■ Fun tzionarioek gure bi hiz kun tza ofizialak jakiteak ez du berma tzen , bere kabuz, baten erabilera edo bestea herritarren tzat aukera aske bat izatea Administrazioare- kin dituzten harremanetan. Izan ere, ez du askotarako balio Administrazioaren zerbi tzura dauden langileek eus- karan hiz kun tza-profil jakin bat ziurtatu behar izana, erabil- tzaileak arta tzeko garaian ez badira bi hiz kun tzak normal- tasunez erabil tzen beren jarduketa-esparru guztietan.
Arazo konplexua da, eta arazo hori konpon tzeko beharrez- koa da gizarte– eta politika-adostasun zabala lor tzea.
Edonola ere, ezinbestekoa da botere publikoek ausart esku har tzea gai horretan, kontuan izanda bat ez etor tze horrek eragina duela euskaldunen eskubideen eraginkor- tasunean. Jarduketa-ildo horretan, beharrez ko tzat jo tzen dugu Legebil tzarrak eskatuta hiz kun tza-profilen sistema ebaluatu duten azterketetatik ondorioztatutako datuei errepara tzea. Gure ustez, kez kagarriak dira taularatu di- tuzten disfun tzioak, eta batez ere, zerbi tzu publikoetako langileek jaso tzen duten prestakun tza bideratuagoa ego- tea proba gaindi tzera hiz kun tza dagokion zerbi tzuan egia- tan erabil tzen irakastera baino, azterketaren ondorioek sala tzen duten bezala. Beharrez koa da ahalik eta lotu- rarik handiena egotea lanpostu baterako behar den pro- fila egiazta tzeko eskuratutako jakin tzen eta, egiaz, kasu bakoi tzean dauden barne- eta kanpo-komunikazioen fluxuekin bat lanpostu hori bete tzeko behar diren jakin- tzen artean.
■ osakide tzaren Euskara Plana urra ts garran tzi tsu bat izan da, erabil tzaileen hiz kun tza-eskubideen errespe- tuaren bidez, Osakide tzaren kalitatea hobe tzea lor tzeko.
51 2013k o Tx o s T e n a
II
( I I ) . 1 . H I Z k U n T Z e s k U B I D e a k , k U LT U R a e Ta k I R o L a
Aurrekoa ikusi
Ildo horretan, Arartekoak Legebil tzarrari egindako az ken txostenean adierazitako kez ketako ba tzuk jaso tzen ditu.
Kez ka horietako bi az pimarratuko ditugu: Osakide tzako langileek osasun-sistemako erabil tzaileen eskaerari au- rre har tzea, zerbi tzuak euskaraz eska tzeko ardura erabil- tzaileei ez uzteko moduan; eta euskararen presen tzia eta erabilera zerbi tzuaren hiz kun tza gisa berma tzea, ahoz na- hiz ida tziz, gaixoarekin duten arretan nahiz laneko barne- harremanetan.
Anbizio handiko helburu ba tzuk dira, baina errealistak zuzendari tza, profesionalak eta sindikatuetako ordez- kariak parte hartuz egin den planak dagoz kion osasun- operadore guztietatik behar duen babesean jarraipena izateko neurrian.
■ justizia da oraindik langileek euskara gu txien erabil tzen duten zerbi tzu publikoetako bat, eta horrek ezinbestean du eragina erabil tzaileek denbora, eragoz pen eta bere- halakotasunaren alderditik aurre egin behar dieten kos- tuetan, auzia hiz kun tza horretan egitea erabaki tzen dute- nean. Egoera horrek a tzera egitea eragiten du, eta horren ondorioz, hiz kun tza ofizial bat edo bestea erabil tzea ez da aukera aske bat herritarren tzat gure auzitegietan. Gogora- tu behar dugu aukera horrek bermatuta egon behar duela, justiziapekoaren eskubide gisa, eta ez haren defen tsa- gabezia saihesteko baliabide gisa. Urtean zehar, hala ere, nabarmendu beharreko aurrerapen ba tzuk gertatu dira:
– Beste ezer baino lehen, Auzia Euskaraz proiek tua, auzi-prozedura osoa euskaraz egiteko aukera eman- go duten baldin tzak sor tzeko helburua duena. Ope- radore juridiko guztien inplikazioa beharrez koa izango da proiek tu hori sendo tzeko, epailez, abokatuz nahiz prokuradorez, bai eta perituz, auzitegiko medikuz eta Bulego Judizialeko langilez, osatutako lan-talde elebi- dunen bidez.
