• No se han encontrado resultados

La creación artística en la educación de las personas con discapacidad intelectual. La autodeterminación

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "La creación artística en la educación de las personas con discapacidad intelectual. La autodeterminación"

Copied!
237
0
0

Texto completo

(1)

La autodeterminación

Mar Morón Velasco

ADVERTIMENT. La consulta d’aquesta tesi queda condicionada a l’acceptació de les següents condicions d'ús: La difusió d’aquesta tesi per mitjà del servei TDX (www.tdx.cat) ha estat autoritzada pels titulars dels drets de propietat intel·lectual únicament per a usos privats emmarcats en activitats d’investigació i docència. No s’autoritza la seva reproducció amb finalitats de lucre ni la seva difusió i posada a disposició des d’un lloc aliè al servei TDX. No s’autoritza la presentació del seu contingut en una finestra o marc aliè a TDX (framing). Aquesta reserva de drets afecta tant al resum de presentació de la tesi com als seus continguts. En la utilització o cita de parts de la tesi és obligat indicar el nom de la persona autora.

ADVERTENCIA. La consulta de esta tesis queda condicionada a la aceptación de las siguientes condiciones de uso: La difusión de esta tesis por medio del servicio TDR (www.tdx.cat) ha sido autorizada por los titulares de los derechos de propiedad intelectual únicamente para usos privados enmarcados en actividades de investigación y docencia. No se autoriza su reproducción con finalidades de lucro ni su difusión y puesta a disposición desde un sitio ajeno al servicio TDR. No se autoriza la presentación de su contenido en una ventana o marco ajeno a TDR (framing). Esta reserva de derechos afecta tanto al resumen de presentación de la tesis como a sus contenidos. En la utilización o cita de partes de la tesis es obligado indicar el nombre de la persona autora.

WARNING. On having consulted this thesis you’re accepting the following use conditions: Spreading this thesis by the TDX (www.tdx.cat) service has been authorized by the titular of the intellectual property rights only for private uses placed in investigation and teaching activities. Reproduction with lucrative aims is not authorized neither its spreading and availability from a site foreign to the TDX service. Introducing its content in a window or frame foreign to the TDX service is not authorized (framing). This rights affect to the presentation summary of the thesis as well as to its contents. In the using or citation of parts of the thesis it’s obliged to indicate the name of the author.

(2)

LA CREACIÓN ARTÍSTICA EN LA EDUCACIÓN DE LAS

PERSONAS CON

DISCAPACIDAD INTELECTUAL

LA AUTODETERMINACIÓN

Tesis doctoral de Mar Morón Velasco

(3)
(4)

21

CAPÍTULO PRIMERO. REFERENTES TEÓRICOS PARA UN PROYECTO EDUCTIVO

(I) MODELOS PEDAGÓGICOS Y PSICOLÓGICOS

Sinopsis capítulo primero

* ) " X _ & 'k " ) ^ W ~ ' " / W ) & /& /#^Š ( ( " (( ( >> w ( ((^'W W" "~("W "W ( / ( "'/ W { (( ( (""~ "" Šw " w ^ w& ((^((>>~ ^(&/""9) "~w& ~ #" „&"W"(

(5)

22

1.1.- EVOLUCION DE LAS CONCEPCIONES SOBRE EDUCACIÓN Y SU INFLUENCIA EN LA PRÁCTICA '=(>H>"(>>~ ~&^( & 3 ~ 9) „ / ")""„ ( " " /&W/ (""^~^ ( ' w "‹ w‹ w w 'W ~ ) " X ~ ~X)=~ "‹ /W Ww) ‹="W )"~) ƒ& /=) ~/((^ ~w^" w" –’—w=ƒ ( W ~  ~ / ~ ( „&" /"~/ ( / ~ supone su estudio.» !N"`;[?;] ~" /)~(^~ ) _!N" `;[k H / = QW/W(Ž~~&(~

(6)

23 ("(>>) ^/" ^ (&( "„ ~~W") )"9–’—(&~() ) W ~ ~ „ W / ~ /=~ " –’— ( „ w‹ ~"Ž 56`[;?]< #=&€W)1?(~ w(W~^"( 9Ž_€W)<<U?8k ^ X / W '2 w ! + , _<<`k ^w(^~( "„ ( ’~&‹~~= ^! W &Ž '<<`?8[ ' _<<`k = ((^ w ~ „ ~ / X _k"~( 7&„((^ w*&"~ (^~("~"&~ /_k" ( 1 Fernando HernándezW˜*((#@@''3@ ?; G "_`]```8k !"'+ < _``k& ) ; _``]k+I_<<<k 2 María Acaso/ '@@''3#%

(7)

24 ((^ ) ~ W W W " /W ( –’—„~/~ WŽ Ac<<`?RU ( "(_& wk ^ ( ( / w 7 ) (^ _k ~ w„~~W" /(=& "Š~)"‹ / / " w 9 "~/ X_<<]k9W 7 _k~(=^" * ) ‹ ( )X'^ ~ ~ W W  &W " *(/) = =X &~"Šw~ ((/W^‹) „ & ~ & && (‹ ( „ /(^~="~„Ž *(%&X<<U?[8 /)~~W ^& ~ " " ( ~ 3(Šw~"

(8)

U /~€/ "‹ ~)K™#3 _<<;k w ~ X ~ ~ & " ( " " ^ " //~W =^~ )  / ( "ƒ"^~„ & ) ~ &( ’Ž 5^%X<<]?R] # ‹( ~ " /(„w7/&9 W & ^(„ "X(„? "W"*„( ?&w&(„ w /(^ " W " & ) & /&(w" & („?/ "w ‹ "/ "" ~ & ( W ~ w ( >> " %*((56!"#$ 3 Victòria Camps/ƒ"^=3'™ @

(9)

; %&'())""7&* +/ Q(( = W & 9))„ ' (("

1.2- MODELOS EDUCATIVOS Y TEORÍAS PSICOLÓGICAS REFERENCIALES

1.2.1- La Escuela Nueva ( ( ((^=9  9 ~ ) " & & ‹ ( „"&~‹("& )‹(&"&&&‹~^)"( ‹~^(/^"&&‹~^" &9Ž $4%())``;?88 Los precursores { U † † Q " † € *)) { /=*&„ / W " w 4 Adolphe Ferrière_57)][``;<k*((*<9 ( ?"9 ) X^^^" = ~"9"‹ }?! `<! ++`;! G `]?0 ``! + 0); + )

5 Lev Nikoláyevich Tolstói_Q]]`<k/W(

"Š"~ = /"=7K/( 5&"%&…(

(10)

[ w " )„ ((^ " " ^ " „ { ƒ w / " ƒ * X " ~ ( " ~ 7 ( ( ( _/ & ( " k ( ( wW ][ ) w " ( " '{ ?  { X ~ ' & ( # & & " W ~ X X )'Ž <<U?; {X Š= /Rousseau6"! &)‹ & & € " ^ )"()„ ƒ))"&" H~W"(~ ^~~9)"W~) W( &(~W /„~^((( & ~ ) X " )W &=/)–’—#W( W""/) W~(Ž Q`[8?[;[[ 6 Jean-Jacques Rousseau_57)[[[]k= /"= ^/H "=( QW ""ƒ7^Š"(Q / ^"*"7 W? y +.

(11)

] *Q9&" ~"7 ^")~/)„ ( ^ W (  " Pestalozzi7[]<K9~w W~w^/ X „ ~ ) 9 ƒ " "„~^( _&k)() ~X„ "7XWWƒ? " 9 ( X W " ") 7 &&w „("&&‹ ~ (" /~„/~W &~~ &~~^ WKWW WW"= =~~ „w~"w ")"^/" ~"" Ž *))`]]?] *)) _`]]k ~ ) / " _^)k! 9‹~~ _k7 w" ‹9~9_Qk (( ~ = 9) & ~ 9 ~ " /) ( " *))

7 Johann Heinrich Pestalozzi_”&7)[R;@((7)][k"(( ~((X7)9 " / 9) Q/ ((^ ( &

(12)

` " X ƒ /) " ^ (~W ~/? *)W ~ 9 w „ " 9" 99„„~ "~&_*))~„„ 9k '=)(„„" „(„ X *WX9 9)w_ k H " 9)"( ~/ #~/~&„ X" H/9 7?/" W„9)W „"( (^ *W() w"„( KW9 š/„ 3„ # ~9~^ ! ~ =  W / = ‹ & &W ( " ( ’Ž *))%&X<<U?`

(13)

8< ((^ *)) & ~ & _"k()9 = "~9 ~"" **))&) "/‹XX9)&( W 9 &)/" „ (9 X9)=7 W"(9) =?W~=( ~""= *)) (( ƒ "(~ ()W9 = *)) ( ~ ( / _ &k ? _^k_) k"W_k

Fröbel, Decroly, Claparède, Freinet, Montessori y las hermanas Agazzi

'`Rw X ~ ~ "7„ ( ")~~ &* ~ ~ " ~ ~^9 ~?

