'043
cBU!:looG'5'BsS Z.
BIBLIOTECA fORENSE
COLECCIÓN
de los
MEJ~RE~ DI~~~R~~~
DE
~R~DORE~ ~~T~BLE~'ANTIGUOS Y MODERNOS I
traducidos por
D. Luis Parral Cristóbal
Catedrático, Doctor.ell.pifo.sofía y Letrlls yLi'cellci'ado
ell.Derecho civil y CaIlÓ1li'D
Defensa de Publio Quincio
CASTELLÓN
LA ASOCIACiÓN TIPOGRÁFICA
Es propied3d del tr:lduclOr
.In c:ausaru?Jl. COlltell/'ionibus ?Jzug·
,mJlt est quodall/ opus, atque /l<lud sciam, rm de /",manis ope"ibus longe
-Jnaxima71t.
Luchar en las contiendas elel foro es árdua empresa,y no sé si es la más grande de la~obras humanas.
Cíe. lib.11 dd orado,'.
PROLOGO
Para ser buen orador se necesita, ade- más de las disposiciones naturales, conocer los preceptos del arte y la lectura contínua de lo discursos notables.
Siempre ha sido conveniente al Abog-ado conocer los mejores modelos; pero hoy que se ha establecirl0 el juicio oralcon tantos' tribunales, l'S indispensab,le á todo él que sé dedique á esta profesión elest~ldiode los oradores forenses de más mérito, porque nada enseí1'a tanto como la lectura de los discursos de oradores experimentados.
Entre todos los de más mérito, figura á la cabeza Cicerón, el gran orador romano, habiendo sido sus discursos forenses y polí- ticos el modelo constante de todos los ora- dores que han eXistido después de él.
Por eso he creido prestal' un buen servi- cio á la clase, con la t~'a(lucción de los principales discursos de orador tan célebre.
Poco. será el mérito de ella; pero en aten- ción á la 'buena voluntad, espero que me dispensen los defectos, pues adem4s de 1ft dificultad que tiene trasladaráotra len'gua, sobre todo siendo de la latil1a, los pensa- mientos con toda su gracia y energía, es más dificil la traducción de los discursos del gran orador, ya por la brillantez de su imaginación, ya por la difusión de 13U es- tilo.
Si el lector encuentra a1glÍ.n defecto en la traducción, puede, con su ilustración, subsanarlo, pues al efecto vá debajo el tex- to latino.
CICERÓN
Marco Tulio Oicerón, nació en Ar- pino el año 647 de Roma. Se educó muy bien, siendo su maestro de grie- go y de literatura Archias, y de de- recho' Aculeo. Filón le ellsel1ó la filo- sofía. académica; Diodato y Milón de Rodas; el primero la dialéctica y el segundo la traducción de los poetar;:
griegos. '
A los 26 afios de edad (672 de Ro- ma), defendió á Publio Quincio, cuyo discurso -se inserta en este volumen, y al mio siguiente, cí, Sexto Roseio acu- sado de parricidio: en ambas, á pesar de tener enfrente á su maestro Ror- . tensio, obtuvo un brillante éxito, así
como en otras muchas que defendió.
10
SUS OBRAS.
'Se conservan muchas cmotasque son modelo de buen leng-uaje. Entr~ las fi- losóficas se encuen tl'an:' el tratado de o.fficis;de Adivinatione;de Finibus bo- n01"urn et malontm; Academicontrn; de Fato; de Nat~wa deontrn; las T~tScula
nas; de legibus; de senectute, y las pa- ,-adojaso
. Sus libros excelentes de retórica son: deinventione, de Oratore,dividido en tres libros; de cla1"is ol'aloribus; ad M. Bnttu.m, oTa.lor; Topica, ad Treba- tiurn;de pat°titione Ot°!Xtoria, y de opti-
1'/10genmoe m"ato?"wmo
SU ORATORIA.
Oonsigouió brillantes triunfos como orador forense"y como orador político conservándose una serie de oraciones, bastante para inmortalizarle.
Sus discursos forenses son:
Pro Quintio.
Pro Sex Rosciurn.
11
Pr'o Q. Roseio.
In Q. Cme. in Verrem.
Pr'o Fontejo. \ Pr'o Ccecina.
Pro Cluentio.
Pro Rabirio.
Pro Mu.1-ena.
Pr'o P. CO?-nelio.
Pro Ar·ehia.
. Pro L. Flaeeo.
Pro P. Sextio.
In Vatinium.
Pro Cornelio Balbo.
Pr'o Ccelio..
In Pisonem.
Pr'o Cneo Planeio.
Pr'o C. Rabirio.
Pr'o Milone.
Pro Mareelo et pr'o Q'. Ligar-io.
Pro Dejotaro rege.
Muchos d~ estos discul'. os tienen su parte política, como no podía mé, nos de suceder, dadas las circunstan- cias personales de Oicerón por Jos altos puestos que ocupó en la Repúbli- ca ypor el estado de ésta.
12
Los discursos políticos que pronun- ció en el Senado y sieudo cónsul son:
Ouatro contra Catilina, en defensa de la ley Manilia, tres sobre la Agra- t'ia, pro domo SUCl, IÍ su· vuelta.} al Se- nado, acl QuÍ1'ites, y por último, las fa, mosas .filípicas contra Antonio, que fueron doce, las cuales le valieron la muerte.
Trágica fué por cierto. 1.n amigo le anunció que los triunviros le habían proscrito. Huyó con su hermano á su casa de Astura, que estaba á la orilla del mar.
Se embarcó al momento y fné á Gaeta.,Dnrmió en otra casa que tenía en el Oampo de Formio. Acercándose los enemigos, le dispertaron los cria·
dos y se lo llevaron en una silla de manos. Popilio Lenas, defendido en _otro tiempo por Oicerón, era el encar- gado por Antonio ;para cojer á Oi- cer6íl.· .
Al ver los criados acercarse á la tropa, quisieron defenderlo; pero él no lo consintió.
13
OlIando llegaron á donde estaban, Oicerón les presentó la cabeza para que se la cortaran.
.Así lo hicieron, en efecto, aquellos crueles,y Pupilio pudo llevará su jefe Antonio, el de. eado presente.
Fulvia, mujer de aquel triunviro, picó con una aguja la lengua del ilus- tre orador, que había acusado á su marido.
La muerte de este grande hf)mbre, acaecida el día 7 de Diciembre de.710, á los 64 años, causó un sentimiento general en Roma.
Le han inmortalizado sus obras; Oi- cerón vivirá siempre en la memoria de los pueblos civilizados.
CRONOLOOIA DE LOS DISCURSOS
Año de Roma
672
67i Edad de Ci-
cerón
26
27
3'
CÓNSULES ROMANOS
M. TulioDecuhi.
Cn. Corno Dolabela.
L.Comelio Syla.
Q. Cec. MeteJo Pio.
eneo Octavio.
C. Scribonio Curio.
DISCURSOS
Defiende:i P. Quin·
cio anteA. Galo.
Defiende á Sexto Roscio acusado de parricidio.
EnfavordeQ. Ros·
cio Comedo.
37 )tarco Licinio Craso. Contra Q. Cecilia en. Pompcyó l\Iagno. y contraYenes.
68 7
'90
691
692 45
Q.Hortensio.
Q. Cecilio Metelo.
M. Emilio Lepido.
L. Volcatio ''rulio.
M. Tulio Cicerón.
C. Antonio Nepote.
D. Julio Silano.
L. Licinio l\Iurt:na.
M. Pupio Pisen.
M. Valero Mesala.
Por M. Fomeyo y A. Cecina.
Defiende la ley 111:1·
nilia.
A Cluencio Avito.
Tres discursos so·
bre la ley Agraria.
Defensa de Babirio1 de lesa Magestad.
Cuatro contra Cati·
linao Por L. Murena.
Por P. Corno Si la.
Por el poeta Ar- enias, su maestro.
C. Julio César.
M. Calpurnio Bibulo. A. L. Flacco.
15
Año Edad
de de Ci· CÓNStlLES I\OMANOS DISCURSOS Roma cerón
- - - -
695 49 A. Gabinio.L. Calpurnio. A P. "Clodio.
