftride. Qua apinions €f fur leurs cerewonies de Te plura fcrtpfit Mofshemius ad reügicufts lis lis tiennent Cud worthum Syft. inttll. nniv.
aujji cachies au' ils les pouvtnt aux cap. i v . §. 19. & Bmckerus in bift.
Earopeti : & tereu' ón ¡es que- pbil. ltb. II. cap. 7. Eamdem tribuir fiione fur te fujet , aujji bien Judiis cautionem Jofepbus adveT- qut fur toute autrt ¡trafique rtcue fus Apionem I. Ojiar., plurimaque parmi eux, ils font tres - refervet «d Sen»« »>»• «»"" veteres aperte
<T caebent foigntufement la veriti fapeque teftificentur, cui miruin ef-
&c, Scribit ídem (sepe Lafíteau de fe poteít, vetuftorum populorum de popuiis Amencanis . Veteres Ro- religione fententias aut ignorari pe- rnani , Graxi , ,E3yprii hoc fuere nitus , aut articulatim perrerfeque olira , quod hodie Huttentotti , refxrri ? Sed hurte ipfam morem Py- Mexicani, Kanadenfec . Arcani Ro- thagorat íeftatus elt, Pythagoreique, n í a erant fatales Sybillinique li- quod & Philoftratus, Jamolicufque b r i ; Nooiaeque «olumina , quia f e difene docent , & plaribus ofteadit creta religionis diffolvere poterant , »«r idera adprime literatus Jacobos cremata , Livius copiofe enarrat lib. Bruckerus in hiftoria philofophica in XXXX. 19. Geilius lib. I. cap. 19. Tytbsgora. H « , ut d i x i , eadera Idbri tres is SACRARIUM GOVDI- primi Cfcrifliani fafÜtarant. Cyril- T I Sfbillini appellati: leu ad ar- lus Hierofolymitaous, feo potius canum religioais , feu imperii . quifquis eattebefés illuminatorum * Grstcorum myñerja quanta cura te- ut vocant, exfcripfit, ad calcem prae- Qerentur, quantoque effent in eo fationis pawide admodatn lectorem Atbenienfes fuípiciofi , dúo Acar- obtellatur, ne catechumenis, üfque*
canes juvenes interfeai , bellum- qui non funt chrittiani, legendas det, qne ob id Athenienfiura cum Ma- ÍT** raKv;!^ x*i->e? ivrr*, n«D>
ceaonís iufeeptum , íatis tefiatum mine rjtioncm rtidtturtu pt.
íatiuat. tide Livinra lib. XXXI.
quam incoratae monftrofeque , ñeque ulla fibi parte co- herentes, ad porteros pervenere; utnon phüofopnum m » do, atqoe iftiufmodi germanarum gerrarum fuopre inge- nio faftidiofum, fed eos etiam, qui inferiores curiofe at- tenteqae fcrutantur & recónditas literas, a verteré pofíinr..
Itaque non injuria, ut ego quidem arbitror , vaíli vir ingenii Bolingbrokius decernit, Francifci Baconi Verula- mü opus de Japientia veterum, intelligentius propriufque infcriptum erfe oportuiffe, de veterum tnfania (a). Quae ego ¡dcirco prarfatus fum , ne quis a me id hoc in loco expe&et, ut veruftas quoque hujufmodi fabulares traditio- nes commentitiafque veríem perpendamque , quod ego haud in hac difcepratione admodum intereííe puto : qux illae cumque fint, id in me recipi, ut profpicienter difcu- tiam, litem hanc, quae in manibus eít, finiant, omnem- que levent fcrupulum , necne ? id fi prarflitero, penfum meum confeci, perfolvique. Alioquin ego fie cenfeo, cum in alus multis divinis rebus , tum in hac prarfertim, il- lud Apoftoli , quod ufurpat Auguftinus farpe , prifart oportere, incomprehenftbilia judicig Dei, C3> tnvejiigabiles vi* ejus (b).
Popularis gentíum te communts & vetujia opimo bonorum malorumque damonum geniorumque : ab his pitraque bona ejfe ac mala : a natura aut cujusltbet, aut mundi, reliqua •
Q
Uar dieta fuper hac re ac difputata funt plurima &acriter, philofophos fpeéhnt, fubtilefque fcholas.
"Tam yero acute arque a fenfibus longe haudiiphi- lofophari didicerant, qui vitar artibus íludebant, totusfei- licet reliquus populus. Sed ne facerdotes quidem pagana- rum gentium illa oleum induítriamqu? olentia metaphyfi- corum dogmata idiotis tradere commendareque penfi fui effe exiftimabant; putabantque tanto fore plebem religión liorem modeítioremque, quanto minus harc obftrufa aut in- compreheníibilia faperer: non diic?ptando difputandoque elle natam, fed agendo , viraequa? commoditatibus inferviendo 5 eífeque eorum religionem oportere tam craíTam gravem- que, quam vitae labores. Sed & plebs ipfa ab hujufmodi
Q. $ fubti- (a ) Tom. 1. EJJay 2. pag. $aA. edit. 175^.
( b ) Ad Rom, xi. 33, Aug. dt Civit, Dei x*. r.
M ¿ D I S S E U T A T I O IV.
fubtilitatibus, ac novitatibus abhorrebat, folaque majo- rura -tradkione utebatur.- de diis fan&ius crederehabebat, quam fcire ( i ) . Deum igitur patremopificemqueomniura elíe credebant y major pars adeo bonum , ut hodie Hut- tenrotti, Tartarique, ut nefas opinentur , ullum ab illo tnalum proficifci pofíe: ac prse majeíratis amplitudine ne admodum quidem ipfutn per fe mundi efle follicitum .*
qüietum fecurumque vivere xvum ; mundique curam mi- ncribus diis, daemonibus, geniis attribuifle. Hos eíTe par- tim bonos hominumque amantes ; partim malos , invi- dos, vitdeque humana: hoíles. Ab iis & bona innúmera
& mala elíe. Sed & id memorabant, mernorantquehodie agredes populi plures, infando nefcio quo majorum fcele- re faftum, ut homines ha?c mala paterentur . Furtum Promethei .* Pandoras ollam.• tetera id genus Grarci poeta:
effingunt: íed fimplicius barbari, nec minus obicure. Ce.
terum efle mala, qux natura terat, feu cujufque pro- pria, feu mundi. infantiam, feneétutem, mortem , fri- gus, calorem, alia ejufcemodi. Totam igitur hanc retn íimpliciflfune & tradebaot, & credebant. Qua: ccrte, etfi
& obícura , & aliqua parte abfurda ; tamen, fi per me- taphyfícos licuiftet, ómnibus illis Grsecarum fchob.rum gerris anteferí-i debuere.- nam illa metu obfequioque po- pulos continebant, quod eíl in hac re praecipuum: ha» &
metu liberarunt, & exleges impiofque fecere , impunita- temque vitiorum indaxerunt.