(14)

31 '(_k 7 }„/ „) Q/) „ & ~ wX }((~/~ ~9" ')/ „ 7 w ( ( ? Friedrich Fröbel8((W" …(„9 ~9X"„(_`]`k *„(/w ~)^ 9‹" W /!" 9(X  &"~& X~") "^ / """""(Ž `]` %&WX9WŠ €'~(= ' W ( 9 ("_]8U]U<k7„"9W /"9"W ~ w ^ ( „

8Friedrich Fröbel._}N&'[]7)]U;k(~

({„ /W ?9)^ *))

(15)

32 " 9 " /)W"/( („?/W(~ ("9)"/ ^( ~)W~97 ( ~^9X( ( " ( ( / ( " ~9 X ( ) „)~9&/?) /( ( " ~ „ W ~ &^)€„(9 &^„) * " „^ / ( ~ „ / 9 „( ) " &) " Ovide Decroly9_][›`8k"~X (/H(9"9!" X = ( / ~ = / / /")9~ HX( (9" „ 9Ovide Decroly_Qw@X(][`83@X(k(( "Š ~=(7 %@" (^"~^'(?K "<"< 9 -`<] + G % &`U! L @L`U!@L @O L`[

(16)

33 WX!"? Žwœ( ( (9" _Q"/!N"k !" ( ~ / ~ ( / ~ ) =„/~ ^(!"()~9^ 9 _ w ( k " ( ~ ((/(9~W &(X"~(<"U'W )X" 9 * !" " "W„( "/7(( „/() (9 ~( X!"(^ 7 9) / " " XW~^) 7( X9w~" „(~„()(/ ~()? "w

La obra de Eduard Claparède10 _][8`R<k " (

10Eduard Claparède_57)][8`R<k ("((

(17)

34 5((^ ( ( (~"X 9( *" (^((^‹^#$~ " „ ( _#$`;Uk7(/ †*( { ~ w (^ w ~ & / „^/~=–’—W /=/~( 9 „ „ ) „9~ "(^~9( /„(Ž #$`;U?8]8 9_ {11 _]`;`;;k ((^ 9 "„/ "(( ( w 56 " ~ X ~ X X'w~X/w" )/X~"~ &w"X? w= Ž 7(`[`? _`[8`[`k(X~/)/ ~w "" „ ~ ( (3"W*(^^& ((^ (^ / () *(^ `<; ` / H††Q&"H# 9_ {_]`;`;;k/&7( ?)"(

(18)

8U ( ~ ) " W W )„ 'W)") ~"&~" Xw^(~"" )„W„ ~ „ & )„~^ "w „ " ((^ " ~ „ ~ ( "/ ( wŽ~)„/ w ~)9w "=() w_k~ /"ww } w( ~ w ›# ›"‹ = w " (  " „„'^ () & W) X~)„w 9 X"~ w w / " ( W / 7w „/„"

(19)

8; '&XX " * " „ ? = Ww(?W "&/!~ (Šw " " ^/ ^ " „~""/ / ((^ ( ~ „((/)"9)€ 5(ƒ"'XW " Maria Montessori12 = X ~ = / ( / " & ~ ) „ " ^~ X/ ~ ( w / " " ~ " ( % ~ "]`]#({^w " 9]`]"`<<„9 ^~ '= ~ 9 ~ " ~ ( „ „~& (" %"„X/†H" 7X(_W/ ^k)

12 Maria Montessori_H][<€`Uk/( (^R9"W

(^"3Q%„XH]`; #^*~W3Q '(^"ƒ

(20)

8[ &7X(_ k " X % ( ~ 9 ~ „ w 9~( ~9W % *((^ #= " X =w"=ƒ`<[(#9 7 ) Q 7 ) W W _&( " k (97&)"(~9( / )„*9_k) &""X")X( "%„^#R" U9"'^7 )„9"( ~9(~ X" '(X( (%? 9) importantes. 7 9 799"X 7/ "W &(~ 7=(„w "=" Ž? ^9~9 ~ " / w " / W)

(21)

8]

9 (^_„? w&W(„(„k %W_(„H"7X(k

&Rosa y Carolina Agazzi13 / „^ /

9 „ @ ~ / " / / ~ X ( ( ' 7 X " 9 „ " X  ' / X % " ^( & 9 ~ ~ X ) „ & ' & " ) 7? #9X %(^() K 9?&"w ^() K(^?„("/~ "/ K?X" {( („")"„X ? W?~9"„~9 "„W^) "~&9"„("~

(22)

8`

/9

9?„^=„"^9 ordenar sus cosas y su espacio.

!X())((? 'W‹ 9 ^ ~ ( 9) ( W(„~ 7)~&("? 79W"/&((^„( " /(^ („  " W _) „k/w( " )„ Q&) & ~ ^ / ( ( ~&(~~ w(~(9^" ( 7W/? ? " / objetos. ?w " 8 ?(7( ƒ"

(23)

R< '()) 9 " ( / &(( ""(&( ~9")"( 9"~9""W~9 X9`8<(" (X&/ ( ("&( () X  ~/ )„) " "^9 W/~3X *() WQ~"Ž !N"`;[?;R

La Pedagogía Waldorf. Una educación para la libertad

((^+/(= /

y educador Rudolf Steiner14/ƒ„+/

/9&Ž~ &~/= +/ ^ 9 7 ^=W&W /WwWW"W

14 Rudolf Steiner_'];›`UkWƒ"=ƒ(ƒ7~

9 &w…(J~& Š" =ƒ&=ƒ5&?? < + _]];k" + _]`[k`<R7( 7X'"'#/? "

(24)

41 '=~W „(" X" # ( +/ ~ ~ W " ~ % @( (3€J+Q0„=^? ~w’7 /( ~X"( ’" 9" /~ X"Ž %@(#"QN<<?U; /("(„&"(W !/~/^~9„W / " / " " /„~/)? "( +/ &/ = ("^~9 /9_(9 k" =„~" 9 ~ w( / / 9)~/~( _ ƒ^/„k / „ ( X ^ ! 8R „ ( 9 &‹X(^"~

(25)

42 ^=„/3+/ ( ( / "~( '^ ((^ &" & ""9" "W7/ Ww ! =ƒ 7 & ^ ""(&) ?/9)"X7 9 ~ 9 „ 9 X / ( " ( & ^ " ^ ( " ((^ ~ ") €"^&"<<<WR<^~X+/ ~9)  ~„(W~ &–’—(+//)& ((^Ž #"QN<<?U;

1.2.2.- Escuela Moderna. Ferrer i Guàrdia, las Escuelas Summerhill y la Escuela Paideia

(26)

43

@"~Francesc Ferrer i GuàrdiaU.

' ( ~ „ "%~^ 9 " ‹ „ " / X Š ( " 7 ~ "  ~ –’— * ) &"~(^ () ~ W ~ " " ? ~ 9 & " ((~(–’— W/9„/ ƒ"‹&&‹ ~ ‹&X w9~„ ( Š( & W ~ ~„W&~ " /  &&"–’—~& ‹ " ‹&"/) ~ „ „W ‹ „ & /"~–’— / / ) ^ ~ & Ž 56`[;?]; ((^56(9?)W W~"W wW"(7W 9) &("W„"&Ww

15 Francesc Ferrer i Guàrdia_'@]U``<`@k^"

@]]8^/Q(( K{„9^/„ ^Q)”7w*^ ]];{„ ; @ " &~@`<`<`& ( "5%7{W({ ~^("H(‹"/

(27)

44 w " (W„)„&Ww /() /"& W % 56 ? / / = " ‹ ^ X „/ (W "ƒ~"/X" Ww 9)/~(" XXW(^9 3 /w {„ 9 " 'w " / ()w~)~"~) /) }() % ) Ž / )/&W/=~ /~/ ?„ " 9)%56 = ( " ~ " ~ X " / " " "/ (3 % ~ "w X W 9 & ( ^ (

(28)

RU 9&W ' / " 56X/((^9 W /~" & 56 3 Š W / ()"( 9)(//= „~"/WW %"( ( ( ~ „ % _% 7&k 33 " / / " ~X(/(" & 3 W~&/~ )‹~W‹ ~/W"//)( ~„w?&„ ~7W ?(/ ~ ~(= 9W W ~ " „ )W9)„Ž 56`[;?[< 9 " (>>(/((^ ("(& ( ( ! Paideia `[] %X Š ~ "/"‹(" X9){X

(29)

R; (((ƒ9 primaria. # X " Summerhill/`~XAlexander Sutherland Neill16 _H(k 7 / ~ /~9&(/„ &&~9((^ " ~ „ ~ & „ K " 9 ~( ("~& ~W~ )„ Q " W ^ ( " W ( &)9"~(& " 7& / ( /( (‹ ("wW" „ "w_W" &„(k"(

{X"( Escuela Barbiana de L. Milani17

_H`8`;[k~/ 9W/ W~& ~Š"("wW/( &) ( "(

16 Alexander Sutherland Neill _H(]]8›`[8k(X{„

((^/7& /!/

17 Lorenzo Milani _ `8`;[k " (( @

_X`R`k"/~9( ? 7 & ; 7&9 ; &U ! 8 )

(30)

R[ / " "( *^9&# (~7H( " ("7~ &" w( (( " ~(/ " W/( {&&() () /`]`~(" ""8<^"W8<< ^/ X((^ */‰ZŠ[ >>&}~? %~{~‹‹~:~H‹~ Maslow, Rogers ' wW~ /„( #~~( „ " /& 9 ;< ( _ „ %JJ"K"(J"k&X~}"‚ )(/ "

Para Jerome Bruner18)„ "

(_"~k"/ )„š(= "() w" WW/ "~(w)"

18 Jerome Bruner,_NJ`U`]]k ((7*(^3€

`;</##(3H(^(} ?K < +_`[k+& " _`]Rk G_`];k

(31)

R] /)^("/ @=)„ / ~X ()^ )„" }X^?^() /„ )" / ~ =~ ~" (XW/9) )„„ž(_+@"Q`[;k?9 " ( ( " " ~ &""(^ @_`]]k&(W " 9 "@&/*(/ w w (~ ~ ((~ ( * ^~/( _„ („k Ivan Illich19 W ~ / /"(/ 7 W 7 !) _`[k "^ "^H& /)„" 19 Ivan Illich_K`;<<k^„^W" ^(7//^ /"„„")(^ ( ~"„

(32)

R` "Š/ Makárenko20 ( `< ( „#()~ ~ / ? = ( ^ w( " " %JWJ" ~„„( " 7( %JWJ / " ^‹ (( W ~ & ( " )" ) / %JWJ~"() ~ & ~=&" ("&(‹"„Ww( W~=w(W ( ""~9&)/ W/) P. Freire21 )Ž~(  Ž X /^ "~^"„/ )w " " ~

20 Antón Semiónovich Makárenko _3 ]]]`8`k (( `<U ) „ /#/^~ == ="^"&{/ /&X/(#5J

; "+"&#5J

21 Paulo Freire_@`k/ )"&5! ``w~/

"~"=ƒ"(^ („`R;!! "#7 7*{„~ Xw~ (^ ?