– Ager tzeekin eta epaiketekin lotuta, erakunde honek iaz ko az ken txostenean planteatu zuen iradokizune- tako bat jaso da, Justiziako Administrazioak aurre har ziezaien i tzulpen-beharrei, bere zerbi tzupeko langileek justiziapekoak adierazteko erabili nahi duen hiz kun tza ofiziala ez jakitearen ondorioz koei. Hala, zitazioan ber- tan hasi ziren galde tzen per tsona har tzaileari ea eus- kara ala gaztelania erabiliko zuen. Idaz kari judizialen lagun tza erabakigarria izan zen sistema berriaren bi- deragarritasuna lor tzeko. Sistema hori pixkanaka ezarri zen eta iriz pide egokiaz, epaitegiaren tamainaren eta barruti judizialaren egoera soziolinguistikoaren arabera.
– Formularioak eta inprimakiak egiteari dagokionez, epaitegietako langileei bi hiz kun tzatan dauden testue- kin lan egiteko aukera ematen dieten tresnak gara tzen jarraitu dute, euskaraz terminologia juridikoa erabil- tzeko eta ikasteko prestatuz. Egokia li tzateke horrela eska tzen duten abokatuek bulegoek aplikagarri horiek eta beren eguneraketak eskura tzeko modua izatea.
Edonola ere, ohartarazi behar da formulario bat ego- teak ez du berma tzen bi hiz kun tzetan ondo erabiliko denik, formularioa bete tzen duten langileek hiz kun tza bakar batean bete tzen badute. Hori ematen dute adi- tzera zenbait per tsonek egindako kexek. Izan ere, per- tsona horien esanetan, bi hiz kun tzatan zegoen eredu
baten gainean egindako zitazioak jaso zituzten, baina zitazio horietan gaztelaniaz soilik ageri zen deia egiteko agindua ematen zuen organoari, hori erabaki tzen zuen ebaz penari, zitazioaren xedeari, agertu behar zuen le- kuari, egunari eta orduari eta lege-preben tzio garran tzi- tsuei buruz ko informazioa.
■ Gure txostenak hobekun tza-marjina handiagoa eslei tzen zien zenbait esparruri, hiz kun tzen koofizialtasunetik era- torritako eskubideen eraginkortasunari dagokionez, eta esparru horietatik poliziala izan da ordutik aurrerapen esangura tsurik egin ez duen bakarra. Herrizaingo Sailak Arartekoari agindu zion neurriak hartuko zituela bidali ge- nion Gomendioa bete tzeko. Gomendio horretan eska tzen genion bere giza baliabideak antola tzeko, txandetan eta zerbi tzuetan langile elebidunen presen tzia berma tzeko moduan, fak tore objek tiboei jarraiki banatuta, hala nola kokatuta dauden lekuko testuinguru soziolinguistikoa eta biztanle kopurua, langileen zuz kidura eta garatutako lanaren arabera publikoarekin izan dezaketen elkarrera- gin handiagoa edo txikiagoa. Era berean, agindu zuen erakunde honi hartutako neurri horien berri emango ziola.
