EL MISTERIO EUCARISTICO
A LA LUZ DE LA CONTROVERSIA
ENTRE
PASCASIO RADBERTO,
RATRAMNO, RABANO MAURO Y GODESCALCO.
TESISDOCTOllAL
pre1eJU&da en la Facw.had de Teolosta
de
la
lJNIVER.SIDAD PONrlFJCIA
COMILLAS
por-Maria Aageles NllVIIITO
Gir6av• o•
del Director de
la tesis:Fimlado:
Dr
.
MANUEL GESTHIIlAGAit.ZA
Sit nobis boa sacc!Ulle.ntom tuum, DoJl1iJle Jesu - Christe, ad uitam; si.t ad rem.issiane.m peccaton1Jl1: fiar n.obis b<ec Eucbaristia ad llitam. et uisceramisericordiE et
grmam.
salutis, sar:útatem.que. Am 1
aru..m.arum.nostrorum.
en. •1 Oración de Pascasio Radberto para ames de Ja comuni611. Man.usccito de Corore. n. 462. recogido por MABlLLON. ACIR 4, 2, p. J 42,
y
que
reproducimosaqut
como homefla.je aJ doctor eucarístico.INDICE GENERAL
BJBLIOG.R.AFIA GENERAL ... ... ... .. SIGLAS ... .. A) FUENTES , ... · .... • .... · · ... · .... ..
1. Autores estudiados
...
...
...
...
...
..
2.Otrasfu
entespatristicas
ymedievaJes ...
.
B) BIDLIOGRAF~SECUNDAR.IA ... . l. Obras particulares ... .. 2. Obras generales... .. ... ..OBSERVACIONES METODOLOGICAS
...
.
INTR.ODUCCION
...
· · .. ·
·
· ·. ·
l.El renacimie.n.tocarol.iu,gio
...
..
2. Lo:sprotagonista3 de1acontroversia
e\lcaristica delsiglo
IX ... ..a)
Pascasio
Radberto
...
..
...
...
...
..
..
..
l.Pascasio
Radberto, monjey
diacono
...
.
... ..
2.PascasioRadbertoyelre.n.aci.mientocarolingio
...
.
3. Escritos eucarísticos
dePascasio Radberto
...
... .
i) La primeramonogndla científica del saaamemo deJaeucarist:la ... ..ü)
La .Episr.o!a
11d FretfcJ.!'tJrtlum
..
...
...
...
....
...
.
b).Rattamno
de Corilie ... .. l.Ratcamno,monje
deCotbieyteólogorelevu.te ... , ... . 2. EJ .DeCOI]JOI'et?r.S'IJtWiline Oomiaide
RattamJJ.O
deCo.rbie
... ..
e)Rabano Mauro
...
...
...
..
..
.
1. Raba.no Manco, abad de Fu! da
y arzobispo
de Maguncia
... .
2.
Lasabiduria como apostolado
... ..
3. Escritoseucw::l.sti.cosde Rabano Mauro ...
...
....
....
..
d)
Godescalco de
SaJonia
...
....
...
...
...
.
.
t.
Godescalco de Sajonia,monje
conflictivo ... .2. importancia deGodesca.l
co
como
literatocarolingio
..
.
...
.
3. U.n.ico escrito eucatísticoque conservamos
de Godescalco
...
,
... ..
e) ¿Juan
Escoto Eri'Ogena?
...
...
...
... .
3. La conr.roveniaeucansticad-el siglo JX ... .a.) Origen de la. co.n.tr'O'Vema. El
.Dt'corpan-t:!rm.tJ,!{UineOomini dePascasio
Ra.dberto ... .
b
}
El1l6cleo de la co.n.ttoversia.
Si elmisterio eucaó.stlcose realiza en
figura
o en
9 9 11 11 11 14 14 17
27
29
29 34 34 34 37 39 40 "1446
46
49 51 51 5355
58 58 61 6364
67
67
verdad... .. ... . .. .. .... .. ... .. .. .. . . .. .. .... .. .. .. ... .. . .. . .. ... .. . .. .. .... . ... .. . . . .. 71 e) EndefemadePascasiÓ ... ... 82
Indice General
l.
EL CUERPO DEL RESUCITADO
.... .
. .. .
.
.
..
.
.
... ... .. .. .
. . .
..
.
. ... .
.
.
. .
. .
. ...
.
. .
.
85 Laresun-eCClon enlabu3c de la tcolog1aCUC80~"Ucade PascwoRadberto... .... .. . . 88 a)Laeuc!U'Í!iua,
pr~e.ocut '~<lVadel
Resucitado... . .. .. .. .. . . .. .. . . .. . . .. .. .. .. .. .. ..88
b)
Cri5topermiUleCesiemprewtcgro, nu.uquesea
COJllJ.dOdlanam~nwpor t-odos....
90
e)
¡)'OI'qucUJSUtuyóJe~11sla
eucaristia antes de la nasc\lll?
....
.
....
. ..
.. ..
. .. .. ..
.. .
95
d)&e
alimcmo nos
U'MSformu cnl.llcorruptibles. .. ..
•
•
..
.. ..
•
.. .. .. .. .. .. .
.. . ..
9 7 :! .Lugar que
el coerpo del
resucitado ocupaenJareotogtaeucarlc;tica de Ratramno,
RabanoMauroyGodescalco
. .... ... ...
.
.
....
.... ... ...
106
11) Identid'<ld eXiStente pW".tRatl'amnoentce el Resucitado
y el Jcsus bislorico .. ...
..
106
b) L:tresurrccci6n pllnl
RnbanoMauro:
vueli.a de Jcs~ alPadre
ysoetedad
erernade los resucitados e .o Cnsto .. .. .. .. .. . . .. .. . .. . .. .. .. .. . 109 e} E!
coerpo delR esuCl t.ado en
lateOI ogia
deGodescal
C\l, «SpCC.'I zútler:di.ruru:o del
que fue sepultado
.. ..
..
.. ..
.. . .. . . .. .. .
.. .... •
•
...
.
..
...
... .•• .. .
. .
.
.
..
11411. EL CUERPO EUCARJSTTCO
. .
..
. ..
.
. .. .. .... ...
..
.•.
• .. ..
.. .. . ..
117
Jdenudad corporal y
persOtlalde Cristo
.
Lateologta de Pascasio
Radberto
..
. .
..
.. .. .
119
a) Cuerpo de Oisto en S
.
Pablo.. . ..
..
. .. ... .... .. ..
.
. . .
.
..
..
. .. ..
... ..
... ..
119b) [nfluencla
de la doctrt.nn pnulina.sobre
Ja
teolO.!P* de Pascasio Radberto
..
. ..
..
..
121
c)Eltér.millo
:persona}H:nlareol<>g~aeucansttcadePuscasioRadbcl.'tO... 125d) No
hay sinoun Unico CriSto presente en todo y e.o. todos.
...
.. .. ..
. . ..
. ..
. ..
.. ..
.
..
126
e
)
Mana. ¿madredelaeucarisna?. . . ...
...
....
...
...
..
.. ..
....
...