Vetutti igitur illi populi id in vulgus magna confen- fione edidere, credideruntque , minorum deorum dúo efle genera, hos bonos, malos alios. Quidquid boni prxter naturam ert, a diis geniifque e(Te bonis: mala ítem, quae naturam non habent cauíam, aut ab iratis bonis, aut a diis geniifque malis, quorum harc eíl vis , ut nequeant benefacere. Sed hax de iis ferme bonis malifque , quae fortuna: dicimus. Virtutem & vitia aut a fe quemque i'uaque arte adipifci; aut ab nativo ferme ingenio benigno vel pravo ( 2 ) ; ingenium vero pravom , benignumque
lata-
C O ídem hodieque ficiunt Hat. cap. $6. Atque hie quidem omntt t'ototci. ViJe Kolbi. ídem effi- mortales fie babtnt, txtfnas co»- ciebant Peruaai , ac Mcxicui . meditattt , vintts, fegttu, «¿rw- IJetn C aniden fes . tt, ubtrtattm frugnm cr fru&uum ,
C» ) O c de nat. deor. lib. III. mmntí i*niqut ecmmodit***" PT°- Jperi.
fataliter nobis contiagere ( * ) . Qaid iftuc fie fataliter nec populis fatís cognitum ex ploratumque fuit, nec facri-»
ficulis, a quibus tota iftax theologia tradebatur .• fed ne curabant quidem valde. At philofophi cum expediré com- ponereque vellent, vulgares fábulas hiítoricafquw* in phílo»
lophicas abftraéhfque converterunt , tanto obfeuriores , aut deteriores, quanto fibtiliores, ut poíhnodum demon- ftrabimus.
Illud demirari poffis, qui non antiquí modo populi o- tnnes in his perbelle confenferint, fed confentiant & prae- fentes, quacumque patet tellus: nec nunc cultos dico , íed barbaros quoque, agreftefque ( ¿ ) : nam & malos ge- nios , & eos malorom primam efle caufam , Ethnici, ot dixi, Graeci, Latinique, £gyprii prarterea, iEthiopes, Árabes, Perfac, Indi, Scythar, crediderunt; hodiequecre- éunt, tum, quos commemoravi, tum Afiae gentes omnes,
& Africae, atque América?: & Mahammedani, Chriftia- nique docent; nec ea in re admodam alii ab alus dif- fident. In eo mirifice diferepant, quí aliimali, bonialii:
S
uod commodius diftura fuerit. Sed & id prarterea cen- deratione dignum eft, nullum aut fui fíe oüm, aut nunc eíTe, eorum populorum, qui hace conjicisndo , pervefti- gandoque fe comperifle fateatur : omnes veteri Patrum traditione nituntur. Quin quídam fuere, qui a diis pri- mum a fe accepta tradiderint, eoque religiofe fervara .Sed hax apud illos interea non modo quxfrionis oodum non folvebanr, fed multo efnciebant involutiorem. Vide- licet non de bonis tantum & malis hominum difieren- dum, difeeptandumque bisel} au&oribusy fed ejus quoque reí reddenda aperiendaque caufa , qui geniorum alii male- fici, liberales alii ac benigni Cmt; quod nefeio utrum hac, de qua agimus, quaríhone íit facilius: cerré multo eít ea difeeptatio plus extra fenfuum. ac philofophiae ambitum.
Judaeos & Cbrimanos quidem hic excipio , quorum do&ri- nam loco fuo exhibebimus • Ethnicos fpe&o . Ceniti ne
Q. 4 funt
• • 1 1 • 1 1
( a ) Vtde Synefium lió. 1. de prov. hiño, ( b ) Huet. in Alnet. lió. II. cap.
fprritatemqut vite, a Dtt Je ha. gloriamur : quoi non contingirtt, bert . Virtutem autem nema •«•• fi id knnum non a Deo, Jjd * «o- fu*m acttptam Oto retulit. Ni. bis hibtrtmmi i «Sel» > *•» »•»
mirurn rt8t: proput virtutem tnim diferit.
iurt U%d»mur, O m virtuje u8t
1 4S D I S S E R T A T I O rV.
funr tales maligni aveifíque nobis cacoda?mones, an faér.¡?
Ea in quafílione miníice tefe implicant tam poeta?, quatn populi.- ut non facile di&u fit, quod ait de Stoicis Cot- ra, utrum poeta populas depravaverint: an populi poet'ts dederint auíhrhatem : portenta en'tm ab utrifque Úr flagi- tía dkuntur (a). Genitos pravos plufcoli fecere, atqueaneo fuapte natura efle malos, eofgue e materia, rnalorum o- mnjum apud hujufcemodi pelHomque fentina quadam. Eo
& Manichan eorumque foboles deflexerunt. At a fe im- probos fados & veteres quidam poerz philcfophique, &
nos atque Muhammedani defrndimus. Quam illod íltnon modo incertum, fed pugnans, edifleremus commodius : hoc totum efle myfterüs tenebrifque involutum, fi e Co- la ratíone definiré velis, fuo loco oítendam.
Primum fyflema ALgyptiacum, pantheifticum»
ut Bruckerus opina tur.
Q
Uom iEgyptus parens altrixque ejufcemodi theolo- giat fucrit, qux poftmodo per orientem occiden- temque longe pervagata eft.* age vero, infpiciamus hic perdiligenter, qir'd illi de boni malique origine aut fenferint, aut tradideriot. Exordiamur autem ab ea Ifidis infcriptione, quam veteres hifloriographi plures in templo urbis Saidis repertam fcribunt, Ego fum omne, quod exi- flit ,_ efi, erit, meumque peplum nsmo adhuc mortaliumdetexit (b). Gudius ad Phxdrum (c) Capuanam hanc eo- dem retulit.
T E T I B Í U N A Q . U JE E S O M N I A
D E A I S I S AERRIUS BALBINUS V. C.