(33)

U< (" ~ " %  Ž W( )Ž ( ( ( ! " ~~X W((W Ž~XW ~" Šw„‹"~" ~_*``<k W/ Šw W & W ^  = 9W ~ ^  Ž  )Ž& "}& "Šw & ~ ~/ ~"W &)W W(( ( ~ ~ ( " X Ž_``<?88k Piaget22 / w & ~ ( (" ((^_(^ (Xk~ (W(W~ ^~*(=~ () ~(„"(X" X ƒ"X 22 Jean Piaget_7)]`;5`]<k (w= / (7"@(^ 3&Ÿ{„3”&„*(^7 W*/*H(#H_#H (k'/@##H(^5X5"( &7(^/" ^(

(34)

U " X~~ w*(X(X ( „ ( ~ W & " = & W"= " (/)(~ *(( 9"~"/(" " Vygotsky23 = ~ " („  „ "" (K"(J"”!* w~ ^ w9" ~"~9^(" 9W ~ K"(" / ( / ^~ ) „ " / " ("( ( W › ( " / " W „ ~ & € & " ) = ( "() ( "=(( "^ K"(J"_``]k=(w" / Ž"(X(Ž(/

23 Lev Semiónovich Vygosky _@ Q ]`;›`8Rk ( / 7 " &9("{„‹X(^" (H *( (‹X€'#( "/ H*( ((^9 /{„ 97Šw (^"((^?;"<; "+"&!L "+ W 9+" +"&! "< ;"< y su obra más importante es ; " _`8Rk

(35)

U ?"W* ( _ k " X ( _ 9k " ( ("/ / ( _ W›^ ( Šw k ( & ) &" ~ / ~ 9  Ž ~ " W K"(J („? " /) " / " ( #~) Š„ w w„ )"/ W(w ^~) ~w_„(„ 9 )k / („_(„9/ k(„(X~ / „ ^ „ " ~ ) / aspecto abstracto. K"(J" X ^ „( % 9 (= „ ^ ^ / ( _K"(J" ``]k / ~ W 9 ~ W " ~ / ^= & * ( /( (( 'W „(9~^("X~& (

(36)

U8 Maslow24 ^ ( †~^ ^ &~W~? W (" 8= "/ R U') ) (  X=Ž‹ ) Ž Ž Ž/~X=/& /)W„~^~ W &/& / W /) ( „~^~/)(„& „„~^'~(W (‹^ ) ~X~ %N X / W ~ ) &"/)? ) ( " ( / " ) „ " ~) /) ="~(=# ) ( (^ " " w 'Š(( )" 24 Abraham Maslow _Q`<]#/`[<k ("#"#(J_##k 7(^*„€"€N/w^ (7(^3+! {&J3#'/'&…€" (5"/…5_~) k{„ /(^&^

(37)

UR Rogers25 ( " / " & # ~ ( & ~ Q( ~ ~)W w & ~ " ^ " ( ^ XW(~ )'~)~ W~W~)  ~ W / )W/~ w("( }^?'w _ w"k w=)(^w"7 "W"W3 /W()) &XX &„„ Q("(J /&~^^ ("(((>>^W" ^?#…(7&žKK#„ '"€NJ{XWw( ( 7 ( ^ ? „=W=( H/*H7'" /Q((~& /^"~&w&

25 Carl Rogers_#&(`<#/`][k"(

"W^( &(! 9(^ 7(^^`8)„^/ > 0 ; 0

_7Q&* #9k^^" X}QJ~(^ ? "; &? .

(38)

UU WW(/7 ( (=( "~(" X^ ( W W ~ = / w & w& 8 & [ $' / *H7' _*( H 'k ) }() # " ! _}#!k ~ = W w " = X_ X W"k(_ W W~9^}#!k '~&_K „ "<<<kw/w =~~W/_ &„&Wk" _  Š ( k ~ Š^ ~=X &w^ (Ww~9=&& W&~^_W~&k"~ w 7)&_J<<Uk~ =X((~?

(39)

U; 7"~ _"/"k'^ &"``[¡U];8]=9)W #& /= 7&)(( 7 ) = )„ W _&"*‹"W *"7k €" _ <¡ (k"/ ( (/_~ X )(( (k /w _ W " =^k" W" 'w""" X #=X~w ( ( ~ ~ ~WX)~ ~ " ( = „~/ *&~/"~ (? &w"^)^X= (`RU~~ w 7 ^ ~ J Q(( (&^"9‚

(40)

U[ ^ ^ " ^ ~ X „~&(&^ ' ^~("( ~&^Ž %())``;?< !wLoris Malaguzzi26"(( ? $' "~)„ 9"9"(~ X Q(((~H /w"~&" " )X%^%" &'()) %()) / ( ( / Q(( `;U()w „/~( /) ^ " { X =(&&~ ( (" / / (( (W ?Q*))@$"!N" "#&(*# !"5+#X%JWJJ*(+& K"(J"@@/%NQ("€NJW 26 Loris Malaguzzi _H `<``Rk *(( / / Q(( ()„`R;%())((^ ! ""< X '(%())=*#H7 "/ "3w%())/ 9Q~(`U]`;;'9 `;<w~%())()#%X **( ("Q((""#(%()) Ww(( (^( ( # K) W ( / "„(&"() "^7/*(@…*# !N"K"(J*^ "5*%"% ``=) (5}()~X ( &/)" / „*("/

(41)

U] 9]<?#5…(7&ž…""((^ ^„_@%*((KKk" _'k'*@& )@NJ"+(%('&"5&' "^/Q(( ^")&)w^&? ’/"^ ( = ~^ W’Ž %())``;?8 /„ ""< + ~~„w(9&& " = " & / * " / ~ 9 " ( " &^ 9 ((^ „ W((^ W&")/ „7_"9 /k 3=((^ /)9 X~(9" &&("~" / () „ ~9 ( ~ = " ( / " " ( ()")„~9&w

(42)

U` ~(/~9(" " „ & " ( ( )„ " Šw ~9"/7& " ~  ( " ( ~ ("/ ’ / ~ " W " &" "&" X/("&" (&W "&""~~ ("&" (¢//Ž %())``;?8 / "" _ k ~ ( & " ‹ & 9 " w w w"7(„ w "/ („(W=W(„ " ) (^ _%()) ``;k „ „ " & " 9 " / „ „ (= " ( " 9 * " # ~ ( Š ( " „ W X 7~ (& ( " / ~ " /X 9 !& " " 'W_(~*(K"(J""k(„(=

(43)

;< ) "( (^/W 9„)" (~(((" ~(97"w ("X‹w ~("X( ~ " & w "~~9/)‹& )„ que pretende.  & ( „ " „"W~^7^ „ & 9) )„ ^ & " 9 ^ =& " (^ ( editores.» %())``;?;; * ~ & =) " ( "9"9& }^/Q((X~ ")7( „(" 9~"W~wX XWX~X 9'^ X)~"= "/ „}„^ "X„" ~(= 9"~)/" )„

(44)

;

+= ' '&

3)„"

@ 3)~ (

&^ ) ^ ``< Gerhard Preiss27 ((^

("?W  )„ & ~ w ^ " )„ ( ( & W^ ( &W" "/ &Ž *``;?8 = ~ " „ W (?9 7(+&ž_<<k&)(WW ~&"&=w(? '~~X ~~79ƒXw / neurotransmisor dopamina. # / )„ ) W w )„ ^ " ( W W(_~)W^)/)„ k7~& ~)„( "W 27 Gerhard PreissWWWW3( '

(45)

; 89/)„ #W›& „„'( Ž~ "}~ R )„ X ( " 9 „ " WW (()„XŠ"Xw'WW (~9W( "„ U3=)„*  9 W //~(_ („k '~ & (( ^ / ) w = " ~ W / ( ( ( " ~ ( '^ „ }#! ~ (^ & ((^ " = (( " ( " ( ~ / W / * W(&=&)( " w (( " ( ~ & ) ^"%" 9 ;< ( >> ^ ^ = w ( ' ^^w/" ( " &w(w

(46)

;8

Síntesis capítulo primero

%& ~ " =ƒ^((>>* "( ^" W ~ / / = " 9 X / X~ & / " „ " ( (  W ( _ ^k *^(((" % ((")„&" w( ( !w~"/ "~^()(? &) " / ( / X/ 9 ~ ~ "(" &9w("„ ^ )„wXw ")~( X " ( 9 " ~/"

(47)

;R (= w "w" / W " comunitarios. =)() ~" ~(„ w ( (=

(48)

65

CAPÍTULO SEGUNDO. REFERENTES TEÓRICOS PARA UN PROYECTO EDUCATIVO

(II) MODELOS DE EDUCACIÓN ARTÍSTICA

Sinopsis capítulo segundo

^W '"& = ( ( / " / = "^~&w& '&(=( ~/^(& " ) ?/Y[&\]\]\ ("#' !H"‚^~~=ƒ"~-)~) „ '^~X)„ XH"~w "W _-k""'~ /1. {X) ('?= /"-((~("Šw ‚W&( "W' !X)w ~(='"/ "X(€)'w~ / 37#} ( 1~=X7 ~Š~ („ "