...
A su vuelta, al Se·
696 5° P. CornoLentulo. nado y ndquirites.
Q.Cecilio Metelo. Por sucasa l' ad ponto
...
SobreJ::Ls respues·
lasde losadi\'inos.
En favordeP. Scx- tia.
697 Cn. Cornelio Lentulo. Contra Vatinio.
51 L. Marcia Filipo. Por Cornelia Ha} ba Sobre los provin- cias consulares.
En h\'or deñr.Ce·
lio.
69S 52 M.en.LicinioPompeyo,111.n. Contra Pisan.
699 L. Domicio. Por en. Plancia y
53 Ap. Claudio. porC,.Ba!Jirio.
7°1 55 Cn. Pompeyo,IJI. Endefensa de l"'Ijlón ... ...
61 C. Julio César, JU. PorMarc~loy por 707 1\1. Emilio Lépido . Q.Ligario.
...
70S' 62 e.Julio César, dictad. Defiende al rey De- M. Emilio Lépido. yótaro.
...
•
7°9 63 C. Julio César, V. Las cuatro prime- M.Antonio. ras Filípicas.
64 C.Vivio Pausa·. Lasdiez Filípicas
71O A. Hircio. re'itantes.
17
DISCURSO
de
MARCO TULlO ·CICERÓN
EN DEFENSA DE PUBLIO QUINCIO
Cicerón defiende á Publio Quincio contra Sexto Nevio, cuyo abogado es Hortensio, maestro de Cicerón.
La cuestión es esta: Cayo Quincio, hermano de Publio, había hecho sociedad ó compañía en Francia, con Nevio; murió, dejando por her:dero ásu hermano. Vivió ·Publio algún tiempo con Nevio.
Ausente Quincio. de Roma, aprovecha aquél la ocasión, para citarle, y como no se presentase, pide al Pretor dé un edicto, adjudicándole los bienes de aquél, con arreglo á la ley, por no pre- sentarse al tercer día. Publio consiguió que los
2
18
tribunos modificasen el decreto, dán,dole tiempo para presentarse en Roma.
Habiéndose presentado, Nevio pidió que Quin- cio prestase fianza, á fin de responder de lo que se decretó pagar, para pedírselo por haber poseido sus bienes treinta días, por edicto del P,'etor,
Citerón negaba en su defensa, que los bienes de su defendido se hubiesen poseido por decreto alguno.
Tenía 26 años cuando pronunció ~stediscur- so, que fué el 677, de Roma,
Era juez Cayo Aquilio y sus consejeros ó ase- sores Lucio Luculo, Publio Quintilio y Marco Marcelo. El pleito fué sentenciado á favor de P. Quincio, el cliente de Cicerón.
DEFENSA DE PUBLIO QUINero
::S::::o:::-Cllc.
1. Dos cosas que pueden mucho en esta ciudad, ambas están contra nos- otros en esta ocasión: un gran favor y suma elocuencia; de las cuales, C. Aquilio, la una la miro con respe- to, la otra la temo. Estoy muy conmo- vido, temiendo que la elocuencia de Quinto Hortensia me embarace al ha·
blar; tiemblo, en verdad, no poco, no sea que la influencia de Sexto Nevio perjudique á P. Quincio. Ni parece . que nos debíamos quejar de que ellos
1. QUl'e res in civitate dul'e plurimum possunt, hl'e contra nos ambl'e faciunt in hoc 'tempore, summa· gratia, et eloquentia:
quarum alteram, C. Aquili, vereor; alte- ram, metuo.· Eloquentia Q. Hortensii, ne me dicendo impediat, non nihil commoveor:
gratia Sexo Nl'evii ne P. Quintio noceat, id
20 DEFE:<5A
tuviesen estas cosas en tanto grado, si al menos las tuviésemos nosotros en mediano. Pero de tal modo está el asunto, que yo, que ni tengo bastante práctica, ni puedo mucho por mi in- genio, soy comparado con un abogado elocuentísimo, P. Quincio, que tiene pocas riquezas, ningunas facultades, reducido número de amigos, ha de luchar con un adyersario que disfruta gran favor.
También se agrega á esto otra ca- lamidad: que M. Junio, que defendió algunas veces esta causa ante tí, Aqui-
vero non mediocriter pertimesco. Neque hoc tantopere querendum videretur, hree summa in illis esse, si in nobis essent saltem medioeria. Verum ita se res habet, ut ego, qui neque usu satis, et ingenio parnm pos- snm, cum patrono disertissimo comparer:
P. Qnintius, cultenues opes, nullre faculta- tes, exigure amieorum copire sunt, cnm acl-' versario gratiosissimo contendat.
Illud· quoque nobis accedit incommodum, quod JYI. Junius, qui hane eausam, Aquili,
aliqno.tie~ apud te egit, homo et in alii
DE P. QU1NCIO 21
lio, hombre muy ejercitado en esta causa y en otras, y muy versado, está
~usenteen esta ocasión, retenido por una nueva embajada, y se ha recurri- do á mí, que, aunque tuviese lo demás en· sumo grado, apenas he tenido bas- tante tiempo para poder conocer un asunto tan importante, tan enredado con las controversias.
ASÍ, lo que acostumbró á servirme de ayuda en las demás causa s, me ha faltado también en ésta.
Pues cuanto menos puedo por mi ta- lento, otro tanto me proporcionaba por mi diligencia, la que, no puede saber-
causis exercitatus, et in hac multum, et srepe versatus, hoc tempore abest, nova le- gatione impeditus: et acl me ventum est, qui, ut summa haberem creteraj Itemporis quidem certe vix satis habui, ut rem tan- tam, tot controversiis implicatam, possem cognoscere. Ita, quod mihi consuevit in creteris causis esse adjumento, id quoque in hac causa deficit. Nam, quo minus ingenio possum, subsidio mihi diligentiam compara-
22 DEFENSA
se cuanta es, si no se clá tiempo
y.
lugar.
y cuando estas cosas son de tanto interés, O. Aquilio, por lo mismo, túy . aquellos que te asisten en el Oonsejo, convendrá que oigais nuestras pala- bras con mejor intención, para que la verdad, debilitada con tantas calami- dade"s, se restablezca por fin con la equidad de tales varones. Porque si, siendo tu juez, pareciese que no das ningún auxilio contra la fuerza y el favor, al desamparo y la miseria; si ante este Tribunal la causa pende de las riquezas, no de la verdad; nada
vi: qure quanta sit, nisi tempus et spatium datum sit, intelJig-i non potest.
Qure quo pIma sunt, O. Aquili, eo te, et hos, qui tibi in consilio adsunt, meliori mente llostra yerba audire oportebit: ut muItis incomlllodis vel'itas debilit~ta, tan- dem requitate talium virorum recreetul'.
Quod si tu judex nullo prresidio fuisse vide- bere contra vim et gratiam,' solitudini, at- que inopire: si apud hoc consilium ex opibus, non ex veritate causa pendetul': pl'ofecto
DE P. QUINCIO 23 'hay ya santo, ni sincero en esta ciu- dad; ninguU1l. buena fé y. virtud del juez que consuele la miseria de algu- no. Ciertamente, ó la verdad valdrá ante tíy ante aquellos que te aseso- ran, Ó, expulsada de este lugar por la fuerza y el favor, no podrá encontrar dónde fijarse.
n.
No digo esto, Cayo Aquilio, porque yo ponga en eluda tu buena fé.y constancia, ó porque P. Quincio no deba tener gran confianza en esos que llamaste para consejeros, varones los más escogidos de la ciuilad. ¿Pues, por qué esto? Primero, porque lamagnitucl
nihil est jam sanctum, atque sincerum in civitate: nihil, quod humiJitatem cujuyquam, gravitas.et virtus juclicis consoletur. Certe ant apnd te, et eos, qui tibi adsunt, veritas valebit: aut ex hoc loco repulsa vi et gratia, locum, ubi consistat, reperire non poterit.
n.
Non eo dico, C. Aquili, quo mihi veniat in dubium tua fides, et constantia;aut quo non in his, quos tibi advocasti, viris electissimis civitatis, spem smnmam habere P. Quintius debeat. Quid ergo est?