... ...
l~ 1) Ladúdécti.cadc Pascasio
,
CltpreStondesuequilibnoal
afmnar lar
ealidad,.
.
~ruaüdad simultaneas
del misten o eu=suco....
...
..
•
.. • ..
...
.
..
.
.. . ..
.. ..
133
l. En
verdad se hace el cuerpo
y la sangre de CnSto
.. .. . .. . .. .. .. .. . .. .. . .. .. .. •
.. ..
134
2 Esespuitualtodoloque comemos...
...
.
....
...
...
.
... ...
...
.
.
137
i)
Figura
y
misterio . . .. .. .
..
..
.
ii) Comida e:.yirHuaJiii.)
Estas realidades dtvi nas
deben ser recibidas espi.rit1lal
y
no carnalmeo.te
.
..
.
3La opinion. de
alguno~a u
lores , ... .4 ¿Quérecibenlosque cosnu!ga11indignamente? .. ... , ... .. 2. Teor..a:m.ed:teval del (\'doble cuerpo-... Repercosion.esde estateon11 en Rattamno de
Corbie ...
.
....
.
. ...
...
...
... . ..
.
.. -
·-·
·
. . ...
...
.
.
...
..
.
...
.
a) La opittion de alg-u.n.os a\JtOI"'e!!i . ......•. , ... .l.
A.Nagle ...
....
...
...
.
..
.
....
...
..
... .
2. J. F. Fahey ... ... ... .
3. R. Béraudy
..
4.
J.
P. Bvuh01.5.
Ou-os
sutores • . . • . .•b)
Comt:ntario
ahenode Ratramno
.. .. . .
...
..
3 Teoriadel«cuerpotriforme o~partito.
deAirullariodeMetz
.
Reperc:usioJlcsde
13 7 140
143
145 147150
15 J
151 152 154158
159 ló7esta
reona ei:t .Rabano Mauro
y
Godescalco
deSaJoma.
..
....
....
.. ..
• ..
.. .. .
.. .. .. ..
..
1 79
a) Dudos-as repercustones de la
teOI'lade Amaiano de Metz en
RnbMo Mauro .. . ,
1
82
b
) Distt.ncioo
erure
<< DIJflJriJi¡fcr>.-y «
sptX1a.lJ~.Teona de Godescalco de
SaJonia1 93
Jn,Hce
General
Ul. EL CIJER.PO ECLESIAL
...
... .
l. «C.Jui.snzur~cc/ewit~ e.=prr;ú1trur», formulacióndcPascasio
RadbertO..
...
.
.
.
. . . . .. ... •.••
. ...
....
...
....
...
.
.
n)Laeucaruua..termemodeunidad
..
b) -U>ermeneced en mt
y
yo en vosotros»... .. • • ... .2.
Carpu.i'J'Opuli crt'Óemis mu/risli((elióus augmenállur:.r
ormul nCl ónde Ratramno.
a)Lalg!es:ia, meracongregactondeloscreyeru:es
... .
b) DJ.SOcia,:iónen.tre Cristo que esta. en Jos
cielos
y
eipueblo
et-eytmLeque esta enla
tierra .
3. btt:· cióliS ~t po(liS n:rmt11Ill socil?fNem Cfll11/.zs mf!D1ht"017Ur1J].llt' suorvm .rigmOCm',> ,foonulacton
de Rttbano Mauro..
. .. .. .. .. .. . ...a) La
Iglesia Catolicae~mmtc.:amenteeJcuerpo de
Cristo
...
.
6
204
205
205
219215
225
229
236
236
b 1 El cuerpo
y
lasangre
de
C'.ri
SlOnos hace cuerpo de Cristo .
.
. . .
.
.
. . .
.
.
. . .
.
242
4 (<Ipse
spaosus«CiesiflJOominu.s:
cot¡lorisuo d:!t copu.r wumdt! corporc
suo».formulación de Godescalco
. ..
.
. ..
. . ..
.. .. .
.. .. .. ..
.
..
..
..
.
. ..
..
..
..
. ..
..
. .. ..
246
IV.
EL
ESPIIUTU
ES 61. QUE DA VIDA...
....
...
...
...
...
....
249
El Espuiru enln bnse de
latcologH\eucanstica de Pascasio Radberto.
.. ...
.. ..
.. ..
.
..
..
l51
a) El Espiriro Santo
en
el ongende Jes\Js de Nazaret
...
.
b)
El
Esp¡rituSanto. l.'ldn del cucrpocucattstico.251
254
c)El Espiriru Santo, alma del c:ue1·po eclesial. . . ... . .. .. . ... ... • .. . . 2642. EsrudJO dellugarque el Espirito Santo
ocupa en! a teolog1a eucanstica
deRatramno.
Raba.noMauroyGodescalco.
.. ..
. .. ....
...
.
... ... .. ...
272a) La virtod inviSible del Esp1mu Santo en
lateologa eucanstica
do:Rn1rnmnod11
Coroie ... ... . ... . . ... 272
b) El Espíritu
Santo enlutcologlaeu~sticade
Rabano Maus-o· fucgoquefundealos
miembr~dt-
Crutopara
hacerde cllos'Wl solo pan} un solo cuerpo
.
.
.
276
e)
ElEspu:iru
Santo como
creadorde
..;eniaderocuerpo
de
Cristo
en!tlteologtaeucansttcade Godesco
leo
di! Sn¡0J11a ... ... ... ... . ... ... • 2111V. LA EUCAIUSTIA.
MHMOIUAL
DEL SACRIFICIO DE CIÚSTO...
...
.
.. ..
283
L La presencia del sacrtfi<."to de Cnsto en el misterio eucansuco .. .. . .. . .. . .. • l&.S a)Acentuactónde
la
pre:sencta del
;sacr:lfjcio deCnsto ~:nPa!l=oRudbeno....
...
285
l.Laeucari.!!llu conmcmoraciondclupaston...
...
285
2.
E!
sactifíctoeucanstico. •• . ... . .. . .. .•. .. . . . . . .. ... ... . .. . .. . .. .... . .. . ...291
3. La
;rocarisua, air~ndn
Jl<."l'Clua del
q uevive para siempre .. ..
.
.. .
. .. • •
..
..
..
..
..
.
..
.
299
b )AcentuaCtondclndimc.nsió.nmcmoriaJ
enRatram.n.o... .. .. . . .. ... .. .. . .. . .. .. .. 306e)
Laliturgraencá.nsticacomo
celebración
ymemonadcl sacnficio de
Cristoen
R
abanoMauro
...
~.... . .
. .
. .
.
.
. . .
.
315d) Urucidad del sacrifico u ruco de Cnsto
eruacruz
como negaciort deln dimensionsacnficiaJ de la eucan stJa en Godescalco
de
SaJO.nla...
.. .
.. ..
.
..
•
. ..
..
. ..
..
..
32 7
•lndice General 7
2. El banqllete eucarl.stico, signo visible
y
sacramento deJ sacrificio de Cristo... 334 a) Acentuación deladimen.sión comll!UtariaenPaKasioRadberto. . . ... ..1.
