doracak jurispodences

(1)

KIEAI

Instituti i Kosovës për Integrime Euro Atlantike Prishtinë

2004

DORACAKU

Për përgatitjen e provimit të

JURISPODENCES

MANUAL FOR BAR EXAM

A - PROCEDURA ADMINISTRATIVE LAZIM SALIHU

I - VLEFSHMËRIA E LIGJIT

1. Nocioni, qëllimi dhe rëndësia e procedurës administrative

Me dispozita (ligje, dekretligje, rregullore, vendime etj.) rregullohen shumë sjellje të personave fizikë dhe juridikë në shoqëri. Që të zbatohen këto dispozita është e nevojshme procedura

përkatëse, ndërsa dispozitat të cilat e përmbajnë atë procedurë i quajmë formalo-juridike apo dispozita procedurale, ndërkaq dispozitat në të cilat është e rregulluar përmbajtja e vetë marrëdhënies

juridike, që është lëndë e procedurës, i quajmë dispozita materialo-juridike.

Edhe pse këto dy lloje të dispozitave (formalo-juridike dhe materialo-juridike) dallohen,

prapëseprapë, ato në praktikë zbatohen bashkërisht. Për të vendosur për të drejtën apo detyrimin e caktuar të qytetarit ose të personave të tjerë, si për shembull për të drejtën e ndërtimit të ndërtesës banesore, pagimin e tatimit etj., duhet zbatuar dispozita materialo-juridike, që përmban kushtet sipas të cilave vendoset për të drejtën, përkatësisht detyrimin e caktuar. E tërë kjo procedurë e organeve të administratës zhvillohet në procedurën administrative.

Me qëllim të zbatimit të drejtë të dispozitave të tilla materiale, janë përcaktuar rregullat e procedurës administrative, të cilave organet e administratës u përmbahen. Kjo do të thotë se dispozitat

e procedurës administrative shërbejnë për realizimin e dispozitave materialo-juridike, ngase zbatimi i dispozitës materialo-juridike nuk mund të bëhet vetvetiu, por atëherë kur organi zhvillon

procedurën dhe në bazë të procedurës të zhvilluar, me vendim konfirmon se a kanë qenë të plotësuara kushtet për fitimin e ndonjë të drejte, përkatësisht për përcaktimin e ndonjë detyrimi të përmbajtur në dispozitat materialo-juridike.

Duke u nisur nga fushat e caktuara të së drejtës, procedurat ndahen në: gjyqësore (civile, penale etj.), kundravajtëse dhe administrative.

Kështu, rendi dhe sistemi juridik i Kosovës përbëhet prej legjislacionit të ri (të UNMIK-ut dhe të Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes të Kosovës), por edhe prej legjislacionit të vjetër (të miratuar në periudhën e ish-Jugosllavisë socialiste, si ligje federative, republikane dhe krahinore, si dhe aktet nënligjore), që kanë qenë në fuqi më datën 22 mars 1989, e të cilat me rregulloret e UNMIK-ut nr. 1999/24 dhe 2000/59 konsiderohen ligje të zbatueshme deri në

zëvendësimin e tyre me aktet normative juridike të reja.

Procedura administrative përmbahet në Ligjin për Procedurën e Përgjithshme Administrative (“Gazeta zyrtare e RSFJ-së”, nr. 47/86), i cili, gjithashtu, sipas rregullores së UNMIK-ut nr. 1999/24 dhe 2000/59 “Për ligjin në fuqi në Kosovë”, konsiderohet ligj në fuqi, që do të thotë se këto rregulla të përgjithshme dhe rregullat e procedurës së veçantë për disa fusha të administratës,

(2)

E drejta administrative

deri në miratimin e legjislacionit të ri, do t’i zbatojnë në punën e tyre edhe institucionet e reja të përkohshme të vetëqeverisjes (lokale dhe qendrore) në Kosovë.

Kështu, procedurën administrative e përbëjnë rregullat juridike, me të cilat rregullohet veprimi i detyrueshëm i organeve të administratës kur në çështjet administrative, drejtpërdrejt në zbatimin e dispozitave materiale, vendosin për të drejtat dhe detyrimet e personave fizikë apo juridikë. Me rregullat e kësaj procedure rregullohen: kompetenca, veprimet procesuale, të drejtat dhe detyrat e personave që marrin pjesë në procedurë, forma dhe përmbajtja e akteve me të cilat vendoset për të drejtën apo detyrimin e ndokujt, mjetet e rregullta dhe të jashtëzakonshme juridike kundër akteve të tilla dhe ekzekutimi i tyre.

2. Nocioni “çështje administrative”

Para se të flasim për detyrimin për të vepruar sipas Ligjit për Procedurën e Përgjithshme Administrative (më tej: Ligji), është e nevojshme të sqarohet kuptimi i “çështjes administrative”. Sipas ligjit në fjalë (paragrafi 1 i nenit 1) procedura administrative zbatohet në çështjet administrative kur vendoset për të drejtat, detyrimet apo interesat e individëve, të personit juridik ose të

palës tjetër.

Shtrohet pyetja se ç’kuptojmë me shprehjen “çështje administrative”? Kësaj pyetjeje Ligji nuk i jep përgjigje të prerë, andaj në praktikë përdoret nocioni i aktit administrativ, i cili është dhënë në Ligjin për Kontestet Administrative (paragrafi 2 i nenit 6). Ligji për Kontestet Administrative, si akt administrativ e quan atë akt që është nxjerrë nga një organ i administratës në ndonjë çështje administrative dhe me të cilin vendoset mbi ndonjë të drejtë apo detyrim të një individi, të një personi juridik ose të një pale tjetër të caktuar. Nga kjo rrjedh se të gjitha punët administrative, të cilat i kryejnë organet e administratës, nuk janë edhe çështje administrative.

Prandaj, për të qenë një punë administrative çështje administrative në kuptim të këtij ligji, duhet t’i ketë tri cilësi:

1) të jetë nxjerrë nga organi i administratës,

2) të jetë nxjerrë në një çështje të caktuar administrative, përkatësisht në një situatë juridike, 3) që me të vendoset për një të drejtë a detyrim të caktuar të një pale të caktuar.

Përveç çështjeve administrative, organet e administratës kryejnë edhe shumë punë të tjera administrative, në mesin e të cilave dallohet grupi i madh i punëve, të cilat zakonisht quhen veprime

administrative, të cilat dallohen nga çështjet administrative.

Me veprime administrative nënkuptohet mbajtja e evidencave të ndryshme (kadastrale, civile, tatimore etj.) dhe lëshimi i certifikatave dhe dokumenteve të tjera (ekstrakte nga librat amë të të lindurve, të të kurorëzuarve, të të vdekurve, ekstrakte për gjendjen e pronësisë së tokës etj.).

Veprimet administrative, në shumicën e rasteve, kryhen pavarësisht nga vullneti i disa personave. Kur kemi të bëjmë me dhënien e certifikatave të ndryshme dhe të dokumenteve të tjera në bazë të evidencës publike apo pas zhvillimit të procedurës, si dhe me mbajtjen e evidencave të ndryshme, personi i caktuar nuk fiton të drejta, përkatësisht detyrime. Ky është dallimi qenësor ndërmjet çështjeve administrative dhe të veprimeve administrative. Kështu, p.sh., me veprime administrative, palëve u japim dokumente të

580

DORACAKU PËR PËRGATITJEN E PROVIMIT TË JURISPRUDENCËS

ndryshme, të cilat u shërbejnë për të argumentuar fakte në çështjet administrative, sepse në bazë të shikimit në evidencën përkatëse apo në bazë të paraqitjes së ekstraktit nga ajo evidencë, pala dëshmon ekzistimin ose mosekzistimin e ndonjë argumenti të rëndësishëm për vendimmarrje në një çështje të caktuar administrative.

II - PARIMET THEMELORE TË PROCEDURËS ADMINISTRATIVE 1. Nocioni dhe rëndësia e parimeve themelore

Për zbatimin e drejtë të procedurës administrative është qenësore të kuptuarit e rëndësisë së

parimeve themelore të saja, sepse është detyrë e të gjitha organeve të administratës dhe të institucioneve të tjera, kur zgjidhin çështje administrative, që, në zbatimin e normave materialo-juridike

(3)

të nisen nga parimet themelore të procedurës administrative.

Njohja e parimeve themelore të procedurës administrative mundëson zbatimin e drejtë të dispozitave materialo-juridike dhe formalo-juridike. Ato duhet të jenë bazë dhe orientim për interpretimin dhe zbatimin e disa dispozitave të procedurës administrative.

2. Parimet themelore të procedurës administrative

Ligji përmban dymbëdhjetë parime themelore: 1) parimi i ligjshmërisë, 2) parimi i mbrojtjes së të drejtave të qytetarëve dhe mbrojtja e interesit publik, 3) parimi i efektivitetit, 4) parimi i vërtetësisë materiale, 5) parimi i dëgjimit të palëve, 6) parimi i çmuarjes së provave, 7) parimi i pavarësisë në marrjen e vendimeve, 8) parimi i së drejtës së ankimit, 9) parimi i formës së prerë të vendimit, 10) parimi i ekonomizimit të procedurës, 11) parimi për detyrimin e ofrimit të ndihmës palës së painformuar dhe 12) parimi i përdorimit të gjuhëve dhe të alfabeteve.

2.1 Parimi i ligjshmërisë

Parimi i ligjshmërisë (së bashku me kushtetutshmërinë) në shoqëri shpreh idenë e “sundimit të së drejtës”, me nënshtrimin e të gjithë individëve, organeve, institucioneve dhe organizatave ndaj normave juridike.

