• No se han encontrado resultados

“Comenzó a excavar como dos kilos y medio p o r semana ”4i.

I I co n c e p to de la d e se sp e ra n z a a p re n d id a p ro v ie n e de la in v e sti­ g ac ió n en q ue u n a n im a l de la b o ra to rio e ra co n d ic io n a d o a p e rm a ­ n ecer sin e sp e ra n z a d e e sc a p a r m ie n tra s re c ib ía d esc a rg a s elé c tric as de u n a re jilla , a u n c u a n d o el esc a p e e ra accesib le. E ste re su lta d o del c o m p o rta m ie n to h a sid o u tiliz a d o co m o m o d e lo p a ra co m p re n d e r la d e p re sió n situ a cio n a l. Si a u n n iñ o n o se le p e rm ite e sc a p a r de situ a c io n e s d o lo ro sa s, c o n el tie m p o e sta rá co n d ic io n a d o a re s ­ p o n d e r an te c u a lq u ie r situ ac ió n e stre sa n te con a isla m ie n to y b aja a u to e stim a. E l c o n c e p to d e d e se sp e ra n z a a p re n d id a tien e im p lic a ­ cio n e s p a ra c o m p re n d e r la re silie n c ia . C u a n d o u n a p e rso n a n o e n ­ c u e n tra salid a, la e n e rg ía p a ra m e jo ra r se p ie rd e y no h ay re silie n cia. P ero , ¿q u é o cu rre c u an d o las c irc u n sta n c ia s se o b se rv a n d e u n a n u e v a m a n e ra ? E n to n c e s, p u e d e n v e rse n u e v a s op in io n es.

C o m o co n to d a s las otra s e stra te g ia s, la re o rie n ta c ió n es u n a té c n ic a u sa d a en to d a s las é p o cas. E s p a rte d e la sa b id u ría p o p u la r que, al e n fre n ta r u n a situ a c ió n q ue p a re c e im p o sib le , lo q u e h a y q ue h a c e r es d a r un p a so atrás p o r u n m o m en to , p a ra v o lv e r co n u n a p e rsp e c tiv a re n o v ad a. E ste es u n m é to d o sim p le d e re o rie n ta c ió n a la situ a c ió n p ro b le m á tic a .

L a re o rie n ta ció n es u na e stra te g ia g en eral qu e p u e d e en co n tra rse en to d a s las fo rm as de so lu c ió n d e p ro b le m a s tera p é u tic o s. D e h ech o , la e stra te g ia c lín ic a p u e d e d e fin irse c o m o u n c am b io sig n ifi­ ca tiv o de p e rsp e c tiv a q u e o frece n u e v a s fo rm as de c o n c e p tu a liz a r fa cto res situ a c io n a le s e x iste n te s o e x p e rie n c ias de v id a p rev ias. S iem p re q u e el te ra p e u ta p ro p o rc io n a u n a n u e v a id ea al p a c ie n te , se da u n a re o rie n ta ció n . Sin e m b a rg o , ex isten té c n ic a s q u e p ro v o c a n re o rie n ta c io n e s sig n ific a tiv a s e im p a c ta n te s en la p e rsp e c tiv a , tra n s­ fo rm a n d o la e x p e rie n c ia de v id a del p acien te.

L a lo g o te ra p ia d e V ícto r F ra n k l es u n e x c e le n te e je m p lo de u n a te ra p ia q u e u s a la re o rie n ta ció n co m o la e stra te g ia te ra p é u tic a p rin cip a l. F ran k l e n fa tiz a la im p o rta n c ia de d e sc u b rir el sig n ificad o del se r al en fre n ta rse al su frim ien to . P a ra ilu stra r este p u n to , F ra n k l d e sc rib e un c aso en q ue u tilizó u n a so la p re g u n ta p a ra o b te n e r re su lta d o s te ra p é u tic o s. El p a c ie n te se p re se n ta c o m o m é d ic o y dice q u e h a e stad o p a d e c ie n d o u n a d e p re sió n se v e ra d e sd e la m u e rte de su esp o sa , q u e o c u rrió d o s añ o s antes. L a a m a b a p o r so b re to d as las cosas. L a p re g u n ta d e F ran k l fue: “ ¿Q u é h u b ie ra p a sa d o , doctor, si u sted se hu b ie ra m u e rto y su e sp o sa h u b ie ra te n id o qu e so b re v iv ir? ” .