Enitega, dony
banquete. ... .. ... . ... . 2. Dimensi6nescatol6gicadelaeucarisúa... ... .. .. .. ... .3. Lawcarist:ta,cclebracióneclesial... .. . ..
b)
Et
banquete e1JCllrisuco como sujetO del anáüsi
s de Ratramno sobre los dones ... . l. Banquete espiritual quealimenta.elalmadelos [íeles... . ... .. 2. Laeucarisúa. donincoiTUpt.ible que dala vidaeter.na ... .. 3.La
celebración eucarística, misterioyfiguradel cuerpo de Cristo ... .e) La eucaristía CA Rab1111o Mallro. expresión litiirgica de una unidad fwldam.ental.mente moral .. . .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. . . .. .. . .. .. . .. . .. .. d) El cuerpo de C1sto. bunquetc cxclusi'lo'O de sus elegtdos en la teologia eucarística
334
335
341 344
353
354
36
1
364372
de Godescalco de
Sajonia
....
..
...
...
...
..
... ... .. ... .. .. .. ..
..
..
..
.
..
... .. . 37
9
Vl. ANALISJS DEL VOC.ABUJ.ARJO ID.IPLEADO POR. ESTOS
AUTO-RES PAR.A DESIGNAR LA TRANSFOllMACION
EUCAJtiSTICA
...
3
85
l.
TétmiJlosqueh\dican convet'Sion o cambio... .. . .. . . .... .. . .. . .. ... 394 a) Compuestos del verbo m•tare.. ... .... .. ... ... .... .. . . . .. .. . .. . ... .. .. .. .. . 394 1. Utili.zació.ny significado de estos
términos en Pascasio Radberto . . . .. . .. .. .. . . . .. 3 942. Utilizacion
y
significado deestosténninos el!Raxnunno de Corbte... .. .. ... .. . 397 3. Utilizacitmy
significado
de estos ténnino:.: enRabano Mauro... 403 4. Utilización y significado de estos términos en Godescalco de Sajonia... 403b) Compuestos del verbo aenere.. .. .. .. . .. .. .. . .. .. .. .. .. .. . . .. . .. . .. .. .. .. . .. .. . 403 l. Utilizacionysignificado de e~'tOstérminosenPascasioRadberto ... .... 403
2. Utilizacio.nysignificado deestostérminosenRlluam.aodc
Cortnc ..
....
....
. ....
4073
.
Uti.tizacionylllgnillcadode esrostérmi:nosenRabano MllUrO. . ... .
..
..
409
4. Utilizacio.nysigruficadode estosterminosenOodescalco deSajoma... .... . 4112
.
Términosqlle se l'efieren
ttun
U9J1tr
llset:.. .. .. .. .. . .. .. • .. • .. .. .. .. . .. .. .. .. • .. .. • .. .. . 4J
2
a) Compuestos del
ve:bo
facerc. El verboáaific:are
.. ...
..
.. . .. ... .. . .. .. . .. .
.. ..
..
412 l. Utilizacióny signfficado de estas
Lérminos en.Pa3c:asio Radberto ... .. .. . ... . . .. 412 2. Utilizacióny
si gmficndo de esoos tenni.ttos enRaLttmno de Corbie .. .. .. .. .. .. . .. . 425 3. Uu.hzacióny
significado de estos temw:IOS el!Rabano M1111r0.... .. . . .. .. .. .. .. .. 434 4. Utilizacióny
significado de estos términos en Godesca.lco de SaJo.a.ia .. .. .. . .. .. .. 438b) Compuesos del
verbo openri
. Elverbotcferre
... ... .
. ... .. ...
439
l. Utilizacióny
significado de esto.'1 términos eJl Pascasto Radberro . . . 439 2. Utilizacióny
significado de estos términos en.Rauamno de Corbie... 445 3. Ut.i!izacióny
significado de estos témtinos enRabMo
Mauro . .. .. .. .. . .. .. .. .. . .. . 448 4. Utilizaet6ny
significado de estos términos eJl Godescalco de Sajonia... 449lndice General
e) Compuest~ del verbo A(ete . . . . . . . ...
l. Utilinetón
y
s.tgoificado de estos tétminos en Pascasio Radberto ... .2.
Utilizacióny
significado deestOs
términosen.Ra.tcamno
deCorbie
....
..
...
..
.
3 Utilización
y
stg.nificado deestos
términos enRabanoMauro .
.
. . .
...
....
..
.
.
...
. .
8
449
449
45
2
455 4 UtibnciOJl
y
Significado de estos términosen
Godescalco de SajOJJia... 456 d) El verbo ~erere..... .. . . . .
.
.. .. . . . ...
.. . .
.
. .. ..
..
.. . ..
.. . .
. .
..
..
..
.. ..
..
..
. .
.. .. .
..
.. .
457l. U ti ti·lBclon y signJ!icado de este termino en Pascasio Radb
en.o .
.
. .. ..
. ..
.
.
..
. .. ..
..
4572.
Utilización y sig.o.ificado de estetérmino
enRarram.no
de Corbie . . . 458 3. Utilizacio.tty &gnúicado de eSte término enRabano Mauro... 4624. Utilización
y
significado de e:1te técníno en Gode3CIÜCO de Sajonia. . . 462 e) CompuestOs del vert>o cr-eare... . .. .. .. ... .... . .. . . .. . . .. .. .. . . .. .... .. .... .. 4631. UtilizaciClll
y
si.glllficado de estOS términos enJlascasio Radben:o .. . . .. .. .. .. . .. . . 4632
.
UJ.ihzacióny
Stgmficado de eswstérm:inos enRalramno de Corb1e . . . .. . . .. .. .. 4653. Utilización
y
significado de~ Wr:minos en Rflban.o Mauro . . . 465 4 Utilización y significado de estos términos en Godesc~co de Sajonia.. ... ... . .. 466f) El verbo exsistere. ULilízación
y
significado de esteLer.mino e.nRitttalDJlo deCorbie. ... ... . ... ... ... . .. ... ... .... .. ... ... .. .... 468
3. Verbosqneindicanuna u'1U1Sforma.c:i6n... ... ... . .... . . .... ... ... 473
1 Utilización
y
significado de estos términos en Pascasio Radberto... 4732. Urilizacion
y
signlficado de estos términos en Ratramno de Corbie .. . . .. .. 480 3. Utilizacióny
significado de estos términos en RablUlo Mauro .. . . .. .. . . .. .. . .. 4824. Utilización
y
signilic11do de estos términos en Godescalco de S.jonia.... .. ... .. . . 4834. Términos
que
se refieren a
u.o.a elevación
al orden de lo diviJlo... .. . 485l.
Utilizacióny
significado de estos términos en Pascasio Radberto .. .. .. . .. .. .. .. .. 48.52. Utilización y significado de estostér.minosenRatramno de Corbie... 494
3. Ut:ilízación
y
sigtti.ficado de estos términos enRaban o Mauro . .. .. .. .. .. .... . .. .. . . 4974. Utilizac:io.n
y
significado de estos términos en Godesca! e o de Sajonia... 502APENDICE A
.
.
...
..
..
.
...
..
...
..
...
1...
...
.
...
..
....
.
..
..
.
.
.
..
..
.
.
.
..
