Sufijos locativolocativoss
La lengua náhuat, está basada en el uso de
La lengua náhuat, está basada en el uso de partículas que al añadirse a raíces verbales en supartículas que al añadirse a raíces verbales en su
mayoría, cambian su naturaleza gramatical, y por tanto, su significado. En el náhuat existen diferentes
mayoría, cambian su naturaleza gramatical, y por tanto, su significado. En el náhuat existen diferentes
sufijos para indicar que una palabra se refiere a un lugar. Vemos por ejemplo algunos que terminan
sufijos para indicar que una palabra se refiere a un lugar. Vemos por ejemplo algunos que terminan
en
enco, go, caco, go, ca = Soyapan- = Soyapan-gogo, Calu-, Calu-coco, Chiquile-, Chiquile-caca, sufijos locativos que significa: lugar; otros como, sufijos locativos que significa: lugar; otros como tan, tlan
tan, tlan = Popo- = Popo-tlantlan, Zapot-i-, Zapot-i- tantan, sufijo locativo que significa: entre; también los que terminan en, sufijo locativo que significa: entre; también los que terminan en
apa, apan
apa, apan Nej- Nej-apaapa, Sihuapil-, Sihuapil- apaapa, sufijo locativo de: rio., sufijo locativo de: rio.
Ejemplos: Ejemplos: S Suuffiijjo o llooccaattiivvoo SSiiggnniiffiiccaaddoo EEjjeemmpplloo TTooppoonniimmiiaa - -TT((ll))aann TTiieerrrra a ddee SSiiwwaattaann LLuuggaar r ccoon n mmuujjeerreess - -AAppaa((nn)) RRíío o SShhiijjkkaallaappaan n ((JJiiccaallaappaa)) RRiio o dde e jjííccaarraass - -CCoo,,ccaa SSuuffiijjo o llooccaattiivvo o dde e ““lluuggaarr” ” PPaanncchhiimmaallcco o LLuuggaar r dde e eessccuuddoos s y y bbaannddeerraass
Estos sufijos tienen un significado más profundo dentro la cosmovisión náhuat, pero los
Estos sufijos tienen un significado más profundo dentro la cosmovisión náhuat, pero los
encontramos constantemente en toda la toponimia de nuestro país, son claros indicadores de
encontramos constantemente en toda la toponimia de nuestro país, son claros indicadores de
nombres para referirse a lugares y muestran la relación de la naturaleza con la lengua ancestral.
nombres para referirse a lugares y muestran la relación de la naturaleza con la lengua ancestral.
Shikpata tik muamatzin ne ojoración
Shikpata tik muamatzin ne ojoración/ Traduzca en su cuaderno las siguientes/ Traduzca en su cuaderno las siguientes
oraciones.
oraciones.
Nuna
Nunan tesn tesu nemi nu nemi nuwanuwan, n, nemi tiemi tik Senk Sentzunatzunatt NuteNuteku nemku nemi tik ni tik ne tece techan Zakhan Zakatekatekulukulukan.an.
Nunoya
Nunoya nemi nemi tik tik ne ne techan techan Tiutepet. Tiutepet. Nukumpa Nukumpa nemi nemi tik tik ne ne techan techan Apopa.Apopa.
Félix: Félix:
Mema: Mema:
Vivo en un pueblo que se llama Jicalapa,
Vivo en un pueblo que se llama Jicalapa,
es un pueblo pequeño.
es un pueblo pequeño.
Aquí algunos hombres trabajan con
Aquí algunos hombres trabajan con
jícaras,
jícaras, hay muchohay muchos árboles de jícars árboles de jícaras, pas, poror
eso se llama Jicalapa.
eso se llama Jicalapa.
Bonito tu pueblo Félix, yo nací en
Bonito tu pueblo Félix, yo nací en
Sonsonate pero hoy vivo en Zacatecoluca,
Sonsonate pero hoy vivo en Zacatecoluca,
me gusta mucho porque hay un balneario
me gusta mucho porque hay un balneario
que se llama Ichanmichen, porque hay
que se llama Ichanmichen, porque hay
muchos pececitos.
muchos pececitos.