Qui ha?c phyfice interpretantur, Graeci autem , in primis Plutarchus Charroneus, diligentiífimus veterum doérrinarum veftigator , ad rerum naturam fpeclare docent , conjeéhndo tamen , quod eft in hiftoria, cor-
rum-
( a ) Cic. de nat. deor. I ib, 111. cap. 38.
( b) Vidt Plut. de lfide & Ofir.
( c ) Tabula 19. ¡ib. 3.
rompendo aptius , quam ftatuendo . ICs igitur prima efl:
mundi materies, ingénita, immortalis. Sed nihil per fe agere exillimavifle /Egyptios credi jubent, efleque princi- pium -rttrxor, paffivum. Verum jun&um ei efle, quafi- que a?terno connubio copulatum vin&umque Ofirídem ; idque eííe ro manir, aEiivum, effic'tenfque. Quae hinc pro- creantur , feu mundi partes, feu elementa, leu planta» ar- que animantes, Orum appellata. J/w, inquit philofophus Charroneus, receptaculum eft : Ofirts *?%t, princtpium i Orus effeüum (a): mala typhon. Totus mundus, e tri- bus fcilicet jun&us conflatufque, divinum quiddam eft.
Ha?c ita, ut diximos, intelligenda efle cenfet Brrxkerus - ac Spinoziftas , minimum Stoicos ( 1 ) » veteres fuiííe JEgyptios contendit. Jam, ne quod agimus , prarterea- mus, ea ex mixtione connubioque bona malaque fataücer nafci iis perfuafum decernit.
Mea parum tire nunc refert, ita ne ha?c fenferint ve- tufti illi , agredes, ineruditique populi , qua? íentire eos Grarci tradunt, an profopopceas ¿gyptiacas , craííafque veterum mortalium imaginationes ex fubtili Grarcarum fchoiarum genio, ac Platónica , Peripateticaque &
Stoi-
( a ) De lfide , & Ofiride .
( I ) De Stoicis farpe dicrnm . Adjiciam hic locum Plutarchi sd- verfus rtoieos illuflrem . Ex ómni- bus düs folum Jovem immortalem, perqué fe exfiftentem nabuere Stoi- c i . Júpiter íilis eft omnia
Z<J5 <*?x'» Zíue nica-a , A/et 9' Í X VB»T* TtTOHTatl . Principium Júpiter , médium-
que, cun&oque ab ipfo.
D'ñ reliqui & geniti , inquir, fant ex eorum fententia , atque e Jo- ve , omnefqae , quum moriuntar ,
ia Jovem xxTara\iOTuie-t % rtfolvi docent, v e l a t , credo , ia itnmen- fum , ande oborti erant , finura . At fcitura eft Jovem Stoicorum efle ztherem , primzvutn nempe , &
elementaren*, ut hodie vocamus, ignem . Ia bunc Jovem , ideft añnzra 1 abire poft morrem homi- num ánimos vetnftiores Zenone alii feribont, in prioris Eurípides , cajas piara ejafcemodi difta pro.
tuüt elencos ad Ecclefiaftam »tf."
7. An emphaticum huac feribendí loqueodiqoe modum ab Orienta accepere Grsci , unde plora alia theologica ? Cette erat ea pbrafia in ufa apud Hebreos cum Domi- nes morí dicere colebant, ut infi- gnis hic locos SaloaaoBÍs Ecdef.
x i l . 7. íatis oftendit . Vulgatua . Revertatur pul vi t i» trrram fusm • unde era i tr fprritus redest sé Deum , fui dtiit illum. Quo i a loco LXX. bis verbo f c / T s r - t utun- tur 1 rediré, convertí, baad abfimili T« xiTiTaX/a-xa», fi vfm ex pote»
rtatem fpeñemos I Eurípides veteri avfK$t). Qui fi inde phrafim acce- pere , videntor darías l o c a d , qaura ita ufurparunt, quafi fi única fub- ftantia mundi animaos foerit Deus aut fi ita intellexerant • ut loque- bantox , veteres tradirioqes perver- t i f a .
2
5o D I S S E R T A T I O IV.
Stoica philofophia acftimaverint, quod potius puto ( i ) . Iliud inquiram, an hace imitas mundanas iubltantiae ad
hanc,
C I ) Quid aliad de mundo & Mercurius ne in térra aegyptia Ep- Deo imperitos veoatores, paitares, fx»' t Bacchus Lioivm , Júpiter rufticos , literarumque omnium Zru; • Mari Ap*t , Venus A<f?5Í/- ignaros differere , aut potius bal- T< , urbs ojia Extonhis appellata batiré potuiffe credemus ? Nam eo- fuere ? NiG fi JEgyptios graece lo- dem ferme modo eos loqui difeere quutos ftatuere veiimus . At barc pofTumus , qai recenti memoria uumina cum hifee vocabulis JEgy.
barban a nobis detedi cognitique ptios coluiffe Herodotus tradit . funt, Peruani , Mexicani, Tarta» Verter* igitur inftituit in fímilia, r i , ac id geous alii. De Peruanis nt par eft credere, fimiliíqae pote.
Garcilaffo de la Vega hiftoriae Fe- Satis ( ¿Egyptioca. Quod cum jan roanas lio. II» cap. a. Praeter fo- factura uíurpatumque effet, recen.
k m ait , Tjcbamxcae qaoque ve. tiores Gnrculi ex gneis radicibus teres Peruani Reges co&noverunt .* eorum vim exqutfiverant: ut fi ju- re nom eft eompefe de PACHAT » ática illa voeobula latine verta- qui fignifie te MONDE , & de CA- mus , monlanum, aquiticum , r«- MAC, qui eft un participe da tenps fum , vtventem .• poli remo phtloíb- prefent: du verbe CAMAR , qui phaates latinas tadices exquiramus, fignifie AXIMER. , le quel tire fon cogamufqae veteres Judaeos latine et/molcgte du nam CAMA, qui veut fapere . Quo nomine Ifis apud JE.
dire I* AME • De Jorte qu' en /os- gyptios appellaretur quis nunc cer.