.
.
...
...
.
..
....
5M
1 Textosquedieronorigenalacon.troversia... ... 5042 Te.nosen los q11ePascasio reaftro1a sos tesis ameriores. ... ... . .. .. .. .. .. . .. .. .
506
3. Otros pasajes del
Oe
copore er
!i1U!ffuloe
Oo.aziai de Pascasio Radberto queparecen incurrir en un reahsmo exceS1 vo .. . .. . . .. . . ... .. .. . . . .. .. . .. . .. . .. .. .. . . . .. .. 508
a) ¿Es la encarirua un milagro?... 509
b) Prodigios euca:nsúcos... ... .. . .. ... .. .. .. . . .. .. . . . .. . 512
SIGLAS:
l.
Colec;cioa.es:
AFM
AMNam
BAC
CCbc. CMCCbc. SL
PG
PL
SSL
BIBLIOGRAFIA GENERAL
Archives de la France Mon.astique
Analecta
Medilevalia Nam.urcens:ia
Bib.l.iotecadeAutoresCristianos. Madrid
Corp"UsChristianorum.. C011tiauatio Mediarual:is
Corplls
Cbristianonu:n. SeriesLatina
J. P. MIGNE, Patrología Gra:J<;a (Paris 1857s.)
J. P. MIGNE, PatrologiaLatina(Paris 1878ss.)
SpiciJegium Sacrum Lova.aiense
2.
Diccionariosyuciclopedias:
DThC
JIDG
HE
HLF
HTbG
LThK
MySal
RE
TRE3. 'R. e vistas:
AIP
ACaJ
ATh
BLE
Conc(E)
Dictionnaíre de Théologie Catholique
HIUldbucb der Dogmengeschichte (en su traducción fran.cesa)
HistoriA
dela
Iglesia. Ed. Flichey
Martin (siglas del original francés:Histoiredel'Eglise)
Histoire Littétaire de la france
Conceptos Fundamentales de TeologJa (siglas del odgiJW
alemán: Handbllch theologiscber Grundbegtiffe)
Lexikon fur Tbeologie und Kirche M~um
Salutis
(ediciOncastelliUla)Realency.klopadie fur pror.estaAtische
Tbeologie
und KircbeTheologische Realenzyk!opadie
Analecta
Iuris
PontificiiAnalecta Calasanctiana
L'Atulée
Théologique
Bulleti.o. de Lilterature Ecc!esiastique
DT
EeV EphMar EThLGreg
HJ
JLW MComMS
NRTh QLP RBen RCICommRCF
RET
REAug
RSPbTb
RThAM
RThom Sal ScCSchol
SaThSt.Med
StPat ThGI ThLZ ThPQ -:-:bQ 7bR.v ZKThBibllografia general
Divus Thomas. Preiburg
Esprit
et Vie.Langres
Bphe..merides Mariologica:~Ephemerides Theologicm Lovanienses
Gregorianum. Roma
Hi:n.ocisches Jahrtuc:h
Jahrtucb fúr Lirurgiewissenscbaft
Miscelánea Comillas
Mediaeval Studies
NouveUe Revue Théolog1que
Quesions Liturgiques et Paroissiales
JO
Revoe Benedictine de Critique, d'lfut.oire et de Litténture
relig1eoses
Revista Católica InternacioJlal. <(Commumo».
Revue du Qergé rran~ais
ReviSta
Bspaño!a
de TeologtaRevue des Etudes Augustiniennes
Revue des Sciences Pbilosophiq'lles et Tbéoiogiques
Recherches de Théologie Ancienoe et Medievale
Revue Thomiste
Salesiamun.
Tori.a.o
La Scuola Cauolica
Scholasti.k. Freiburg
Scripta Theologica
Studi
MedievaliSt11di11
Pataviua
Theologie 'llnd Giaube
Theologische Uterarorzeitung
Theologiscb Praktische Quaru!schrift
Theo1ogiscbe Quanalschrift.. Thbu¡gen
Tbeo1ogische Revue
Zeitschrift
fUr
Ksthol.iscbe Theologie•
Estas siglas han sido tomadas del elenco de la
711eo/ogisc:óe Realenzy.éloptidit:
ell:cepro las de las revistas <<Ailalecta Calasanctiatlll» y «Commu.nio:<>. que no me ha sido posible
encon.trarlas. Cuando la obra en Clle$tl6n es traducción de otro idioma, hemos tomado las siglas deJ original, indicando a continuación eJ lugar de la edición.
En la
Bibliografla se encotltl'ar81aBibliografla generat
11A) FUENTES:
l. Autores estudiados:
GODESCALCO DEORBAlS,
Pecarpore
«
Slld,f7Jitte JJo.miai1945) 324-337.
en
SSL 20
(LovainaPASCASIO RADBER.TO,
/JeCOtpore
ec saoguine .Do.trJÚJJ; clU/1 11ppet1tlice l[pis&ofll aá F.redo.I'IJ.fTium, CChr.CM 16
(Turohout1979).
ld.,
Ex¡;ositi'oiJJMat.beum
,
CCbr. CM
56-56
8
(Tornbollt1984).
Id.,
~ 001AÚI :PL 120
.
RABANOMAURO,
~ OmaiR :PL
107-1
12.
RATRAMNODECORBIE,
l>e
cotpore etSIU.lgllioe
/Jo.trJÚJJ·. Tateodgioa/
ec Aorice
6ibliogapñir¡ue
.
Editio.11 re.aou"f'f!Jre porJ. N. BAKliUIZEN
VAN DEN BRINK
(Amsterdam1974)
.
2. Otnsfve.atespal.risticas
y medievales:
AMALARIODEMEfZ.
Id
,
AMBROSIASTER,
BEDAEL VENERABLE
,
/)e ect:les:iiiSCt't;:is of/'iciis /ibti quacuor :
PL
105,
985
-
1242.
.liclopedeo/liciomlssiB :
PL 105, 1315
-
1332.
Co.azmeJIÜillit
m
XIU ep.isrolu BellliP11uli
:
PL
17,
45
·
508.
q,e.x
iJamiietiCJt.CC.br
SL 122 (T'urnhout
1955).
ES
IQUIODEJERUSALEN,
Commcnt/Jiios ii1Levit:ic:UOJ
:
PG93,787 -
1180.
'
FAUSTO
DERIEZ,
FLORO
DELYON,
HERlGER DELOBB.ES,
Ser.r.tJo Jl/.· JJe C()l]Xrt! eL Sllf.WVÚJe /)omiai ia Pasc.óa
(figura en elMíg.ne emre las obras de S. lsidoco) PL 83, 1225 A·
1228C.
OpUSC11111
Mf'lf!rYUS
AmalliD'um :PL 119,71 D
· 96
C.
ORIGENES,
PABLO
DIACONO
,
PELAGIO
DIACONO
.
S.
AGUSTIN,
ld ..
Id
..
Id.,
Id
..
Id
.
,
Id
.,
Id.,
Id
.,
Id
..
S.
AMBROSIO,
Id .•
Id
.,
S. BENITO,
S.