(49)

66 '~= &"„( / () (/) " "* - &"~&-~ (&) "

& & W & ~ / ~~/) „(>>„ "')/ ‹&" ~&(>>~'(" W( " / ^~9))„" (W "# 9~9„ww-WX(~ (W= / " W 9„~&7~"& ~(‡~X&~X"" 9ˆŽ †2``8?] 3W^~ W '‹~W&"(

2 Roser Juanola i Argemí// D ;D# X ^

(50)

67 €€'^&&X~'&-"~& )~&w"(~! „(& )-„„XX„W w ‹ )(„‹/~W" ~)) * (('^ ~W"Ww * Šw " & ' " ( " w ( ^( " Š_k/X ( ( ( € & " ' H W/w) & "^ 9) / X & ~ „" !(&"^(( X" ( "/ /~ ^") "&~W= " _'<<`k (_'<<`k ’~"„/-(€&„ " –’— ~/9 ›&((" ("~)"!" -)~ –’— / ~

(51)

;] ()„^"X)„ / ~ =‹ X  ^ -( ~" ^/ "~ )W"?~9 ^Ž #&J"8<<`?RU` %& (@W~ ~W&- '"&"„/- Š„~"-'9)#~ " „Šw^" ‹ /(^ ^ ' ~~-""(~^ !& &( -" )W ( #HN_<<k^X-W"  w ~ &(9) &/W w/"/X„ / "W X–’—7#37#}& *( '"#}()

3 Avram Noam Chomsky _= 33 `]k =( W (¢^ ( >> (¢= /" /^"/ X(¢^H{ (%&_%H{k!„^(¢^

"(7=^~£?! '

= & 7 X_<<;k0) #

(52)

;` 7 w#H {/ _``;k# H 7( >>H(†~!„37#}/-"/ W"^ " Ž HNR<<?U /…HN) 37#}_<<k G( ~" ? L?"( '(„X ?/X9- W^^-("" " )„ / XWX- /))((-WX" („" 9 ~/ ~(&^"Š"W "~ (" ?'WW" &W HN_<<k =~„9W-„~W" ""&W= 4 Kaori Iwai_† k! 'H#7#37#}*^ „*( 3*^>HHH_k*^ >0F _33k" š&X _k

(53)

[< " ?(-W~'"( )~-')&„ Š) ( ( ~ ~ ƒ ( ~=W ("X(@' " ?(HN_<<k(~- ("W-{X~ "W„=( K"~'- „9"W-X"' /)(w~/& "&W~=-)„w(""" W / 7 W)WX~9)& =) (=- "(""/ wŽ HN<<?8] 7( _<<Uk w „= '? ( „= w)^w_"-k/„")'„ "( "/( ~›"/X~^9) ~^( ^'^(="-›„"w ")„ /)" & ~ ' w ’Ž <<U?8

(54)

71 „= w(' 7=~&"~/ ~~w WX/')&^ w w~^„ (7=~'& ") -/( („{9)^ & /)=/ w #~=)- " & „W&"/!-~) && #)~(9¤¥ (~&(/Ž N/<<U?R 3„= w=~"~ „(X"~ )9)&* „= /(' ( (_<<Uk  ( ( _<<Uk w „= ''" ~ ' ~ w " ~ /!&~' "w&"~ W

(55)

72 ^"^^=‹' / ~W/ Langer5_<<Uk(/WW '=~wWX (? X=" ("W ( & W W " " " *X^ / ('(9~'^ ~ / /'"^ "*'( 3/w~X" ( "~w&Ž (<<U?;; wW" &~(? X/  X /^ " 9 &„W("( /W9"W-(""„Ž <<U?< }~„= '!N"_<<Uk

5 Susanne K. Langer_33]`U`]Uk= /(##

` %f3) "~

( = =^") ~)& ( 7(9_" k(_ (="(=k"^_&k

(56)

[8 *X'/w~=‹~"~( X~W‹~~ (=w‹"~ / '"~&)-"(=" " ^ 9 ( " ! / & ~ ^=* X'~?"( €€Ž !N"<<U?U '(~("!N"{ &(#& &"W~XX- )'!&^~{'(&-~ 7 w X 9'W~)W(/ (_<<Uk7~/ W'" ~„(/W W(/^€'~„ /'~„)~)WW ~X„&9) (!N"" 'W ' "~ w ~"/ "-W( "W„=' ^'WX'&W ~ "(

(57)

[R

X_~ 9))„kw -w(^) /"^'

2.2.- RECORRIDO HISTÓRICO DE LA EDUCACIÓN ARTÍSTICA: MODELOS Y TEORÍAS

'/ (& "~ (^7(w-Š_<<k3& &(/X& ’ _& k„ ~ = ( –’— / ~ 9 & "~ ~9)%& ~Š"^ Ž Š<<?U

2.2.1.- De la época clásica a la Edad Moderna

€'}wŠ_<<k(5 #W"(= /* "' -X(~ ^ƒ~/-*'X X~)9)‹~~ (^=/ &„

(58)

75 '&RU<#( "-„ ƒX"!&Š„~ ( "  ( /) " ( ~^%W( =~„ )(^ X '^~ & (¢^(~„ /)"„ Xw7 "* ~/ ^=~* !/ (~ /X (/ (. ~ * ~ X ( w W „&~^ X~&(X (~&@"& " * ( = ~ X ) / „5*(!/ ( X9~&^""~ &"~~ ==''W* ~ 9"~X =// /"9/ ~( X&~) ** (=(~w "~*W ~ ~

(59)

76 " ' ' /* "( '" *= /w(/~ )~ X~~-„X~„ &( *' *) ' * ~W( (#'(=W )"(^&WW ?X~"/ X/'? ' ~~-(W"~(( &( X^„?( "^Ž Š<<?8; ' ~"^-7;L=("w X ~~/"= " w;< w-~"(W( / '/' ( 9)?„(W"„

(60)

77 X=(# &U<#" /((7(= &&")W-W" &/€XH ' "/~* )W/ 7 ("(&"" educación. {/"~("W-QHQ} €9R<#~= R[;#š/&~)&&9='(¢ ")%{^Q" ~)7 " () /&"= &H(# (({9) periodo de decadencia. W  ~ ' %'^ "-"W"( „ WH(X&W "'((=~ W €(>H/)~&^/ W)w/"-)"„W/W"(? (&(~(

(61)

[] „"~ " '(- ~W/"~(&-~/~( # ~)W/X=~ 9))X "„)( w W( ( „~'( X Q (= @'"^ (" &~ W'(¢&/-~ " W=„ ~W ( )~^"*) X & ~Š„~'-(¢W "Xw&/-& "^& ( w & 'W /?~ X" " Ž Š<<?U {Š„9)&? 3 & ( ""

(62)

[` =(& 3& W@ 8() " ~" W)=)Ž Š<<?U8 Q& X'/ -=X „!K&~- W))X / &~ / (( &~X ()-~W„ ~&"((W~ H(%(¦()~ {Xw=(%(¦( Ww "( ("(' w&="X( &&~&" ^" W'~~/ ' ^ / " " ( ( ="~

(63)

]< „~&X "^'"W( ///Giorgio Vasari6 _HUU[RkU;/ "„ #H%(¦() ""( H(("(-=Q^) "-(>KHHX9)&( ^*(=~ ="( "‹'*" /;R]'(^~ '#/(/H(# ~' Š^")&^ #{(>KH(/)= "H( /&" "#('('W-"// „/~„ 7 ( (^ ^ "W/( (~ "W^( ) 3~Ww ' W~?/ šWX9)& =(>KHH&=(>H>

6 Giorgio Vasari_'))U›U[Rk~"H(ƒ

XX""(I # "UR›UU<%(¦(~XŠ"

(64)

] ! >H???~ & ? ? $'' N ( >KHHH ~> ? "{W'~&^(>HHH"~=ƒ' &^X&^(>KHHH(( „"!"= (") & & '/(X-/~() (>KHHH~" ") ')"#"H( (>KHHH)„" „"9{X(-('/*=(>KHHH ~ / Q H(&^/W(-_~w "/k" (Q („ 7^„"&= W~~„-='^((W Q []`=~^

(65)

] H ?~ /)"„X="X-( /)"„X="X-(7 ()/ =" W @'^ & = ( >KHHH ( >H> /" ^=) ~7-"( 7(X(( ( ( * ‡ /9)ˆ‡)„ˆ( '(Q ~=(>KHHHQ"^('"Q3 -H "#=? W~'~ ?  "/W ^(3 ^/) W / 3 3(/ / W /"// y cerrada. ^/Q ~

(66)

]8 „ ( - X"(!~Q-")"& "^W? "WX X(„ "/"W/-"H (>KHHH&XW /^"W~~ ~&(H( " "7(_H k=-"( "_k{X" &/W ~"W ) )( ~ ( ‹' /& ~w

2.2.3.- Siglo XIX. Los precursores de la escuela progresista

()(-'((>KHHH&()( "(>H>~) ) ')(= '^'&

(67)

')(>H>^-]R 9X~) )(W" ‹/ W" (( ( ^/ "?„5-"X];<%Q "7"~K5(&"{ #/%"Q5%'( " W w „ / 3~ "X' X (~„ "„ ~^ ~(/~ …7&"5& 5@9/9'/ 9)@'('-„("9/ 9 33]<[/ !%&^ ( & (>H>];]W@'w7 }w/#(" @@''