El h o m b re re sp o n d ió in m e d ia ta m e n te qu e eso le h u b ie ra cau sad o un tre m e n d o su frim ie n to . E n to n c e s F ran k l resp o n d ió : “¿V e? U sted h a sa lv a d o a su e sp o sa d e u n tre m e n d o su frim ie n to , le a h o rró este dolor, al c o sto de q u e a h o ra u ste d tien e q u e so b re v iv ir y la m e n ta r su p é rd id a ” . El h o m b re no d ijo u n a p a la b ra p ero e x te n d ió su m an o a F rankl y con c a lm a sa lió de la oficin a. F ue re o rie n ta d o a la in elu d ib le re a lid a d d e su p é rd id a . P ero a h o ra p o d ía v e rla co m o un sa c rificio sig n ific a tiv o p o r su a m a d a e sp o sa 44.

La m a y o ría de los re p o rte s de c a so s de E rick so n co n tien en b rilla n te s eje m p lo s d e re o rie n ta c ió n e je c u ta d o s p o r m ed io d e un a a firm a c ió n en el m o m e n to co rrecto . ¿Q u é o c u rre cu a n d o u n a m u je r e x a m in a su c u erp o en un esp e jo co n la in ten ció n de e n c o n tra r algo q u e n u n c a an tes h a n o ta d o ? E lla e sta b a a c o stu m b ra d a a e n c o n tra r c a ra c te rístic a s q u e d e te sta b a , a h o ra d e b ía e n c o n tra r alg o d iferen te. Lo q u e re su lta igual de im p o rta n te , ¿ có m o p u e d e n e g a r q u e h a y u n a lin d a fig u ra e n te rra d a b a jo la g ra sa sin p e rd e r prim e ro alg o d e peso? E rick so n la reo rie n tó d e sa b e r q u e o d ia b a su cu erp o a p re g u n ta rse q u é h a b ía ahí ad e n tro en realid ad . N o le p id ió q ue c a m b ia ra de o p in ió n ac e rc a de su grasa. N o le p id ió q u e d e d ic a ra m e n o s en e rg ía a o d ia r esa p a rte d e su c u erp o . U tiliz a c ie rta fra g m e n ta ció n p ara fa c ilita r la reo rie n ta ció n . L a re o rie n ta ció n es u n a e stra te g ia qu e p erm ite al p a c ie n te d e sc u b rir re p e n tin a m e n te alg o n o v e d o so en la m ás fa m ilia r d e las circ u n sta n c ias.

E rick so n afirm a b a: “ A m e n u d o , en p sic o te ra p ia lo ú n ico q u e se n e c e sita es un c a m b io de re fe re n c ia ” 45, to m a r la m ism a situ a ció n y c o lo c a rla en un n u e v o co n tex to .

E x iste u n a g ran c a n tid a d de in fo rm a c ió n q ue su g ie re q u e el estrés no es c a u sa d o p o r los h ech o s sin o p o r la m a n e ra en q u e los in terp re tam o s. L a im p lic a c ió n d e este h a lla z g o p a ra la m e d ic in a p sic o so m á tic a y la p sic o te ra p ia es en o rm e.

U tiliz a n d o té c n ic a s de re o rie n ta ció n , el te ra p e u ta p u e d e p ro ­ p o rc io n a r n u ev o s p u n io s de v ista de la situ ació n y p o r lo tan to , re ­ d u c ir la c a n tid a d de m a le sta r su b je tiv o o d a r o p c io n e s d ife re n te s de d o lo r o su frim ien to .

E rick so n n o s dice: “T ú q u ie re s q ue el p a c ie n te se dé c u e n ta de q ue su e n fe rm e d a d es so la m e n te u na p arte d e su e x p e rie n c ia de v id a

44 Frankl (1996). 45 Erickson (1979).

to tal. Sin im p o rta r cu ál se a la e n fe rm e d ad , un p a c ie n te siem p re p u ed e e n c o n tra r alg o q u é a p re c ia r a c e rc a de sí m ism o . L as p e rso n as tie n e n d e re c h o a o b se rv a r su e n fe rm e d a d o d o lo r o m a le sta r co m o alg o im p o rtan te de su v id a , p e ro no a lg o a q u é tem er. ¿ P o r q ué deb e un p a c ie n te se n tir te m o r a n te c u a lq u ie r clase de e n fe rm e d a d o d isc a p a c id a d ? T ienen m u c h o m ás q ue p u ed e n disfrutar. En te rap ia el en fo q u e d e b e se r a y u d a rle s a co m p re n d e r q u e han tra íd o m u ch o m ás q ue c á n c e r o a rtritis o c u a lq u ie r o tro tip o de p ro b lem a. A l h a b la r con los p a c ie n te s d e b e n p ro p o rc io n a rle s la c o n c ie n c ia d e to d o s los d e ­ m á s re g a lo s q u e tie n e n en la v id a ”46. Si sa n a r es en p a rte d e sc u b rir c a p a c id ad e s n o re c o n o c id a s a n te rio rm e n te , u n c a m b io en la p e rs­ p e c tiv a es u n a e stra te g ia te ra p é u tic a in d isp e n sa b le.

1. “ In sig h t”47 o d a rse cu en ta