Parimi i ligjshmërisë, edhe në Kosovë, paraqet parimin themelor të sistemit të saj juridik në tërësi, pra edhe të procedurës administrative.

Në kuptimin më të gjerë, ligjshmëria konceptohet si harmonizim i të gjitha akteve materiale dhe juridike me ligjin (apo me ndonjë dispozitë tjetër), si aktin më të lartë. Dallohet “ligjshmëria formale” (harmonizimi me ligjin në pikëpamje të formës të akteve juridike) dhe “ligjshmëria materiale” (harmonizimi me ligjin në pikëpamje të përmbajtjes së akteve).

Parimi i lëgjshmërisë është parimi më kryesor i procedurës administrative dhe ai qëndron në detyrimin që të gjitha organet e administratës, që veprojnë në çështjet administrative, të vendosin në bazë të ligjit dhe të dispozitave të tjera të organeve shtetërore (paragrafi 1, neni 4).

581

Parimi i ligjshmërisë në procedurën administrative sigurohet me anë të ankimit dhe të padisë në procedurën administrativeo - gjyqësor, si dhe me mjetet e jashtëzakonshme juridike. Kështu, instrumentet për mbrojtjen e këtij parimi janë ankimi në procedurën administrative dhe padia në procedurën administrativeo-gjyqësor. Vetëm përjashtimisht, me rregullore të UNMIK-ut apo me ligj, në rastet e caktuara, përkatësisht në çështje të caktuara administrative, mund të përjashtohet ankimi, përkatësisht kontesti administrativ.

Rastet e paligjshmërisë, kryesisht, renditen në pesë grupe - shkelje: 1) jokompetenca, 2) shkelja e dispozitave të procedurës, 3) shkelja e së drejtës materiale, 4) vërtetimi i gabuar apo jo i plotë i gjendjes faktike dhe 5) paligjshmëria në qëllim apo kuptim të aktit.

Vendosja jokompetente, në veçanti kur është fjala për kompetencën lëndore, shpie në përvetësim të autorizimeve të huaja. Dispozitat për kompetencën janë të natyrës imperative, andaj mospërfillja e tyre e bën veprimin e organit jo të ligjshëm.

Shkelja e dispozitave për procedurën mund t’i përkasë formës së aktit apo dispozitës e cila rregullon procedurën.

Shkelja e së drejtës materiale (ligjit) ekziston kur në çështjen konkrete administrative nuk janë zbatuar dispozitat e së drejtës materiale, të cilat është dashur t’i zbatojë apo kur dispozitat e tilla nuk janë zbatuar drejt.

Vërtetimi jo i plotë apo i gabuar i gjendjes faktike ekziston, si edhe në procedurat e tjera, kur të gjitha faktet vendimtare (relevante) nuk janë vërtetuar në mënyrë të drejtë, përkatësisht kur nuk janë vërtetuar. Vërtetim jo i plotë i gjendjes faktike ekziston kur për këtë flasin faktet apo provat e reja. Ky është rasti edhe kur nga faktet e vërtetuara është dhënë konkluzion i gabuar.

Kemi të bëjmë me joligjshmëra në qëllim dhe në kuptim kur akti është dhënë me qëllim të realizimit të qëllimit tjetër jashtë asaj që del nga ligji.

2.2 Parimi i mbrojtjes së të drejtave të qytetarëve dhe mbrojtja e interesit publik

Ky parim është i përmbajtur në nenin 5 të këtij ligji dhe ka të bëjë me detyrën e organeve që, me rastin e zhvillimit të procedurës dhe të marrjes së vendimit në çështje administrative, palëve t’u

(4)

bëjnë të mundur që sa më lehtë të mbrojnë dhe të realizojnë të drejtat e tyre, të mos jetë në dëm të të drejtave të personave të tjerë dhe as në kundërshtim me interesat publike të përcaktuar me ligj.

Edhe pse për realizimin e të drejtave të veta kujdeset vetë pala, roli i organit që zhvillon procedurën nuk është pasiv në të. Kështu, ai ka për detyrë që të kujdeset që pala t’i realizojë të drejtat e

veta në mënyrën më të lehtë dhe të shpejtë, por të mos jetë në dëm të personave të tjerë dhe as në kundërshtim me interesat publike. Interesin publik organi e çmon në kuadër të dispozitave materiale, të përmbajtura në ligje dhe rregullore të UNMIK-ut, dhe në dispozita të tjera, me të cilat është përcaktuar ai (për shembull: siguria, rendi dhe qetësia, siguria e njerëzve dhe e pasurisë, mbrojtja e shëndetit, respektimi i kushteve në fushën e ndërtimit, ruajtja e mjedisit jetësor, mbrojtja e përmendoreve kulturore dhe historike etj.).

582

2.3 Parimi i efektivitetit

Ky parim obligon organet e administratës dhe institucionet e tjera që çështjet administrative t’i zgjidhin me sukses dhe shpejt. Parimi i efektivitetit nuk duhet shikuar ndaras nga parimet e tjera të procedurës administrative.

Me zbatimin e këtij parimi nuk mund të lihet pasdore rëndësia e parimeve të tjera (p.sh. parimi i ligjshmërisë dhe i vërtetësisë materiale). Ky parim, bashkë me parimin e ekonomizimit (neni 13), në radhë të parë duhet të shprehet në veprimin racional dhe ekonomik të organit në procedurën administrative.

2.4 Parimi i vërtetësisë materiale

Parimi i vërtetësisë materiale përbëhet në detyrimin e organit që të vërtetojë gjendjen e drejtë të çështjes. E kundërta e kësaj është parimi i së vërtetës formale, i cili realizohet me shtjellimin e disa provave (pranimi, deklarata e dëshmitarëve) pa synim për të kuptuar të vërtetën reale. Ky parim në Ligj përmendet që në nenin 7, në të cilin theksohet qysh në fillim se të gjitha faktet duhet të vërtetohen e të cilat janë me rëndësi për marrjen e vendimit të ligjshëm dhe të drejtë, duke u shtjelluar në dispozitat e tjera, si, p.sh.:

- detyrimi që, para marrjes së vendimit, kanë për t’u vërtetuar në mënyrë të saktë të gjitha faktet dhe rrethanat, të cilat janë me rëndësi për të bërë të qartë çështjen dhe mbi të cilat duhet të bazohet vendimi (neni 135, paragrafi 1);

- personi zyrtar, i cili e udhëheq procedurën, vendos se a duhet apo jo ta argumentojë ndonjë fakt, varësisht nga ndikimi i tij në zgjidhjen e çështjes. Sipas llojit, “natyrës” së faktit, personi zyrtar cakton se cilat prova do t’i shtjellojë (shikimi i dokumenteve, dëgjimi i dëshmitarëve,

ekspertëve, shikimi në vendngjarje, marrja e deklaratave nga palët etj. (neni 160 ,paragrafi 1); - është i lejuar argumentimi se edhe dokumentet publike janë jo të vërteta apo janë të hartuar në mënyrë të pasaktë (neni 164, paragrafi 2);

- personi zyrtar, i cili udhëheq procedurën, mundet, gjatë tërë procedurës ,të plotësojë gjendjen faktike dhe të shtjellojë prova edhe për ato fakte të cilat nuk janë paraqitur më herët apo ende nuk janë përcaktuar. Gjithashtu, personi zyrtar, sipas detyrës zyrtare, do të urdhërojë shtjellim të çdo prove, nëse gjen se kjo është e nevojshme për të sqaruar çështjen (neni 136, paragrafët 1 dhe 2); - organi kompetent merr vendim për çështjen që është objekt i procedurës në mbështetje të fakteve të vërtetuara në procedurë (neni 202, paragrafi 1).

Shkelja e këtij parimi veçanërisht qëndron në atë se në procedurën administrative nuk përcaktohen të gjitha faktet vendimtare për zgjidhje të drejtë lidhur me çështjen konkrete administrative. Kjo shihet si në mosshtjellimin e të gjitha provave të nevojshme, ashtu edhe në “rangimin” e tyre (p.sh. këqyrja në vend, si mjet provues, shfrytëzohet në mënyrë të pamjaftueshme; miratohen mendime dhe pëlqime të organeve të tjera pa përqasjen e tyre me elementet e tjera të situatës konkrete juridike; personi zyrtar nuk është konsekuent në shtjellimin dhe në arsyetimin e provave; nuk ekzaminohen sa duhet provat sipas detyrës

583

(5)

zyrtare etj.).

Si shmangie nga ky parim Ligji ka parashikuar dy raste, në të cilat organi mund ta zgjidhë një situatë konkrete juridike drejtpërdrejt me procedurë të shkurtër (neni 141, paragrafët 2 dhe 4). Në rastin e parë parashikohet mundësia e e zgjidhjes së çështjes me dispozitë në bazë të fakteve apo rrethanave, të cilat nuk janë argumentuar ose kur provat vetëm në mënyrë direkte përcaktohen, kështu që faktet apo rrethanat duken si të vërteta, ndërsa nga të gjitha rrethanat del se kërkesa e palës do të zgjidhet pozitivisht, përkatësisht do të pranohet. Në rastin e dytë kemi të bëjmë me ndërmarrjen, në interesin publik, të masave të ngutshme, të cilat nuk mund të shtyhen, ndërsa faktet në të cilat vendimi duhet të bazohet janë të argumentuara apo, të paktën, ka mundësi a ka të ngjarë të argumentohen.