(68)

]U ][R/@ /'?? ) X(>H>"& &W(~„X( ^ !(("("9&X-/ & X ' =( *)) _^ k~ 9HŠ QX9) 9#(~5~-)„*))~/)„&& ~(( /"((^Š„-^=ƒ(>KHHH~) „")/ *))W~9„ /"~ ( ( H(Walter Smith7X„/)( ? / „ (-= "„( "( ! „ ^ &^

7 Walter Smith _H( ]U` wk / > p " > ! _H(k (][33@!9( '%&/"' @'%&!7&Š"/-9)~„(33/ //

(69)

]; ((ƒ&W"9 ( & W„~„(" )" ~ /W&Ž Š<<?U8 '/)"(7&„ (& ^&^&~^" &9) )~) '?( '((>H>WŠ"^" W W )X&=ƒ-W()W"' 9)/ ()„) 7)&/ X ?//( "/ 3 Š„ ^ W " / (~"((-?(X)(( ("" / (>KHHH^W"/ Q-"~(„" w "w( W"w %)5Q= w "{X

(70)

^"~"Ž(„-][ " ) QX ~ &&) (/"X )"'^)// (= ~~WW ^ (H(!&-"„?&&~ &&~X„)( 9)*& "( „// &9 /(ƒX]R<ŠWw^ '€];</(ƒ&X W(~

2.2.4.- Principios del siglo XX

=(>H>">>X]`<"*5 %'w((~ ( ~9)(9) „"=// W'" 9"^/=&)~& ^ ( 9) / ( W " (

(71)

]] 9`<w9)? q&~W^>qW ~~9 W("~ ((? " )‹„ ‹^"‹„"-( ‹""9 '^(>>*-K( '^ ? /"w~7- &"-'„ „"w `;”&~)W- '&?^(-/ ^"^7="/ "/7))~XX7 "„)(^7/w(W" ^~/'"~-„?W/ (~"-" #€'_% <<UkW~' ~€~XŽ ~(_^ k~(~^ W " #John Dewey] por sus ideas

8 John Dewey_33]U``Uk= /

("((Š€((~-) (X" (" ^("((Š€((~-)„" „&")Q)…]]R3#&( ^)X '= " ^"W

(72)

]` ("'"+" *J ’)~)H -^(†&!N"’Ž #&J"<<U?R; # w ( ( ='7(!N" w~X= ~w #) ~ w " "( ^! !N"/~W"^ ( ("*(^ !N" W " ^" w!N" ~(^""&)-( ~(^""&)-( ~ // # !N" 3 #&( /" /"/ -X9)X)„ " 7(?  w W ^ " ~ " ~ W

(73)

-`< &~)„( ‹~)„ )‹ " ~ 9) /)"X=" Š=(Ž !N"Š<<?U ]`;X-"/?…&#%"&N"'#N" "/97 (""/ " w!N"w-(? ‡# '~(" w9ˆ‡€ ~(w/ /)" & " ~wX /ˆ ‡€~X /-)„""„( ˆ 8‡# " (w „ "9~wˆ !N" ~ ( " W () W ~ ( /9(~W( %"&N"N('~/ ? 9&"()-/@„(^w )W" "(="Ž %"&N"NŠ<<?U8

(74)

` *!N"'? 3~w(/ " ~X/"W(=7(=~ ~W&"X( "?'Ž !N"_Š<<?U8k *!N"'"~ ~w'((„=' &? ‰'&")&&/'&X &("Ž !N"<<]`8R§ ?8<;

}(33Francis Wayland

Par-ker`~~ &?ƒ ")„„ ~9„*J& *7)"€'^X*))Q" †&&€'( !"}&][8 W=-‰"%& *J^W ")„@„ / "9(„"((ƒ9 {"X"(-=)*J

9 Francis Wayland Parker_H(33]8[`<k/"„X

3 ][U#&(~ ("/ /7 ; ""<_]`Rk((^ ~(*J ~& "'=~X

(75)

` "/~~~() ~"„ *9 ~~ ~(=~^ w/"9w~ ~& "w X * & " *J( "w~ w W w ()„" ^*J~9 ~9))( (=)/!&&*J9„ /w w?„" /w '^ = *J / (= 2.2.5.- Período de entreguerras (1918-1939) ^(X^ "^-W) ) ~&&( X"w-

(76)

~^-`8 ( (X='" w('(>> /)*w„'w *W~/~ X ~~) '-"„"„(~~ (X*(w X/( 7 3 W K" …J" (W / †')#w 'w ? ^"W-^?&w~ _7(&„X&w-~X_ („XW(„ wk &w~ (_"~& "X= " X"~ –’—€~~" /W(/’Ž …J"``?[; 5 ~ ) W * _k"_k 7 }7 _…J"!¢&(<<Uk

(77)

`R ``/@&_# k +'7" /9)(/ X(^/7 ^ ^W-"==9)'" 99"~ !X*5%/ =-X" "=!„ &"„„&"-"^~&^Q%&„ "WX-7~&^ / "^ w ~ #^? }„?) !&& #?X!"X &X""w W~/?W(€' „) -=( ^ ? (!^& ~~)(-()Ž '<<`?` ' ^ w ~ ' ()<~ 10H('H(„"W?*8(#" /)*/)(^9_‡-( &//„ ˆk/)*/)(^9_‡-( (W"(&"(_

(78)

`U '_<<`kWWWW-_W k~ („ ~w9 `` (!X&" Š~'? = (X( &"((~/-( =XŠ 9)^X( )" ( ( w~(Xw W& ' X w  W ^()/ X /' ~" )"XW9)W w =~&"~ „w")/-X„"'w w /W (X X &k=W ‡! W~^(„"Wˆ

(79)

`; (^/?/ "~&&')"(~ 9-Xw~(" ((^w ~33 w #Franz Cizek11((^ ~9"~(~^-#)J /X~9"~(~^-#)J Q"~~Š~#)J (^#~X ~"^/(X~&„W /)'(&XX^(" X=~&"w X`<"`R</ X w Marion Richardson12%((# #"Victor D’Amico8 "=ƒ9)-(#)J{=~9 w"~w )X/ 9)~/ "){X=

11 Franz Cizek_K];U`R;k('@@''K%

(~9"> ' ` 7~ "/Š " 5 … ( #J ( „ " „ W/"9W" 'w / 12 Marion Richardson_H(]``R;kW" %'"}=@(&`U`;(„ 9)„ "~ „{X9W`8</" / 13 Victor D’Amico _33J`[<<`k@@''†/-`;`R]"X93#_`8RRk3J_`;U[k "> " _`;`k'" %' %W8<9`8[/ 5^„ %'% ~/"(w„'X-"!œ')''X

(80)

`[ ~9 ~/ "&Š"(w %wW„(( /?

Margaret NaumburgR/+`UJ„

#15 " W (^(^" W9)„~X-"=~)„X ~/)/&)&„" ‹"„~( '^ / 9„X w ""=~w (~KJN/^= 9R<„("# "WX

14 Margaret Naumburg_33]`<kQ)(†&!N"#

Q) (^(^" ƒ#„X X & 9 `R (H/‰^~9/-Xw W")„/~ 9)^) ~Š"„/ †("€"7J7{X=ƒ-(^"79~ („ "(=)& /~&W"W

15 Florence Cane_33]]›`Uk~&9

„9/ ""&(( ! X~ ~/ `UŠ=ƒ5(5„ž?^=-)„"" #(#~9) (& "9X„(„"~

(81)

`] }/~(#)Jw K !œ'_33`[k~ ~'9& ' 9) X ) "('W!œ'9 ~( ~W~ producto creado. #/_#)J(#"!œ'k^Q& XŠ"9^= *&~/-9~9Š" / La corriente reconstruccionista }~Š"'X *( - =/(&-/)~"~&W ~)/) !N"w~~& -"#&w 'w""~wX-(W~ /w ‹X/" '(= „( ()/X/" (&€ -&^( (" Ww ‹"~"(

(82)

~(^9)-`` W' ^wX ((~' ~")„-=' )~)^ X~w& w 5 ! * & ~~ (9 '^'(( (7 /~/ €((ƒ („W" &w="„/ ()9)")„ /~'( "~X~Ww"(= ~XW~(" w'^'w " 9 / Leon de Winslow? " >;"_`8`k ~( "' +N/w = " ~ / ((W^(('W ~'„9~ ^+N~/ ("X-"("‹X W(w (

(83)

-<< w " €^X+N*((?(' ~ ("^ /&/W^( //W„„" "w^X~„~ƒ( €9)(„~ ('&("„'&-!(„w & + +&¨ / ' 3 #&( `` ~ ^ ' ( (^? „ w (W=‹ 9 w ‹ w " w ')`8@& ~((337(=7(5 %(@&&Š"^/

2.2.6.- La Segunda Guerra Mundial (1939-1945). La postguerra.