24 DEFENSA
del peligro afecta á este hombre de sumo temor, porque en un solo pleito se decide de toda su fortuna, y cuan- do piensa esto, muchas veces no mé- nos le viene ála mente la idea ele tu potestad que la ele tu justicia: porque todos aquellos cuya vida está puesta en mano de otro, piensan más veces en lo que puede aquel, bajo cuyo do- minioy potestad se hallan, que en lo que deba hacer.
Después, P. Quincio tiene por ad- versario de nombre á Sexto Nevio;
pero en realidad, á los hombres más elocuentes de este tiempo, los más po-
Primum magnitudo periculi summo timore hominem afficit, qnod uno judicio de fortu- nis omnibus decernit: idque dum. cogitat, non minus soope ei venit in mentem potesta- tis, quam ooquitatis tuoo: propterea quod omnes, quorum in alterins manu vita posi- ta est, soopius illud cogitant, quid possit is, cujus in ditione, ac potestate sunt, quam, quid debeat facere:
Deinde habet adversarium P. Quintius verbo, Sexo Noovium; re vera, hujusce oota-
DE P. QUINCro 25
derosos, los más distinguidos éle llues- tra ciudad, que defienden á Sexto Nevio con deseo común y grandes ri- quezas. Si es defender, atemperarse al deseo de otro, para que pueda más fá- cilmente oprimir á quien quiera con un proceso inícuo. ¿Pues qué cosa pne- dE; decirse ni recordarse más inícna, ni más indigna, C. Aquilio, que defen- der yo en primer lugar la vida, la fa- may los bienes de otro; principalmente cuando ha de hablar contra míQ. Hor- tensia, que hace veces de acusador en esta causa, á quien la naturaleza dotó de suma aft.uencia y facilidad de de- cir? Y de esta manera, yo que debía
tis homines disertissimos, fortissimos, 01'-
natissimos nostn:e civitatis, qui commllni studio, summis opibus Sexo Nreviull1 defen- c1unt: si id est defenclere, cupiditati alterins obtemperare, quo is facilius, quem velit, iniquo judicio opprimere possit. Nam quid hoc iniquius, aut indignius, C. Aquili, dici, aut commemorari potest, quam me, qui ca- put alterius, famam, fortunasque defen- dam, priore loco causam dicere: cum prre-
26 DEFENSA
rechazar los dardos y curar las. heri- das, no sólo me veo obligado á hacer esto, sino que también, aunque el ene- migo no arroje niilgún dardo, y se les dé á ellos tiempo para impugnar, cuando á nosotros se nos ha quitado el poder evitar ¡:;u empuje. Y si en
algún punto lanzasen alguna impu- , taci6n calumniosa, como dardo enve-
nenado, no habría lugar de poner el remedio.
Sucede esto por la. iniquidad é in-
sertim'Q.Hortensius, qui hoc j udicio p.artes accusatoris obtinet, contra me sit dicturus, cui summam copiam, facultatemqne dicendi natura largita est? Ita sit, ut ego, qui tela depellere, et vulneribus mederi debeam, tum id facere cog'ar, cum etiam telum ad- versarins nullnm jecerit: illis autem id tem- pus impngnandi detur, cnm et vitandi illo- rum impetus potestas adempta nobis erit:
et si qua in re, id quod parati sunt facere, f:llsum crimen, quasi venenatum aliqnod te- lum,jecerint, medicinlE faciel}dlE locus non erit.
Id accidit prlEtoris iniqnitate, et injuria: .
DE P. QUINCIO 27 justicia del Pretor; lo primero, porque contra toda costumbre, quiso más tra- tar antes de la rebeldía que del asunto principal; lo segundo, porque de t-al modo dispuso estejnicio, que se obliga al reo á defenderse, antes de oir la pa- labra del acusador: lo que se ha hecho por el favor y poder de aquellos que quieren dar gnsto al deseoy codicia de Sexto Nevio, con tanto interés como
~i se tratase de la haciendaódel honor de ellos; y de esta manera hacen alar- de de SijS riquezas en r,osas, en las·
cuales, cun.nto más. pueden por su
primum, quod contra omnium consuetudi- nem, judiciuni prins de probro, quam de re, malui.t fieri: deinde, qnod ita constitui t icl ipsum judicium, ut reus, antequam ver- bum accusatoris audisset, causam dicere cogeretur; quod eorum gl'atia et potenti::t factu111 est, qui, quasi sua res aut honos agatur, ita diligenter Sexo Ncevii studio, et .cupiditati morem gerunt: et in ejusmodi rebus opes suas experiuntur, in quibus, quo plus propter virtutem, nobilitatemque pos-
28 DEFE 'SA
virtud y nobleza, tanto ménos deben manifestarlo.
Habiendo recurrido, O. Aquilio, Pu- blio Quincio impresionado y afligido con tantasy tan grandes dificultades, á tu buena fé, probidad, y misericor- dia; no habiendo podido encontrar toda.vía, por la influencia de los con- trarios, derecho igual, la misma po- testad de obrllr, magistrado justo;
habiéndole sido contrarias y dañosas todas las cosas por una suprema in- justicia; te ruega y te suplica, á tí, O. Aquilio, y á vosotros que estais en
Bunt, eo minus, quantum possint, debent o tendere.
Cum, tot tantisque diffieultatibus affee- tus atque afflietus, in tuam, C. Aquili, ti·
dem, veritatem, misericordiam P. Q.nintius confugerit: cum ¡¡,dbuc ei propter vim ad·
vel'sariorum non jus par, non agendi po- testas eadem, non magistratus requus repe·
l'iri potuerit: cum ei summam per injuriam omnia inimiea atque infesta fuerint: te, C. Aquili, vosque, qui in eonsilio adestis, orat, atque obfecrat, ut multis injuriis jac-
DE P. QUINCIO 29
el Oonsejo, consintais, que la equidad, arrojada y perseguida con muchas in- justicias, subsista y se afirme, por fin,
en este lugar. .
Na::rro.c1ón ..
nI.
Para que podais hacer esto más fácilmente, procuraré daros á co- nocer desde el principio, de qué modo han sucedido las cosas y cómo se han juntado. Oayo Quincio fué hermano de este Publio Quincio; en verdad, era un padre de familia prudente y cuidadoso de todas sus cosas; sólo en una fué un poco ménos circunspecto: en haber he- cho sociedad con Sexto N evio, hombretatam, atque agitatam requitatem, in hoc tandem loco consistere, et confirmari patia- mini.
nI.
Id quo facilius facere possitis, dabo operam, ut a principio, res quemadmodum gesta et contracta sit, cognoscatis. C. Quin- tius fuit P. Quintii hujus frater: sane crete- rarUID rerUID paterfamilias et prudens, et attentuc;, una in re paulo minus considera- tus, qui societatem cum Sexo Nrevio fecerit,30 DEFENSA
de bien; pero sin embargo, no tan ins- truido que pudiese conocer los dere- ' chos de una sociedad ni los deberes de un verdadero padre de familia; no por que le faltase ingenio, porque ni nun- ca ha dejado de ser tenido Sexto Nevio por un bufón chistoso, ni por tUl pre- gonero grosero. ¿Y qué tenemos con esto? Que no habiéndole dado la natu- raleza nada mejor qne la voz; no ha- biéudole dejado su padre más que la libel'¿ad, consagró la voz á la ganan- cia; usó de la libertad para ser con más libertad maldiciente.
Por lo cual no .había razón por la
viro bono, verumtamen non ita instituto, ut jura societatis, et ofi;icia certi patrisfa- milias nosse posset: non quod ei deesset in- g'enium: nam neque parul11 facetus scurra Sexo Nawius, neque inhumanus pneco est unquam existimatus. Quid ergo est? Oum ei natura nihil meliüs, quam vocem, dedis- set; pater nihil, pn:eter libertatem, reli- quisset; vocem in qUffistUlll contulit: liber- tate usus est, quoimpunius dicax esset.