Í
nant ceideux fignifieations enfem- to dixerit í Ifis fXXaytxa yue tr¡, le, le me* PACHAMAC defigne , greca vox eft , ait Plotarchus • ttlui qui eft l' ame de f unavert , Quamque N'Í*> , a quo eft, ftira au bien , celui qui eft d l' univert fignificet; conficit inde , tuiffe eant te que V emú eft mu carpí. Tarta, eximia fapientem , e> rerum tagne- rorum qaoque eadem pene eft lia- tioni deditgm C Initio de Ifide 8t gua. Quamquam ego Jure dubito Oíiride ) . Uinc nulli alteri numi- ntrum Graeci h v c , quz de /Egy- ai potius • quam huic, fcienüa ptiis alüfque gentibus retuleruot , competir & cognitio. ítem Typbon de iecinote íuo fcripferiot, an ai- Tw$o» vokí/uios TJJ St$> , inimitus tide fideliterque eorum interpreta- infeflufque De* Ifidi , ignoran ti »m ti fint featentias. Norunt vel pue- fuperbiamque fignificat .* quod &ri orientalium linguarum , omaia ttxfu fit fumi ignifque tempefta- tn illís vocabnla propria , deoram, tem excire t 8c T«$«f, £ope res arbiam , locoramque ceterorum , inamis. Quatdam jara vetera JEgy.
aominum , aaimantium pitraque , ptia , ac Puceaicia vocabula retí.
pratter Toaos, qui bu» res illas ex- naife videntur .* fcd adeo peífima Bttsaaat, «abare omptiores fignifi- multara , obtruncau , deformata , cationes, ac veroftiores , aade de» ut vix primos eorum valtus difeer.
promta fiat . Ita ex. gr. Aaron ocre queatous : qua ia re demoa.
mantanum, Moyfes, ex aqua ex* ftranda totam ferme vitam coa.
trmCTumt Adam, aut rufum, aut fumfit vir magnos Sarauai Bochar.
tlagantem: lleva vham , aut vi tus . Quaoti igitur fit faciendo vexrrxs. Satis vero coaflat «x He- GraKoram auétoritas , praefertia»
rodoto & Diodoro Siculo, vix ai. receationun , quum de oriental!
lasa eorum vocabuloram a Graecis tneologia difeeptatur , fatis eo o- íuo fono ufurpatum , fed ex vi & fteodunt. Qui bus hoc addo , non poteftate ia Grsrcum fimile transió- coafentire iater fefe veteres fuper tas» , quod barbara can* peius m iftiuicemodi £gyptiorua fabella ; oagae eaverest G;«ci {captores . «.ood * PáutticaHO fatis iadicat j
hanc, de qua agimus, quarftionem perdiflolrendam idó- nea fit, foque cum humanis rarionis dogmatis confenta- nea. Quod & alias, & in fuperiori di fierra rione copioíe diíTeruimus; hic tamen paucis e re nata diíputabimvs.
Quorum hoc íit primum, quod qui ita ííatuunr, quar- ftionis nodum non íolvunt, fed cxdunt ; quse tum eft al»- qua, íi Deus eít mundi archite&us, fabricator , parens, moderator. Si nihil aliud eít. Deus prarterquam rerum natura , corpore atque animo conftans infinito , aeceííario (efe premens, atque ad opus externum ágeos ; cum phy- llcis quaetlio erit, non cum metaphyfícis. At cum lilis omnis eft & explicata & definirá lis: a natura enim «¿uf- c»< ¡mmed'tate efie mala quis unquam dubitaverit ? Ñeque enim huc ufque, quxrenti cur Iatere, cur capite, cor ar- ticulis doleamus; cur igne adufti. ferro lacera ti excrucie- mur; hccrenrem dubitantemque phyficum vidimus quid re- fponderet. Nec íi vel de trivio roges, cur parricida quTque, cur proditor patriar, cor adulter, latro, avarus, impius fit, fjbi ob reí difficultatem conticefcendum vel momentum pu- tct.- nam & liberi fumus; & cupiditate, ac libídine urgemur.
Illa igitur quaeítio eít, cum Deus optimus maximus , &
fecerit omnia, & nihil non íuo numine hic fieri velit, cur hace fint mala. Quid? Eorum eft infeius? auferrene- quit ? non vult, & quidem fine ulla ratione' Quorum cum nuilum dici poílit, quin divina natura convellatur; Theo- logum Metaphyficumque exquirendo fatigent neceííe ert.
Sed quoniam & fuerunt oíim, hodieque funt, qui hoc- ce filo ab eo labyrintho evadere fe poífe arhitrantur, al- terum, quod hic conCderari velim, eít hujufmodi, íit ne videlicet ea pofitio talis, qusecum hominim ratione con-
fen-
& Synefius di providente* lib. i. pirre, traduat. Id oifi cum i l n qui aiiter hzc Barrar,. Poftremo & fyfterrute pagote , ptofiteor n e itlod ignorare n e fateor, qui hic noadom huac locara , quen fn- pantheifmus ( quem Csyptiis B:u- gnarttium vocant, raiellnife. Sed kerus taatopere «Aricare ttudet , oonne & Plutarchas maniferte te- com metempfychofi , cajos illi netar , qui pottquaai paatoeÜíac fuere proculdubio aflertores « io JEgyptios fecit, ácimas , « » • concordiam adduci poi&t i huma- rum ait opinione , ia commaoent lias animas, poltquam e corporibus locura , quem Amenthea vocari cxceCere hominum, io bciluarum feribit, inducir., tanquam in «l*»i corpora migrare , perqué ea tam inferot, Grrcorum ? Qfeod k feri;
día circumgyrare , quonfque vete- bit Herod. Quar. íi quis caní prion res fardes elaerínt , ut pune calis- illa fenteatia u*¡tnií notur* fiare que ad déos remeare poffeot , o- pone credit, is quadrat» rotandis macs qui de re bu* JEgyptiacis ícri. congruere fateacu: ofcortet.
252 D I S S E R T A T I O IV.
fentiat, ñeque ulla ejus dogmata convcllat ? Pacatos nos
f
oítremo ácimo efficiat, revellatque fcrupulos i Nihil minus.d quod fuperius iatisexplicirumoílenlumque eíl. Nam ni- hil de Deo llultius inconfideratiufque dici unquam potuir, quam hoe , quod Spinoziílá? obtrudere, invita ratione, amant, uc tota nimirum natura fit Deus.* nulla umquam philofophorum fententia gravioribas fuit abfurditatibus lubjecla , quam eíl hxc. Quam ut in animum non fo- lum con obílrepenre, fed nec muflitante , quin obfe- quente ratione, úiducamus, exuendus eíl lile prius non modo iis rerum notionibus, quas informat in eo continenter mundus, fed inteileftu, mente, communi denique feníu; ut tot fecum pugnantia in unam rem naturamque componere poíTit.