2.5 Parimi i dëgjimit të palëve

Parimi i dëgjimit të palëve shihet në detyrën e organit që zhvillon procedurën që, para dhënies së vendimit, ta njohë palën me të gjitha faktet dhe rrethanat që janë me rëndësi për dhënien e vendimit, në mënyrë që pala të mund të deklarohet për ato fakte dhe rrethana.

Vetëm me ligj apo me rregullore të UNMIK-ut mund të parashikohet mundësia e dhënies së vendimit pa deklarimin paraprak të palës (neni 8, paragrafi 2). Respektimi i këtij parimi merret në konsiderim prej fillimit të procedurës administrative e deri në përfundimin e tij. Ai nuk kufizohet vetëm në dëgjimin e palës mbi objektin e zhvillimit të procedurës, por përfshin edhe të drejtën e palës që të deklarohet për materialin e përgjithshëm të provave dhe të situatës juridike. Që këtë pala të mund ta realizojë, dhe që me kohë të përgatitet, është e nevojshme që me kohë të thirret në seancë, duke u shënuar lënda për të cilën thirret, si dhe veprimet që do të ekzaminohen.

Parimi i dëgjimit të palëve konkretizohet në shumë nene të këtij ligji, si p.sh.: në nenin 135, paragrafi 1 (t’u bëhet i mundur palëve realizimi dhe mbrojtja e të drejtave dhe e interesave të tyre jurdike para dhënies së vendimit); në nenin 140 (është detyrë e personit zyrtar ta paralajmërojë palën për të drejtat e saj në procedurë dhe t’i tregojë për pasojat juridike të veprimeve ose pengesave që nxjerr ajo në procedurë); në nenin 143 (e drejta e palës për të marrë pjesë në procedurën ekzaminues dhe për realizimin e pikësynimit të procedurës të japë të dhëna të nevojshme dhe të

mbrojë të drejtat e veta dhe interesat e mbrojtura me ligj; e drejta e palës për rrëzimin e saktësisë së pretendimeve dhe që për atë qëllim i plotëson dhe shpjegon pohimet e saja, edhe pas seancës me gojë të mbajtur me detyrimin e vënies në dukje të shkaqeve, për të cilat nuk e ka bërë këtë në seancë.

Për të gjitha këto kujdeset personi zyrtar, nëpërmjet të cilit pala realizon të drejtat e tij, si pjesëmarrës në procedurë. Veçanërisht është parashikuar që organi kompetent nuk do të japë vendim

para se t’i ofrojë palës mundësi që të deklarohet për faktet dhe rrethanat mbi të cilat duhet të bazohet vendimi. Në nenin 152 është parashikuar detyrimi i lënies së kohës së mjaftueshme për t’u përgatitur palët e thirrura për shqyrtim dhe për të ardhur në kohë dhe pa shpenzime të jashtëzakonshme. Sipas rregullit, ai afat është tetë ditë. Në nenin 153 është rregulluar detyrimi i dhënies për këqyrje të planeve, shkresave ose të lëndëve të tjera personave të thirrur para mbajtjes së seancës.

584

Shmangia nga parimi i dëgjimit të palës është parashikuar edhe në vetë ligjin. Kjo del nga dispozita e nenit 141, paragrafët 2 dhe 4, në të cilët është shtjelluar zgjidhja e çështjes administative në procedurën e shkurtër ekzaminuese. Dëgjimi i veçantë i palës nuk nevojitet kur organi vendos në procedurën e shkurtër ekzaminuese mbi bazën e të dhënave zyrtare që ka organi apo kur kemi të bëjmë me ndërmarrjen e masave në interesin publik, që nuk mund të shtyhen, ndërsa faktet mbi të cilat duhet të bazohet vendimi janë të vërtetuara apo janë bërë të besueshme. Pos kësaj, me dispozitë mund të parashikohet që çështja e caktuar administrative të mund të vendoset në procedurën

e shkurtër ekzaminuese mbi bazën e fakteve apo të rrethanave që nuk janë provuar plotësisht apo me prova vërtetohen vetëm në mënyrë indirekte, kështu që faktet apo rrethanat janë bërë të besueshme. Në këto raste vetëm mund të plotësohet kërkesa e palës.

(6)

që janë me rëndësi për dhënien e vendimit, në veçanti në fazën e realizimit të disa mjeteve provuese (këqyrja në vend, dëgjimi i dëshmitarit, ekspertit etj.). Ky është shkak për anulimin e vendimeve të shkallës së parë. Pos kësaj, në rastin kur pala ka mundësi të deklarohet për faktet dhe rrethanat relevante, kjo konstatohet në shkresë, sepse pala, shpesh, nuk do të deklarohet për ndonjë fakt, që nuk del nga shkresat, edhe pse është dashur të bëhet kjo.

2.6 Parimi i çmuarjes së provave

Parimi i çmuarjes së provave qëndron në autorizimin e personit zyrtar që, sipas bindjes së lirë, të vendosë se cilat fakte do t’i marrë si të provuara.

Ky parim përfshin disa grupe autorizimesh për përsonin zyrtar i cili kryeson procedurën:

* të caktojë se cilat dëshmi duhen apo nuk duhen provuar, varësisht nga ndikimi i tyre i mundshëm në zgjidhjen e çështjes;

* që vet të bëjë përzgjedhjen e mjeteve provuese, duke iu dhënë, sipas rrethanave konkrete, rëndësi më të madhe apo më të vogël;

* që pavarësisht, sipas bindjes së vet, t’i konsiderojë të provuara apo jo të provuara faktet e veçanta. Çdo fakt mund të provohet me të gjitha mjetet provuese. Si mjet provues mund të përdoret çdo gjë që është e përshtatshme për vërtetmin e gjendjes së çështjes dhe që i përgjigjet rastit konkret, siç janë: dokumentet, dëshmitarët, deklaratat e palëve, ekspertët, këqyrja në vendngjarje etj.

Ato fakte nuk mund t’i vrojtojë të izoluara, por është i detyruar të vlerësojë në mënyrë të ndorëzjegjshme e të kujdesshme të çdo prove veç e veç dhe të të gjtha provave së bashku, si dhe në bazë

të rezultatit të tërë procedurës (neni 9). Kështu, personi zyrtar nuk është i detyruar që të pranojë si provë të plotë deklaratën e dëshmitarit, të ekspertit dhe të pranojë si provë dokumentin privat, certifikatën e lëshuar sipas nenit 172 të këtij Ligji apo deklaratën e palës etj. Mirëpo, organi është i detyruar që të pranojë dokumentin publik si provë, derisa ai apo personi i interesuar në procedurën përkatës vërteton të kundërtën.

Nga ky parim nuk mund të konkludohet se personi zyrtar është arbitrar në rastin e vlerësimit të provave të caktuara, sepse është i detyruar që në arsyetim të vendimit t’i vërë në dukje shkaqet që kanë qenë vendimtare në vlerësimin e provave (neni 209). Kjo është një nga të metat e shpeshta në vendimet, sepse, rëndom, arsyetimi nuk

585

përmban vlerësimin e kujdesshëm të çdo prove të veçantë, si dhe lidhshmërinë e tyre të ndërsjellë. Gabimi i dytë, i cili në vlerësimin e provave bëhet shpesh, është pranimi i certifikatave të

ndryshme që lëshohen sipas nenit 172 të ligjit, si dokumente publike, edhe pse ato nuk janë të tilla. Fuqia e tyre juridike është shumë më e dobët sesa e dokumenteve publike. Një situatë të ngjashme kemi edhe te deklaratat e ndryshme që palët apo pjesëmarrësit e tjerë në procedurë i japin para organeve të tjera dhe jo para organit që e zhvillon procedurën.

2.7 Parimi i pavarësisë në marrjen e vendimeve

Sipas këtij parimi, personi i autorizuar i organit kompetent për zhvillimin e procedurës në mënyrë të pavarur përcakton faktet dhe rrethanat, e në bazë të fakteve dhe rethanave të vërtetuara zbaton dispozitat në rastin konkret (neni 10, paragrafi 2). Zbatimi i parimit të pavarësisë në zgjidhjen e çështjes administrarive përjashton marrjen e udhëzimeve konkrete për atë se si do të zgjidhet çështja konkrete administrative, si dhe në rastin kur eprori e ka kaluar të drejtën e dhënies së vendimit te personi zyrtar.

Kufijtë e pavarësisë në marrjen e vendimeve janë të caktuara me rregullore të UNMIK-ut, me ligj dhe me dispozita të tjera. Pavarësia në zgjidhjen e çështjes është në lidhje të ngushtë me parimin e vlerësimit të lirë të provave, sepse mbi personin zyrtar duhet të ndikojë vetëm gjendja faktike e vërtetuar me zbatimin e drejtë të dispozitave.

Andaj, veprimi i organit nuk do të ishte në pajtim me këtë parim, kur ky, në rastin konkret (përveç nëse kjo nuk është urdhëruar me ligj), para zgjidhjes së çështjes administrative i është drejtuar për mendim, orientim apo udhëzim cilitdo organ qoftë. Veprimi i tillë çon në

mospavarësinë e organeve, që do të thotë se, në fakt, çështjen administrative nuk e zgjidh organi përkatës, por një organ tjetër. Kjo ka pasoja negative për përgjegjësinë e organeve në fushën e

(7)

veprimit administrativ.

2.8 Parimi i së drejtës së ankimit

Ankimi është mjet juridik i parashikuar në çdo sistem juridik demokratik. Me shfrytëzimin e së drejtës së ankimit mundësohet ngritja e mekanizmit të kontrollit (përkatësisht rishqyrtimit) të vendimit, me të cilën paraqitësi i ankimit nuk është i knaqur, prandaj kërkon mënjanimin apo ndryshimin në dobi të tij.

