A preferencia pola liquidez aplicada a conducta bancaria de prestar

Como temos indicado xa no punto anterior, Minsky ten xerado un modelo de conducta financeira corporativa segundo o cal, o monto de financimento externo para proxectos de investimento depende da dispoñibilidade de financiamento interno, da taxa de retorno esperada dos proxectos, do risco dos prestatarios, e do risco dos prestamistas. Os tres últimos argumentos son en realidade opinións realizadas en condicións de incerteza. En particular Minsky mostra como a demanda de financiamento externo e a súa dispoñibilidade caen na medida en que a percepción do risco sube respectivamente para prestatarios e prestamistas.

A demanda de fondos de financiamento e a oferta dos mesmos son menos elásticas ó tipo de xuro canto maiores son o risco dos prestatarios e o risco dos prestamistas, respectivamente. A altura da curva de demanda de crédito, reflicte a proporción de retornos esperados que os prestatarios están dispostos a comprometer o servicio da débeda. Minsky mostra como ceteris paribus , a

percepción do risco por parte dos prestatarios sube, conforme sube o nivel de endebedamento, reducindo o tipo de xuro aceptable para cada nivel de endebedamento. De xeito semellante, a altura promedio das diferentes ofertas, reflicte a taxa de retorno esixida polos prestamistas, incluíndo as compensacións do risco interiorizadas por mor do risco percibido nas operacións. Segundo Minsky a percepción do risco aumenta, ceteris paribus,

conforme sube o volumen de préstamo pero é preciso ter en conta tamén que, o incremento do pesimismo verbo do risco, leva ós bancos a esixir un premio

ou compensación maior polo risco, aínda que sea menor o volumen de crédito. A curva de oferta vólvese mais inelástica, canto maior é a percepción do risco vencellada a cada nivel de endebedamento. O monto de crédito e o seu prezo (incluíndo o premio polo risco asumido) é determinado, en consecuencia, polos riscos respectivos de prestamistas e prestatarios, dadas as dispoñibilidades de fondos internos e as taxas de retorno esperadas dos investimentos. Tendo en conta conxuntamente os catro factores (coas súas propensións respectivas a variar de xeito sistemático ó longo dos ciclos) , proporciónannos un modelo de expansión do crédito, perante as fases expansivas do ciclo, conforme as expectativas se tornan mais optimistas, mentres que acontece xusto o contrario, perante as fases depresivas.

Adaptando o modelo de Minsky, segundo as indicacións de Dow e Earl48 , Dow49constrúe un diagrama do mercado de crédito que resumimos gráficamente a continuación para dous estados da economía.

Figura Nº 2

Mercado de Crédito con risco na fase expansiva do ciclo

ii Sc Dc ib O

Fonte: Sheila C. Dow. Horizontalism: a critique, pp 501

48

Dow, S., Earl, P., 1982, Money Matters: A Keynesian Approach to Monetary Economics. Oxford. Martin Robertson. pp 140-141

49

Dow, S., 1996, op. cit., pp. 500-504

rb

rl M

Figura Nº 3

Mercado de Crédito con risco na fase contractiva

ii S r r ib O M C Fonte: Sheila C. Dow. Horizontalism: a critique, pp 501

Na figuras anteriores OM é o capital base do sistema bancario; canto maior e a expansión do crédito sobre un capital base dado, mais fráxil se volve a carteira de activos bancarios. Asumiremos polo momento que o capital base é axeitado para todas as expansións de crédito concebibles. Supoñamos que ib é o tipo de

xuro básico para o crédito bancario, tal e como se determina polo banco central. A oferta ce crédito determínase pola adición dunha prima , ou comisión complementaria (a mark-up) sobre ib, crecente conforme aumenta o risco do

prestamista(rl) . Asumiremos ademais que a prima de risco, rl, aumenta

conforme aumenta o volume de crédito. A demanda de crédito determínase pola taxa de retorno do investimento (iI) e polo risco estimado polo prestatario

rb. A figura 2 representa o mercado de crédito na fase expansiva do ciclo, na

que, a percepción do risco é baixa e a taxa de retorno esperada é alta. O volume de crédito, determiñado pola oferta marxinal da curva de oferta de crédito, é alta. A figura 3 representa unha situación recesiva, cunha taxa de

rb

Sc

Dc

rl

retorno esperada mais baixa e unhas expectativas de risco, mais altas, producindo un menor volume de crédito. A liña ib, pode ser vista como

equivalente ó modelo horizontalista da curva de oferta de crédito. Sen embargo, a adición de comisións ou primas sobre os tipos de xuro básicos é unha técnica convencional na estructura de fixación dos tipos de xuro bancarios (tipo base mais unha adición polo risco no que a priori se incurre)50.A curva de oferta de crédito efectiva é neste caso, de feito Sc, que varía o longo

do ciclo segundo o grao de percepción do risco51_{. A representación gráfica da}

oferta de corte horizontalista que utilizamos pon de manifesto a existencia dunha estructura de tipos de xuro variable de xeito sistemático coa evolución do ciclo.