Tertíum nunc addamus. Si Deus non eíl , nifi una totaque rerum natura, ea mala , qux feu inviti , feo Ju- bentes patimur, non magis noílra , quam fuá funt ; quin tota fuá, ad quem nos velur partícula? magni ani- manris pertinemus. Non igitur illud nunc agitur , qui nos improbos miferofque , Ced qui fe , fuaque memora velit. Quid? non ea fentit animadvertiiquer' Quafi ve- ro magis animantes ac rationales poflint eííe ejus partes.
quam totum animal ; qua abfurditate nulla eííe poteír.
craíTior. lilis ne obleeratur , itaque eam ob rem volu- tate perfunditur, ut nos doloribos adfli£lemur, nec co-
ibendas putet, ne minus fi beatus? utque toti volupe íít, quod urit, premit, laceratque parres? Harc fi quis dicit, ei ratio e diámetro nobis advería fita fit neceífeeír»
Cum eo autem, qui ad noílrum genus non pertinet, que nobis eííe poreít difeeptatio? An ut quemadmodum nequit nec fentire, nec animadverrere, ita patiatur inventos, ut perpetuo fit arrumnofus? Non igitur a fe parirur. Quis enim perennem, anernam, moIeíliíiRmamque tantam do- lorum vim & argritudinum ir.ferat fibi ipfe per fe, ac vi- dens, prudenfque? Nifi fi ille artemus animus nihil in íe ejus naturas habeat, qua? eíl in nobis, qui illius fumus, aut evolutiones, aut effluriones. Si patitur ergo vim , arque ab altero, primus non eíl, nec fempiterous .• aut fi arque primus ac fempiternus.* dignitate ac potentia mi- uor.* quorum neutrum dici poteír , quin alteri fubfit, ab eo rapiatur captivus ac mifer. At harc & Spinoza ipfe averfatur velut nec cum primo Ente, nec cum infinita e- jus natura confentanea; & cum tota & ratione & poíí- tione
tione pugnant. Nana íi a materia, a ;uo nimirura cor- pore, patitur} eft igitar materia res illa prima, a?ter- na , rerum genitrix, & domina : huic fui ipfius mens , animus, fenlus urcumque coaevus , parer. Non animus illam, ut par eífet credere, fingit, tribuit in partes, di- gerit, moderatur : fed hunc illa. Quod intelligi nullo alio modo poteft nifi fi hic ex illa gignatur , manetve , quo modo malignos fuos genitos ex materiar útero prodi- re Manichari flnxerunt: nam fi coaeva funt , quis fibi perfuadeat paíTivum inerfque aftivo efficientique domina- ris ? Quo quum ventum eft, illud primum raterrogabo, qui ex bruta , ílupida, miniraeque fentieiite materia mens cxtiterit? Nento id, puto, fatebitur, cui mens confti- terit. Ac fi tueri pergat, fareatur quoque neceffe'eft , eífe pofie ex nihilo aliquid. Tum rogabo ea , quae fu- pra diflerimus, ecquam hi materiam dícunt xrernam ?
elementa? átomos? aut fi has fecabiles bab?nt , inieca- biles monades ?" An qnod Platonici, Peripatericique , ne tacerent, credo, commenti funt, rem extemam nullifque circumfcriptam limitibus , ncc tamen quidquam prseter puram ílmplicemque extenfionem ? Poftretr.t TI hoc arri- puit Spinoza, qui corpora rem efle longe ma:?~¡a ¿iverízm docuit, hancque ad naturam Dei pertinere , non illa • Ab eo igitur qircro, unde corpora? qua rat'one primum eíTe coeperint ? Cur efle coeperint? Nifi eriam eíTent a ne res quidem eflent ullar. fingulares, n.c maia polbretno.
Mire hic turbat omnia y nec ego inteiligo , qui ex his ambagibus extricare fe quifquam poíTir. Nam modus ef- fe, aut emanationes primar fubtlamia? , fi quidem hnec única eft, & fimplex, tantundem m'hi eiíe videtur , at- que fi quis Geómetra conrendar, triangula, quadrata , cir- cuios , cubos globos punfti elfe geometria au: modos, aut e- manationes, aut inanis faltemfpatii. Acdixereilla veteres nonnulli, Kabalifta! in primis, unde Jadzus homo fuá fxpe mutua tur. Sed enim non is ego fum, qui quarram quid quifque dixerit: fed utrum fibi coharrentia : utrum rationi confentanea.
Sed quando huc nos devexit oratio , dicamas porro paucis, quemadmodum hic tanti paradoxi aflertor , de bonorum malorumque origine phiiofopharur \ ne quid in- defsnfum omittamus quod ad hanc caufaito perrinet. Pa- tiontur ne nomines malí quidpiam? patiuntar I.ercle vero:
nana
1}4 í> I S S E R T A T I O W.
nam ( ea eft hominis philofophia ) non nifi^ pariendo ma- lí font r agendo boni . Par ion tur vero , qu'to natura par*
tes, quarum eft , ut nequeat alia fine aliis efle, nee con- e'tp'i (a). Quae funt ejafmodi, ut poffís in bonam par- tem accipere: nulla enim res mali habere quidpiam poc- eft, niíi quia finirá: nihil vero finitum circumfcriptum- que eír, qnod quoquo modo oniverfi non fit pars . Jam qaum fieri nequeat, ut narura? partes non fímus; ne il- lod qoidem etnci poreír, ut pnrter eas rnutationes, quae intimam noíTri naruram fequnmur, nollis alus fubjeíti expofirique fimus (b). Pergit porro. Commnnem igitur oniverfi ordinem fequamur, eique parearnus, necefle eft (r) . Hiñe »<**» i ajfeñus funt (d), qui Iaetitia atque a?gri- tudirte continentur omnes. A t latina cognirio eir boni, ac bonum.* srgritodo mali, ac malum (e) . Ira natura ipfa bonum exfiftit, & malum. Atque hoc phyficum malum, bonumque, quod dicimus. Sed vero duobus tofa hominis conficirur natura, cupiditate O rattont. In illa parte af- feéros funt: in ea igitur larritia? •» arque argritudines : in hac arqoabilis voluptas, ac felicitas. At effeSus rnadar- quatar funt, imperíe£t3?que idear, rerumjjue notiones ob- ícurap, ( / ) , quibus corporit agend't potentia ( vis atque ela- fticitas, puta , nervoruoa, fibrarum, mufculorum, cordis, cerebri ) attgétur ( ut in ira ) vei minuhur ( ut in dolo- re ) fttvatur ( nt m amore ; fpe ) vel coercetur ( ut ira metu ) (g): rath vero clarís evidentibufque conftat per- ceptis ideifque. Affééroum ea eft narota , ut fortior im- becilliorem elidat compriroatque (i) / fortiores autem effe
folent,
(a) Ethtcd part. IV. prop. z.