Quare quod socium tibi eUIll yelles ad-
DE P. QUINCIO 31
que quisiAses unirlo á tí como socio, sino era para que aprendiese e11 tu compañía, con tu dinero, cuál era el fruto de éste. Sin embargo, Quincio, llevado del tl'ato y familiaridad, hizo, como dije, sociedad en aquellas cosas que se adquirian en Francia. Tenía él una hacienda grande en ganados y fincas bien cultivadas y productivas.
Nevio se marcha de los patios de Li- cinio y de la reunión de los prego- neros á'Francia, á la otra parte de los Alpes. Hizo gTan cambio de lugar, pero no de carácter. Porque; el que desde jovencillo se había propuesto
jUllgere, nihil erat, nisi ut in tua pecunia condisceret, qui pecunial fructus esset. Ta- men inductus con'JUetudine, ac familiaritate Quintius fecit, ut dixi, societatem earum rerum, qUal in Gallia comparabantul'.
Erat ei pecuaria res ampla, et rustica sane bene culta et fructuosa. Tollitur ab atriis Liciniis, atque a pneconum consessu in Galliam Nalvius, et trans Alpes usque transfertur. Fit magna mutatio loci, non ingeniL Nam, qui ab adolescentulo qUalS-
DEFENSA
hacer ganancia sin gasto, después que gastó no se qué y lo cargó á la socie- dad, no podía estar ,contentl) con pe- queña ganancia. Y no es maravilla, si éste, qne había sido pregonero, juzga- ba que aquello que había 'ganado con la voz, le había de servir de gran ga- nancia. Y así, á fé mía, se llevaba á su casa, lo que podía de la masa co- mún, qU'3 no era poco. En cuya faena era tan diligente, como si aquellos que respetasen la socieclad con gran fide- lidad, acostumbrasen á ser conaenados por la acciónP1"O socio. Mas acerca de estas cosas, no tengo necesidad de de-
tum sibi institnisset sine impendio; postea- quam nescio quid impendit, et in commune contulit, mediocri qurestu contentus esse non poterat. Nec mirum, si is, qui vocem venalem habnerat, ea, qme :voce quresive- rat, magno sibi qnrestlú fore putabat. Ita- que hel'cule haud mediocriter de commnni, qnidquid poterat, ad se in privatam domum sevocabat. Qua in re ita diligens erat, quasi ii, qui magna fide societatem gere- rent, arpitrium pro socio condemnari sole-
DE P. QUINCro' . 33
ciI'lo que Publio Quincio desea que recuerde. Aunqge la causa lo pide, sin embargo, porque sólo lo pide, y no lo exige, lo pasaré en silencio. .
IV. Existiendo ya la sociedad mu- chos años, y habiendo sido Nevio va~
rias veces sospechoso para Quincio, no pudiendo dar razón conveniente- mente de aquellas cosas, que había hecho por capricho, no con motivo, muere Quincio en Francia, asistiéndo- le N evio,ymuere de repente. DejópOl~
heredero eú el testamento á este Pu- blio Quincio" para .que; á 'quien venía
rento Verum his de rebus non necesse
ha-
beo dicere ea, qure me P. Quintius cupit commemorare. Tametsi causa postulat; ta- men, quia postulat, non 'fiagitat, prreteribo.
IV: Cum annos jani complures societ3ál ' esset, et cum srepe suspectus Quintio N re- 'Vius fuisset, neque ita commode posset ra- tionem reddere eal'um rerum, quas libidi- ne, non ratione gesserat; moritur in GaBia Quintius, cum adesset Nrevius; et moritur repentino. Heredem testamento reliquit hunc P. Quilltium: ut, ad quem summus
34 DEFENSA
la mayor tristeza por su muerte, le lle- gase también el mayor honor. 1El cual muerto, Quinci9 marchaá Francia no mucho después. Vivió allí familiar- mente con Nevio. E:;tuvieron cerca de un afio hablando entre símu~hascosas de la sociedad, de todo el asunto y ha- cienda de Francia, y entre tanto N e- vio no dijo ni una palabra de que la sociedad le debiese algo ni que Quin- cio le debiese particularmente. Ha- biendo .dejado algunas deudas, por cuyos títulos convenía dar el dinero de Roma, P. Quincio Ij.nunció que él
mreror lllorte sua veniebat, ad eundem sum- mns honos qnoque perveniret. Quo mortno, . nec ita multo post in Galliam proficiscitul' Quintius. Ibi cum isto Noovio familiariter .viv.it. "Annum fere una sunt, cum et de so- cletate inter se multa communicarent, et de tota illa ratione, atqne re Gallicalla:
neque interea verbum ullum interposuit Noovius, aut societatem sibi quidpiam de- bere, aut privatim Quilltium debuisse. Cum reris alieni aliqnalltulum esset relictum.
quibus nominibús pecuniam Romoo curari
DE; P. QU1NC10 '35
haria almoneda en Narbona, ciudad de Francia, de aqnellas, cosas, que eran suyas. Entonces allí, este exce- lente varón, Sexto N evio, disuade al hombre con muchas palabras paraque no haga almoneda, porque no podia v-ender bien en aquel tiempo, lo que había anunciado. Que él tenía abundan- cia de dinero en Roma, la cual p0~íaes- timar como suya, si tenía juicio, por la amistad de su hermano, y por el pa- rentesco del mi mo. Pues Nevi(l está casado con una prima 2 de .P. Quincio, yt~ene hijos de ella. Por qué Nevio
oporterat; auctionem in Gallia P. hic Q1Úll- tius Narbone se facturum esse proscribit, earum rernm, qure ipsius erant privatre..
Ibi tum vil' optimus, Sexo Nrevius, homi- nem multis verbis deterret, ne auctümetnr:
eum non ita commode posse eo tempore, qure proscripsisset, vendere. Romre sibi nummorum facultatem esse, quam, si sape- ret, commuuem existimaret, pro fratern.~
ill~necessitudine, et pro ipsius affinitate.
Nam P. Quintii consobrinam habet in ml¡.- trimonio Nrevias, et ex ea liberos. Qui~,
DEFENSA
. hablaba, lo que convenía hacer á un hombre de bien, Quincio creyó, que aquel que imitaba las palabras de los buenos, imitaría también los hechos.
Desistió de querer hacer la almoneda:
marcha á Roma: Nevio vájuntam~nte
con él desde Francia. '
Oorrío O. Quincio debiese una can- tidadá P. Scápula, P. Quillcio decidió, por tí O. Aquilio, que se pagase á sus hijos. Esto se disponía por tí,:pero por una razón pecuniaria no era bastante haber' inspeccionado en las cuéntas cuánto se debía, si no se 'averiguabad~
quod virum bonum facere oportebat, id 10- quebatur :N:revius: cl'ediclit Quintius, eum, qui orationem bonorum imitaretur, facta quoque imitaturum. fi,uctionem v~lle face- re desistit: Romam profl.ciscitur: decedit ex Gallia Romam simul Nrevius.
Oum pecuniam O. Quintil1s P. Scapulre debuisset; per te O. Aquili, decidit P. Quin- tius, quod liberis ejus dissolveret. Roc eo perteag'ebatur, quod propter rerariam l'a- tionem non satis erat in tabulis inspexisse, quantum deberetur, nisi á Ql1restoribus
DE P. QUINCIO 37
los Questores3 cuanto se debía pagar.
Decidesy mandas por la amistad que tienes con los Scápulas que se les ha- bía de pagar en moneda romana:
V. Quincio hacía todas estas co- sas, movido y aconsejado por Nevio.
y no es de admirar, si seglúa el con- sejo de aquel cuyo auxilio creía pre- pal;ado para él. Pue no sólo se lo ha-
bí~ prometid'o en Francia, sino que decía todo los días en Roma, que él le daría el dinero tan pronto como se lo insinuase. Mas Quincio veía que podía hacer esto fácilmente; entendía.
quresisset, quantum solveretur. Deei~is,
statuisque tu propter neeessitudiuem, qure tibi eum Seapulis est, quid iis ad denarium
solveretur. .
V. Hree omnia Quintius agebat aueto- re, et eonsuasore Nrevio. Nee mirum, si ejus utebatur eonsilio, eujus auxilium sibi paratum putabat. Non modo enim polliei- tus'erat in Gallia: sed R6mre quotidie, si- mul atque sibi me annuisset, numeraturum se dieebat. Quintius porro i<;tum posse fa- cere videbat¡ del;>ere intelligebat: mentiri,
38 DEFENSA
que lo debía hacer: no' creía que men- tía, porque no había causa pára ello.