Ky parim përfshihet në nenin 11 të Ligjit dhe qëndron në të drejtën e palës për ankim kundër vendimit të dhënë në shkallë të pare, nëse me të nuk është i kënaqur. E drejta e ankimit mund të kufizohet vetëm me ligj, madje vetëm atëherë kur për çështjen në fjalë është sigurar, në ndonjë mënyrë tjetër, mbrojtja e të drejtave dhe e ligjshmërisë (p.sh. në gjykatë). Pos kësaj, ankimi nuk mund të bëhet kundër organit të shkallës së parë, nëse nuk ka organ të shkallës së dytë, përveç kur kjo është parashikuar me ligj, përkatësisht tani edhe me rregullore të UNMIK-ut. Në qoftë se kundër vendimit të një organi të tillë lejohet ankimi, me ligjin me të cilin lejohet ankimi parashikohet edhe organi që do të vendosë në bazë të ankimit.

Që ankimi të mund të bëhet, është e nevojshme të ekzistojë vendimi i shkallës së parë, nëse nuk është fjala për “heshtje të administratës”, kur

586

vendimi nuk është dhënë në afatin e parashikuar, andaj pala mund të bëjë ankim njësoj sikurse kërkesa e tij të jetë refuzuar.

Për shkak se, sipas parimit të kompetencës, procedura administrative është dyshkallësh, pala nuk ka të drejtë ankimi ndaj vendimit të marrë mbi ankimin, por, sipas kushteve të parashikuara me ligj, vetëm mund të zhvillojë kontest administrativ.

2.9 Parimi i plotfuqishmërisë së vendimit

Parimi i plotfuqishmërisë së vendimit është i përmbajtur në nenin 12 të Ligjit, sipas të cilit i plotfuqishëm është ai vendim kundër të cilit nuk mund të bëhet ankim dhe as të ngrihet kontesti

administrativ (vendimi i formës së prerë) e me të cilin pala ka fituar të drejta të caktuara, përkatësisht me të cilin palës i janë caktuar disa detyrime. Që të dyja këto kushte duhet të plotësohen

(mosmundësia që të bëhet ankim dhe ngritja e kontestit administrativ). Që vendimi të jetë i plotfuqishëm edhe në aspektin material, është e nevojshme që, pos plotësimit të kushteve për plotfuqishmërinë formale, të përmbushet edhe një kusht plotësues, i cili ka të bëjë me krijimin,

përmes aktit administrativ, të ndonjë të drejte, përkatësisht detyrimi për palën.

Pasojë e plotfuqishmërisë materiale qëndron në pamundësinë e organit që e ka dhënë vendimin e plotëfuqishëm që përsëri t’i hyjë zgjidhjes së tij jashtë rasteve të anulimit, prishjes apo të

ndryshimit, që janë parashikuar me ligj. Kështu, plotfuqishmëria materiale e lidh (detyron) vetë organin që ka dhënë një vendim të tillë, ndërsa plotfuqishmëria formale e lidh (detyron) palën (p.sh., skadimi i afatit për ankim apo padi).

2.10 Parimi i ekonomizimit të procedurës

Sipas nenit 13 të Ligjit, procedura duhet të zhvillohet shpejt dhe me shpenzime sa më të vogla dhe duke humbur sa më pak kohë për palën dhe për personat e tjerë që marrin pjesë në procedurë, por në mënyrë që të grumbullohet çdo gjë që nevojitet për vërtetimin e drejtë të gjendjes

faktike dhe për dhënien e vendimit të ligjshëm dhe të drejtë. Zbatimi i këtij parimi nuk bën të jetë në dëm të realizimit të qëllimit të procedurës, në veçanti jo në dëm të parimit të vërtetësisë materiale.

Në parimin e ekonomizimit janë të përmbajtura dy parime: parimi i shpejtësisë dhe parimi i kursimit. Parimi i shpejtësisë, në një mënyrë, është përfshihet nga parimi i efiktivitetit (neni 6), andaj,

për këtë arsye, parimi i ekonomizmit kryesisht shpie në parimin e kursimit, përkatësisht në kërkesën që procedura të zhvillohet me shpenzime sa më të vogla dhe duke humbur sa më pak kohë, si për palën, ashtu edhe për personat e tjerë, duke përfshirë në këtë rreth edhe personin zyrtar, si dhe organin në tërësi.

Shprehja e këtij parimi nuk mund të jetë e njëjtë në të gjithë lëmenjtë administrativë, përkatësisht në të gjitha lëndët administrative dhe as në të gjitha fazat e procedurës. Shikuar në tërësi, ky parim

(8)

duhet të jetë i pranishëm në tërë procedurën administrative, sepse me zbatimin e tij më lehtë dhe më shpejt dhe me më pak shpenzime arrihet deri te qëllimi i procedurës administrative.

587

2.11 Parimi për detyrimin e ofrimit të ndihmës për palën e painformuar

Ky parim, i përmbajtur në nenin 14 të Ligjit, qëndron në detyrimin e organit që zhvillon procedurën që të kujdeset që padituria dhe mosinformimi i palës dhe i personave të tjerë, që marrin

pjesë në procedurë, të mos jenë në dëm të të drejtave që u takojnë me ligj atyre. Qëllimi i këtij parimi është që pala, me rastin e realizimit të të drejtave që i takojnë me ligj, të mos pësojë ndonjë dëm për shkak të mosinformimit dhe të paditurisë lidhur me të drejtat sipas procedurës administrative. Detyrimi i ofrimit të ndihmëspër palën e painformuar nuk ka të bëjë vetëm në udhëzimin e palës në pikëpamje të normave procedurale, por edhe në pikëpamje të dispozitave materiale. Gjithashtu, personi zyrtar që zhvillon procedurën është i detyruar t’i udhëzojë edhe personat e tjerë, e jo vetëm palën (p.sh. udhëzimi i dëshmitarit se cilave pyetje mund të mos u përgjigjet - neni 178, paragrafi 2; udhëzimi i dëshmitarit, ekspertit apo të interpretit për të drejtën e shpenzimeve, përkatësisht shpërblimit - 118 paragrafi 2 etj.).

Zbatimi i këtij parimi nuk mund të jetë i plotë, në qoftë se veprimin e përgjithshëm nuk ia përshtat atij dhe parimeve të tjera. Pa organizim dhe pajisje të mirë të zyrave pranuese, të zyrave të vendit dhe të zyrave pritëse e të ndihmës juridike, si dhe të radhitjes adekuate të orarit të punës, nuk mund t’u ndihmohet pjesëmarrësve në procedurën administrative.

2.12 Parimi i përdorimit të gjuhëve dhe të alfabeteve

Ky parim është i përmbajtur në nenin 15 të Ligjit në fjalë dhe me të palëve dhe pjesëmarrësve të tjerë në procedurë u garantohet e drejta që të përdorin gjuhën e vet.

Në qoftë se procedura nuk zhvillohet në gjuhën e palës, organi ka për detyrë t’i bëjë të mundur ndjekjen e zhvillimit të procedurës në gjuhën e vet. Në të vërtetë, organi ka për detyrë që ta udhëzojë palën, përkatësisht pjesëmarrësin tjetër, për përdorimin e gjuhës në procedurë, kurse në procesverbal do të shënohet se pala, përkatësisht pjesëmarrësi tjetër, është udhëzuar për këtë të drejtë

dhe do të theksohet shënohet daklarata e tij lidhur me udhëzimin e dhënë. Sipas këtij parimi, palët dhe pjesëmarrësit e tjerë në procedurë, që nuk janë qytetarë të Kosovës dhe nuk zotërojnë gjuhën në të cilën zhvillohet procedura, kanë të drejtë ta ndjekin zhvillimin e procedurës me anë të interpretit (përkthyesit).

2.13 Përdorimi i shprehjes “organ”

Sipas këtij Ligji (neni 16), me shprehjen “organ” që zhvillon, përkatësisht që vendos në çështjet administrative janë kuptuar organet shtetërore dhe organizatat e bashkësitë vetëqeverisëse, në qoftë se me këtë ligj nuk është caktuar ndryshe.

Duke pasur parasysh dispozitat e reja të UNMIK-ut, tani me fjalën organ nënkuptohen institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes (qendrore dhe lokale) në Kosovë, andaj përdorimi i fjalës

“organ” në këtë tekst, në të vërtetë, ka të bëjë me institucionet e reja të përkohshme të vetëqeverisjes në Kosovë.

588

III KOMPETENCA, NDIHMA JURIDIKE DHE PERSONI ZYRTAR 1. Kompetenca në procedurën administrative

1.1 Nocioni dhe rëndësia e kompetencës

Kompetencë është autorizim i organeve për zgjidhje të çështjeve të cakuara juridike.

Organet e administratës dhe organizatat e institucionet e tjera që ushtrojnë autorizime publike kryejnë punë të shumta dhe të ndryshme administrative (vendimmarrja administrative, veprimet administrative etj.). Të gjitha këto organe nuk mund të jenë të autorizuara që t’i zgjidhin të gjitha çështjet administrative nga lëmenjtë e ndryshëm administrativ dhe nuk mund të vendosin për të njëjtën çështje në shkallë të parë dhe në shkallë të dytë. Andaj, është e nevojshme renditja e çështjeve administrative sipas lëmenjve ( të financave, të planifikimit hapësinor, të gjendjes civile etj.),

(9)

Me themelimin e organeve të administratës përnjë lëmë apo për lëmenj të caktuar, përcaktohet paraprakisht e drejta dhe detyra e organit të caktuar të administratës për zgjidhjen e çështjeve të

caktuara administrative të fushës së administratës për të cilën është themeluar. Vetëm organi kompetent është i autorizuar të vendosë për çështjen e caktuar dhe ai nuk mund të refuzojë zgjidhjen

e saj. Prandaj, çdo organ është i detyruar që gjatë tërë procedurës të kujdeset sipas detyrës zyrtare, për kompetencën e vet. Kompetenca nuk mund të ndryshohet me marrëveshje të palëve apo me marrëveshje të organeve dhe të palëve.