(b) lbid prop. 4. fe) lbid. coral/.
(d) Ib. prop. 5. (e) lbid. prop. 8.
( 0 Part. III. prop. z. (g) Part. III. def. j .
. C O Part. IV. prop. 7 Infertt ceri, ruframarifne C * » * T** *•- imptritequ* fatH Cbtiftophorut ble of te Bees "): *> rationtm Htm tVititbius * qui buie propo/itioni demum atfeSlibui imperan , quum mffrieat folito more , faifa eft bec veril faifas , €r abs raticne aber- propofitio, h. plaue repugnan iis tantas « revocat ad virgula*» . Hat qua in íeqaentibaí con a tur Irabili. ha infíituti téueatiqut fumín, Ut Se Aa&OT, quod oempe affecTas nee amicit faifa, palpando, con- per rarioaem debeant corteen reí ceden vatíntus : MT ver« hajtibu*
tolri. JV«w f> «¿W euifmtm a*, denegare, mm rmtjfarit, mt *W**
plcritiut ejfe Pattfl , auam nullam odtt t
afmumt mfi vtbeutntitri, éter.
folent, primum qui e prarfentibus rebus, quam futuris, vel longinquis gignunfur (*): deinde qui ex neceflariis, quam qui ex fortuitis {b). Porro quilibet ex naturac fose vi ac legibus, rotoque, ut ajunt, fe, id necefíario appe- t i t , quod bonum putat, averfaturque contrarium (c).
Primum cujufque bonura eft efle, agere, vi veré.* hscc er- go tota fuá capit natura, atque ut beatus fit cupereopor- tet {d). Atque hace eft prima cujufque virtus, fervare fe (?) primum bonum, primaqfte felicitas. Hoc aut inadac-
S
uatis obfcurifque ideis faceré pergit, aut claris, mamfe- ífque. Quum illud affe&us fit, hoc intellecias, ac ra- tionis, fequitur nt aut affeern feífe tueatur, agat, vivat:aut rarione. Quum primum fir, Ixtiriar exfiftunt. aut ae- sritudines, boua fcilicet ac mala peculiaria , quibus tota hominum vita diftinguitur .• quum alterum, perpetua ac- quabilifque voluptas ac beatitudo. Qua ex re erricitur, ut íi ratione perpetuo vivamus, nihil fit mali; quia ni- hil ex ratione natura? contrarium , reiucjanfque accidere poten ( / ) . At dum affe&ibus regimur, & aiii alus ad- verfamur, & cum rerum natura pugnarme, eoque miie- ri fumus (g). Summum ergo mentís bonum efi Del eogni- tiot & fumma mentís virtus Deum ctgnofcere (h). Nam Deus ac natura fynooyma (unt homini recutito.- to- tam ergo naturam, ejufque partes & earum ordinem per- nofeere eít Uli Deum cognofeere. Quas res íi quis profpi- cienter vafteque noverit, is quae fibi confentanea fint, qux adverfa , habebit in numerato .* ita ex claris comprehenfifque ideis vivet; ex ratione igitur, non ex affg&u : beate ergo • Sed quam aííute nobis homo vafer illufít í Poteranr hax binis verbis concipi, ut diceret; ex ratione vivere eífe beate vivere.- contra practerque rarionem, mifere.* at vivere neminem poíTe ex reda ratione ; eít enim hace anguila , imbecilla , corpufeulo velar carenara ; idque efle ita oportere, quando infiojti mundi exigua panícula fu- mus, ¡taque neceíTario & flultos eífe, & pravis cupidi- tatibus agf, efleque ideirco miferos. Sed noluit, ne to- ties difta, atqoe recantata, homo glorióla: pracupidus occideret ufque. Nova igitor vocabaia atqoe tncondira
exco- fa) Ibid. prop. 9. C> 10. (b) Prop. 11. ibidem.
Ce) Prop. 19. (d) Prop. 21. (e) Prop. 22.
(f) Ibidem prop. 35. (¿) Prop. 34. (h) Prop, 28»
256 D I S S E R T A T I O itf.
excogitavit : novas intertexuit do&rinas ; ubique , paro, viíus eft, nova luce rerum nacuram perfundere . Quibus autem vis hace vocibus dicas , quod rei caput eít, eandem naturam & arternam, & fimpliciíTimam , & in- finitam , tam varíe agí, prxformari, mifeeri: nunc ímpe- tu , nunc ratione duci; beatam fímul ac miferam eíTe:
flultam, ac fapíentem y quis, inquam, ha?c cum ratione conciliet?
Ulud hic confideremus, quod ait, affe&u>, non jam imperio arbitra, rationefque regere nos ac moderari, fed imbecilliorem vehementiori ac porentiori parere femper.