La corriente expresionista 7( 5 % _`8``RUk " X?RU933"3Q77W- 'X?RU933"3Q77W-JW( )"*^#^&" ^_&"/( k"-)X

(84)

< '7(K(? /w^/WŠ-( Š""Š„"^ ?(‹) " '(33" "'„" # w @ ! " ) 5X " _<<k _& k Xw „ X/ ( W-W(W#"&~= &&w"= _„(^k/X( ~&"&^( ~^)W"()Ww "_„w (k 7"" XQ'^„ -"/WX"w "w 16(339R<_`R`R[k7 ^(~w(w WX Xw ^? ` wq & Q#/-^9`U^€Q()X 16~~ ?†J*J _33``U;k+…(_€`<R``[k@N_`<U`[<k'&5J"_' `<R`R]k)…_`<`;k%J{"_]`<`[;k%JQ&J_`<8`[<kQ%&N_`U ``k€€/_]]<`;;k€J&_`]k†%&

(85)

< (Ž_ k=„/~"^-? #~w^ /~Q-~#XX–’— „ " w ‹ Š„ (^"/)–’—„-""W~wŽ *J(<<8?8 %"Š w ' ^ " W "(~^33" & W ( ^ J ) „ ( w}^"~WŠ w ? „"~/ ((„=( 7) &? &&’’{X( 87w "„"„ -W~W) ~"() H( ()„ R 7 /) W ~ ‹ ) ) ( w (/)" &"^" "w / ? / ^ _Šk"/~w^-"^~/~

(86)

<8 w&"~ w"&) "X(^"^ (=„" ' 9 U< ( & "X9)("^ &9)W*=~9)(-„*W( " (/~„"~ ~9~"w En 7 17_`[kViktor Lowenfeld] -/'3*„~ & ~~( ""Šw# ~ (( / ~&X/-ƒ" (7(_<<UkN/" 9"'&^~)& &~" '^N/=='ƒ"-„ w "„w ~&&^^ (#)J%Q&%((##" 17 7 KJN/`R[!X`;< /"+@ 18 Viktor Lowenfeld_)'`<8›`;<k'"*(^#)#)J{„ H(N/( ="Šw-#''`8]& H("W33K!©' %}%'(X ^'!9(N/*(^ H€K(`RU'3*"

(87)

<R K!œ'‹`RU"`;<33 N//^^ '^~w " 97'w != N/=~ww /)" 9( "("^ '(„Ž N/"`[?[ w //=) ~^ 9(~-"*N/„'^X wX = W~9 )/W""~~w ~X= &("9 *N/ „/ 9?(_R9k)-w ‹~W_R[9k ‹ ~W_[`9k /‹"_ `9k) #N/ 7 WŠ"'(>>

(88)

<U  9 W " / ~ ) W^"~~ " / 9) ' w = " ~ Ž N/"`[? #N/`R[' '_`''k() / ( / ! ' ' 33 ' ( /()"/ ' }~N/w 9 es Herbert Read`{"% (Q_`]k -+ =/ * ~/ "  = ~ ( ~^ w ? ~ & ( ~ ‹ ( ~ –’— W  " ( ( ~ ( W –’— ( w " & = € –’—=( /~ & ) ^ ((W(Ž Q`]?8 '((!N"%@J 9)N/( „9-~"(N/ ^@J

19 Herbert Edward Read_H(]`8`;]k= /^~"^"

? _`8Rk+ _`R8kXf _`Uk _`;]k

(89)

<; ^€ Xªw œ(~ w "&„X w %"'& w " Ww ~„( w "&~) ~9~W/Ž N/"`[?8 Barkan<_Š<<k~='w ~97 X0`UU/w )„~ ^(9)~) (^"@J( 9XW7(X-"~9) !@'_ k~ &"W~

}~N/ June King McFee21_Š<<k

" ^N/ w (~=w-&' X ( ^ N/ % 20 Manuel Barkan_33`8`[<k9 ~9) &"^` " ? " &F `8< )„WW-"^ )) /('"„/ W'L _`;<k /"97„ =( 9X &"( Š„()~Xw(^ *~ /

21 June King Mc Fee/"!

'3}-(Q(W=/9/ " %9)9#^ (^(^(^"9 7(^)„„" ~&(

(90)

<[ 7 ~& X %Ww~ w"~ 9)/ }wElliot Eisner22^( ~'^9 9w"/X= "^^=7 +,_<<U‹§`[k/)) X" 9)'(~@J " ww 9~^9 )~'&= W (~' „"(^&/ X" ! _ & !@'k 7 9) W " W -? ^ € ' " X „ _'k"/ = " ^()X-22 Elliot Eisner/X'" 37/7( '/"( 3#&(`;<**"…(37/~ =W9)")„?= (~ '„ "(^&/X" * -„""7(/"/9) €()/? / `U > "$ >0?".

(91)

<] ^=( "(~&X / 9? ( -'~=( =9) "^"€' XW_)7Jk~ „("(^33~`U[ ^/~ (/^ "W3)W(X‹„(-w " &^ ^ (" "-(^5^ /(3 "&^(N/'^=' ~=WW‹" ( †*5/8_]`[`][k~^((X _W/ ^k5/_`];k=~ (( //-!@' (@_^-23^(5/^((&7 &( _K^k(^„-( _K^k(^„-(X_K^k(^„-( /"/ / "(

(92)

<`

k ^"~^ /97'(=~ &"~9"~9

†`]: ]‘R funda un centro donde se ofrecen una serie de

W'("9'-/~W(+!N5~ 9w '_!@'!@'k7 !@'w"(~ &~&)9-/~(W ^"€'‹"X *_<<UkX &&X XX(=*= '~X ^& " * W~"(X ") !`]RX!@'W/ ''`]R"`]]Š„X&" ) W / # 5" & ( ( !@'"&=/3/5" W~('(`][„ " +@w) ~9)("~/ w~"( ~&^ 8  : ]‘ _% % ]` ›`[;k " / 9^ zAw; z? W"; z7 /<<;" (¢^'(#/

(93)

< W~( ( "~' "„) H(~&X&"~!@'^-~X"w9) Š„~( W?

2.2.7.- Años 60: La educación a través de las artes

!X~Š" " X? # 3Q77 ~ (^33"Ž~8§(‹ 33(K‹W(Ž 3Q77"33~(&`;`‹`;8 †&…"~‹"5 @9‹#&9`;`((‹ #&% Ž)/ ^‹† (( ‹"€"-(33"~w~ W" XW-?~"X ""/&& ^ "" {X "((" (~Š

(94)

111 ?†@HH&*%JJJ *(K"(J"%N"Q(_^k 7(/'" (? X W(„7 w~ "~^~ / ( *( ' " € }= 33 " …&"@„(~ / 9 (X^~( 9)(`;]/ para profesores con este propósito.

') X9-(^? 7)9( 7&"-( w/ ~-9)3„~ ( 7„=„„(9‹ 9)^-"X‹ ()(( X9

(95)

(„-112 /"~ W=W~^( &^ !! *"”_&€*”k„(( 5 €( &X ~&)„9"(-)`;[ "„&)„ "^&^"= (( W(^" =ƒ "W^ "& (&^"= '^(( " -(&")„" 7/ ~/^ /"w " ” / = / 525 " ( X & ``[5~)„(-3~=(" 5" ~&W"/-€w"^w ~ ~& ( 25 Nelson Goodman_33`<;``]k= /73€`]"- =ƒ`R{(^@"("7-= =ƒ`R{(^@"("7-=&W" ((^"X'(? ! " =9+ < <_`[;k‹7 _``<k‹ _``Uk‹K &%++_<<Rk‹; ; _`[kQ0q" _`]Rk'W"9

(96)

8 7 / ~Ž 5%())``;?R #5 9) ' w " )„„ /( X~X"

David Perkins26Steve Seide27 y Howard Gardner]&*"

”`[9<<<!77!‹ (wWŠw W„-" )„ 77 €*”? "(ƒ -

~~ƒ&-26 David PerkinsW"(=H{(^%&

`[</ 5 !*J? 7@ Qq_`]k„ Q"J"N7&! G' _`]Uk/ }?; G = 0# _`]`k! "< _``<k‹ " = _``Rk‹ G _``Uk( !*J& "~ ( W"# #{(^ € ( (^ *~ " /(9) 27 Steve Seidel*"”"!' 3€ „<<R#„((" 3€7/ "„ /"W €„9^@J"@"„ & (5#(%& „("„ „(w '" (('*Q}* " " **(&{(7_{7k "*"”'W/(&„"-()

28 Howard Gardner, ("!&9

( ?( ")^9"( ~/9!`]<&„/33`];) „/(5 3€" *„”*(W? La =788 '&+pY|# G_<<<k $ " 0_<<<k " _<<Rk" }++ 0 ~_<<Rk'(" 5NJ"("5*"~)XW/ (

(97)

R ~WŠwW( ")"w)„ „ "/WŽ NNN)&‚w/ #"&("€*”€N5 "!*J~ "X *J&((( W 9)")„ " )"(X&-(^9)")„"&9 "()„/ () " (*JŠ„ ~&&X ))„" 'W-/)„(= _"~W k"/ (-"W7„ (" ( "9)")„" #9*"”&( ~& X/(? "()"5„ / "&()" „"”-")(" ""?

(98)

115 Šw " " (^ (W('W9 ("W"( W=)( '&W( ""7ŠwW ~ '(w"„W )„" (€*”(‡‰X-9'ˆ‡#W9'ˆ‡‰X9'" ˆ‡#  )„" ˆ €" ^ €*”  ( " Šw „/" ^"„(( "

2.2.8.- Finales del siglo XX y principios del siglo XXI

=(>>^3 7X"=5^/ () "&( 33‹ "X((^-#&@H"^33† H/"„ ( =(/ " "==-(W"(~ @^~ ^"("^

(99)

116 "#$%&'('#$( (5_``Rk"W€*”&w-9? * ?~ #) ?"^~(" &"=& * ?&( ')" (€*”/I?q"> " _ &K{7k(~/%}%' _7 07 0` wqk'(€ (("*&N (````U€"N%}%' () WK3_IF " k-"/%}%' (*K_K{7k„)' 9" ^ / (~/" (()w K{7W)! %-"X_'<<`k $)) '9(&"= / ( "/~ ^"W("?