Mosrespektimi i dispozitave mbi kompetencën në procedurën administrative bën që në procedurën me rastin e ankesës së ushtruar edhe në procedurën e anulimit të vendimit sipas së drejtës

së mbikëqyrjes si dhe në procedurën e shpalljes të pavlefshëm të vendimit, në veçanti t’u kushtohet kujdes atyre dispozitave dhe, varësisht nga respektimi i tyre, të vendoset për epilogun e

vendimit të shkallës së parë. 1.2 Llojet e kompetencës

Varësisht nga kriteret që shërbejnë për radhitjen e çështjeve të ndryshme administrative, dallohen tri lloje të kompetencave: 1) kompetenca lëndore, 2) kompetenca tokësore dhe 3) kompetenca funksionale.

Kompetenca lëndore është e drejta dhe detyra e një organi që çështjet e caktuara administrative t’i zgjidhë në procedurën administrative, sepse kjo del nga kriteret, bazë e pikënisjes së të cilave është natyra e lëndës së çështjes administrative për të cilën bëhet fjalë.

Kompetenca lëndore caktohet me dispozita materiale, me të cilat rrregullohet çështja përkatëse. Sipas nenit 17 të këtij Ligji, kompetenca lëndore për vendimmarrje në procedurën administrative caktohet me dispozitat me të cilat rregullohet një lëmë i caktuar administrativ apo caktohet kompetenca e organeve të caktuara. Kështu, për shembull, dispozitat për mbrojtjen në punë, marrëdhëniet

e punës e caktojnë kompetencën e inspektoratit të punës, ndërsa dispozitat për urbanizmin

caktojnë kompetencën e inspektoratit urbanistik. Këtë kompetencë, deri diku, e caktojnë edhe dispozitat e veçanta mbi organizimin e organeve.

589

Për kufizimin e kompetencës lëndore ndërmjet organeve të administrates, ligji ka përcaktuar rregullin se për zgjidhjen e çështjeve administrative në shkallë të parë janë kompetent organet komunale të administratës, nëse me ligj nuk është caktuar kompetenca e organeve të tjera.

Kompetenca tokësore caktohet sipas territorit, përkatësisht rajonit të veprimit të organit. Kjo kompetencë shënon rajonin, në të cilin organet e veçanta mund të kryejnë punë nga kompetenca e tyre lëndore. Në caktimin e kompetencës tokësore është vendimtar momenti territorial e jo lloji, përkatësisht natyra e punës. Kompetencën territoriale e kanë të gjitha organet. Kompetenca tokësore caktohet me dispozitat për ndarjen territoriale dhe me dispozita për organizmin e organeve

të caktuara.

Për caktimin e kompetencës tokësore Ligji vë vetëm rregullat plotësuese, të cilat zbatohen në qoftë se nuk ka një dispozitë tjetër të caktuar dhe të cila e përjashtojnë njëra- tjetrën. Ato rregulla përfshijnë:

- çështjet që kanë të bëjnë me paluajtshmëritë (tokë, ndërtesat etj.), për të cilat kompetenca tokësore caktohet sipas vendit ku gjendet sendi, p.sh. lejen për ndërtim e lëshon organi komunal për ndërtimtari i komunës, në territorin e së cilës gjendet toka, si dhe lokacioni për ndërtim; - çështjet që kanë të bëjnë me zhvillimin e procedurës lidhur me veprimtarinë e ndonjë organi - sipas vendit të selisë së tyre;

- çështjet që kanë të bëjnë me zhvillimin e veprimeve apo të veprimtarisë profesionale, e cila kryhet apo ka për t’u kryer në një vend të caktuar, sipas selisë së veprimit, përkatësisht vendit ku kryhet veprimtaria;

- çështjet tjera sipas vendbanimit të palës, përkatësisht sipas vendit të vendqëndrimit të tij; - në qoftë se kompetenca tokësore nuk mund të caktohet sipas asnjërit kriter të përmendur, atëherë ajo caktohet sipas vendit ku është paraqitur shkaku për zhvillimin e procedurës. Ky rregull, në të vërtetë, ka karakter plotësues në krahasim me kriteret e tjera.

(10)

Kompetenca funksionale mund të konsiderohet si një nënlloj i kompetencës lëndore, sepse ndihmon që saktësisht të përcaktohet se cilit organ, që ka kompetencë lëndore, i është vënë në kompetencë zgjidhja e një çështjeje konkrete administrative. Kjo veçanërisht ka të bëjë me rastet, të

cilat nuk janë të rralla, kur në disa ligje nuk është caktuar organi që do të ishte kompetent për

zgjidhje të çështjeve administrative në një lëmë konkret administrativ, p.sh në fushën e ndërtimtarisë, financës etj., por në ligje vetëm shënohet se këtë e bën “organi kompetent në komunë”,

përkatësisht “organi i administratës komunale kompetent për ato çështje”. Në këto raste ndihmojnë dispozitat organizative (rregulloret për organizmin e adminstratës së UNMIK-ut, Rregullorja për Degën Ekzekutive, Rregullorja për Organizimin e Vetëqeverisjes në Komuna, statutet e komunave dhe aktet etjera komunale për organizimin e administratës komunale), nga të cilat mund të shihen si funksionet që i kryejnë këto organe, ashtu edhe fushat administrative në të cilat kryhen ato funksione. Këto dispozita përcaktojnë edhe çështjen se cili organ konkretisht do të jetë për zgjidhje të çështjeve administrative në disa fusha të jetës shoqërore, përkatësisht në to theksohet emërtimi i saktë i organit dhe

590

fushëveprimi i tyre.

Ky lloj i caktimit të kompetencës quhet kompetencë negative, sepse asaj i referohemii kur, nga dispozita si dhe nga natyra e lëndës, nuk mund të konkludohet se cili organ ka kompetencë lëndore për zgjidhjen e një çështjeje të caktuar administrative. Në qoftë se nuk ka organ të caktuar

për atë çështje administrative dhe ai nuk mund të caktohet sipas natyrës së çështjes administrative, atëherë, sipas rregullit mbi kompetencën negative, në shkallë të parë kompetent është organi komunal i administratës për punë të përgjithshme, ndërsa në nivel të Autoritetit Qendror organi për çështje të judikaturës dhe administratës.

1.3 Të përcaktuarit e kompetencës

Nga kuptimi i përgjithshëm i kompetencës rrjedh se kompetenca është e drejtë dhe detyrë e një organi për të zgjidhur çështje të caktuara administrative. Sikurse që çështja e themelimit, organizmit dhe e mënyrës së punës së organeve rregullohet me dispozita, gjithashtu edhe kompetenca

për çdo çështje administrative duhet të jetë e caktuar paraprakisht me dispozita.

Kompetenca lëndore në procedurën administrative caktohet me dispozita, më së shpeshti, me ligjet të cilat rregullojnë një lëmë të caktua administrativ ose tërë fushën administrative. Me fjalë të tjera, kompetenca lëndore e disa organeve rregullohet me dispozitat materiale të një ose më tepër fushave të caktuara administrative.

Rregullimi i çështjeve të kompetencës lëndore nuk është e nevojshme të jetëobjekt shtjellimi vetëm në dispozitat materiale, por ajo mund të rregullohet edhe me dispozitat e disa llojeve të organeve, por edhe me dispozitat organizative. Si shembull për këtë mund të shërbejnë rregulloret e UNMIK-ut përi Organizimin e Organeve dhe Zyrave të Pavarura, për Degën Ekzekutive dhe Rregullorja për Vetëqeverisjen e Komunave në Kosovë, si dhe statutet e komunave dhe rregulloret lokale të komunës që kanë të bëjnë me organizimin e organeve komunale të administratës,

në të cilat janë të numëruara dhe të definuara të gjitha funksionet e organeve të Autoritetit Qendror, të organeve të institucioneve të përkohshme vetëqeverisëse dhe të pushtetit lokal dhe përcaktohet fushëveprimi i tyre nga i cili del edhe kompetenca e çdo organi të veçantë.

Siç u theksua, kompetenca tokësore caktohet me dispozitat për ndarjen politiko-territoriale të komunave dhe me dispozitat për punën e disa organeve. Zakonisht, kompetenca tokësore e organeve përputhet me territorin që përfshin komuna, e cila i ka themeluar ato (organet e

komunës kanë kompetencë tokësore në kuadër të rajonit të komunës, të cilat kuvendi i komunës i ka obliguar). Për këtë arsye organet e administratës duhet të kujdesen për kufijtë e komunës, e cila i ka themeluar ato.

Me qëllim të respektimit të dispozitave për kompetencën, çdo organi të administratës i është lënë detyrimi që, sipas detyrës zyrtare dhe gjatë tërë procedurës, të kujdeset për kompetencën e tij lëndore dhe tokësore. Në qoftë se konstaton se nuk është kompetent për një çështje të caktuar

(11)

kompetent dhe për atë ta informojë palën. Nëse nuk mund të konstatojë se cili organ është kompetent, do të nxjerrë konkluzion për hedhjen poshtë të parashtresës për shkak të jokompetencës

dhe do t’ia dorëzojë palës atë.