CIPRIANO,
Bibliografia general
Commeah1nilia 501UJffeliUOT secuotlum MHtt!Jmum
829-1800.
S6na:i
G-egorii Mt!pÍ
.
V"Cllr : PL 75,41-60.l:Z.
PG
13
,
/)e wiis
PIJrumliber
quinrDs,.Pue
V«ÚI.eoiarvm
(auctoregr.eco incerto
i.nter¡rete
PelagioS.R.E. Diacono
) :PL
73
,
851-992.Coaf"esim:tes (Madrid 5 1965).
De
Baptismo co.ntrs datutiJPtr,
JibriseptJ:m :
PL
43
,
1
07
-
244
.
lJe Quiatle lJei
coL!Inl
pJWilDOS,
libn'
uig:intidui7
:
PL 41 ,13-804.
/)e lJOCirÚ.UJ C.luls/:ÚlmJ Jibn' qu~U~Jor: PL
34
,
15-
122
.
ét>icrn/.tS
..
98 : PL 33,359-364 .la
loó.rumis EuR11ffe./ium Tmc:mtus
26
y
27
:
PL
35.
1606- 1621.Seaao
227:
PL38,1099-1100.Setmo
272 :
PL 38,1246 -1248
.
Seaao
352:
PL 39.1549-1560
.
Sermones posr maorioos
repert~',1
,
1ir
sennom"bus
11 Mic/JRJ/e lJeais edítis . Publicados por G.MORIN
enMiJrd/Jl/11!8
AgcO.St'iaiJl/111
(Roma 1930) I, 1 - 164.[)e mysteriis lilJeruous .
PL
16,389-418
lJe ~ 1ilJri ser : PL 16,417-464.
E'pist:ul~
65
:
PL 16,L222A-1224C.lle¡¡J;t
(Santo
Domi1J80
de
SiJos
?1980).
Bibliografia general
13
S.
CIRlLO DEJERUSALEN.
Cmea!Jesis mi<tfiffogJ'aiIV
«PeCOtfJXX'f'
et ~ C/uiJri'» .Et
.lect:io er Pauü zrf Cod.m/Jios.lipis&o/.r:
.r
.lij¡a
etrim
11ccepi
n Domioo. t¡uod et tnláidiTI'OIJ;'s"N,
ec (/llll!lS'e'JllUPQii'" : PG 33, 1097-1106.
S.
CLEMENTEDEALEJANDRlA,
Pet~Jwogus:
PG
8
,
247
-
684
.
S.
FULGENCIO DE
RUSPE
,
/Je fide_ seu de regula uer.Bfirfei, Ad P«Tffiil, Ji!JI!r 1111u.s :PL
65. 671 B -708 C, o bienPL
40,753-780.S.
GAUDENCIO
DE
B.RESClA.
Set:moU. Peaodi.lectfonesecllillfus ·PL 20,
852
B
861
A.S.
GREGORIO MAGNO,
l>inlo¡rotTJm:PL
n,
129
-
430.
Id
..
XL HomiliiUllmio
liQtl!JCelill :PL 76,1075
1312.
S.
GREGORIODETOURS,
Liflti mimcufotvm : PL71,705-828.S. HILARIODEPOITIERS.
/Je
Triairllfelibtiduod«im :PL
10.9-4n
.
S. ISIDORO
DE
SEVILLA,Rimolopos
,
2 tomos,BAC 433
-434 (Madrid 1 982).S.
JERONIMO, CoDZ10eohl.riotfiDJlo
epistu/1101 1td lipóesios liba' tres : PL 26,467-590Id.
Id.,
S.
JUAN
CRISOSTOMO.
ld.
Id
.,
S. JUAN DAMASCENO.
S. JUSTINO,
RUIZ
BUENO, D .•
Commenhlrii in
Rinec#elem
CCbr.SL
75
(Turobout1974).
TF'IWf'NQs
io
PsztloTos, CChr. SL 78(Turnhout 1978).Homiiim XLEV in Epistolttlll
ptim1101
llt:l CotiJJthios :PG 61
,9-382.
De
SBanloLio lihri ser :PG
48,623
- 692.
fa Prot/diooe Judie :
PG49, 373-392.
De
l1de ur/Jodara : PO 9-4, 789-122.8.Ap:Jiqgi#
¡xi.at11
pro
Cbristi611is
:
PG 6, 327-442.
SOLANO
. J
.,TEODOREI'O
,
8) COMENTAJUOS:
t
.
Obnsparticvlves:
BERAUDY,R.,
Id
..
BLAN
C
HARD
,
domP
.
BOILEAU,J
.,
BONANO
,
S ..
BOUHOT
.
J
.
P
.,
BROHNE,
W.,
CA.SEL.O .
CRISTIANI
,
M ..
Bibliografla general 14
Tucos euCildsticos
primirimr
,
1. tomos BAC 88 y
118
(Madrid
21978-1979)
.
/.nmui:I!JJlis. OiA/ogus
I.
(Atl¡oáoxvs eLEnnistes
:
PO 83
,
31 -106.
Lt>s cttttgodes úe pensée úe /lJtlnoule tirJu
son eoseipzemenc
eucltm.rtique
en
O:róie
libbByero)'111e. volu.mt> óu
/J11 WOfeJJIIÚ'f.>
(Ulle
1963) 157
-
180
.
l
'enseigAMJeot
euci!Riisr:k¡ue
úeRllln1l11.t1e
, moiae
rfeQ:róie
nv
1X
11siMe
(Tesis doctocal mecanografiada,
Lyo.n 195
2-53).
l/n rnir.é .De Beneúictiomóus PntrillrC!Jart1111 óe P.uc./JKSt!
Rtrú!Jcn?: RBen 28 (1911) <425~32.
Dissermr:io io
1iitru.tzJ"Oe COt]'Ot't'
d ~ePomi.ar en
PL
l21,171ss.Tóe úivioe
Mlllemit;r llllÚtiJe Euchrist:ic
Boóy
ia
rile
Doarioe
ofPIISc/J.tuius
R•óbemJs
:
EphMar 1 (1951)379-394.
R6117111U1e de Cattne_
·
bistoire
liU.értiire el' Q?/J.áv~dhmiaa/es
(Parts 1976).
Hnlb110us
.MiliTIS {llllbltn41S'}
(
c::a
.
780-856)en
TRE 15(
BerlJ.n
1986} 606-61 O
[Recensión de KAHLES, W. lUtd/Jert UI1Ú
Bembord. Zwei
Avspntgwrgen cluisdiclier: Fromqkü (Munster
1938)] en Das chdd.lic/Je Opferm)'Sterium (Graz 1968)
.
.l.f COIJ/T'O'fll!rSÍJI eucan'stiat neliit ctútum tkJ secalo
IX
:
ETAIX,R.,
fAHEY, J.F.,
GLIOZZO.C ..
GODET,P.,
GRENIER.,
dom.
Id
.,
HAUK
HEFELE.
C. J.,
JACQUIN,
'M
.
.
JOLIVET,J.,
LAMBOT, C. Dom,
Id
.
Id
.,
Bibliografía general 15
Le
recueil de sermo.os compasé
pu
R4bt111 Maur poor llaist:n/fe de
M":)'l!Dce :
REAug
32 (1986) 124-137
.
