Amoxtli kan se tlahkuilos
Cuaderno de Ejercicios
Náhuatl-Español
Población Náhuatl de
Zongolica Sierra Negra Valle de Tehuacán
Amoxtli kan se tlahkuilos
Náhuatl-Español
SECRETARÍA DE EDUCACIÓN PÚBLICA
INSTITUTO NACIONAL PARA LA EDUCACIÓN DE LOS ADULTOS
Secretaría de Educación Pública
Miguel Limón Rojas
Director General del INEA
José Antonio Carranza
Dirección académica
Luz María Castro Mussot
Unidad de producción de medios
Claudia Giménez Mercado
Delegación estatal Veracruz, Puebla
Eddel Álvarez Peña Marlit Moreno Álvarez
Coordinación
Margarita Belmont Toledo
Asesoría lingüística
Andrés Hasler Hangert Agustín Yopihua Palacios María García López
Desarrollo de contenidos
Equipo de Investigación del Proyecto Náhuatl de San Miguel
Eloxochitlán, Pue. Alfabetizadores y Organizadores Bilingües de la región Zongolica, Ver. Equipo Técnico de la Delegación Veracruz, Coordinadores Técnicos Bilingües
Producción editorial
J. Alberto Rivera Sánchez
Diseño gráfico
Ricardo Osorio Jiménez Angélica González Silva Carlos Ramírez Benítez
Fotografía
Luis Villaseñor Valadez
Cuidado de la edición
Javier García Manzano Julio C. Tovar Hernández Guillermo Campos Nava J. Antonio Romo Arellano
tlamachtilli
tlamachtilli
tlamachtilli
tlamachtilli
tlamachtllll
tlamachtilli
tlamachtilli
tlamachtilli
tlamachtilli
INDICE 1 2 3 4 5 6 7 8 9 21 27 39 55 67 81 95 109 121Xikihkuilohtia tlen motoka
¿TIen tiknehnekih nochtin tlen tiyoltokeh? Tlen e tiknehnekih e e i a e i o A E I O nochtin
o i
tlen e tiyoltokehi o o e
a e i oMa se kiihkuilo
a
nana tamalli. amatl tataMa se kiihkuilo a apantli n t tl k tl k tl
ko
a
m tlMa se kiihkuilo epatl tena elotl wewe
e
Ma se kiihkuilo e lotl
xotl
e
etl
stli
yiMa se kiihkuilo
chichiltik
pipilolli chilli kisa •i
Ma se kiihkuilo i chichiltik om m xtl m ston • tl
k I tl
o
totomoxtli tototl kolotl yolotl Ma se kiihkuiloMa se kiihkuilo o
okotl
mitl tl o t matl it nalMa se kinsepano Estela Alma Emilia Eloxochitlán Antonio Ostotitla Ismael Atita Elena A E I O
Tlamachtilli 1
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 1 35
7 9 2 4 6 8 10Ma se kinsalo inin tlapowalmeh 2 6 3 4 5 10 9 8 7 1 4 10 9 1 2 3 7 5 6 8
4
3
2
5
Tlamachtilli 2
toka etlakimaka
tomatl tk tl
a e t tt
tetl ekolotl yol Timoteo onantzin ok Tk nakatl onetl to Kalli olotl ineki
onetl ine i atl atl
tl
tlakatl
akotl
a Tlakatl TI akaki itoka
tla
tli
totl
a te ko kitl tik tle kika
ta katl tototata
Ma se tlahkuilo toka tlateki to tako tata koton oko aka ka It
tl tata kitoka e k ta o itlatia o otl ako oka .t
3
3
4 4
5 4 4 6 3 5 3 3 9 1
Ma se kinsepano inin tlapowalmeh 3 2 5 6 4 10 3 5 8 3 1 4 2 5 7
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 3
mekatl inan imon nikneki kinemaka kinemakaki Tlamantli kitlanim n
ko
m itl n akatlMa se tlahkuilo metlatl kimaka miston mokaki amo
Ma se kiihkuilo m
m
amatl toko kine ki to oneki amatl aka atl al akaMa se tlahkuilo nana nokni konetl kineki koni
Ma se kiihkuilo n nana a
nanakatl
n katl ik eki ki eki ko i akatl .kimaka
no ka te ma mitl ko man katl tla to ne na ki tla ni mo nik me tlatl ti tliInon Neka Inin konetl nokni tako tlanemaka nana inan komitl onikko Inin
mekatl metlatl tomatl atli nanakatl nakatl
Konetl
Nonan imon kinemaka Nikneki niknemakati
Imon okinemakato
Momonan okinemakato Inan okinemakak
Ma se kinmomachti inin tlapowalmeh
10
10
10 1010
1010
8
10
5
O
1
2
3
4
5
10
10
10
10
10
6
7
8
9
10
Ma se kahxitili inin tlapowalmeh
Ma se kinyektlali inin tlapowalmeh
1
3 4
7
9
11
17
13
19
15
13
10
14
2
9
4
18
16
11
20
5
7
19
6
8
12
15
17
1
3
1 2 3Ma se kahxitili 17 1 12 4 15 2 2 6 8 3 4 4 2 3 10 5 11 8
Ma se kixtili
Tla
nikkixtilia mokawaTla nikkixtilia mokawa
9 2 7
Tla 10 nikkixtilia ¿Keski mokawa?