Ut fi ira ac metus contendant, metus ac metus, fuper- bia & metus, amor & ira, aot doo diverfí amores, fi avaritia , & ambitio; is alteri concedat neceíTe eft , qui debilior eít; alterque concitatior ferventiorque late domi- netur. Hanc hommis do&rinam copiofe fibi explicandam efle, ac defe-ndendam fuícepít Mandeviilius , libelli jam pridem famoG; Aoftor , quem Apum Apologum inferip- ut ( i ) , tam ín hoc opere, quam in aliis íaepe opu- fculis. Deícribam heic locura ex ejus differtatione De na- tura Ó" caufis focietaús ( 2 ) , quem ego ex ómnibus apertiorem duco; fed deferíbam tamen latine» ut pote- r o : nam me quoque interdum pudet pcenitetque hujufmo- di verficulorum orationum . Quam , inquit, Jeveri r'tgidi- que Catonis mores! Fuit tamen profeBo aliquid interna voluptuas , affeBus alter vehementior, qui eam rigiditatem imperaret, aufteritatemque compenfaret, quoque fefe fuáfque libídines Romana libertatis adfertor edomarct. Quid au- tem ? Id diu occultum, celatumque omnes fuit: quin forte ipfum quoque latuit; quoufque ts rerum articulus adventa- ret, qui ofienderet, Catonem non egijfe Heroem , nifi ( quan- tum paradoxum l ) animt quadam aéjeclione & naturx fragi- litate. Alter certe veljementior affeclus, ac dominans, ceteras hominis libídines compefcebat, regieque iis imp:ritabat. Is tum emicuit, cum ultima ejus vita fcena acia eft, feque ipfe trucidavit: tum enim vera intelictlum cognitumque eft, fu- psrbiam, qua reliquos defpetlabat y tum invidentiam, od'tum- que t quoilleCafarem, egregia/que e/us virtutes, antmique dotes, perfequebatur, caufas futffe, quibus enafcentesin fe
buma-
CO Tht faU* rf Tbt J?w, or CO Titulus eft , A Startb «'»
prívate vteu, publik. btntfi:t. to tobe njture of fottttf •
D E O R I G I N E M A L O R U M . 257 humanitatis imbccillitatifque motus, velut in cunabulis , tnecaverat ,& ad omnia agenda & patienda fort'ta >¡ndu- ruerat. Qux fuperbia coegtt eum & in fe effe immanem,
&• in amicos patriamque crudelem, affeftat* v'trtutis Stoi- cxque pratexttt. Ne igitur Cxfari, quem aquare nequibat, quidquam conceffiffe videretur , aut al'tqiad merttt deberet, audax inceeptavit facinus ,/eqtte tranfverberavit. Non igi- tur animi virtute metum mortisfuperavit ,fed fuperbta, idefi impotentia, atque imbécil lítate, animique potius aí>- jetlione. Na*** quid eo imbtcillius , abjeüiufque , qui fe beatiorem effe putet extinüum y qutm aut fuperiortm, aut parem ferré i Quofdam pudor cogit effe animofos ( perg:t ille ) , metufque major ( eft enim pudor famac metus ) minorem vincit . Is Alexandrum fecit magnum. Alios ambirio , quod in Cicerone cerneré poíTumus . Avariti»
mites.- amor liberales. Infinita ejufcemodi proftant in hi- ftoria vitaque humana exempla : ex qui bus licet fcire , eatn effe homims naturam,ut major affeítus perpetuo imperet*
edicatque omnia , quac aut agere ultro videmur, aut pati.
Itaqae Cato, Perla Macedonum Rege vi&o, cum de Rho- dienfibus, qui adverfus populum Romanum Regimagiscu- pierint, faveTintque, ftamere vellet fenatus; ita differit , ot ob luxuriofam Ixtitiam, neget quidquam jure re&eque decerni poffe. Adverfe res t inquit, fe domant, & docent quid opus ftt faóio : fecunda res Utitia tranjverfum trude»
re folent a reBe confulendo a tque intelligendo. Qj*o majo- re opere edito yfuadeoque , uti hat res aJiquot dies profera- tur, dum ex tanto gandió in poteflatem nofiram redsa- mus {a ) .
Quae ego non negó.' nec tamen illud afirmo, nullo ea arbitrio , fed neceffitate fieri. Quo modo Roraani Afros, Macedonas , Etolos , Gallos vicerunt : armis ergo uíi funt: iis & pugnarunt, & devicerunt: nec tamen arma >
fed Romani pugnarunt, debellaruntqoe. Ita rationis im- perio cum animo -decertamus : affeftus inftrumema funt rationis arbitriique. Hominem Stoicum, iftofque apathiz feñatores valere jnbeamus » Affe&us igitur i quamcis o-
mnes in arbitrii poteftate , funt tamen ejus quafinervi y
mufculi, veítefque, quibus naturam feu promoveré , fea retiñere, fraenareque licet • Majori utimur ad framum mi-
Tom. V. R nori (a) Cato apud Gcllium ¡ib. vtu 3. /
i58 D I S S E R T A T Í O III.
nori inhibendatrl , eumque moderandum . Eget in nobit his imlrumenr» liberras , quo promptior agendo fit expe- ditiorque. Qoin tota virtus hoc confluir, ut amor jufH honeílique rurpes cupiditates, aut meros detmeat, officii-
Í
|ue voluptas erompentes vitiorum flarnrnulasautextinguat, uffocetque, aut reprimat. Qua ex re illud intelügi pot- eít , quid fibi voluerit Aurelius Auguftinus, qui divinae gratix vrm in dele&atione quadam pofuerir, nec eam ta- men extra arbitrii ambitum. Nam cum Dei divinarum- que rerum in nobís amor, deleitario , voluptas , divina adfpirante aura, progenitus efty efficitur hoc , ut magnovalidoque inftrumenro prardiris fimus ad fcelerum libídines comprimendas. Qua? fi deleclario minor fuerit, minus eo pollentes fumus, tamquam fi viminea vecle rnanus inílra- éta magnum aliquod pondus promoveré velit.
Quod fi elementa ( nam illuc redeo, unde Spinoza nos revocavit ) fint materia illa prima atque «terna : aut E- picurei ac Oemocriri atomi, aut quícvis alia: infecabiles! n- numerabilefque particular y qoae eífe poteít illa fubítantia?
primae, arternarque , omniumque fontis , imitas? In alia igirur delabitur., nec primum illud fyítema tuemur -• Il- lud enim nos hic quaerimus , fyflemate hoc ac pofirione unius fubíiantiz naturarque ita ne a praefente malorum quseftione extricari poíTimus, ut aihil nec in pofitione ipfa , nec in confequentiis fuperfit obfcuri, incerti, abfurdi, pu- gnantis? Id negó ; quum nihil nec abfurdius fit, nec pu-
S
nanrius, feu principia fpeítemus, feu coníequentia. Sed oc aliud dogma, primam fubírantiam nec eííe unicam , nec paucas, fed ne numero quidem ullo comprehen fibi les,«fleque tot, quot infecabiles corporum partes, & fuperio- TÍ pofitioni adverfum eft , & qoam fit abfurdum, mini- treque ad hanc rem, de qua agimus, idoneum • nenvnem eííe puto, qui ipfe per fe non videat: niíi fi mondum non ab olla mente, fed calu faftum contendat , quod &
ítem quacílionem migrat, & abfurdum penidicuiumque in antecedente diííenatione oftendimus.
Alte-
D E O R I G I N E M A L O R U M . 25?
/litera pofttio difcutitur: materia per fe efi & eeterna : Deus mens incorpórea , óptima, potentiffima , qci ex ea mate- ria mundum fabr'tcatus fit: mala ex obfttpa , refracta- riaque effe materia natura brutaque anima.