A tasación ou valoración do risco, esixe segundo Moore unha avaliación tanto dos proxectos planeados, como dos colaterais a esixir ós prestatrios. Ö longo das fases recesivas, a avaliación dos colaterais (indicada gráficamente pola adición de maiores primas de risco e unha menor sobreextensión do volume de crédito sobre o capital base bancario), e a taxa esperada de retorno dos proxectos serán revisadas a baixa. Rexistrárase en consecuencia en expresión

50

A crecente focalización da actividade bancaria na provisión de servicios financeiros, sobre todo na provisión do crédito, esixe que prestemos cada vez mais atención a estructura dos honorarios por servicios e a súa diferenciación por segmentos empresariais e mercados. Para o caso español temos atopado evidencia escrita en Estrada, A. y Vallés, J., 1995, Inversión y costes financieros: Evidencia en España con datos de panel. Banco de España, Dcumento de trabajo nº 9506 Temos atopado evidencia escrita para o mercado italiano en Messori, M., 1993, “Banking and Finance in the Italian Mezzogiorno: Issues and Problems”, e para o mercado británico en MacKillop and Hutchinson Regional Financial Sectors in the British Isles Aldershot. Gower. 1990

51

O tipo básico de xuro actual podería verse tamén influido pola preferencia pola liquidez. Si fora alta daría unha presión favorecedora da subida dos tipos básicos do mercado. Para manter a compatibilidade cós horizontalistas Dow asume que o Banco Central actúa de xeito que se manteña o tipo de xuro básico.

de Johnson52 un colapso na avaliación dos activos, e un desmoroamento da cantidade de crédito.

Ademais é preciso ter en conta que a experiencia indica que nas sucesivas crises bancarias a revisión das expectativas tense producido sempre con retraso. Keynes53 introduce esta idea acedamente, cando desenrola o concepto do derrubamento do crédito en 1931:

…..”Un banco famoso non é o que prevé os perigos e os evita, senón aquel que, cando se arruina, faino dun xeito ortodoxo e convencional, dacordo coas convencións establecidas, polo que non pode en realidade lamentalo”

Conforme medra para os bancos a evidencia de que o valor dos seus activos actuais está a caer, non se reflectirá soamente na avaliación dos colaterais ofrecidos polos prestatarios potencias cos que se está a negociar novos créditos, senón que Keynes54 _{argumenta que os bancos buscarán incrementar}

a súa liquidez, có recorte na concesión de novos préstamos:

….”Os bancos, unha vez enterados de que moitos dos seus avances están de feito conxelados e implica un risco latente a longo prazo, meirande do que están dispostos a tolerar, volveránse especialmente ansiosos, no sentido de que desexarán que o resto dos activos sexan tan líquidos e libres de risco como lles sexa posible. O que fai que reaccionen actuando silandeiramente sobre todo tipo de activos a comprometer en novas empresas. Todo isto tradúcese en que os bancos estarán menos dispostos, do que o estarían normalmente, a financiar proxectos que poidan implicar unha inmobilización dos seus recursos”

52

Johnson, R., 1991, “The bank credit crumble”, Federal Reserve Bank of New York Quarterly Review

53

Keynes, J., 1931, The consequences to the banks of the collapse of money values. Essays in Persuasion. Collected Writings. Vol. IX. Macmillan for the Royal Economic Society, London. 1972

54

A frase anterior contén unha evidente declaración da preferencia pola liquidez bancaria. Falando con certa precaución a mención ós recursos podería tomarse como una aumento das limitacións a súa cesión, ainda que, tomada a frase nun sentido mais radical a frase podería estar a reflectir a idea Keynesiana convencional (ainda que controvertida), de que a oferta monetaria pode tomarse como fixa e inelástica ó tipo de xuro. A afirmación é, en calquera interpretación, equivalente a idea da existencia de preferencia pola liquidez, con respecto a unha carteira de activos dada.

