• No se han encontrado resultados

CASA CURAL

In document OR MAIZ TE GI (página 188-192)

HERRIKO MAISU-MAISTRAK

4.14 CASA CURAL

183

Apaizetxe zaharra, 1924

Antigua casa cural, 1924

189

Egia bada ere eraikin honetan inoiz ez zela artisautza, merkataritza edo in-dustria arloko jarduerarik burutu, ego-ki iruditu zaigu horri buruzko aipamen labur bat jasotzea, herriko erdigunea egituratu zuten etxeen inguruko erre-ferentzia osatzearren.

Herri guztietan bezalaxe, edo hobeto esan, parrokia guztietan be-zalaxe, Ormaiztegin ere, San Andres parrokiaren zerbitzuan aritzen ziren apaizen bizileku izateko etxea izan da antzinako garaietatik. Etxe hori, Apai-zetxea izenez ezagutzen zena, San Andres kalean kokatua zegoen, Bea-sain-Durango errepidearen ertzean. Higiezin horren inskripzioa 1916ko abenduaren 18an egin zen Jabetza Erregistroan, deskribapen labur batez:

Apaizetxea, ukuilua, solairu nagusia, ganbara eta ataurrea zituela.

Apaizetxea 1943 urte inguruan eraitsi zuten, orube horretan eraikin berri bat egin ahal izateko, eta haren behe-solairuan parrokia-aretoa eta

goi-solairuan bi etxebizitza egin zituz-ten, herriko parrokiari atxikitako apai-zentzat xedatuak.

Apaizetxearen eraispena auzola-nean egin zen, Javier Olaizola Lasak adierazi zigun moduan, eta gogoan du nola lagundu zuen hondakinak ateratzeko lanetan, herriko gainerako mutikoek bezala, beren maisu Juan Muguruzak berariaz antolamendu ezin hobean gidaturik.

Parrokia-aretoak parrokiak zituen premiei erantzuteaz gain, arestian esan den moduan, bertan kokatuta egon zen Parrokia Eskola 1951. urte-tik hirurogeiko hamarraldia arte, baita urte askotan ere haurrentzako zine-ma. Baina ez ziren horiek izan lokal honek bete zituen eginkizun baka-rrak, herriko jai-egitarauaren barruan jasotako kultur ekitaldiak bertan egin baitziren, eta baita, esaterako, joan den mendeko laurogeiko hamarka-dan, bertan egin ziren hainbat hau-teskunde-jardunaldi.

4.14 APAIZETXEA

184 Apaizetxe berria, 1959

Nueva casa Cural, 1959

190

fueron moradores de la casa rectoral los curas de la parroquia San Andrés, cuyo listado hemos querido recom-poner. Pablo Gorosabel116 nos infor-ma que La iglesia parroquial es de la

advocación de San Andrés, servida por un rector y un beneficiado; cuya presentación, con arreglo al plan be-neficial antiguo, corresponde a los propietarios de casas de la misma ju-risdicción. De la información adquirida

hemos constatado que gran número de curas que sirvieron en la parroquia de Ormaiztegi fueron naturales de la misma, seguramente en razón a que su nombramiento se realizaba a pro-puesta (presentación) de los vecinos propietarios.

Por otro lado, llama la atención la continuada presencia de carmelitas descalzos durante la primera mitad del siglo XIX, ello responde a las andanzas y vicisitudes de uno de los párrocos más carismáticos que ha conocido Ormaiztegi, nos estamos refiriendo a Eusebio Antonio Zumalakarregi Imaz, nacido en el caserío Arandi el 16 de diciembre de 1778, quien a principios

de 1810 consiguió la revalidación de la

licencia para celebrar, confesar y pre-dicar por tres años y en noviembre del

mismo año el gobernador de Bizkaia, Thourenot, a propuesta del Consejo de la provincia, lo nombró párroco de su pueblo natal, a la muerte del último titular.

En los tres años siguientes ejer-ció el cargo, pero en 1813 la Regen-cia anuló todos los nombramientos que había hecho el gobierno del rey José y la rectoría de Ormaiztegi quedó vacante. Parte de los vecinos apoyaron a Eusebio Antonio para que siguiera, pero otros lo hicieron a favor de un presbítero también natu-ral de esta localidad, José Ángel de Arizti Etxeberria. Así, se inició un lar-go proceso, que no finalizó hasta no-viembre de 1817, cuando finalmente se adjudicó la plaza a Zumalakarregi, a propuesta de por la mayor y más

sana parte de los vecinos. Debe

re-cordarse que anteriormente el padre de Zumalakarregi litigó con el padre de su contrincante por la escribanía de Ormaiztegi.