6 1 5
9 2 7
4
10 4
Ma se kixtili 10 1 9 3 6 3 4 4 8 4 5 1
Ma se kixtili 15 1 19 2 12 2 13 2 18 3 17 5 14 11 19 8
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 4
eskisa mikilistli tlatlasi kisalistli inakas milli monakas tamalli moskaltia tlakonilli S L ne s i ma tíaMa se kiihkuilo s mokoko ki kokoli eki Ma se kiihkuilo I papa e s tl i otl I aka otl
mokokos ko kaI
kos
mitla
to lis na ni tli nia mo ni ne mal ki kas sa si es tia mos te masMa se kiihkuilo L kisas astatl kisalistli mikilistli monakas temaskalli selik kostalli S
Tla se siwatl amo motema kokolistli
Se kitlatlatilia totemaskal ika okotl
Tlen tetl tiktlalilia totemaskal se kintlatia
S L
Moneki tla se konetl
Tla se konetl koni
ika atolli.
kimakas atl sesek
ma koni.tlatlasi amo se
Ma se kinmomachti inin tlapowalmeh
0
10
20
30
40
50
1
11
21
31
41
2
12
22
32
42
3
13
23
33
43
4
14
24
34
44
5
15
25
35
45
616
26
36
46
7
17 2737
47
8
18
28
38
48
9
19
29
39
49
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh tlen poliweh
0 10
Ma se kixtili
31
11
49
30
45
15
45
10
48
26
42
11
26
12
19
7
44
44
23
13
38
17
49
11
Ma se kahxitili wan ma se kixtili
Tlakatl okitek 30 kilos kahwen isiwa okitek 14 kilos kahwen wan ikone okitek 5 kilos
kahwen
¿Keski kilos kahwen okitekeh?
Onikinko 45 kilos etl wan oniknemakak 15 kilos
¿Keski kilos onikinmokawi?
Ma se kahxitili Mayo L M M J V S D 1 15 29
2
9 23 10 31 18 5 20 27 7 14¿Keski tonaIIi kipia se metztli?
¿Keski semanas kipia se metztli?
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 5
o
h w tepetl posoni ehekatl Kiwilanakomalmeh
posoni tepetl ipan tlapahtia neh teh kowatl waki wewe
p
hw
etl
ma se kinihkuilo p h w
kipa ki
alani tlakame kiko
tia kika
a ika tla
ki aktia tepa ati
kololowa tlamewa petlani ihsa posoni posteki kikawati papalotl mohkamiki kotomeh ehekatl kikowa tepetl waki ihtik kiwika h w p
wa ikalwa ikolwa mokone totlal momahpil inakas toelo
opalanki
paki wewe pipilolmeh kiteki Se tokati itlalpan Konetl miak Notako okimokowilimeh kowameh awaka metla nanaka ama tlaka kowameh
te no le wa mo pa ki wi ti pah na ka o ko tia is moh kal mi tlal wia tla wiah la me tepalewia
Ma se kahxitili
50
61
71
81
91
51 52 6253
63
72
73
82
54
6455
Ma se kahxitili 80
50
40
35
32
73
21
66
20
43
80
20
70 90 60 40 50 100Ma se kixtili 10 20 60
50
40
30
100
100
10
100
20
100
30
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 6
xoxowikxonakatl
choka xalxokotl cholowa xochikalli chokolatlch
x
i iI tik
o wik
o
xochio xokotl kaxtila choka ch
chapani
XMa se kiihkuilo X wan X
onotipa ochitl
opanapan okotl
ometla ochio
Ma se kiihkuilo CH wan ch Ch ema iItik ana kal ole olowa i iwa
tamalchiwa
mihtoti molchiwa
tlachihchiwa
Ika pitzonakatl
Ika inon totolintzin
xochipitzawak.