Txosten hau amai tzean, hala ere, ez genuen neurri ho- riei buruz ko jakinaraz penik jaso, eta horrenbestez, pen- tsatu behar dugu ez dituela hartu. Eusko Jaurlari tzako Prospekzio Soziologikoko Kabinetearen az ken azterketek ateratako ondorioek erabateko zen tzua har tzea eragiten du horrek, zehaz ki, ondorio hauek: errealitatean ez dira inondik ere bete tzen eskubide linguistikoak berma tzeko beharrez koak diren baldin tzak, indarrean dagoen arau
dian aurreikusten badira ere. Beraz, Eusko Jaurlari tzako Herrizaingo Sailari neurri errealistak, espezifikoak eta ebalua daitez keenak har tzeko eska tzen jarraitu beharko dugu, arlo horretan teoriaren eta errealitatearen artean dagoen tartea murrizten lagunduko duten neurriak, hain zuzen.
■ Kon tsumoaren esparruan, kon tsumi tzaile euskaldunek saltokietan eta zerbi tzu-enpresetan euskaraz artatuak iza- teko duten eskubidearen birtualtasuna azter tzeko dago.
123/2008 Dekretuak, kon tsumi tzaileen eta erabil tzaileen hiz kun tza-eskubideei buruz koak, hasiera batean ezarri zuen lau urteko egoki tzapen-epea amaituta, beharrez- koa da azter tzea zenbateraino garatu eta bete den Eus- kadiko Kon tsumi tzaileen eta Erabil tzaileen Estatutuarekin elkarreraginean, bai eta eraginkorragoak izan daitez keen neurriak azter tzea ere, gizartean adostasun-maila handie- na bilatuz beti, per tsonek, kon tsumi tzaileak diren aldetik, gure hiz kun tza ofizialetako edozein erabil tzeko askata- suna dutela berma tzeko.
■ Kultura-ondarearen esparruan, Donostiako Arte Ede- rretako eraikinaren kon tserbazio-egoerarekin eta eraikin horren tzat kultura-babeseko erregimen bat ezar tzeko be- harrarekin lotutako egoera batean esku hartu dugu. Do- nostiako elkarte batek bere kez ka adierazi zigun Udalak eraikina eror tzeko zorian zegoela deklara tzeko espedien- te bat hasi zuelako, eta kexu zen erakunde honen aurrean Eusko Jaurlari tzako Hez kun tza, Hiz kun tza Politika eta Kultura Sailak ez ziolako eran tzun 7/1990 Legean, Euskal Kultura Ondareari buruz koan, xedatutakoaren babesean
52 2013k o Tx o s T e n a
II
(II). EUSKAL HErrIKo AdmInISTrAzIo pUBLIKoEn jArdUErA IKUSKATzEA
Aurrekoa ikusi
gai horrekin lotuta egin zuen eskaerari. Arartekoak, bi al- derdi horiekin lotuta, 2013ko abenduaren 19ko Ebaz pena egin zuen:
– Ikuspuntu material batetik, hau adierazi nahi dugu: na- hiz eta eraikin baten egoera eta kon tserbazioa elemen- tu garran tzi tsuak diren beren balioespen egokia egiteko eta babes-erregimena ezar tzeko garaian, aldi batean eror tzear egotea ez dela oztopo bat bere kultura-ba- besa ezar tzeko, baldin eta horrela gomenda tzen duten oinarriz ko balioak eta balio nagusiak (arkitek turakoak, historikoak, berezitasunekoak, eredugarritasunekoak...) justifika tzen badira. Edonola ere, eraikina eror tzear da- goela deklara tzeak hirigin tza-legediak jaso tzen duen jabe tza kon tserba tzeko betebeharren amaiera muga- tuko du. Era berean, katalogatutako eraikin bat, kultu- ra-balioengatik babestuta dagoena edo kataloga tzeko prozedura bati lotuta dagoena, den kasuetan, 7/1990 Legeak, Euskal Kultur Ondareari buruz koak, kultura- ondareen tzat jaso tzen dituen berariaz ko aurreikuspe- nek zuzenduko dute eraikinaren aurri-deklarazioa.