Túe Evcótuistr'c
7'eocl.ri.og
al
RIJiniJJ:Jaal
Codlte
(Mundelein1951).
Ln áottrian ddla
catJVersiOJ1e eu,'NistiCIJ iJJ PIISCJISÍo RaábtJttl) eRIIIFiUtloo mooacl di Coróia (PaJermo 1940).
Goresat/e ou ú'Dtt:s:cóal.t
.
enDThC,
VI 1 2 (París 1920) 1500-1502.PssclJtise
Nad!Jed.ErutfJ!
sur SM Pie«
seséctits
AIP
15 (1876) 385-400.
Biop~~JÚI1'es
d110J11J11er üJusrres,
l
,
JlJ!il:rrlq¡Ae ·AIP 15
(1876) 769.774.[Recensión de ERNST,
J. DieÚ!IVedeslJJ. PIISC!M.sius.RIIáóerrus
VOt1 dei"Jiix:lutt:istie
(Friburgo
1896))
ThLZ 22
(
189
7
)
588
-
589.
[Recensión de HAUSHER. M.. J)er/Jei/iffePttsr:óasiushóóerrll!.
Ei.oe Srimme líber die JJ!. .liJJc!Jtuist:ie mr uuSJe.Qt/
JIÚU'e.D
(Maloz
1862)]
:
ThQ 45
(1863) 359
-365.
Le ''/)e
COIJlOre
et
S1JOff1lÍile
Pomiai" áe
Puat.s:e
RMII.reYt
RSPbTh
8
(1914)
81-
103.
Clfxlesc:al~ d'CAfJ6is N 111 Triait~.
L4 méd!ode de
/tJ dJeologiea
J'epoque
avo.li.ogiet111e
(Pans
1958).L 'JJom4Jie tfu Pseuáo-JértJme sur
.l'tt.s:somptioA
etJ'évMgile
de
111Lllltirtitéóe
Mene
ti~une
1~iaMited'Hiacmar
RBen46 (1934) 265-282.
Introdccción al
Li!Jer
de UJmH de Ratram.no de Corbie, enAMNam (Namlll" 1951) 7-16.
Prologo e introducción a Oiuwes tMo.!Of!'Hiues
et
grM1.11JIIicales óe Clodt.>saúc
tf
'
Ciéa.is
e11SSL 20
(Lovaina1945) VII-XXIV.
LIES,L.,
MATHON,G.,
MORIN. G.
,
Id.,
NAGLE,A.,
PAULUS, B.,
Id.,
PELTIER., H.,
Id.,
Id.,
PETR.OCCHl
,
M.
,
.RODENAS.A.,
SCBAFERDIEK. K.
.
STEITZ,E.,
WILMART
,
A.
.
Bibliografia general 16
Origeaes uad die
li'uc;/JIIti'slie.éo.atror·-erse
zwisc.bea.Pnsr;/¡ll51'us Radbe.rtvs uod .R.ntntm.ous :
ZKT.h 101 (1979)
414-426.
PIISCilSe l?nr/!Jed et l't!valutioo de J'JJulTUJilúme cnrofiog:iea en
Corb.ieJtbbti)'UOfli/e, valll111edu
1.1"
a::n~:eaaire (Lille 1963)135- 155.
Clousc.!JIIfk rer.rou~
:
RBen 43 (1931) 303-312.Lestlicted'H~tr
sur I'Buclltvistie:
RBen 25(1908)1-1.8.Jllllmmous uoó die Jú. Euc.blldstie
dogmarisc/J-.IJistoJ:isd¡e W~ll4§'
Zugleicll eioe
des etste/lA/Je.aómllfJ./sst:rf>J'ft;s (Viena 1903).
Introducción al .lJe Cf.1t]J0rt! er ~e .lJomioi de
Pascasio Radberto,
en
CChr. CMJ
6(fur.nho11t
1979)VII-XLVIII
.
Introducción a la
Epistol11 nd F.redug¡¡rdum
,
en CCill'. CM16{1ilrnhout 1979)135-143.
~tlhM.MaliJ·, en DThC, XIII/2 (Pari.s 1937)1601 - 1620.
J?gtf!JmPitsciJBSe, e.n DTbC, Xill /2 (Pms 1937)1628 -1640.
l?aiTilltlOe , en
DThC
,
Xill
12
(París1937) 1780 - 1787
.
U 5imbolisozo defle piaore L1z Rab1100 Mauro e abri stuái áisroail
mediitPRie (Roma 1982) .
El Sllailfcio de la Misa ea dos célebreS' t:o.llll'OJ/ef'S/iiS
euCllli.srk&T de /1 EdAd .Meái1 : ACal 22 (1980)
313
-
440
.
ÚO(J;S(l/JIIfktfer&cóse
en_TRE
14
(
Berii.n 1985
) 108
-110..Rodbert. eoRE 12(Leipzig1883)474-483.
Le·
Hllégoriessur
J'Jicriture 11/Jr.i!JuéQso
Rtlhllll.Maur
32 (1920) 47-56.
2. Obras
~ea.erales:AMANN,E ..
ANDIA, Y. de,
AUER.J ..
BACH, J.,
BATIFFOL, P.,
Id.
BEINERT, W.,
BER.lltARDINO,A. de,
BER.ROUARD,M.F.,
BERTEITO,D ..
BE'il.J.
Id.,
ld
.
BIFFI, l .•
Id
.,
Bibllognúia general 17
Los
C6rofi17,p"os en HE t. VI (Valencia 1975)..Bucómi.srie eúncoavptibilité : RThom &5 (19&5) 464-479.
Curso
de teolog:ia dOffDliÍiiCII, tomo VI, SncromeiJtOs.EIIí:lt!islia • (Barcelona 21982).Pie PogmeJ:Jge.sr:hiclJte
des
Mitre/1/rHSmm Clvistnlogi.sr:/Jen.
Strtadpuakre , t. I (Viena 1873).
Etudes d'ltiswire
eLtiJéologie pasii:ire
,
/'Evcól1liscie, útprésence
J"ét>.Ue
«
111 tnlnSSubsawilllion,
(Parts 3t906)y
(Paris81920).Nour;el/es étvrles
r!OCIJI11eatnires.nv
J'Buc/uuistie :
RCF 60 (1909) 513-540.ZUOJ
Beispie/ Trtlll.SSÍKfJ.iliblt:iaa
:
ThPQ 118 (1970) 313-326.PlllrO/O§fa'
m
,
La eá4d de av de 111/itenJLunt ptaisáCII JMilttrBAC 422 (Madrid 1981).
L
íilre
Siltr801eJUe/ del'EuciJNistie se!OJJ S!titJtAugustioNRTh
99 ( J 977) 702.-721.LA
doadPa eucaristia1 di S4n Bernllr(/o: Sal 16 (1954)258-
292.
Pie IJogmt:ngeSChicbre deE EudJJtrist:ie/ebre ,
en
LThKam
(Friburgo 1959) 1148-1153.EuCillisdA, en HThG , vol 1 (Madrid 1979)508-529.
l.8 BilcJvistt~ mistedo amtntl .
e.o
MySal IV 1 2 (Madrid1975) 1&5-310.