ika amaxochitl Xi
xo chi witl kal wi chik tla kos na mol chitl chih katl mach kal wa oho tlax ti po ka xik ma a xitl sa xi mo il poch xochikoskatl
Ma se kinyektlali tlahtolmeh
4. chichiltik
2. niktlalilia
3. xochikoskatl
Itech maltomohka se tlachihchiwa
ika sempoalxochitl wan ika
Ma se kimomachti inin tlapowalmeh 2
22
42
62
82
4
24
44
64
84
6
26
46
66
86
8
28
48
68
88
10
30
50
70
90
12
32
52
72
92
14
34 54 74 941
6
36 56 76 96 18 3858
78
9820
40
60
80
100
224
6
28
12
32
34
16
18
40
Ma se kahxitili
36
51
74
11
93
3
31
44
85
14
68
20
70
9
57
32
59
30
14
63
70
21
66
22Ma se kixtili 63 23 90 30 79 44 54 12 84 10 96 55 71 20 87 81 68 53
Ma se kahxitili wan ma se kixtili Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 7
olpaki ayatl pantzin yolik tzopelik yoltok tzomoni Y tz olliyolpaki tlatzotzona
ixayo xoktzin
yoltok Atzompa
Ma se kiihkuilo y wan tz opelik olik awi olpaki pan in ten o
xok
in ah i teno a oltok ala we ino pa lo chi na xo yo ix tzo tli tzin wa xok chitl ko lik tla was yol a pan tzi ki ka pe te tza tlatzotzona
Kemania tiilwichiwah itech noaltepe, se
yowalli tlatzotzonah wan techtlamakah ika tentzonakatl wan tlaxkalli.
Keman tiilwichiwah tikmotlaliliah totzotzol chipawak. Siwameh kimelawah intzonkal wan kimotlaliliah inpipilolwa.
Ma se kiihkuilo inin tlapowalmeh
110
120
130
140
150
160
170
180
210
220
230
240
310
320
330
410
420
500
100Ma se kiihkuilo inin tlapowalmeh
510
520
530
540
550
600
610
620
630
640
700
710
720
730
800
810
820
900
910
1000
500Ma se tlanankili
¿Keski semanas kipia se metztli?
¿Keski metztli kipia se xiwitl?
¿Keski semanas kipia se xiwitl?
Ma se kahxitili
702
177
144
155
125
243
524
400
816
122
901
12
232
155
629
210
165
222
Ma se kixtili 1000 200 1000 300 1000 700 1000 500 1000 400
1000
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 8
Ku awitl altzin Kuawitl tekuani Kualti tlakua kikua kuixintlakuika
tlakuahkua kuawyokuaw witl yo chih tla te ni kual kui tzin kua xo wah litl xo xin ki kuah tza kuas wi tlil potl tla keh kuil cho pa wa tik tekuani
kua
tlakua
Ma se kiihkuilo inin tlapowalmeh 1100 1200 1300 1400 1500 1000 1700 1800 1900 2100 2200 2300 2400 2500 3100 3200 3300 3400 4100 4200 4300 5100 5200 6100 7100 8100 9100 1000 10000 1000 2000 3000 200 300 4000 5000 6000 400 500 7000 8000 700 800 9000 900 100 1000
10000 20000 30000 40000 50000 11OOO 21000 41000 12000 32000 13000 23000 43000 14000 34000 15000 25000 45000 16000 36000 17000 27000 47000 18000 38000 19000 29OOO 49000 Ma se kahxitili 12000 12000 15000 15000
Ma se kahxitili
50 000
Ma se kahxitili 35600 14300 26400 13200 1220012500 41 800 5 100 27300 12300 2370010100 Ma se kixtili 47450 27230 38600 17600 226701240
Ma se kiihkuilo tlapowalmeh
Tlamachtilli 9
Axkan tehwan yotitlankeh kenin se tlapowa
wan se tlahkuilowa ika tonawatlahtol,
axkan tipewaskeh timomachtiskeh kenin se
tlapowas wan se tlahkuilos ika
Alfabeto del idioma español S s T t U u V v W w
Ñ ñ O o P p Q q R r
J j K k L l M m N nE e F f G g H h I i
A a B b C c Ch ch D dun metate otates
los chayotes papas
montes ixtle palma petate elote plantas tomates masa milpas olote el los la las unas un unos una
Ma se momachti wan ma 56 kiihkuilo tlahtolmoh boca toalla casa niños diente quijada feo uña roncar boca toalla
gas
Este Esta Ese Esa Estos Esas Esos Estas cama jeringa peine pañuelo toallas niños jabones vendas
abres abren abro yo tú él nosotros ustedes ellos abrimos abre abren el frasco la ventana la medicina la escuela
las cajas
las puertas abroLa enfermera
Petra y yo
Luis y Manuel
José yo
Petra y yo
leemos la receta tomo la medicinavacuna a los niños
parte la leña
grave sucio hervida
sanos lavadas
La diarrea es un mal grave.
Estamos
El niño
Las verduras
si nos vacunamos.
se enferma más.
Xikmochiwili wan xikihkuilohtia tlahtolmeh ika amatl tlen otikmotekili itech inin amoxtli.
Cuaderno de Ejercicios Náhuatl, Español
Población Náhuatl de Zongolica, Sierra Negra, Valle de Tehuacán Esta obra se terminó de Imprimir y Encuadernar en los Talleres de