– Izapide tzeari dagokionez, adieraziko dugu, behin betiko erabaki bat hartu baino lehen, kultura-administrazioak partaide tza-prozesu bat ezarri behar duela zuzenean interesa duten alderdiekin, bai eta hi tzarmen-prozesu bat dagoz kion administrazioekin ere. Prozedura horre- tan, komenigarria li tzateke kultura-ondarearen babesa berma tzeko aukera emango lukeen ekin tza-plan bat ezar tzea; balio bereziko zer elementu babestu behar diren zehaztea; eta babes-erregimena eta erabilera- erregimena, bere balio ezagutarazteko aukera emango duena ezar tzea. Horretarako, finan tzaketa– eta lehenta- sun-programa bat abian jarri beharko da, eraikina sun- tsi tzea erago tziko duena.
Bestalde, Donostiako Udalaren aurrean esku hartu dugu to- kiko ondarea babesteko plan berezi batekin lotutako egoera batean. Az pimarratu diogu beharrez koa dela arrazoiz ko epe batean eran tzutea aurkeztutako alegazioei eta per- tsona interesdunei unean-unean informa tzea gai horrekin lotuta jarraitu diren izapideei buruz. Era berean, jakinarazi diogu Donostian eraikitako hirigin tza-ondarea babeste- ko Plan Berezia onar tzeko administrazio-espedientearen izapide tzeak hiru urte baino gehiagoko a tzerapena izan duela, gehiegiz koa, 2/2006 Legean, ekainaren 30ekoan, Lurzoruari eta Hirigin tzari buruz koan, aurreikusitako epeei dagokionez. Hirigin tza-antolamenduko udal-zerbi tzuaren
ohiz kanpoko fun tzionamendu hori konpondu egin behar izango zitekeen, legean aurreikusitako izapideak eta epeak bete tzeko, edo gu txienez, zen tzuz ko epe baten barruan bete tzeko, administrazio-neurri egokiak xeda tzearen bidez.
■ Politika publiko guztiak diseina tzeko eta gauza tzeko ga- raian, beharrez koa da beti genero-ikuspuntu bat kon- tuan izatea. Genero-ikuspuntu horrek ohartarazten digu zenbait esparrutan gizonen eta emakumeen presen tzian oreka-gabezia ez dela kontu neutro bat, baizik eta gizar- teak gizon-emakumeei eslei tzen diz kien aukeretan eta ro- letan dagoen sexismoaren ondorio bat. Per tsonen arteko berdintasun eraginkorrari jar tzen zaion oztopo bat da hori.
Esparru horietako bat da kirola, eta zehaz ki, modalitate maskulinizatuenak, hau da, batez ere gizonez koekin lo- tzen direnak. Modalitate horiei 3/2007 Lege Organikoaren, mar txoaren 22koaren, emakumeen eta gizonen berdin- tasun eraginkorrerakoaren, lehen xedapen iragankorra aplikatu behar zaie.
Beharrez koa da ikuspuntu hori kontuan izatea, adminis- trazioek, ba tzuetan, emakumeei eta neskatoei zuzendu- tako kirol-eskain tza gizonez koek eskura dutena baino urriagoa dela justifika tzeko balia tzen dituzten antolake- ta-arazoei hel tzeko garaian. Gai hori Eskolako Kirolaren berariaz ko esparruan lan tzeko parada izan dugu, 2013ko apirilaren 22ko Arartekoaren Ebaz penaren bidez.
Ebaz pen horretan, defenda tzen dugu, genero-ikuspun- tua kontuan hartuta erreparatuz gero, aipatu arazoek datu neutro bat izateari uzten diotela, egiatan diren be- zala hautemanak izateko: zeharkako bereiz keta-kasuak dira, aipatu 3/2007 Legearen 6.2. artikuluak eta 4/2005 Legearen, Euskadiko emakumeen eta gizonen berdinta- sunerakoaren, 3.1. b) artikuluak bereiz keta hori defini tzen duten baldin tzetan. 4/2005 Legearen 25 artikuluak 3. eta 4. ida tz-zatietan adierazten du zer betebehar dituzten Euskal Autonomia Erkidegoko herri administrazioek kirol- esparru zeha tzari dagokionez.