(100)

117 " X= (7XW^w7) ~ (" w/~&^(-/„^& ~& '("9) "-dagogía crítica. ' "/ w& („&((^ w" "W*'W^ _' <<`k 3 „ '~)" ^(('_<<`k&^~ ~'W( w ’((^^(^-=") ~W/~W/ (" (& (’Ž '<<`?U !((^^_'<<`?Uk ((^ ((^ „ ((^ ((^ "

(101)

] „„w" (=XW(~/ _'<<`kW("Šw ^„ ' & ^'  ~ ) W ~ ^ " -/ " ) W Ž <<;?R /W(/ ?„ ^ " ^ !XW(~ )_<<;k *+"-/*0121210 w"' W„"#wQ"/ Room 13/~/~/ ~X~( 9 '„~"( 9 ^ " „ ~ W 9 '~&w 9 ~-""~`. 299<<`"( Q8+Q 3…Q""((7^~ &97^(~() "/

(102)

`

+"-/34

La Room 13(/Rob Fairley8<

) 7 ( ( " (9-& 9 "~ („"X" %WW~ &w Ž €<<[?` Room 13/*#+ ``R?(9/')„-#/~~^w^ ~(&~ „wRoom 13 /=-~&&" " 'w/Y[ ""-7{'H "„)-"„ X " )"(„"& 30 Rob Fairley'(#(/'/"Q8" ``RQ8#{8<9w"

(103)

< Una Room 13 Room 13/ „/^ Las Room 13W(~~W/( (W …`9( w ~ Q8^W9/w (^{(„9 #„^'"(Ž €<<[?< ~!~? ~ ( ("=)" ~„„ &(„ X ' "%#]"`9&%HX' %_H%%'k!&( /(' ~&(-W/("&&?¬€„ ­Ž €<<[?< Las Room 13 &W=)/" {X( "

(104)

121 )„ & ~ (Room 13 "(^ "/ 7("" 9~Room 13"~W ~)„~ (" ! / = = " ( ( Room 13 ? * ' {W'~!7%~!@J€ Q…€()&%wQJ!N"†#Q*€5-)J+&+(7N"+J /~ ?(#(/'5#'@w!@Q!!ž *@~%"*)& ~„ W„((-"&"('W&" Room 13 ~( 9)= ="X-„/"*~X ~X" W '~Room 13"

(105)

122 "^& (=/W~~&w ~X" /'~~-"^W"W'W~ "Room 13"(w /Ww „)„" '^ Room 13 ( W " / -~~~(]" 9 *"; 7"& (W^&

"&Room 13@&

„(~~&9=W]8<-9;8< ~^(~w~(^ "& ~(„ ~7/ "(-{X(/("( =)"~ / %J9W/3#"/ ]U/ € " %^’%W-W?¬9 9­Ž €<<[?<

(106)

8 Una Room 13 "~-("~& „ Room 13 -/‚"(~ ^=&^~" ~""Room 13 ("-)"wX/ "W w"/" #&X`9'/Q8#-(WH/'" )~/(" w^~ #&X/Ž €<<[?< En una Room 13„ w /"X*-WW?~/ =Room 13. (/"_*!5{- !7k"-( =) /" X(""w

(107)

R 'W Room 13 w & W( „ (~ ~ ^ ^ ~„ W =")" (~"~" w'^~/-tes Room 13w #~^Ž !#*"7&!K!Q8‚#R@{<<R Room 13 _"/- k~&(=)(-~/Room 13(" )„~(&^" "(~/Room 13. „ "9W ""- ~(7"-9"X/Y[) /(~ wX''W

(108)

125 "&X^" (7="~ )"~3(^ =^w/"(-~~‹~'(="( „_Room 13<<U<;k „ ~ ( " -~„*Room 13W "~/ "{~&Room 13 " ~)„ " 7 „~&Room 13"(

W*"-(="&w7wRoom 13

re-/)""~(^ Xw"(

7Room 13

(109)

=~"X-126 "~9~/X X/&(" ~"("&"(-("w " ( " „ " " X/""~"-/"W~&"WRoom 13~ (/~-~99 " ? (="Šw proceso de una Room 13.

„ Room 13 " „ " / ~ " " Q 8 / ~ " " ( Q " W 9 „ ~ W / 3Room 13^"^(„ ")"w""&^&& Ž %&&"*"7&!K!Q8‚#R@{<<R Una Room 13/~

(110)

127 ("#(( de una Room 13W~W(? ""~ W"(=)~~ '^(=~"" (~

En una Room 13& "

X)„"9) „9)„ "X/w X En una Room 13^ ~^(^w ((„ )^(-w~"~ Room 13 )^- /‹^-"'W„/" /~&"/ /„Room 13 Room 13&/ ( *(w^ „w„ ' (&"„"^ („&~~&{~^"& (~–’—Room 13 &?-w X(=–’—‡'~X

(111)

] ~Xˆ~ #~~^W(~Q8 / „9 9‹9"-/)W wŽ #&!K!Q8‚#R@{<<R Room 13 (" #†/#&_€ <<[?k?^=)~9#&~^ "/&(W ^~ƒ"ŽRoom 13"9 "‹97&-&"_€<<[?kw?'"# ~)…(N„" "(( "Xމ~Room 13 („ ~w "("_Room 13<<;<[k *&"8_NNN8kRoom 13"^ W)"X Room 13#J5~/ wX(„?)"W <<]<<`( (Room 13K y siguen creciendo.

(112)

` Room 13 ")„ 7{5"&w_ €<<[?8k?Q8 ~ Q3® != Room 13€@3…8 31{/(ƒ Room 13€@3…„<<`7("%%

(113)

8< 1 1 150 \9\9\ "~@& H( @&73"" ~ ) " „ " !" "~„"\9\9\ -)!(""~< 8<~)"/( ( /Q(( * &" ‚Šw w?-9))„""W "( &W "\]\]\ ((^/)"/-)„9 (^„W( ~) 9"/X -)„(^ (^/ &"„)„" ( )" & ^ )„ (= " -"& =)^~9""

(114)

8 ƒ"Ž%"†!_<<!K!<<Uk ")„) )„/"{X /)„"9‚„ /"() }^"? ")„() W Q„("(„ Q? (" 3((^&Ž_#Q// "" <<!K!<<Uk" &&9 (&" ‰9&((~^~(&(~"&&& &Xw~X"~X&& Xw w"„( " !/(Šw"/ #9~^~ )„ '~/" #=)?9&~ƒ ! ( # "" 9"

(115)

8 (~9"/"w w "W !~9)„"~ protagonista. ' ~ " ~ & Ž #Q<<!K!<<U '("? !/"(?9"-"&‹9~ /)„"(9 )„ 7?\9\9\ -""("/)„ 8 ( (? 9 w ( "(^^(X( w("( R#?{„„-"/‹ X"" ) ~~"( U'~ ?9(/-/" w

(116)

88 @(­ !œN"/"J @"/­ 8@&(&¨­ R@(­ U€/(­ ;@­ [@/ '"&( UwUwU¯"<<]? 9@&*"7&8 9~W„& -" 32{/(ƒ@&*"7&@&H(„<<`7(" %%

(117)

8R 678%666"6 ' _&?‚‚(N&~‚kW-}J#/"‚ƒ~ 9) " w _&?‚‚(N&~‚kW8<9 /"^&/"„†&7-(^}€L ~ _@"*9=<<;k'-(/w (^") # w { % „ ^ ‡€L ˆ  & ~„ "^~-"*&"= X"~(&'"w # ( ~^ ( ~ ^"(~(/ „/~"9–’—*^ /~&&/ ~"" '/ ~^„(~-&w"~ ~^‡ ˆ‡ ˆ ‡" ')&~-ˆ–’—'((~W&!" ~(X(" ~&„ /~ Ž_{ ~{%& ^}€L ~k

(118)

8U

!&9W por todo

"X"„(„ ( w " " " '( ? A _ I> ? $ A"'_I>? 9? > A"'  ( ? ` _'!#k " F 0 0 " ? '(‹ K Q_€k‹ K7 _#Q'€%k„‹K '; 5(NQ3‹W9w %'+ ) ) ;<*" 3) '""/ 37#} w9 '^~w ? 7 & ( w~/"/ =" =!H{^ &'_^ =Xk ' '-((>>X~_H<<]‹JJ<<Uk !(>>'=& X'X'X(& ^"„(7( /W(Š„&& ~'X9!-& W"(

(119)

8; ^/9 / ~/ "X9"& ( ^/ #" ( ``]9) ~ )^w "" = ( "-~(w " decisiones. 7( H _<<]k &" ^ (~w w "&#& ``]'?( („_W(/k{„-W&) " / *'= ~„& " " / (^/3 Ww37#}&QŽ7 #„'(¢#„ "%%/ ^ W w " / /) " X

(120)

8[ #%Q(#„ "#„ '(¢'" "~ XXH"„ ""W( ("#!Q}%"R<<U<<-/;U"U()[< "&~/ )„( ’6 # >>?& de la UNESCO ^" ')/~( W(~&W w(>>H(-&(= "-)W„"~ ( " ( ' W-&"^ ```(37#}8<§7 #/5&(X' ) _H 'k / '(„/&9*^ ( 9))„"(

(121)

8] )9)W~'( W"( ' 37#} & ( / '/)&-(( () /( w) *"7(#/%^ _'*^=-Q{„H~k"W & _3‰œ #W<<[k *#/%'# (>>HŽ(*(_k^;"`%)<<;-/ W<<`[((>>HŽ(*(_k^;"`%)<<;-/ ? " '^ '/"X # / "X( (" # *(' / €„ Q 'Ž _37#}<<;k"(( 7(#/%'(7#^U] "<<_37#}<<k';U<`U^~ ( '3W '(7?}„ 'Ž~(K /" („W&

(122)

8` W/ ~<<; * ) ~„' ( ' ~ " w"~X ^( ~& ^X La K /„(w ' / " ) ( >>H „(R„^='? 5)&& " ' =~'&-~~w „(-^" Ž_Š„-/(„( k !'=?{&-"W~ ~w"‹ "9)~ ( ("W _ " "XX (’Ž La K / X=~'(&("&-_"k ("/ '!(X/(

(123)

R< X "/Šw " 7 ~ ^ "~( X "^ -/!(~'/" / „~"(-") 8%„ '"R-?)„ """/" *'(^-„%W^= („)„"(X/-Šw_„’k" Rw '/)-""" "W/ & X" -() * K / ' (  ? X _) k"^^9( -/(ƒ"" Š„^/X ~ " w-& =X~w/~'~ "? 9~=

(124)

R " _ k)9)")„ "(^_ Xk 'K /()(? " ~„ W~/ 7((('=)? / "" "(" (W'? )‹W) "/ W‹" ( ( K /('? ^"^^' / '("X/(-/9)")„ ‰" ww'~() 'w=-" /~?