591

1.4 Kompetenca e presupozuar (presumptive)

Kompetenca lëndore për zgjidhje në procedurën administrative caktohet me dispozitat me të cilat rregullohet fusha e caktuar administrative apo caktohet kompetenca e disa organeve. Ky Ligj përmban disa rregulla mbi caktimin e kompetencës lëndore, që zbatohen në rastin kur nuk mund konkludohet me bazë për dispozitat e një fushe të caktuar administrative apo për dispozitat që kanë të bëjnë me kompetencën e disa organeve, kur nuk mund të konstatohet me saktësi se cili organ është kompetent për çështjen konkrete administrative. Andaj, një kompetencë e tillë e caktuar quhet kompetenca e presupozuar (presumptive), sepse në këtë mënyrë caktohet vetëm

atëherë kur nga dispozitat materiale dhe të tjera nuk mund të përcaktohet kompetenca e organit të caktuar.

Si rregull themelore për përcaktimin e kompetencës lëndore Ligji parashikon se për zgjidhjen e çështjeve administrative në shkallën e parë është kompetent organi komunal i administratës, nëse zgjidhja e atyre çështjeve nuk është në kompetencë të organeve të Autoritetit Qendror.

Sipas rregullës për kompetencën negative, në rast se nga dispozitat nuk mund të caktohet kompetenca lëndore e organit për zgjidhjen e çështjeve të caktuara administrative dhe kjo nuk mund të

përcaktohet as sipas natyrës së çështjes, atëherë, për një çështje të tillë administrative është kompetent organi komunal i administratës për punë të përgjithshme.

Pos rregullave për caktimin e kompetencës lëndore, Ligji përmban edhe rregulla për caktimin e kompetencës tokësore, të cilat janë shtjelluar së bashku me shqyrtimin e asaj kompetence. 1.5 Kufizimi hapësinor i kompetencës

Kompetenca lëndore e organit për zgjidhjen e çështjeve të caktuara administrative, si dhe për kryerjen e veprimeve të tjera zyrtare është e kufizuar në kufijtë e rajonit të saj. Përjashtimisht, në

qoftë se ekziston rreziku i shtyrjes, ndërsa veprimi zyrtar duhet kryer jashtë kufijve të rajonit të organit, organi mund ta kryejë veprimin edhe jashtë kufirit të rajonit të vet, për çka është i detyruar që menjëherë ta informojë organin, në rajonin e të cilit ka ndërmarrë atë veprim.

Veprimet zyrtare në ndërtesa apo në objekte e tjera në posedim të institucioneve ushtarake bëhen pas paralajmërimit paraprak të përgjegjësit të ndërtesës, përkatësisht të objektit dhe pas marrëveshjes me të.

Kryerja e veprimeve zyrtare në rajonin eksteritorial (ndërtesat e zyrave të shteteve, konsullatave, përfaqësive të organizatave ndërkombëtare etj.) bëhet me ndërmjetësimin e organeve të

Autoritetit Qendror (të UNMIK-ut).

1.6 Kalimi (delegimi) dhe marrja (substitucioni) e kompetencës

Dispozitat për kompetencën janë të natyrës detyruese (ius cogens) dhe duhet të respektohen si nga organet që zhvillojnë procedurën administrative, ashtu edhe nga të gjithë pjesëmarrësit e tjerë në procedurë. Në mënyrë të theksuar është vënë në dukje se asnjë organ nuk mund të marrë çështjen e caktuar administrative nga kompetenca e organit tjetër dhe vetë ta zgjidhë atë, përveç në rastet kur kjo është parashikuar me

592

rregullore të UNMIK-ut apo me ligj dhe sipas kushteve të përcaktuara me atë rregullore apo me atë ligj. Në qoftë se me rregullore të UNMIK-ut apo me ligj është parashikuar se një çështje të

caktuar duhet ta marrë ndonjë organ tjetër, atëherë e kemi rastin e marrjes (substituimit) të kompetencës nga një organ në “dobi” të organit tjetër. P.sh., nëse organi komunal i administratës nuk

do t’i zbatojë ligjet dhe dispozitat e tjera, organi i Autoritetit Qendror, kompetent për sigurimin e zbatimit të tyre, është i detyruar që drejtpërdrejt apo nëpërmjet organit tjetër të autorizuar t’i zbatojë ato dispozita dhe akte të përgjithshme. Në Ligj kjo çështje është shtjelluar te “heshtja e administratës”, kur organi i shkallës së dytë mundet ta zgjidhë vetë çështjen në vend të organit të

(12)

shkallës së parë, sepse ky nuk e ka dhënë vendimin brenda afatit të parashikuar.

Edhe kalimi (delegimi) e kompetencës nga njëri organ te tjetri është i lejuar vetëm në bazë të autorizimit decidiv ligjor apo me rregullore të UNMIK-ut. Në bazë të Ligjit, organi kompetent për vendimmarrje mundet, në kushte të caktuara, ta lutë organin tjetër që, në vend të tij të ndërmarrë disa veprime. Kjo në Ligj është shtjelluar si ndihmë juridike, për çka u bë fjalë më sipër.

1.7 Konflikti i kompetencave

Edhe pse kompetenca e organeve për vendimmarrje në procedurën administrative është e rregulluar me shumë dispozita (ligje dhe rregullore të UNMIK-ut për disa fusha të administratës, me

dispozita për ndarjen politiko- territoriale, me dispozita për organizimin e disa organeve etj.) prapëseprapë, në praktikë ndodh që më tepër organe konsiderojnë se janë kompetent për zgjidhjen e një çështjeje administrative apo që asnjë organ nuk dëshiron ta “pranojë” kompetencën

për zgjidhjen e një çështjeje konkrete administrative. Këto janë rastet që flasin për lindjen e konfliktit të kompetencave.

Në të drejtën administrative konflikt i kompetencasve ndahet në konflikt pozitiv dhe negativ të kompetencave. Konflikt pozitiv kompetencash kemi atëherë kur dy apo më shumë organe

shpallen kompetent për zgjidhje të një çështjeje të njëjtë administrative. Konflikt negativ kompetencash kemi në situatën kur dy apo më tepër organe refuzojnë të vendosin për një çështje të caktuar

administrative.

Ngritja (hapja, nisja, inicimi) e procedurës për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave mund të bëhet me iniciativën e organit dhe në bazë të propozimit të palës së interesuar. Duke pasur parasysh rregullën se çdo organ, sipas detyrës zyrtare, kujdeset për kompetencën e vet lëndore dhe tokësore, rrjedh edhe detyrimi i organit që, posa të konstatojë jokompetencën e vet, të kërkojë konfirmimin e organit të caktuar për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave.

Propozimin për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave e paraqet organi që ka vendosur i fundit për kompetencën e vet. Kjo ka të bëjë edhe me konfliktin negativ dhe pozitiv të kompetencave. Kur është fjala për konfliktin pozitiv të kompetencave, atëherë organi, i cili i fundit e shpall veten kompetent krahas organit që tanimë është duke vendosur për çështjen e caktuar administrative, paraqet propozim për zgjidhjen e konfliktit të kompetencave. Propozimin për zgjidhjen e konfliktit negativ të kompetencave e paraqet organi të cilit i është dorëzuar lënda nga organi që është

shpallur jokompetent për atë çështje administrative. Përveç organeve, propozimin për zgjidhjen e

593

konfliktit të kompetencave mund ta paraqesë edhe pala.

Edhe te rastet rastet e konfliktit të kompetencave, organi është i detyruar që në territorin e vet t’i kryejë ato veprime që nuk bën të shtyhen.

2. Ndihma juridike

Ndihma juridike qëndron në ndërmarrjen e disa veprimeve procedurale nga ana e organit që nuk zhvillon procedurë, por i ndërmerr ato në bazë të lutjes së organit kompetent. Organi i lutur (i porositur), në kuadër të ndihmës juridike, nuk mund ta vërtetojë gjendjen faktike në vend të organit kompetent për zhvillimin e procedurës.

Ndihma juridike kufizohet në kryerjen e disa veprimeve (këqyrja në vend, dëgjimi i dëshmitarëve, ekspertiza, dorëzimi i shkresave zyrtare etj.), që kanë të bëjnë me faktet dhe rrethanat e nevojshme në procedurë.

Sipas rregullit, çdo organ kryen veprime zyrtare brenda kufijve të territorit të vet.

Organi i administratës, vetëm përjashtimisht, mund të kryejë një veprim juridik edhe jashtë territorit të vet, me kusht që të ekzistojë rreziku i shtyrjes dhe për këtë duhet ta informojë organin e

administratës, në territorin e së cilës ka ndërmarrë atë veprim. Në qoftë se nuk ka kushte për kryerjen e një veprim të tillë, i cili duhet kryer jashtë territorit të organit të administratës që zhvillon procedurën, atëherë shfrytëzohen rregullat për ndihmën juridike. Kryerja e disa veprimeve të

procedurës nga ndonjë organ, sipas lutjes (porosisë) së organit që zhvillon procedurën administrative, paraqet dhënie të ndihmës juridike në kuptim të Ligjit.