Horretarako, oraindik beharrez koa da gogogabetasunak gaindi tzea, bai gizartean bai erakundeetan, eta bereziki garran tzi tsua da ildo horretan foru-aldundiei Eskolako Kirolaren esparruan dagokien zeregina. Urtean zehar iza- pidetutako espedienteei esker, balioe tsi ahal izan dugu Gipuz koako Foru Aldundiak, ildo horretan, bere Berdinta- sunerako Zuzendari tzaren bidez gara tzen ari den ekime- nak norabide zuzenean emandako urra tsak direla.
53 2013k o Tx o s T e n a
II
( I I ) . 1 . H I Z k U n T Z e s k U B I D e a k , k U LT U R a e Ta k I R o L a
Aurrekoa ikusi
(II).2. Hezkuntza a t a l a
Aurrekoa ikusi
1.
Arloa kopurutan
2013an 149 kexa-espediente bideratu dira hez kun tza arloan.
Hona hemen eragindako administrazioak:
– Autonomia Erkidegoaren Administrazio Nagusia (Eusko Jaurlari tza) ... 115 – UPV/EHU ... 10 – Tokiko administrazioa ... 4 – Foru administrazioa ... 1 Ohikoa den moduan, orain Hez kun tza, Hiz kun tza Politika eta Kultura Saila izena duenak aurkeztutako kexa gehienak bildu ditu. Horregatik, aldian-aldian jazo diren gorabeherak ain tzat hartu gabe (a tzerapenak informazioa bidal tzerakoan, adibi- dez), sail horretako arduradunek lankide tzan ari tzeko izan duten jarrera gailendu nahi dugu. Izan ere, jarrera horrek, salbuespenak salbuespen, kexa moduan jaso ditugun kontu gehienak behar bezala izapide tzeko aukera eman du.
Horien edukiari dagokionez, jasotako kexak honako gai hauei buruz koak izan dira:
– Ikasleen onarpena ... 30 – Bekak eta bestelako lagun tzak ... 27 – Eskubideak eta betebeharrak ... 17 – Administrazioaren fun tzionamendua eta administrazio
prozedura ... 14 – Hez kun tza-premia bereziak ... 11 – Uniber tsitateko irakaskun tza ... 9 – Hiz kun tzen irakaskun tza ... 7 – Eskola-garraioa ... 6 – Eskolako tratu txarrak edo jazarpena ... 5 – Irakaskun tza artistikoak ... 5 – Eskola-jantokia ... 5 – Haur hez kun tza ... 4 – Lanbide heziketa ... 3 – Hez kun tzako plangin tza/programazioa ... 3 – Kontratazio-araubidea, ondarea eta administrazio
eran tzukizuna ... 1 – Ikaste txeak - instalazioak ... 1 – Ba txilergoa ... 1 Oro har, aurreko ekitaldietako joera eta kexa-arrazoiak man- tendu dira eta, jarraian aipatuko dugun kexa az pimarragarriak atalean egiazta daitekeen bezala, ez dira aurreko urteetatik bereziki aldendu.
Urte honetan zehar kudeatu diren kexa-espedienteen izapi- de prozesuaren xehetasunei dagokienez, az pimarra tzekoa da 2013an jasotako kexa guztiak, 2013ko urtarrilaren 1ean abian zeudenak gaineratuta, txosten hau ida tzi den unean honako egoera honetan daudela:
GUZTIRA Izapidetzen Amaituta Jarduera okerra Jarduera okerrik ez Herritarrei aholkuak eta informazioa ematea Gerora ez dira onartu
186 43 106 27 78 1 37