Eac:iclopedin
(Milan
1964)..út hiliiSJit
-e
specialmenreJ'eiJCJir'eSt:l•
-
prese11Z11
dellopern
deliR
WW3Zll
in
rimJ óe.llo Spin"ro
$aJ1k)ScrTh
16
(1984)
BLAISE
.
A.,BOROBIO. D
.
.
BOSSUEI', J. B.,
BOTIE,B.,
Id
..
BOUYER,L.,
BRILLANT,
M
.. (ed
.)BRINKTRINE.
J
..
Id.
CAMELOT,P.-Th .•
CAPPliYNS,
M.
,
CASEL,O.,
.
CEILLIER.
R.,
CLEMENT,F.,
CORBLET,J.,
Bíbliografia general 18
leveoa
Jntioimtis meáiimui
,
CChr. CM (Tumhout 1975).la
celeóraciáo ea la .(giesrit •l.
LiflJf81ÍJy
SIICnU11en.t:olo¡¡ill faad.fntenDI/(Salama.oca
1985).Histonit rle /liS P61'1ircitJDes rlc fu igit:silu ¡;rocest./IOJ:eS , t. I
(Barcelo.nal960).
do Stictifice er
1
'Epiclese rle111
romllÜJe au moyeo ~ . RThAM I (1929) 285-308.
Cooficere corpus Cárisa': ATh 8(1947)309-315.
Le
mysrt!re
pascaJ (Pans 51960).Eucluvisti11 (París
1934)
.
Kleine Oe.ilr'JWe. O.ie eucboristiscbe WIIJJálllfl,f'. Arldui:tiaoorler
lltp'OÓllktian?: ThGi 33 (1941) 97-99.
ciber di~
KOJ.tSei:nlioDS!'orm
der iiuc/Jlllistie.
Vaa
PllSCIJ11sius
R~ttlóertus biszu HIJ8D ma
..sl
C1Jer
(+1.264)
:
ThG1 45(1955) 188-207.
lltWiS111e ec $J'lllóo5sme r!IIJJS 111 doctrütt> eucluir:islli¡ue de Soiof
Au,rustzn RSPhTh 31 (1947) 394-410 .
./tmn SCO( J?LWéae (Lovaina 1933).
Ou
Mysrea"eJ:weódc!Jt.ais
derMeBli1'11JFie
im
I..ic/Jre dec
J'rorlitiatJ:
JLW 6(1926)
113
-
204
.
Hisraim g-énértúe óes autel/IY soaér ec eclésiiJstiques,
t.l2
(Parls 1862).I..u bt!oérfictins qai a.ot t!cn'c sur J'EtJcbad.stie
(1882)
550
-
582.
AlP 21
liistoire rlogm6bque, Jitutgique eL ,vc.IJéoJosit¡oe do stiCl'e.IDe.Llf rle
i'Eucl!tuistie,
2tomos (Parts 1885-1886).CHOLLET
,
J.A.
,
DIDIER.
J
C.,D
U
P.IN
. E.
DURRWELL
,
F
. X
..
FRA
"l\fZELIN
.
l.
B .
•
Bibliograna genentl
19
LRdocaiJ:Jeáel'Bllcóadstiecóeziesscoótsti<¡ues
(Parls 1905).Hisroire de
fApresence
reelfe.A propo$
á'w!dq¡-me recemmMt
cooresté
Eev 87 (19n) 241 - 248
;
305
314
:
439
-448
;
4n
-480; 88
(1
978) t04- 111
;
401
-
412
.
.M:JuPelle hibú"od!et¡ue
ál!S'
aotef/IY eccles.ii/Siiqoes , vol.7
(Paris 1696)_'lhu:atms ck
SS.
liudNitiJrim sttailicio
«
S:tll:nll11e.nto (Roma3t878
).
GARCIA
-
VILLOSLADA
.
R .
•
.l:lisf'mnde
f¡¡.f!rlesúl C61.óliC11
.
11
,
&lnd Meói11
(
Madrid
41976).GAUD
E
L
,
A
.,
GEISELMANN
.
J.,
Id
.,
Id
.,
Jd
.•
Id.,
GER.KEN
,
A.,
[d .•
GESTEIRA., M.,
Le .maülce de
111mterse
áll.llSl'éKiise llilioe- du
flnlsidc.le
.Jil.squ'd la veU/e de la Refm:me en DThC X 1 J (Pans 1928) 964-1085.
Aóenámllfllsst:reir,
en LThK2 1 (Friburgo 1957) 33 35
.
.Die A!Jendat6/rlrJeiJIY! 110
áer Wenáe óer
córisrliclJeJJ ~zum Frii.6mitb!lmr.er. /sitiar mo
Senll•
uaó
d4:sS'.rJ:r.metd
tkYEucluuistJ.e
{Mllnchen1933
) .
.O.te
Eocbllristie/ef!L'e tler
V~ (Paderbom 1926).Zur Eucbaristie/efue
ob- F.rubscóo/IIStik
•
ThRv 29
(
1930
)
1-12.Srudien. zur .triJitmitrelmerlkóen. AÓtmdmaólssduihea
(Paderoorn
1926).J)C¿f.r.neagescóic1Jlicáe ReDe.r:ion uher áJ"e óeutfs"e Weno'e in dec Bucállristiefeóre : ZKT.h 94 (1972) 199-226.
Tóeo.logie dtr .l:iuctwistie (Municb
1973)
.
ú
MCIU'ist/o eae/
coAciúo tleTrenúJ
:
R
C
IComm 7 (1985
)
251-271.
Id.,
Id.,
1<1
••
ld.,
Id .
GHELLINCK, J. de,
Id
.•
GOETZ
,
K.G.,
GRABMANN. M ..
Id .
RARING, N. M .•
ld .•
Id
.
•
RAVET.J.,
Bibliografia general 20
l4
Eucarisd11
en 1os reae.ates B&uerúos ecom~aicosMCom
42 (1984) 37-70.
LR
EuCNi.sri11,
¿ima,¡-en de Qi.srol' A.a~ e112"Cenrettmo
del Concilio2§óeNicea : RET 47 (1987)281-339.La
BuanSt/11y
l.v vidll de la /,¡'lesin (Madrid 1986).Lit
ITitLlsvstanciación eU&~~Tvt:ia: ¡un.tJJiktgro
o liLl misteno.P :MCom 44 (1986) 339-383.
Liltl!:ntrure 111tiae ttu
.1110ftW·4fe,l
,
Dfpuis
les oapnesjUSIJU
il !Jt fínde
la n>.1181'ssltnae cnralin,¡ienoe (Paris1939).
1~ Mouveme.ar. tóéologifue úu IP sikle (París 1914).
/)ie óeutige Aóendmllblsl'ntge
in
i/Jrer
gesc/Jic!JdicbenliiJrttnCI:llliJif (Leipzig 1 907).