S
Ed vix ego ratione impetraverim , ut iEgyptii, aut vetus ullos agreliis ioiperituíqus popal us, rali a de Deo ac natura fenferit, qualia eis attribount Plurarchus, Jarn- blicos, novellique Piatonici, quar. fubtilem Grxcarum Scho- larurn dialeíricam , metaphyficamque ulrro pnefeferatf, atque vel caxis ingcrunt in oculos. Nam hoc D;um eíí;9» v*y nemo veterum non dixit : fed & eíTe TB» f&ir parí concordia predicabanr. Eft id hodie quoque ia bar- bararurn filveltriumque nationum ore . Chriltianis etiam ipfis Deus &. natura eífe dieitur , & omnia, &. J W n / ft* v«rT* tur orrur iré per omnia / nec tamen id quum enunciat, ita intelleftum iri fe volunt , ut i i , qui Pan- theiílse dicuntur. Quocuraque gentium D¿\ ulla pervaGt cognitio , ex certum fixumque habuere,nihilnifi ejuí im- perio aut primum factura, aut unquam fíeri ; qut igitnr omnia efficere ac moderari Deum fentiebant • per omnia iré ac permeare fentire oportuit, dicereque. Itataftumut
& ubique effe praedicarent, ác emphatice omnia . Sed hstc modo mittamus; illudque perveíligemus, an ii qui D;ura quidem ympiror , t^itpuf^ér^, uiTt*f.o/, xxt x«V ta'srs* ¿Mp«-
vlttixtro» r«*> fr Ttf xoafz» S'uvau.ttov , JÍXI COI^»I«/ , ut Ioqui-
tur Jamblicus (a) , fecere , feparatum, fcilicet, exemtum, fub¡iment ac per fe longe explicatum fufet mundana
efiates & elementa , fed materiam üli bine mundana-Ti coaevam pofuere; melius, inquam,faciliufqoe ex hoc ori- ginis malorum nodo fefe extricaverinr. Nam huc vetus ferme tota Pagana philofophia inclinavit ; huc vulgu; m- terdum ipfuní lcriptorum theologorumqu?. Scribit Ju Manyr , hanc fuifié Platoni caufam aternam mar conírituendi, ne Deum vtdelicet malí au£lorem fa-
tantamque i 11 í improbitatem adfcriberet. Itaqu¿ - i r^s perbella & Manichxis vifa eft ; quo nomina hic toum illa Manctis, Bafilidis, Valentini , ¡oque g>.*nus aliorum coiluviem accipio , & Semichriítianis quibufdam A'
R 2 drina:
> • - —
(a) Dr myfieriis Mgyptiorum Sert. Vil. cap. 2.
D I S S E R T A T I O I V .
orinar Scholae ( i ) . Eft igitor, fi his credimus, materia
«rerna. Deoque contemporánea . Hanc Timams Lccri , atque Plaro **«yxt,r , neceflitatem vocant; quia inde pri- ma eft faralitas,quam neD-us quidem pervincere queat . Qmim & rurbata' eííer incompofí taque, & nihil mfi hor- rorero praefeferret, in ordinem cogeré, digerereque , pul- cherTÍmumque hoc oniverfl opus inde exprimere fumma:
elle & boniraris & fapientiar pTarporer» illa optimaque mens ftatuir. Ncc tamen ita fatxíere fibi pofu't , ut ron interdum, ¡níito pervicacique ingenio elucxaretur . Maia igitur omnia univeríi ab huiufmodi funt materia, icfupe- rabilique fato: bona a D e o .
Sed quo ad eam rem modo Demiurgon adgreflbm ajunt? Nempe erat bonus, bonique appetentiffimus; pla- ceré igitur ei non potuit tanta materia; foeditas ac per- v e r s a s . Genu;t igitur ex fe \oy«r ¡ mentón rattonemaue , hánd admodum fui diflimilem .• hic ^x»", an'tmum , qua mundum informaret. Ad ha?c, t»rx<, feu mentes mino- res alia infinito prope numero . Hos omnes intelligeotiar confiiiique fui participes fecit, eofque jufTit m?gnum ge- nerofumque opus fufcipere ( 2 ) . Tura vero fingulz men- tes
C 1 } I B prirais Ciernen ti Ale- jandrino ; nam Pnotius diferte feribir leflum a fe in libras hypo- typofct'T vKt.i ef>-0T«T materiam a- ternam ab to raditam .
( a ) v' ^e Timautn , fc « « . eenttorib-js Platonitis Plotinum . Originen» mundi Deo trüwiCr Pía.
ronera omnei eiirt librí teflanrur . Deum tnentem effe fapretnam , FeKeít flimam , optimam; ac feipfa contenram , ab omn:que eryyru , rtfpt&u >e!c< one, liberara i nihil tgitor ip^uin eorum, qua in oni- verfo funt, *uf-r%- per fe fecife , íed » « mentem alterara, atque a íe fetundam , Reruiffe, fe alicuan- to litet inferiorem . Ab hac fetun 4B mente anirnam pigni videtur opina t u s , quim "s-etuptu , trtatam
•ut crcmturrm vocant Flatonici iu- niores. Ab h*r efe cetera facía . time Icnee duabos i Mis inferior eft.
Ñamen 1 m tres hos cees panraa» ,
ryiere», aveyoiei, avum , filium , ntpotem vocat . Audiamut hic Ma- crobium lib. i . in fomn. Scipion.
cap. 4. Dtui, aui prima eaufa &
eft & voeotur 1 unuí omnrum aué- eue funt, eutaut vi/Untar, peim- eept í> orire tft . Me fuperalmn- ttanti najeflatit fwrun4itate de fe mentem treavit. ttee ment . eu*
nt'. vteetur , mu a paute» infptcit , plenam fimilitudmem frrvst auífo- r-i • enrmrm veré me fe treet, pe- ftertee* refptcient. Rurfui anime partem Q fecunda: fcilicet rarntit ) euam tntuetur , tniuttur , ac pattl- lettm rtgrtéitnte refpeSu in fabri.
tsm corpermm « in cvrperm ipfa de- genitat. Videri potefl , ut hac co- pióte eiplicat Pletinas Enn. v. lib.
1. cap. o. & 7. Orígenes fubtilraa philoibphaadi a more , fontetnque bo>
norom ac tnalorem expediendi, ¡B hunc fcopulura impegit f •» Chri- ftianis Trinitatem doftriaaaaaast