(13)

Të kërkuarit e obligueshëm të ndihmës juridike e kemi në rastin kur, për kryerjen e disa veprimeve në procedurën administrative, që duhet të ndërmerren jashtë territorit të organit kompetent që zhvillon procedurën, ky organ i drejtohet me lutje (porosi) organit të administratës, në territorin e të cilit ka për t’u ndërmarrë veprimi. Rasti i dytë i dhënies së ndihmës juridike është të kërkimi jo i detyruar, sepse organi kompetent për zgjidhjen e çështjes administrative mundet që, me qëllim të kryerjes më të të lehtë dhe më të shpejtë të veprimit apo shmangies së shpenzimeve të panevojshme, kryerjen e disa veprimeve në procedurë t’ia besojë organit tjetër përkatës

të autorizuar për ndërmarrjen e veprimit të tillë. Në rastin e dytë, në zbatimin e ndihmës juridike duhet që, si kritere, të shërbejnë arsyet e ekonomizimit dhe të racionalitetit, ndërkaq rasti i parë është pasojë që del nga zbatimi i detyrueshëm i dispozitave mbi kompetencën.

Përveç dhënies së ndihmës juridike ndërmjet organeve, ndihmë juridike në procedurën administrative janë të detyruar t’i japin njëri- tjetrit edhe organet dhe subjektet e tjera, të cilat kanë

autorizimin publik për vendimmarrje në çështje administrative.

Përjashtimisht, organet mund të kërkojnë nga gjykatat që t’ua dorëzojnë dokumentet që u nevojiten për zhvillimin e procedurës administrative. Në qoftë se me këtë gjë nuk pengohet vetë procedura gjyqësor, gjykatat kanë për detyrë të veprojnë në bazë të kësaj kërkese. Gjykata mund të

caktojë afatin, në të cilin duhet t’i kthehen dokumentet.

Dhënien e ndihmës juridike organeve të huaja ligji e rregullon në veçanti. Si edhe për marrëdhëniet e tjera ndërmjet shteteve, edhe lidhur me çështjet e dhënies së ndihmës juridike vlejnë dispozitat e traktateve ndërkombëtare.

594

Me anë tëndihmës juridike organet duhet që, më lehtë dhe më shpejt, të zbatojnë veprime të nevojshme në procedurën administrative, pa marrë parasysh si dhe ku ato veprime duhet të kryhen. Ky është shkaku që dhënia e ndihmës juridike është detyrim i organeve. Me qëllim të sjelljes më me përgjegjësi ndaj këtij detyrimi, me ligj është caktuar edhe afati prej 30 ditëshbrenda të cilitë organi i lutur është i detyruar të veprojë sipas lutjes brenda kufijve të territorit të vet dhe

fushëveprimin e vet. 3. Personi zyrtar

3.1 Nocioni person zyrtar

Eprori i organit, në pikëpamje të veprimeve në procedurën administrative, ka të gjitha autorizimet që i përkasin atij organi. Kur eprori i organit, si person fizik, udhëheq procedurën dhe zgjidh çështje administrative. Ai punon në emër të organit.

Në ligj nocioni “person zyrtar” përdoret në dy kuptime. Në kuptimin e parë, ky nocion përfshin eprorin e organit dhe personin zyrtar që është i autorizuar të ndërmarrë veprime në procedurën administrative para dhënies së vendimit. Kuptimi i dytë është më i ngushtë, sepse, sipas tij, personi zyrtar është punëtori profesional (nënpunësi civil) i organit të administratës të cilit eprori i

organit të administratës i ka dhënë autorizime për ndërmarrjen e veprimeve në procedurën administrative deri në dhënien e vendimit. Edhe pse në kuptimin e gjerë edhe eprori i organit është person zyrtar (sepse sipas pozitës së tij në çdo kohë mund t’i ndërmarrë të gjitha veprimet në procedurën administrative, për të cilat janë të autorizuar punonjësit e organit të administratës të cilët i udhëheq), megjithatë, nocionin “person juridik” në këtë Ligj do ta përdorim në kuptimin e ngushtë, madje kryesisht për arsyen që të bëhet dallimi mes punonjësve profesionalë të

organeve të administratës dhe të eprorit të organit.

Pas procedurat të zhvilluar dhe vërtetimit të gjendjes faktike, vendimin në çështjen administrative e merr organi kompetent vendimmarrës, përkatësisht në të shumtën e rasteve këtë e bën eprori i cili udhëheq organin e administratës. Varësisht nga vëllimi dhe rëndësia e punëve dhe nga organizimi i brendshëm, eprori i organit ka të drejtë ta autorizojë një person tjetër zyrtar të organit

që e drejton që të vendosë në çështje administrative nga llojet e caktuara të punëve. Në këtë autorizim është i përmbajtur edhe autorizimi për zhvillimin e procedurës që i paraprin zgjidhjes së çështjes administrative, përkatësisht dhënies së vendimit (neni 35).

(14)

administrative, përkatësisht për dhënie të vendimit, Ligji mundëson t’i jepet autorizim edhe ndonjë persont tjetër profesional të organit, të cilin e drejton eprori, për të ndërmarrë veprime në procedurë para dhënies së vendimit. Në rast se në këtë autorizim nuk ka kufizime për veprime të caktuara, atëherë personi i autorizuar ka të drejtë t@i kryejë të gjitha veprimet në procedurën administrative, përveç dhënies së vendimit dhe të konkluzioneve të tilla, me të cila bëhet i pamundur zhvillimi i mëtejmë i procedurës.

3.2 Përjashtimi i personit zyrtar

Zhvillimi objektiv dhe i paanshëm i procedurës

595

administrative kërkon nga personi zyrtar, i cili zhvillon procedurën, si dhe nga personat e autorizuar për zgjidhjen e çështjeve të caktuara administrative, plotësimin e prezumimeve të

mësipërme. Gjithashtu Ligji, përveç që kërkon që personi zyrtar i autorizuar të ndërmarrë veprime në procedurë para dhënies së vendimit, ai duhet të jetë edhe profesional ( me ligj është përcaktuar që për punë në zgjidhjen e çështjeve të thjeshta administrative punëtori duhet të ketë kualifikimin e mesëm përkatës shkollor, ndërsa për punë në zgjidhjen e çështjeve të ndërlikuara administrative - kualifikimin përkatës universitar), si dhe duhet të jetë edhe i paanshëm dhe objektiv. Shkaqet për vënien në dyshim të paanësisë së personit të caktuar zyrtar në çështje konkrete

administrative mund të jenë të shumta. Ato mund të shfaqen si në raport me çështjen e caktuar administrative, ashtu edhe në raport me personin zyrtar dhe disa pjesëmarrës në procedurë, në veçanti në raport me palën, si pjesëmarrëse më e interesuar në procedurë. Për shkak të mundësisë së ndikimit mbi objektivitetin dhe paanësinë e personit zyrtar, ekzistojnë arsye që përjashtojnë këtë nga zgjidhja e çështjeve konkrete administrative, të cilat ligji i klasifikon në dy grupe. Grupi i parë i arsyeve i përket përjashtimit të detyrueshëm (obligues) të personit zyrtar, ndërsa i dyti ka të bëjë me mundësinë jo të obligueshme (fakultative) të përjashtimit.

Në rastin e parë, përjashtimi i personit zyrtar (përjashtimi i detyrueshëm), pa marrë parasysh se a është i autorizuar të vendosë apo të kryejë vetëm disa veprime ose të gjitha veprimet në procedurë, pos dhënies së vendimit, Ligji parashikon katër raste:

1) në qoftë se në lëndën për të cilën zhvillohet procedura është palë, i autorizuar bashkë me palën, përkatësisht bashkobligues, dëshmitar, ekspert, i autorizuar ose përfaqësues ligjor i palës; 2) në qoftë se me palën, me përfaqësuesin ose me të autorizuarin e palës është në gjini gjaku në vijë të drejtë, kurse në vijë anësore deri në shkallë të katërt përfundimisht, bashkëshort ose në gjini krushqie deri në shkallë të dytë përfundimisht, edhe atëherë kur martesa të ketë pushuar;

3) në qoftë se me palën, përfaqësuesin ose të autorizuarin e palës është në marrëdhënie të kryefamiljarit, birësuesit, të birësuarit ose të kujdestarit dhe

4) në qoftë se në procedurën e shkallës së parë ka marrë pjesë në zhvillimin e procedurës ose në dhënien e vendimit.

Për arsye të lidhjes së veçantë personale të personit zyrtar me lëndën konkrete administrative, që del nga rastet e theksuara, në të gjitha këto raste parashikohet përjashtimi i detyrueshëm i personit zyrtar. Atëherë, ndërpritet procedura dhe përjashtimin lajmërohet organi kompetent vendimmarrës. Në rastin e dytë përjashtimi (përjashtimi fakultativ) mund të bëhet në qoftë se ekzistojnë

rrethanat, të cilat mund ta vënë në dyshim paanësinë e personit zyrtar. Ligji nuk cakton se cilat janë ato “rrethana të tjera”, të cilat munden, por jo patjetër, të shkaktojnë përjashtimin e personit zyrtar. Në këto rrethana mund të radhiten mosdurimi personal i personit zyrtar me palën, konfliketet e tyre të ndryshme, kontestet etj.

596

Sipas Ligjit, në të vërtetë, është evidente se përjashtimi ka të bëjë me personin që është i autorizuar tëjapë vendim (eprori i organit, personi i autorizuar zyrtar për zgjidhjen e çështjeve administrative nga një lloj i caktuar i punëve etj.), si dhe për personat zyrtarë, të cilët janë të autorizuar

të kryejnë disa veprime në procedurë. Përveç këtyre personave zyrtarë, dispozitat e Ligjit për përjashtimin në mënyrë fakultative zbatohen përshtatshmërisht edhe ndaj procesmbajtësit.