En 1822 Eusebio Antonio pidió a fray José de San Miguel, prior de los carmelitas descalzos de Lazkao, que dos de sus religiosos se hicieran cargo de la rectoría de Ormaiztegi y él se marchó a Donostia con los constitucionalistas, lo que fue motivo de su procesamiento. Según testimonios prestados en las diligencias practicadas en la causa seguida, Eusebio Antonio había ido a Donostia por temor a las tropas realistas a primeros de abril de 1823 y estuvo en ella mientras duró el bloqueo y después con otros prisioneros fue llevado a Francia. Según declaraciones de testigos, Eusebio Antonio fue uno de los más comprometidos con el sistema constitucional y agasajaba a los voluntarios de la provincia cuando iban a Ormaiztegi; durante su estancia en la capital guipuzcoana

«andaba por las calles de un modo

que más parecía un frenético que sacerdote. Que una vez que hubo tiroteo le oyó decir las expresiones siguientes: 'ah quien tuviese un fusil¡, a fe que ya se pueden acordar algunos de Salvatierra, añadiendo que estuvo con su fusil en persecución de los de este pueblo, donde expresó hizo muertes'. Y que le consta que su reunión era con los liberales»; que había predicado a favor de la Constitución…117

*

185 Jose Ignacio Kanpos Arratibel erretorea, 1920 g.g.b.

José Ignacio Kanpos Arratibel, párroco, 1920 aprox.

186 > Jeronimo Sarriegi parrokia-elizako aldare nagusian meza ematen, 1961

Jerónimo Sarriegi concelebrando en el altar mayor de la iglesia parroquial, 1961

191

Behin baino gehiagotan esan dugun moduan, eta gainera, ezin zitekeen bestela, Apaizetxean bizi izan ziren San Andres parrokiko apaizak, eta horien guztien ze-rrenda osatu nahi izan dugu. Pablo Gorosabelek116 adierazi digunez,

Pa-rrokia-eliza hori San Andresen ome-nez eraikia da, eta erretore batek eta benefiziodun batek zuzentzen dute; eta horren aurkezpena, an-tzinako benefizio-planaren arabera, jurisdikzio bereko etxeen jabeei da-gokie. Lortutako informazioari esker

jakin dugu Ormaiztegiko parrokian zerbitzuan aritu ziren apaiz asko ber-tako herritarrak zirela, seguruenik horien izendapena (aurkezpena) he-rritarrek proposaturik egiten zelako.

Beste alde batetik, atentzioa ematen du karmeldar oinutsak eten-gabe agertzea XIX. mendearen lehen erdian. Ormaiztegik ezagutu duen pa-rrokorik xelebreenetako baten ibilera eta gorabeherei zor zaie hori; hain zu-zen ere, Eusebio Antonio Zumalaka-rregi Imazi buruz ari gara. Arandi ba-serrian jaio zen 1778ko abenduaren

16an, eta 1810aren hasieran hiru

ur-tez meza eman, aitorpenak egin eta predikatzeko baimena berrestea

lor-tu zuen, eta urte horretako azaroan, Bizkaiako gobernadore Thourenotek, probintziako Kontseiluak proposatu-rik, bere jaioterriko parroko izendatu zuen, azken titularra hil zenean.

Hurrengo hiru urteetan kargu horretan aritu zen, baina 1813an Erregeordetzak baliogabetu egin zituen Jose erregearen gobernuak egindako izendapen guztiak eta Or-maiztegiko erretoretza hutsik gera-tu zen. Bizilagun batzuek jarraitze-ra bultzatu zuten Eusebio Antonio, baina beste batzuek herri honetako seme zen beste apaiz baten alde egin zuten, Jose Angel de Arizti Etxeberriaren alde. Horrela, prozesu luze bat hasi zen, 1817ko azaroa arte amaitu ez zena, Zumalakarregiri pla-za esleitu zitpla-zaionean, bizilagunen

zatirik esanahitsu eta handienaren partetik. Gogoratu behar da

lehena-go Zumalakarregiren aita bere aurka-riaren aitarekin auzitan ibili zela Or-maiztegiko idazkaritzagatik.

1822an, Eusebio Antoniok eskatu zion frai Jose de San Migueli, Lazkaoko karmeldar oinutsen prioreari, bere bi lekaidek Ormaiztegiko erretoretzaren ardura har zezatela eta bera Donostiara joan zen konstituzionalistekin, nahiz horrek auzipetzea ekarriko zion. Auzi horretan egindako izapideetako testigantzen arabera Eusebio Antonio soldadu errealisten beldur zelako joan zen Donostiara 1823ko apirilaren hasieran, eta bertan geratu zen setioak iraun zuen artean; gero, beste preso batzuekin batera, Frantziara eraman zuten. Lekukoen arabera, Eusebio Antonio sistema konstituzionalarekin konpromiso handieneko bat izan zen eta harrera ona egiten zien probintziako boluntarioei Ormaiztegira etortzen zirenean; Gipuzkoako hiriburuan, «kalean zihoala, gehiago zirudien eroa, apaiza baino. Tiroka ibili ziren batean entzun zioten: 'ah quien tuviese un fusil!, a fe que ya se pueden acordar algunos de Salvatierra, añadiendo que estuvo con su fusil en persecución de los de este pueblo, donde expresó hizo muertes'. Jakin badaki bilera liberalekin zela»; Konstituzioaren alde lanean aritu zela...117

*

192

La investigación realizada, no exhausti-va, ha dado para recomponer el listado de los rectores o párrocos, no así de los beneficiados o coadjutores, de los

que hemos obtenido alguna referencia puntual. Así, los datos cronológicos apuntados en el caso de los beneficia-dos o coadjutores denotan su presen-cia en ese tiempo en Ormaiztegi, sin que deba entenderse que su servicio a la parroquia se circunscribió única-mente a las fechas señaladas.

PÁRROCOS Y COADJUTORES DE

In document OR MAIZ TE GI (página 188-192)