Como si tu viese el dinero en casa, así prometió que lo daría á los Scápulas.
Se lo diceá Jevio, le ruega, para que ejecute lo que babía dicho.
Eritónces este buen hombre (temo no crea que me burlo, porque ya le lla- -mo bueno segunda vez), que juzgaba reducido á las últimas ansias para so- meterle á su" condiciones en aquel tiempo de apUfO, dic"e que no le dará ni uncentimo ~ si antes ·no se aclara- lJan las cosasycuentas de la sociedad:
quia causa,CUT mentiretl1r, non erat, non putabat. Ql1asi domi nummos haberet; ita.
eonsl.ituit Scápulis se daturl1in. NawiuIn certiorem facit: rogat, ut curet, quod di-
xisset. .
Tum iste vil' optimus (vereor, 'ne se de- l'ideri putet, quod iterum jam dico, 'opti- mus) qui hl1nc in summas angustias adduc- 'tum put:¡.ret¡ ut el1m suis conditionibus in ipso articulo. temporis adstringeret, assem Sese negat daturum, nisi pril1s de rebus ra- tionibusque societatis omnibus deciclisset:
DE P, <:/UINCIO 3'9
ysupiese que no le quedaba ninguna cuestión con Quineio, Este dijo: estas cosas las veremos después; ahora qui- siera (si te ptll'ece bien) que-cumplas lo queclijist~. Dice que no' hará de otro modo, loqaé babía prometido; que su promp,sa no le obligaba mas que, si vendiendo en la almonerht:, prometiese_
algo por mandato del sefiú.
'Quincio afligido por aquella falta de palabra, pide espera de unos pocos días á los Scápulas; envía á Francia, para que vendan aquellas cosas que había determinado; ausente, se bace la
,
et seisset, sibi eum Quintio eOlltroversire nihil futurum. Posterins, inquit, ista vide·
bimus, Quintius: nune hoe velim cnres (si tibi videtur) quod dixisti. Negat se alía ra- tioue facturum, quod promisisset; non plus sua referre, quaro si, curo anetione vende- ret, doroini jnssu quippiam proroisisset. .
Destitutione illa perculsus Quintius, á Seapnlis pancos dies aufert: in Galliam mittit, ut ea, .qure 'prosel'lpserat, venirent:
deteriore tempore absens auetionatur: Sea- pulís' diffieiliore eonclitione dissolvit, Tune
40 DEFENS-A .
almoneda en peor tiempo, paga .á los.
Scápulas en situación más difícil. En- tón.ces llama voluntariamente á Nevio, para que viera de arreglar todo cuan- to antes y del mejor modo, puesto que sospechaba que había de haber cues- tión sobre alguna cosa. Este dá auto- rización á su amigo M. Trebelio: nos- otros á nuestro común amigo, que se había criado en casa de éste, y con el que se trataba mucho, nuestro parien- te Sexto Alfeno. De ninguna manera podía arreglarse el negocio, porque Quincio quería tener una pérdida me- diana; pero aquél no estaba contento
appellat uItro Nrevium, ut, quoniam suspi- caretur aliqua de re fore controversiam, videret, ut quam primum, et quam minima .eum molestia tota res transigeretur. Dat iste ,amieum]yI.Trebellium: nos eommunem neeessarium, qui istius domi erat edueatus, et quo utebatur iste piurimum, propinquum fiostruU1, Sexo ,Aphenum. Res eonveJlire nullo modo poterat: propterea. quod -lúe me- diocrem jacturam facere cupiebat: iste me- diocri prreda contentns non erat. Itaque. ex
DE P. qUINCIO . 41
con tan pequeña presa. Y así, desde entónces, citado ante el juez, comenzó el asunto áestar en litigio. Oomo las citaciones se dilatasen muchas veces, yse hubiese pasado algún tiempo en esto, sin haber adelantado nada, Nevio vino al tribunal.
VI. Te ruego, C. Aquilio,y á vos- otros, los que le asistís en el consejo, que aten dais diligentemente, para que poclais r,onocer un especial género de fraude, y una nueva manera de poner celadas. Dice, que él hizo almoneda en Francia, que vendió lo que le pareció, que procuró que la sodedad nada le
eo tempore res esse in vadimonium ccepit:
CUID vadimonia frepe dilata essent, et cum aliquantum .temporis in ea re esset con- sumptum, neque quidquam perfectum esset:
venit ád vadimonium Nrevlus.
VI.. Obsecro te, C. Aquili, vósque, qui adestis in consilio, ut diligenter attendatis, ut singulare genus fraudis, et novam ratio- nem iusidial'l1m cognoscere possitis. Ait, se auctionatum esse in Gallia: quod sibe videretur, se vendidisse: curasse, ne ql'IÍd
42 DEFENSA
debiese, que él ni queria citar á juicio, ni prometer comparecer siendo citado,' que si Quincin quiere tratar algo con él, no ren, aba. Este, deseando dar vuelta á, la hacienda' de Francia, no cita al hombre por entónces. Y asi se marcha sin el señalamiento. Después se detiene Q incio en Roma casi trein- tadias. Para poder marchar á Francia expedito dilata la citación con los de- más asuntos qu'e tenia. Se vá.
Sale de Roina el día 31 .de Enero, siendo cónsules Scipión y Norbano.
Ruego, que guardeis en la memoria
¡¡ibi so.cietas· debel;et: se jam neque vadari amplius, neque vadimonium promittere: si quid agere secum velit Qnintius, non recu- sare. Hic, cum rem Gallicanam cuperet re- visere, hominem in prrese.ntia non vadatur.
Ita sine vadimonio disce(;Jjtur. Deinde Ro- m¡e dies ~x fere Quintius commoratul'.
Curo c~~eris, qurehab~hat, vadimonia dif- fert, ut expeditus in Galliam proficisci posset. Proflciscitur..
Roma egredÍtur ante' diero II Kalelld.
Februarii, Scipione et Norbanoconsulibu~.
DE P. QUINClO 43
esta fecha. Marchó al mismo tiempo Lucio Albio, hijQ de Sexto, d~la tribu Quirina, hombre de bien y honrado como el que más. Habiendo llegado al vado que llaman Vulaterrano, ven á L. Publicio íntimo de Nevio qne le traía unos ·siervos jovencitos de Fran- cia, el cual, cuando llegó á Roma, le contó áNevip en qué sitio había vísto á Quincio. Lo que si no hubiese sido contado áNevio por Publicio, el asun- . to no hubiese venidl) tan pronto al tribunal. Entónces Nevio deja los ni- . 110s entre los amigos; ruega á sus pa-
Qureso, ut eum diero roemorire mandetis.
L. Albius, Sexo filius, Quirina, vil' bo~us,·
et curo primis honestus, una profectus esto Curo venissent ad vada Volaterrana quro nominantur, vident perfamilial'em Nrevii, qui ex Gallia pueros venales isti adduce- bat, L. Publicium; qui ut Romam venit, narrat Nrevio, qno in loco viderit, Quin- tinm. Quod nisi ex Publicio narratum Nre- vio esset, non tam cito res in contentionem venisset. Tum Nrevius pum'os circum ami- cos dimittitj ipse suos necessarios ab atriis
.'
44 DEFENSA
rientes pregoneros. de los atrios e.·
Licinio yde las entradas de los bode- g'ones que asistan con él al día si- guiente á las dos al despacho de Sex- to. Van muchos. Este los pone 'por testigos de que P. Quincio no se ha- 'bía presentadQ y él sí. Unas grandes listas son señaladas con los 'sellos de és- tos hombres nobles. Nevio pide ai pre- tor Burrieno que le permita poseer los bienes 'por un edicto. M,1udó confiscar los bienes de aquél con quien había tenido amistad, tenía compañía, paren- tesco que. de ningún modo se podía di- .