(15)

Procedura në rastin e përjashtimit mbi bazën e ekzistimit të shkaqeve të detyrueshme duhet të zhvillohet pas lajmërimit të personit zyrtar për ekzistimin e tyre. Personi zyrtar, që do të duhej të vendostelidhur me çështjen e caktuar administrative ose të kryente ndonjë veprim në procedurë, sapo të ketë mësuar për ekzistimin e ndonjërit nga shkaqet e përjashtimit, ka për detyrë ta ndërpresë çdo punë të mëtejshme në lëndë dhe përpërjashtimin ta njoftojë organin kompetent

vendimmarrës. Në qoftë se personi zyrtar konsideron se ekzistojnë rrethana të tjera, që e përligjin përjashtimin e tij, ai do ta njoftojë për këtë të njëjtin organ, duke mos e ndërprerë punën.

Përjashtimin e personit zyrtar mund ta kërkojë edhe pala dhe kjo për shkaqet e theksuara të përjashtimit, si dhe kur ekzistojnë rrethana të tjera që vënë në dyshim paanësinë e tij. Në kërkesën e

vet pala duhet t’i vërë në dukje rrethanat për të cilat konsideron se ekziston ndonjëri nga shkaqet e përjashtimit. Personi zyrtar, përjashtimin e të cilit e ka kërkuar pala për cilindo shkak të përmendur në këtë Ligj, nuk mundet të ushtrojë, deri në nxjerrjen e konkluzionit mbi këtë kërkesë,

asnjë veprim procedural, përveç atyre që nuk mund të shtyhen.

Organi kompetent vendimmarrës nxjerr konkluzion për përjashtimin. Në konkluzionin për përjashtim do të caktohet personi zyrtar që do të vendosë, përkatësisht do të ushtrojë veprime të

veçanta procedurale lidhur me lëndën, në të cilën është caktuar përjashtimi. Kundër konkluzionit

me të cilin caktohet përjashtimi nuk lejohet ankim. Kjo do të thotë se ankesa lejohet kundër konkluzionit me të cilën është refuzuar kërkesa e palës për përjashtim të personit zyrtar.

IV - PALËT DHE PËRFAQËSIMI I TYRE NË PROCEDURËN ADMINISTRATIVE 1. Në përgjithësi për pjesëmarrësit në procedurën administrative

Në procedurën administrative pjesëmarrës kryesorë janë organi dhe pala. Grupi i dytë i pjesëmarrësve (dëshmitarët, ekspertët, interpretët etj.), mund të paraqiten në procedurën administrative

dhe kjo varet nga natyra dhe lloji i çështjes administrative që është objekt i procedurës administrative. Proces administrativ nuk ka, në qoftë se nuk e zhvillon organi. Me rregullat për përcaktimin

e kompetencës lëndore dhe tokësore caktohet se cili organ është kompetent për vendimmarrje lidhur me të drejtat, detyrat apo interesat e individëve, të personave juridikë ose ndonjë pale tjetër.

Edhe pse në Ligj, në shumë vende, theksohet se procedurën administrative e zhvillon organi, atë në të vërtetë e udhëheq personi zyrtar i organit, ndërsa në emër të organit vendim merr eprori i organit ose personi zyrtar të cilin ai e ka autorizuar për zgjidhjen e çështjeve administrative nga një lloj i caktuar i punëve.

597

Rrethi i pjesëmarrësve të tjerë varet nga lloji i procedurës që zhvillohet në çështjen e caktuar administrative. Sipas rregullit, në procedurën e shkurtër ekzaminuese merr pjesë vetëm pala, përveç organit kompetent, i cili udhëheqë procedurën, ndërsa rrethi i gjerë i pjesëmarrësve, kur zbatohet procedura e veçantë ekzaminuese. Në procedurën e veçantë ekzaminuese, sipas rregullit, marrin pjesë më shumë palë, dëshmitarë, ekspertë dhe persona të tjerë, sepse mbahen seanca, bëhen këqyrje në vend dhe kryhen veprime të tjera të nevojshme procedurale.

2. Pala

2.1 Nocioni “palë”

Është shumë vështirë të përkufizohet nocioni i palës në procedurën administrative, për shkak të shumëllojshmërisë së zgjidhjeve administrative në raport me nocionin e palës në procdurat e tjera. Për shkak të kësaj vështirësie, Ligji, në përgjithësi, cakton se palë është personi me kërkesën e të cilit ngrihet procedura ose kundër të cilit zhvillohet procedura, apo i cili, për mbrojtjen e të drejtave të veta ose të interesave të veta juridike, ka të drejtë të marrë pjesë në procedurë (neni 49).

Nga kuptimi kështu i përcaktuar, palët në procedurën administrative radhiten në tri grupe themelore:

a) pala aktive - personi sipas kërkesës së të cilit është ngritur procedura, përkatësisht personi i cili nga organi administrativ kërkon realizimin e një të drejte të caktuar;

b) pala pasive - është personi kundër të cilit zhvillohet procedura, përkatësisht të cilit i përcaktohet detyrimi i caktuar;

(16)

c) pala e rastit - është personi i cili me qëllim të mbrojtjes së të drejtave të veta apo të interesave juridike ka të drejtë të marrë pjesë në procedurën administrative.

Në pikëpamje të numrit të palëve dhe pozitës së tyre, procedura administrative njeh palën në çështjet njëpalëshe, në të cilat merr pjesë vetëm një palë apo më tepër palë (persona) në pozitë të njëjtë. Në qoftë se në procedurën administrative paraqiten më shumë palë me interesa të

kundërta, përkatësisht nga pozita të ndryshme, atëherë është fjala për çështje kontradiktore dhe shumëpalëshe.

Në rastet kur në emër të organit të pushtetit (lokal apo qendror) paraqiten organe të veçanta, rëndom në çështje kontradiktore kundrejt disa personave, atëherë të gjitha këto organe (prokurori

publik, avokati publik dhe organet e tjera të pushtetit lokal dhe qendror) kanë, brenda kufijve të autorizimeve ligjore, të drejta dhe detyrime të palës (paragrafi 1 i nenit 52).

Në procedurën administrative palë mund të jetë çdo person fizik dhe juridik.

Palë në procedurën administrative mund të jenë edhe organet e pushtetit (lokal dhe qendror), njësia afariste e organizatës, qendra e banimit, grupi i personave e të tjerë, që nuk kanë cilësinë e personit fizik, me kusht që të jenë titullarë të të drejtave dhe të detyrimeve për të cilat vendoset në procedurën administrative. Organizata sindikale, gjithashtu, mund të jetë palë, në qoftë se procedura administrative shtrihet në ndonjë të drejtë

598

apo interes juridik të punëtorëve të ndërmarrjes.

Organizatat shoqërore dhe shoqatat e qytetarëve, të cilat, sipas aktit të përgjithshëm, kanë për detyrë të mbrojnë të drejtat dhe interesat e caktuara të anëtarëve të tyre, me pëlqimin e anëtarëve të vet, në emër të tyre mund të parashtrojnë kërkesë që ka të bëjë me të drejta dhe interesa të tilla, si dhe të hyjnë në procedurën e ngritur me të gjitha të drejtat e palës (neni 51).

2.2 Cilësitë e përgjithshme dhe të veçanta të palës

Që një palë e caktuar të mund të marrë pjesë plotësisht në procedurën administrative dhe që në atë procedurë të paraqitet dhe të veprojë si palë, duhet t’i plotësojë këto kushte:

a) të ketë aftësi për të qenë palë (aftësia e palës);

b) të ketë aftësinë e kryerjes së pavarur të veprimeve (aftësia procedurale) dhe

c) të ekzistojë lidhja e caktuar e atij personi me çështjen konkrete administrative - me lëndën e procedurës (legjitimiteti i palës).

Kjo do të thotë se pozitën e palës në procedurën administrative që zhvillohet lidhur me një çështje administrative mund ta ketë vetëm ai person që i plotëson të tria kushtet bashkërisht (kumulativisht) e jo në mënyrë alternative, përkatësisht një nga kushtet e përmendura.

Meqenëse ekzistimi i palës dhe i aftësisë procedurale përcaktohet sipas kritereve të përgjithshme, këto aftësi mund të përfshihen në kuadër të cilësive të përgjithshme të palës.

Përcaktimi i legjitimitetit të palës është një çështje mjaft e vështirë dhe varet nga ekzistimi i raportit të theksuar ndërmjet personit të caktuar dhe çështjes konkrete administrative, për të cilën vendoset në procedurë. Kjo është një cilësi e veçantë e palës që duhet të përcaktohet në çdo procedurë konkrete administrative dhe është e lidhur për personin e caktuar dhe për lëndën e caktuar

administrative. Kjo cilësi e palës nuk mund të përcaktohet çdoherë paraprakisht, kurse ndonjëherë as gjatë procedurës, por vetëm pas përfundimit të saj. Edhe po të ekzistojë dyshimi ndaj

legjitimitetit të palës, një personi të tillë duhet t’i mundësohet pjesëmarrja në procedurë, ndërsa gjatë procedurës hulumtohen dhe përcaktohen kushtet për ekzistimin e tij.

2.3 Aftësia e palës

Aftësia e palës në procedurën administrative i përgjigjet aftësisë juridike, që nënkupton aftësinë që personi i caktuar mund të jetë bartës i të drejtave dhe detyrave të veta. Kjo aftësi e

përgjithshme juridike, parimisht, është e barabartë për tërë fushën juridike, në veçanti për të drejtën civile dhe administrative.

Aftësinë e përgjithshme juridike, po kështu edhe aftësinë e palës në procedurën administrative, e kanë të gjithë personat fizikë dhe juridikë. Kjo do të thotë se kjo aftësi fitohet që nga lindja e vetë personit fizik, përkatësisht që nga themelimi i personit juridik dhe regjistrimi i tij në organin