Pero, situando a afirmación nun contexto explícito de crédito endóxeno, esta cobra ainda mais forza. Os provedores de fondos bancarios, a traveso do interbancario e dos mercados de valores, percibirán fácilmente un colapso no valor dos activos bancarios e esforzaranse por manter a súa liquidez, evitando posteriores compromisos cós bancos. Unha vez os bancos baten con esas dificultades para conseguir fondos prestables e/ou empeoran os valores dos seus ratios de capital, o tamaño das súas carteiras de activos veráse, por forza, limitada. Un dos resultados será unha presión adicional para limitar a concesión de novos préstamos.55

O resume de todo o que vimos de expoñer é segundo Dow 56que a oferta de crédito podería estar próxima a unha posición horizontal na meirande parte do desenrolo do ciclo económico, agás para algunhos prestatarios potenciais que,

55

Johnson, 1991, ten verificado en “The Bank Credit Crumble” Federal Reserve Bank of New York Quarterly Review. que, para o mercado USA o colapso no precio dos activos e as mermas de capital bancario teñen contribuido de xeito significativo a contracción na actividade do préstamo bancario perante o periodo 1988-1990. Os factores condicionantes da oferta están neste traballo explícitamente illados dos posibles efectos derivados dos cambios na actividade económica, que poderían afectar a demanda de crédito.

56

rutinariamente, serán dados de baixa no proceso de estimación do risco. Pero, no transcurso da fase recesiva do ciclo, caerán tanto o valor dos colaterais como o nivel prospectivo das taxas de retorno dos proxectos de investimento. Despois dun lapsus de tempo, os bancos responderán recortando a súa política de préstamos co obxectivo de que aumente a liquidez dos activos do seu balance. Despois dun posterior lapsus temporal, terá lugar un cambio na actitude nos provedores de capital para os bancos os que, conforme van percibindo que o valor dos propios colaterais bancarios está a caer, reaccionarán recortando cada vez mais a provisión de capital ós valores bancarios, o que forzará os bancos a unha contracción do crédito.

A inclinación vertical das funcións de oferta de crédito recollidas nas figuras 2 e 3 pode agora ser valorada non soamente como unha medida do risco, senón tamén como resultado da preferencia pola liquidez (LP). En casos extremos, a curva pode mesmo chegar a ser vertical, como acontece cando os bancos poñen un teito ou límite absoluto a oferta de crédito, utilizando as súas reservas de libre disposición como fonte de liquidez, en troques de adicalas a novos investimentos.

Os diagramas recollidos nos gráficos seguintes incorporan de xeito explícito a existencia de preferencia pola liquidez. Considéranse ademais os requerimentos de adecuación de capital e a posibilidade de que a disposición de capital necesaria para unha expansión do crédito, se atope contraída perante o período recesivo.

Figura 4

Mercado de crédito con risco e preferencia pola liquidez Fase Expansiva

O

Figura 5

Mercado de Crédito con risco e preferencia pola liquidez Fase contractiva

O

M C

Fonte: Sheila C, Dow “Horizontalism: a critique, pp 503-504

Este situación móstrase na figura 5, por medio do recorte do segmento entre M e p punto C, punto no que se inicia a inclinación das curvas de oferta e demanda de crédito existentes nos mercados na situación de recesión .

rb+LPb Sc DC rl+LPl rb+LPb Sc DC rl+LPl M C

Pero hay un estadío posterior no proceso que complica o argumento. O crédito créase para financiar non soamente o proceso productivo, senón tamén a especulación. En consecuencia, un colapso nos retornos da especulación pode iniciar por sí mesmo un incremento do risco de insolvencia, e unha reducción da disposición a adquirir accións por parte dos bancos. A disposición de crédito pode neste caso verse recortada por mor do incremento da preferencia pola liquidez por parte dos bancos, con independencia do verdadeiro risco vencellado ó crédito comercial. Segundo Chick57 _:

“O racionamento de crédito para o financiamento das actividades reais, podería entonces agravarse bastante, con independencia das taxas de retorno esperadas dos proxectos de investimento.”

En termos marxianos, este argumento suxire, de xeito contrario ó anunciado pola posición horizontalista que, as crises financeiras poden ser as precursoras das crises de financiamento.

57

CAPÍTULO III: ASPECTOS INSTITUCIONAIS DO CRÉDITO BANCARIO