Liciniis, etá faucibus niaceli corrogat, ut ad tabulam Sextiam sibi adsint hora secun- da postridie. Veniunt frequentes. Testifica- tUl' iste, P. Qnintium non stitisse, et se sti- tisse. Tabulre maximre signis hominum no- bilium consig'nantur: disceditur. Postulat :í.Burl'ieno prretore Nrevius, ut ex 'edicto bona possidere liceat. Jussit bona pl'oscri- bi ejus, qui-cum familiaritas fuerat, 'socie- t.as erat, affinitas, liberis istius vivis, dive- lli nu110 modo poterat. Qua ex re i~telligi
facile potuit, nu11um esse officium tarn
..
DE P. QUINCro 45
solver, viviendo sus hijos. De lo cual,
-'*
se infiere fácilmente, que no hay deber tan sagrado y tan solemne, que no suela destruir y violar la avaricia.
Pues si la amistad debe con ingenui- dad cultivarse, la sociedad con felici- dad, con piedad el parentesco, es pre- ciso que éste, que ha intentado despo- jar del crédito y de Jos bienes .al amigo, al consocio (compañero), al. pa- riente, confiese que es vano, y pérfido éimpío. Sexto Alfeno, procuradar de P. Quincio, amigo y alleg'ado de Sex-
sanctum, atque solemne, quod non avaritia cOIDminuerl'i atque violare soleat. Etenim si veritate amicitia, fide societas, pietate propinquitas colitur: necesse est, iste, qtti amicuID, socium, affinem, fama ac fortunis spoliare conatus est, vanUID se" et perfidio- SU m, et impiuID esse fateatilf. :Libellos Sexo Alphenus, procurator P. Quintii, fa- miliaris et propinquus Sexo Nrevii, dejicit:
servuluID unum, quem iste prehenderat, abducit: denunciat, sese procuratorem esse:
istum, requum esse famce fortunisque P. Quintii consulere, et adveJ.).tu.m ejus
46 DEFENSA
to 'Nevio, arrancó los carteles: le quitó un esclavo que había cogido: le dice que él es el·procurador: que debía res- petar la honray bienes deP. Quincio y esperará que viniese: que, sino que- ría hacedo y por.tales medios se em- peñaba en traerle á su voluntad, él nada le rogaba; que si quería reclamar alguna cosa, se clefe'nelería ante el
·juez. Mientras se tratan estas cosas en Roma, Quindo' es despojado .por fuerza contra derecho y costumbre de la granjay terrenos comunes, por me·
dio cle los criados de .ambos, por un edicto del Pretor.
VII. Juzga, C. Aquilio, en qué
exspectare..Quod si facere noHt, atque Jm- biberit ejusmodi rationibus illum ad suas conditiones perducere, sese nihil precari: et, si quid agere velit, 'juilicio defendere. Hrec dum Romre geruntur, Qluntius interea con- tra jus, consuetudinem, edict~ prretorum, de saltu, agroque communi· á servis com- munibusvidetruditur.
VII. Existima, C. ~quili, modo, et ra- tione omnia Romre Nrevium fecisse, siho~,
DE P. QUINCIO 47 forma y c,on cuánta razón hizo Nevio en Roma cuánto hizo, si lo que hizo en Francia por medio de ca·rtas te parece quese ejecutó bieny por srfs trámites.
Arrojado Quincio y desposeido, con la grave injuria recíbida, acudióáO. Fla- co, general que estaba entónces en aquella provincia, al cual nombro, como pide su dignidad, por motivo de ho- nor: y citan digno de grande castigo juzgó este hecho, lo podrás conocer por sus decretos.
Entre talltó Alfeno peleaba en Ro~
111p. todos los días con este antiguo e$- padaéhíu, ciue tenía al pueblo de su
quo.d pe!' litei'as istius in GaUia gestum est, recte atque ordine factum vidt¡tur. Ex- pulsus, atque ejectus é prredio Quintius, acce.pta insigni injuí:'ia, confugitad O. Flac- cum imperatorem, qui tum erat in provin- cia: quem, ut ipsius dignitas poscit, honoris' gratia nomino. Is eam rem quam 'vehemen- ter vindicandam putarit, ex decretis ejus poteritis cognoscere.
Alphenus interea Romrec~misto gladia- tore vetulo quotidie pugnab.at. Utebatur
I
48 DEFENSA
-parte, porque no dejaba de acometer á la cabeza. 5 Pedía Nevio que el pro- curador diese fiauíla, para asegurar lo que se había deCretado pagar. Alfeno.
decía, qne no era justo dar fianza' el procurador, por cosa que no la debía dar el interesado, si estuviese presen~
te. Se reclama á los tribunos, de .los cuales, como se hubiese pedido cierta modificación del d~creto, salió de tal manera, que, Alfeno, prometió que se presentaría P. Quincio el día 13 de.
Setiembre. .
VIII. Llegó éste á Roma y sepr~
sentó. Aquel hombre impetuoso, po-
populo s~ne suo, propterea quod iste caput petere non desinebat. Iste P9stulat, ut pro- cmator jufticatum solvi satisdaret. Negat Alphenus, requum esse procuratorem satis- _ dare, quod reus satisdare non deberet, si ipse adesset. Appellantur tribuni:á quibus cum esset certum auxilium petitnrn, ita tao' men disceditur,' ut idibus Septembribus P. Qnintinm sisti Sexo Alphenns pro,mit- teret .
YIII. Venit Romam Qnillutivs: adi-
DE P. QUINCIO 49
seedor de los bienes despojados y ro-
bad~s, nada pide en un año y seis me- ses: se está quieto. En cilanto puede, alarga esto con varias condiciones; por fin, pide al pretor Cn. Dolabela, que Quincio le dé fianza que responda de 16 que se decretó pagar, por la fórmu- la de que se pidaáaquél cuyos bienes se hayan poseido treinta días por edicto del pretor. No reusaba Quivcio que se mandase poner fianza, si los bienes ha- bían sido poseidos por edicto. Decre"
tó, no mgo con cuanta equidad, sólo dig'o que de un modo nuevo,y, quisie- ra más haber callado esto porque cual-
monium sistit. Iste, horno acerrimus,. bono-' mm possessor, expulsor, ereptor, annum et sex menses nihil petit: quiescit: conditioni- bus hunc, quoad potest, pro'dllcit:á en. Do- labella denique prletore postulat} ut ,sibi Quintius judicatum solvi satisdet} ex for- mula, quod ab eo petat, eujus, ex edicto pl"retoris} bona diesxxxpossessa sint. Non recusabat QuIntius, quin ita satisdare ju- beret, si bonna possessa essent ex edicto.
Decernit: quarn lequum, nihil dico:· unum
4
, 5>0 DEFENS-A
quiera hubiese podido entender ambas cosas. Manda que P. Quincio hiciera el depósito ó' apuesta con Sexo N evio para probar que sus bienes no se ha- bían poseido por éste treinta días,pOI'
edicto del pretorP. Burrieno. Los qne ayudaban á Quincio se oponían. De- mostraban que el juicio debía ser so- bre la cosa, de modo, que, Óninguno prestase fiallza, ó la prestasen ambos .recíprocamente: que no era necesario poner en tela de juicio el crédito de uno dl!} los dos. Mas clamaba el mismo Quincio, que él no q¡uería dar fianza .porque no pareciese que creía, que sns
hoe dieo, novum: et hoe ipsum taeuisse ma, llem, quoniam utrumque quivis intelligere potuisset. Jubet P. Quintium sponsionem eum Sexo Nrevio faeere, ni bona aua ex edicto P. Bun'ieni prretoris diesxxx pos- sessa essent.Reeusabant, qui aderant tum Quintio. Demonstrabant, de re judieium fieri oportere, ut aut uterque inter se, aut neuter satisdaret: non neeesse esse famam alterius in judieium venire. Clamabat por- ro ipsa Quintius, sese illcireo nolle satisdlt-
DE P. QUINCIO SI
bienes se habían poseido por decreto.