(125)

R '"/"' '")"= *)("""9)")„ "X &"w)) " *")„"-)"((^( (=~'((("/ "& *K /(w'" // 99)"( " > (= W-) K /„" w") ^ _"(~-k(? '„(/ -=(/) ' = ? (w'~ //((^-"w)' (~( (W "„

(126)

*('*-R8 ((?"9= „ ( "/-'"(( "( W-"9^ ' 8 ' " ~ / W ' / ( ? /" "-"'_ ' "/)"(" ("/( 'k& /)" W(" ' ~ ( W ' ( ( >> W ~ W ^~„/_ „k & " / -„) ") ~W " _^" ( W kX"~"& ~W / " &X " /() ! „'=

(127)

RR W=)) ") „( ‡*~X" (>>Hˆ–’—* W" )" &‹ ‹&(((X-‹ ) ‹&(((X-‹ (–’—~( ^&&^ /"^Ž %)88<<;?[< 2.3.- LA CREACIÓN ARTÍSTICA 3~"(~X'7^Ž *+&```? !X ) / " ^ ~ & & '(€~ 9)*~& (>> & X~ (" X( (?%+/_^ k~w " _*))`]]56`[;`[8`[`"7( `[``]`#$`;Uk ^ ( _`]`8`k " & -w -w *) #)J % Q& %( ( # " K œ' _Š <<k **@'#“K“@@''/!!Ww *W 3#%W

(128)

RU „w'"^( ~/X / ~ =~ wX„#"-9){X=~9 w7(( &/ "( w W`;`()( 3NJ *(~ "/" k"~^( w ( w " '^ „(('~( & }~7(5%"~ w/w~X-9)' "Ww-3/W&/N/ _N/"`[k~~ _ X( k? "/‹ ‹ 8ƒ‹ R?W" - /wJX"w-"Ž_N/"`[?8k‹

(129)

U?"(=-R; ~9 ~&/" =Ž_N/"`[?8Rk‹ ;X‹" [ _<<Uk=~ '/w9"~ ) = {X " " ^~ ( "7?€*”Room 13\]\]\ / de / ""=" discapacidad. '9)" ( >>H ( () ( W' W-) *K[# *(( )X (? «Creación. >"0 ' " / # ?  8 &&! ? # ( [ ^ 7 / 8 3Ž " G'”759^7' «9{&/(‹&/((w" N ~‹ & / / ( {& / J(

(130)

R[ /( ( (( w 8 {& ( N& (" /R{&N&&5&‹&N‹"U' (/&(N‹/((Ž {&}w/(&!"7KHHH#&#J"# *}w/<<R _' ‹ ~(w~-‹ && & ^ ' & / ~ w8H(/ R'~~! &‹ ‹„U3 ( (&‹( (k «Creación_#k/'! %§ 8' ((R' 8§ U(#)§ Ž !(9Q'9%! `U; «Creación ' # ^= !?ª{ œŽ %%^_<<Rk!9%?5§ = (= X  Ž " Ž"X  / " ‹"Ž? „ "( '^^)= Ž ~( ‚‚"(‚(~ "„ 7(( ^)? ? «Crear ! " ? * &" ~ ! € ~ w / ? & ) 9 # ( ^ 8 Q „? € € / 7 € / ( Ž

(131)

R] 5!(9'”759^7' «Crear_!k#§ (H(- #Q'Q=8({W("-W& ~ 3 #Q'!} ‹ 7Q¦ #Q'!} R ( /)‹& =(#Q'Q(X= =-^&U#QH'Q8§"R§Ž !(9Q'9%! `U; «Crear _ k ~ w ( _(k/((6_(k8_-„^kR#±Ž 5$#$#7'`[8@ _Crear€_k€~w( _(k/(((_(k8_-„^kR#k «Create7/&(?((w‹N& &(N/ª//&(œ{J/( ( w _ / w( /k7/NJ8{_„/QJ("k‹ N&QJR{(_ /kU{J/(ª(œ_&(kŽ {&}w/(&!"7KHHH#&#J"# *}w/<<R _Crear!^(?&~(ww‹ &^ª/œ€/() _ /~wk8 #_„((k‹(R#-"(_ kU €~„(k & ~ w / w & / 7 „ ( ' )X W=ƒ =(")?

(132)

R`  Xcreación = = ? _k & ( ( w / ~ & ‹ _k * ((w~/X ~&"/‹_8k* ( w‹_Rk * (w&Ž ``?8;[ ~= &((w/~ &Ž"* (( w~/X~&" /Ž ~ & " " = X~/ X/(^ " ? =^= = (((-w/((W^ *^(/" (W„(&# ^( =? ~ „ 7 ( (( '(w (^ @(_``k=~ ^-"~ ‹W( "(/"&"~&"~ !"("w "w ~w~&"(~„W( -w~) "

(133)

U< ¤ &¥ &"/ X(/" ^^ Ž‹@(_``?8;]k!^=-&&‹ ^‹ w–’—* ~ ))~)~(((~ Ž 7( +&& _ ``?8;]k= /W (^ W / ^)"/(~ & +&&~-("/ & &" ( ~ _ ``k ~()/ „„ ' ) (^ "~{X " ((Ž( 7@( (~‹"+&&&-~"&/ " ‹" " (~( (~ '^Šw = / (=~ ? / / „ /  (= X ? "

(134)

151

!X „=

?

F L ' " (" 4 0& & )6 # & 9 & # " ' 0 & L& & ) */ # #)W= / ( ( ( (& X ?~X =" (=~ / '(€€'& /w & X X ~ " ^& ^("€"/ ^"~‹")-~" ~&X w& !/X& representación. {~~"/(„ ƒ "-"X*/ ( /&W~

(135)

152 " › ( › -W~–’—3w _~&~~k ~&X( X^/( /W"‹ "¤¥ €"† "X7W(W(~/-( {~~" Ž (<<U?; &_&(5€*”``<k W&^7(~-~W(/~ ~/'(&/-~"/ ^"^ ~~(= = Ž / &^ -~„~~ ~XŽ/ 'W / ""(„^ ~XWŽ"Ž/(„ " ( & ^)=w "/ =7^ )w/ ((= &-=~^W=X

(136)

U8 !&&/w~ /?X~-&"^ &X// *('„ ~w~& )"&/"* ~^WX?)&" #&^(W~ W‹'Š„ ~& ( ( w & * &? ^)X„ #XW"-() „ „)( X X '~ wX„„/~X~„ "^)"~^ ~/„€( )_&kw ~(wŽ !"J`]]?R 7 & " /( -(W~ Ž ~w ~((X"~= w

(137)

UR X& " ^ W/ X //^" KX'&„X /^"9‹"W( "" / '/w& (('&) w W&'&~ ( &X( "/W// wW&‹/ ~^(((' / &^ ‹W &9"/X/W/ *'X/'^ '~ 'WXW/W"-~'XX&)'w ~W" & 'W" / ")~'&„ / ^‰)WX~ " (‹( W " && & ~&W/

(138)

155 ?"((&& /W//&"& (=w~)" „ W / ( ~ ' /„ w~/-("~^)/ ( " (‹(~ X‚(? / /~(=W " #†}'*5##_+ ;0 + k5Ž/( -#" €"~& „„ w ‹ w " # „&"^Ž }K(U<<` /^ (W &()/ W? . Diversidad y variabilidad ~wW (Š(? & "~/ ~ ~((_<<Uk„9)~

Referencias

Documento similar

Dicho esto intentaremos comprender cuáles han sido las estrategias, en algunas instituciones públicas y organizaciones no gubernamentales, para la atención de las mujeres

Proporcione esta nota de seguridad y las copias de la versión para pacientes junto con el documento Preguntas frecuentes sobre contraindicaciones y

[r]

Contraindicaciones: El uso de la mascarilla está contraindicado para los pacientes y los miembros de sus familias, profesionales sanitarios y compañeros de

Sólo que aquí, de una manera bien drástica, aunque a la vez coherente con lo más tuétano de sí mismo, la conversión de la poesía en objeto -reconocida ya sin telarañas

1) La Dedicatoria a la dama culta, doña Escolástica Polyanthea de Calepino, señora de Trilingüe y Babilonia. 2) El Prólogo al lector de lenguaje culto: apenado por el avan- ce de

d) que haya «identidad de órgano» (con identidad de Sala y Sección); e) que haya alteridad, es decir, que las sentencias aportadas sean de persona distinta a la recurrente, e) que

Las manifestaciones musicales y su organización institucional a lo largo de los siglos XVI al XVIII son aspectos poco conocidos de la cultura alicantina. Analizar el alcance y