Shimumachti ipanpa ne intujtukay tejtechan
Shimumachti ipanpa ne intujtukay tejtechan/ Aprenda sobre los nombres de los/ Aprenda sobre los nombres de los
pueblos.
pueblos.
Ninemi tik se techan itukay Shijkalapan,
Ninemi tik se techan itukay Shijkalapan,
se chikitik techan.
se chikitik techan.
Nikan sejsé takat tekitit iwan ne
Nikan sejsé takat tekitit iwan ne
shijshijkal, nemit miak shijkalkwawit,
shijshijkal, nemit miak shijkalkwawit,
yajika itukay Shijkalapan.
yajika itukay Shijkalapan.
Galanchin mutechan Félix, ninesik tik
Galanchin mutechan Félix, ninesik tik
Sentzunhat peroj an ninemi tik
Sentzunhat peroj an ninemi tik
Tzakatekolukan, nugustuj sujsul ika nemi
Tzakatekolukan, nugustuj sujsul ika nemi
se maltiluyan, itukay ichanmichin, ika
se maltiluyan, itukay ichanmichin, ika
nemit miak
Shina uksenpa iwan ne mukumpawan
Shina uksenpa iwan ne mukumpawan/ Repita con sus compañeros/ Repita con sus compañeros
Shinankili ini
Shinankili ini tajtanilis tik tajtanilis tik muamatzinmuamatzin / Responda estas preguntas en su / Responda estas preguntas en su
cuaderno.
cuaderno.
¿Ken itukay mutechan? ¿Ken itukay mutechan?
¿Tay techan tikneki tikishmati? ¿Tay techan tikneki tikishmati?
¿T
¿Tay taketzaliay taketzalis tis titaketza?taketza?
¿Tay taketzalis tikneki timumachtia? ¿Tay taketzalis tikneki timumachtia?
Sugerencias metodológicas
Sugerencias metodológicas
Investigar sobre los topónimos de volcanes, cerros y lugares de El Salvador y sus
Investigar sobre los topónimos de volcanes, cerros y lugares de El Salvador y sus
respectivos significados
respectivos significados
Bibliografía Bibliografía
Meza, Joaquín. Diccionario Toponímico de El Salvador; Geoffroy Rivas, Pedro. El español que
Meza, Joaquín. Diccionario Toponímico de El Salvador; Geoffroy Rivas, Pedro. El español que
hablamos en El Salvador.
hablamos en El Salvador.
Tik nutechan Shijkalapan tikpiat se tiupan, maya se
Tik nutechan Shijkalapan tikpiat se tiupan, maya se
ujti patawak wan miak kal ipal kwawit.
ujti patawak wan miak kal ipal kwawit.
Nusan niweli nikchiwa tejtekitilis ipal shijkal, nusan
Nusan niweli nikchiwa tejtekitilis ipal shijkal, nusan
nikchiwa máscaraj. Tik ne ijilwit ipal ne Tunantzin
nikchiwa máscaraj. Tik ne ijilwit ipal ne Tunantzin
Santa Úrsula timijtutiat tik ne
Santa Úrsula timijtutiat tik ne tenkal ipal ne tenkal ipal ne tiupan.tiupan.
En mi pueblo Jicalapa tenemos una iglesia, solo hay
En mi pueblo Jicalapa tenemos una iglesia, solo hay
una calle y muchas casas de madera.
una calle y muchas casas de madera.
También puedo hacer artesanías de jícaras, también
También puedo hacer artesanías de jícaras, también
hago mascaras. En la fiesta de la virgen de santa
hago mascaras. En la fiesta de la virgen de santa
Úrsula bailamos en el patio de la
8
8
Tamachtilis
Tamachtilis
Lección
Lección