Pero que si se hiciese el depósito de este modo, él (como sucede ahora) ten- dría que defender en primer lugar su fama. Dolabela (como acostumbran á
*
hacer los nobles que empezaron á ha- cer una cosa bien ómal, de tal modo sobresalen en 'ambas, que ninguno de nuestra clase puede seguir), 'se empe- fiaba acerrimamente en llevar adelan- te la injusticia, le mandó poner la flan- .za, ó que hiciese el.depósito, arrojando de allí entre tanto á nuestros aboga- dos que lo reusaban con energía..
re, ne videretur judica.sse, bona sua ex edicto possessa esse. Sponsionem porro si istiusmodi faceret: se (id quod nunc evenit) de capite suo priOl·e loco causam esse dic- turum. Dolabella (quemadmodum solent homines nobiles: seu recte, seu perperam facere cooperunt, ita in utroque excellunt, ut nemo nostro loco natus assequi posset) injuriam facere fortissime perseverat: aut satisdare,. aut sponsionem jubet facere: et interea recusantes nostros advGcatGs ae~r·
rime submoveri.
52 DEFENSA
IX. Quincio, en verdad, marchó perturbado y no es de estrañar dándo- le elección tan miserable y tan inicua:
ó que él se condenase á perder su ho- nor, si ponía la fianza, Ó á defender primeramente una causa grave si hacía el depósito. No habiendo motivo para que él.juzgase en contra de sí mismo porque sería,nna prueba. co'ucluyente;
había esperanza en lo segundo, de acu- dir á un juez rect9, en' donde se reba- jase tanto' más patrocinio, cuanto mé-' nos .favor llevase; quiso más haéer el depósito, y lo hizo. Te tomó á ti,
IX. Conturbatus sane discedit Quin- tius; neque rnirulll, cui hrec optio tam mise- ra, tamque iniqua daretur, ut aut ipse se capitisdallln~ret,si satisdedisset: aut cau- sam capitis, si sponsionem fecisset, priore loco diceret. CUill in altera re causre nihil esset, quin secus judicaret ipse de se; quod judiciulll gravissimum est: in altera spes esset ad talem te'l,men virum judicem ve- niendi, unde eo plus opis auferret, quo mi- nus attulisset gratii.ej sponsionem facere m&luit: (ecit. Te judicem, C. Aquili, sump-
DE P. QUINCIO 53
C. Aqnilio: e~tabló el pleito sobre el depósito. En esto consiste el sumario del juicio y toda la cansa.
Ya vés, O.' Aquilio, que el pl~itoes, no de dinero, sino de la fama y bienes de Qnincio. Habiendo establecido nues- tros mayores que el que defendiese causa capital hablase en último lugar, • ves que nosotros hacemos la defensa, antes de haber oido la acusación de los contrarios. Ves, por último, acusar áaquellos que acostumbraronádefen- der, é inclinarseála perdición aquellos ingenios que antes se ejercitaban en procurar la salvación y socorro. Otra
sit: ex sponso egit. In hoc summa judicii, causaque tota consistit. .
Judicium esse, O. Aquili, non de re pe- cuniaria, sed de fama fortunisqu.e P .. Quin- tUvides. ·Oum majores ita constituerint, ut qui pro.capite diceret, is posteriore loco di- ceret: nos, inaudita criminatione accusato- rum, priore loco causam dicere intelligis.
Eos porro, qui defendere consuerunt, vides
&Ccusare: et ea ingenia converti ad perni- ciem, qure antea versabantur in salute at-
•
54 . DEFENSA
cosa faltaba,' lo que hicier'on ayer, que te llevaron al tribunal para que nos señalases el tiempo en que no~ había~
mas de defender, lo cual hubiesen al~
canzado fácilmente del pretor, si tú no hubieras enseñado cuál era tu dere- cho, tu deber
y
tu comisión. Todavía no hemos tenido, fuera de tí, ningún juez del cual pudiésemos obtener nues- tro derecho contra ellos, ni fué nunca bastante para ellos tener al que todos pudiesen aproba,r'. De este modo juzgan que el poder es pequeño y débil si no se junta con la injusticia.que auxilio ferendo. IUud etiam l'estiterat;
quod hesterno die fecerunt, ut te in jus ad- ducerent, ut nobis tempus, quamdiu dicere- mus, prrestitueres: quam rem facHe á prre- tore 'impetrassent, nisi tu, quod esset tuum jus et officium, partesque, docuisses. Neque nobis adhuc, prreter te, quisquam fuit, ubi nostrum jus contra illos obtineremus: neque illis unquam satis fuit illud obtinere, quod probari omnibus posset. Ita sine injuria po·
tentiam levem atque inopem esse arbi- trantur.
DE P. QUINCIO 55 X. Mas, puesto que Hortensio te insta á quedés la sentencia, y ya me pide que no pierda el tiempo en hablar y se queja de que defendienqo el pri- mer abogado la causa nunca se puede perorar, no he de sufrir que que~e ~os
pecha .de que nosotros no queremos que se vea. Ni me abrogaré el poder demostrar mejor esta causa (¡ue antes ha sido demostrada, ni' me extenderé mucho, porque,.ya está informada por aquél que antes dije y necesit/) la bre- vedad que tanto aprecio, porquenipue- do imaginar grandes cosas ni hablar
X. Verum, quoniam tibi instat Hor- tensins, nt eas in consilinm: a me postulat, ne dicendo tempns absumam: qneritur} prio- re patrono causam defendente, nunquam perora.ri potuisse: non patiar, istam· mane- re suspicilmem, nos remjudicari no11e. Nee illnd mihi arrogabo, me posse causam com- modius demonstrare, quam antea demons- trata sit:.neque tamen tam multa yerbafa-
ciam: propterea qnod et ab illo, qni ante llixit,informa~jam <;ausa est: etá me, qui neque excogitare} neque' pronuntiaremulta.,
"
56 , J;>EFEN5A
.:mucho. Haré, pues, Hortensio, lo que muchas veces tevi hacer; loqu~ he de decir en esta causa lo dividiré en va- rias partes: tú haces siempre esto, por·
que siempre puedes; yo lo haré en este·
pleito, porque creo que en él, lo puedo hacer, Lo que la naturaleza te dáá tí para poderlo hacer siempre, esta causa me concede á mí el poderlo hacer hoy.
Yo me sefialaré ciertos límites ytérmi- nos, de los cuales, aunque quiera, no podré salir, de 8uerte, que yo diga lo que me propongo, Hortensio tenga á
possum, brevitas postulatuJ', quoo' mihimet ipsi amicissima esto Faciam, quod te soope animadverti facere, Hortensi: totam causoo moo dictionem certas in partes dividam, Tu id semper facis, quia semper potes: ego in hac causa faciam, propterell quod in hac videor posse facere. Quod tibi natura dat, ut semper possis, id mihi causa concedit, ut hodie possim. Certos mihi fines, terminos- que constituam, extra quos egredi.non pos- sim, si maxime velim; ut et mihi sit propo- situm de quo dicam, et Hortensius habeat exppsita, ad quoo respondeat, ettUfC.~qui-
DE1', QUl/iCro 57
qüe responder, y tú, O. Aquilio, pue- das adivinar lo que has de oir.
Negamos que tú, Sexto Nrevio, ha- yas poseido los 'bienes de Qllincio por edicto del pretor. Sobre esto se ha he- cho el depósito. Probaré primero que no hubo causa para que pidieses "del pre- tor poseer los bienes de Qllincio; des- pués, que por el edicto no podías po- seerlos, y por último, que no los po- seiste. Te ruego, O. Aquilio, y ávos-
·otros asesores, que recordeis bien lo que he prometido, pues comprendereis má$ fácilmente el asunto, si os acordais
li, jam ante animo prospicere possis, qui- bus de rebus auditurus sis.
Negamus, te bóna P. Quintii, ,Sexo Nre- vi, possedisseex edicto prretoris. In ,eo sponsio facta esto Ostendain' primum, cau- sam' non fuisse, cur a prretore postulares, ut bona P. Quintii possideres: deinde, ex edicto te possidere non potutsse: postremo, non possedisse. Qureso, C. Aquili, vosque;
qui estis in consilio, ut, quid pollicitus sim, diligenter memorire mandetis. Etenim rem facilius totam a,ccipietis, si hrec memineri'
5& D~FENSA
de esto, y con facilidad me volvereis con vuestro respeto, si intentase salír de los límites que me he señalado. Nie- go que hubiese causa para pedir; digo que no pudo poseer por el edicto; digo que no poseyó. En haber demostrado estas tres cosas, terminaré.
XI. ~o hubo causa para que pidie- ses. ¿Cómo puede entenderse esto? Por- que, ni por razón de la sociedad, ni par- ticularmente, debió nunca nada Quin- cio á Sexto Nevio. ¿Quién es testigo de esto?ÉI mismo que es su mayor con- trario. En esto á~í,áti mismo, Nevio,
tis: et me facHe vestra existimatione revo- eabitis, si extra hos cancellos egredi cona- bor, quos mihi ipse circundedi. Nego fuisse causam, cur postularet: llego ex edicto pos- sidere potuisse: nego possedisse. Hrec tria
cum docuero, perorabo. .
XI. No,n fuit causa, cur postulares.
Qui hoc intelligi potest? quia Sexo Nrevio lleque ex societatis ratione, neque privatim
€luidquam debuit Quintius. Quis huic rei testis est? idem, qui acerrimus adversarius.
In hae re te, te, inquam, testem, Nrevi, eJ-
DE P. QUINCIO 59 digo, que te citaré por testigo: Un afio y algo más después de la muerte de Ca- yo Quincio, vivió en Francia junto con- tigo, Publio. Prueba que tú le pidieses ésta no sé que gran cantidad de dine- ro; prueba haber hecho alguna vez men- eión; que dijeras que la debía,yte con- cederé que' te la debiera.
Murió O. Quincio, qué, como dices te debía, por varios conceptos, una gran cantidad. Su heredero P. Quincio fué á Francia y vivía contigo, allí, donde no sólo estaba la hacienda sino también toda la cuenta y las cartas.
tabo: Ánnmll, et eo diutius, post mortem C. Quintii fuit in Gallia tecum sirnul Quintius. Doce, te petiis se ab eo istarn nes-
~ioquarn innumerabilem pecuniam: doce, aliquando mentionern fecisse: dixis,se debe- ri. Debuisse concedam. .
Moritur C. Quintius: qui tibi, ut ais;
certis norninibus grandem pecuniarn de- buit. Heres ejusP: Quintius in Galliam ad te ipsum venit inagrum cornrnunem: eo denique, ubi non modo res erat, sed ratio quoque omnis, et omnes litterre. Quis tam
60 DEFENSA
¿Quién habrá tan pródigo /de su ha- cienda, quién tan negligente, quién, Sextío, tan poco semejante á tí," que habiendo pasado á otro la hacienda de aquél con quien hubiese tratado, yha- biendo encontrado al .heredero, en cuanto le hubiese visto no.le hiciese sabedor, no reclamasey presentase la cuenta? Y si resultase alguna diferen- cia se arreglase amigablemente ó ante el juez?¿No es así? ¿Lo que hacen los hombres buenos, aquellos que quieren que sus parientesy deudos sean que- ridos y honrados, no lo haría Sexto tlissolutus in re familiari fuisset, quis -tam• negligens, quis tam tui, Sexte, dissimilis, qui cum res ab eo, quicum.contraxisset, re- cessisset, et ad heredem pervenisset, non heredem, cum ·primum vidisset, certiorem faceret? appellaret? l'ationem afferret? si quid in <;on.troversiam veniret, aut intra parietes, aut summo jure experiretur? Ita·
ne? quod viri optimi faciunt, ii qui suos propinquos, ac necessarios, caros et hones- tos esse, atque haberi volunt; id Sexo Noo·
vius non faceret, qui usque eo fervet, fer-
DE Po" QUINCIO 61
Nevio que le guarda atención hasta el puIito que es arrebatado de la avari- cia, de modo que no quiere perder una parte de sus comodidades paraodejar ásu pariente la que le sirva de honor?
¿y
éste no pediría el dinero, si algu- nQ se lo o.ebiese, el cual; porque lo que nunca se debió no se ha dado, intenta quitarásu pariente no sólo el dinero, sino la sangre y la vida? Sin duda no quisiste molestar á quien ahora no dejas "ni respirar con libertaq? Y á quien ahora deseas matar de una" ma- nera indigna, no querías entól1ces re- clamar vergon:lOsamel'lte? Así lo creo.tllrque avaritia, ut de suis comulodis ali- quam p:1rtem nolit amittere, ne quam par- tem hllic propinquo' suo ltllius ornamenti relinquat? Et is pecuniam, si qua debere- tur, non peteret, qui, quia, quod debitum m'lllquam est, id datllm non est, non" pecu- lliam modo; verum etiam hominis propin- qui sanguinem vitamque eripere conatur?
Huic tu molestus esseOvidelicet noluisti, quem nunc respirare libere non sines?
quem nnnc interficere nefarie cupis, eum
62 DEFENSA
No querías Ó no te atrevías á.recla- mar á un pariente, respeta.ble para tí, hombre de bien, pundonoroso, mayor de edad. Muchas veces, como sucede, habiendo tomado fuerzas, y determi- nado hacer mención del dinero, ha- bieildo venido preparado y dispuesto, siendo hombre tímido y de vergüenza virginal, de repente te detenías, se te cortaba de pronto la palabra. Desean- do pedirle, no te atrevías, no fuese que lo oyese de mala gana: esto sería cier- tamente.
XII. Creamos, pues, que Sexto
tum pudenter appella.re nolebas? Ita credo.
Hominem propinquum, tui observantem) . virum bonum, pudentem, majorem natu, no- lebas, aut non. audebas appellare. Srepe, ut fit, cum ipse te confirmasses, cmn sta- tuisses <le pecunia mentionem facere, cum' paratus meditatusque venissesj homo timi- dus, virginali verecundia, subito ipse te re- tinebas: excidebat repente oratio. Cum cu- peres appellare, non audebas, ne invituJ audiret. Id erat profecto.
XII. Crellamus hoc, Sexo N~yium, Cll-
DE P. QUINCIO 63
Nevio, perdonó las orejas de aquél, cuya cabeza destruye. Sexto, si te hu- biese debido, hubieras pedido al mo- mento; si no al momento, poco des- pués, y sino, un poco más tarde; á los seis meses, ciertamente; pasado el año, con seguridad. EH al10 y medio 7 pudiendo avisarle todos los días, no ie dices una palabra; pasados ya casi dos años, le citas. ¿Qué disipado!' tan per- dido y pródigo sería tan abandonado como fué Sexto Nevio, no pidiendo, no estando aún el dinero disipado, sino muy abundante? Ouando nom'bro á jus caput oppugnet, ejus auribus p 3percisse.
.
Si debuisset, Sexte, petisses statimj si non statim, paulo quidem post; si non paul.o, at aliquantoj sex quidem illis mensibus pro- fectoj anno vertente sine controversia.
Anno et sex mensibus vero, cum tibi quo- tidie potestas. hominis fuisset admonendi, verbum nullum' facis: biennio jam confecta fere, appellas. Qui's tam perditus, ac profu- sus nepos, non adesa jam, sed abundanti etiam pecunia, sie dissolutus fuisset,utf\lit
64 DEFENSA
este hombre, me parece que he dicho bastante.
Te debió· Cayo Quincio: jamás le pe- diste. MI\rió: la hacienda pasó al he- redero. Viéndole todos los días, des- pués de dos años le. reclamas. ¿Se pdndrá en duda, si sería más proba- ble que Sexto Nevio había de recla- mar al punto, si algo se le debiese, ó si le citaría á los dos años? ¿No tenías tiempo de· ~itar? pues vivió contigo más de un año. ¿En Francia no se pu- do hacer esto? Pero en la provincia había jl1zgado, y en Roma. se hacía
Sexo Nrevius? Oum hominem nomino, satis mihi videor dicere.
Debuit tibi O. Quintius. Nunquam pe- tistí. Mortuus est ílle: res ad heredem ve·
nito Oum eum quotidie videres, post bien- niumde~iqueappellas. Dubitabitur, utrum sit probabílius, Sexo Nrevium statim, si quid deberetur, petitul'um fuisse: an, ne appellaturum quidem biennio? Apellandi tempus non erat? Ad .tecum plus annum víxit. In Gallía agi non potuit? At et in provincia jus dieebatu-r; et Romre judícia