Oie Gescóicbre der Sdol&St:lsr:!Jen MtY.IJode , 1, Oie
SciJa/nsrisrl!e Md/xJóe I'W1 ÜJn>n
ersten Aañiogen
in
der.V/Jh:ditentt:tn' bis $liDl Beginn
des
12 h/ufnmdetts.(Friburgo 1957).
llisr.orili de In Tecl~o Oirdict1 óestlefúlesde.htentpm:dstial
IJIIsut
nuestros
dl4s (Madrid 1940).A
studyin
die saa:tmeoJ:ologyol' A.frerof Li~ : MedStud 20 (1958) 41-78.B~'s Oe/Uzil:ioay of Sl1a'llll1eotum
ud
dJeir Jnfluence onM~f'8!
Sacnmenrdogy
:
MS 10(1948) 109-146.C1Ntnú.ter;
SigJ1Um,fiisrw;uJIJ/11
Ole llo&wicJ:/uo¡r óis JJitC!J der.biro/.in¡(isdJ
.llerJifi..SSIIIJCe : Scbol 30 ( 1955)481 -512.
Les Sl#a'PLlleJ'JIS ec le róle de I'Eis¡n't -
Sllin.t
rl8¡res
/sitiare deHEFELE, C. J ..
HERIS
,
C. V
.,
HEURTEVENT. R
..
HODL,L.,
Id.,
HOLBOCK, F.,
HOUSSIAU, A.,
ISERLOH,E.,
JACQUIN, M.,
JANSEN, F.,
JANSSENS, Dom
L.
,
JOHANNY
,
R.
,
JONG,
J.P
.
de
Blbliografia general 21
~ tks a:J4Ciles ó'6p'ér les ÓOCIUJJeors ocigimtuz
(traducción francesa de H. Lecltteq) tomo IV 1 1 (Paris
1911).
l
'Euc!JIIlislie M%Ñl'
t1eFoi
(Puis 1967).
J)uJ"Jf..óóe Trot1nietlesaci,¡ittesóe11Jérésiebéloe.ogari8110e (Paris
1912)
.
Die
mnfessio
Btre~Jffmiiro.a
Ja59. .E.úteArúeit
Z1UilfrvlJst:!Jolasrisc/Je.a Eu~ : Sello! 37 (1962)
370-394
SKnlmt!Añllrl dres.
Zeicbeo
IHJÓBezeic:IJ.aef.e:s
(1963) 161-182.
Schot 38
Ot>r euciJeristiscóe IHJd
úer mysriclJe leió C1Jdsl:i
ia iJJreoBcziebUJ.WCtJ zueiaamler oaclJ úer
l(!/Jre
rkr FriJiJsdJobistik.
(Roma
1941 ).L 'liucómisrie úa.as út
tmdirioo
«XXé.rxiúe, JJJ'sr ec aujounl'llu/en l'E'Ilclmristie, ~ ec
mw'té
(Gembloux 1970)127-174
AIJeadatMIJJ,
m
12
.
Miae/4/tN" enTRE
1
(Berlln
1977)
89-106
Mop.a 4f"e. l
.
JJu IX~
111 XI~sikle
RSPbTh 15(1926) 231-240.
Evcbllti'stiques
(ocdtft>N:s)e.n
DThC V /2 (Parts 1913)1368
-1452.l 'Eut;/Jlld#ie: RBen 5 (1888) 59
-
67
.
116-
125.
161 - 169.207 216. 250 -
2S7. 351 -
361 486 -497; 6 (1889) 4 -15
.
55
-5
9
.
169- 181. 202-211. 245 -257.l
'Euc!IJir.ist.it!, a:n1re tle1'/o".stoin>
tlu Stllut cbez S8iorAmbroise
t1eMila.a
(Paris 1968).l
'Euc!Jan'srie, n!tllit-é syrJJIJoli~ue.JOURNET, C .•
JUNGMANN,
J
.
A.KLAUSER
,
Th.,
KNOPFLER.,
A..
KNOWLES, M
.O.,
ICOLPINO. A
..
LADARIA
,
L.
F
.
,
LAISTNER.. M.L.W.,
LAMBERTS,J.
LECUYER,J
.,
LEPIN
.M ..
LEVILLAIN,L.,
LOOFS.
F
LUBAC. H. de.
Id
..
Bibliogratla general
22
ú
Messe, péseace du S#aifiet;~t/elllaoir (Friburgo 1957).El suaillcio de 111 mistJ. Tmtlido /Jistóticr; ülliqJ'co • l
vols.
(Madrid 1963 ).lJie Jit:lucisr:heo
AU$!)1uscóóezielJU4feo
zwiscben decrodJJ'sdJeJZ uod tler l'ntnl:isc/J - deio:sf:/Jen
Kirche
r!'m11~11 bis
zum
elf1en .hl!r!Jumlert :HJ
53 (1933)
169-189.Mlli1UIÚ óe Hi:st«in Ec/esilistiCII
(Barcelona
1908).
Nuel'll Histoni1
dek lfflesiu
,
11.
f.t¡Jéfesin en/11
E'óaóMedt6.
(Madrid 1971).Ao.tlilm'
1'011 MeLZ und F/0/'1/s rWJ l.JICUI. Zeugeo t>ines Waalkisim
lii'UJBisc1Je.o
M,.WMetJ Jlt'r.Stlfndais .iiJ óerKnrofingerzeil:
ZKTb 73 (1951) 424-464.El
hSpi.cir:u
.5:nmo et1S.
Rilado
dePaitiers
(Ma.dr:id 19n).Jñougfll·
lll1d
Jeuecs
iJr Westt'l71 Ew-ope.
A.!) . .f(J()..ff)()(Lo.ndrl:s
1931 ).Euc.lllristie cr
Es¡xir
~:
QLP 67 (1986) 33-52. Le SliCTifice óe .14 MJD'f'f!UeAlú6nce
(Le
Puy
1962.)
.
L Í'oá" óu saaüice de 111
.Me:m:
tl'lpros les tótolqgit'llS ótpuisl'otiginejosyuíl.aosjours
(Pans 1926).&ame.a
critique
des
c!Jarres méroflingie.t1.11eS
«
QltrJiingie.t1.1lt'Sde
1'8/J!Mp
deCoróie
(Pads 1902).Leiúlden
zam Scudiamóer
PcwmeJWeschic/Jte
(Halle"1906)
.
COIJNIS
mysticom
.
L 'Eocharistie
et
.l'q.lise
nu
mqye.a
.{qz, (Pms21949).
MABILLON, J.,
ld .•
MACDONALD
.AJ
.
.
MAITRE
,
L.,
MANITlUS
.
M.,
MAR.TELET,G.
,
Id.,
MASURE.E
.
.
McKEON, P.R .•
MERSCH,E.,
MEYENDORFF
,
J
.,
MICHEL.A.
,
MONTCLOS, J. de,
MORIN, G.,
Bibtiografia general.
23
Act8
SítLJaorumCh.úiuS
S.Beoedict:i ,
S~ec. fV,pars secunda
(Venecia1738).
A.mu/e.s
Chfinis
S.Benedict:i Occióenallium Momte1Jarut11
Pll/rÚU'(:/Jm, t.
ll
y m
(Luce1749).
ÚlllÚIJIJc.
A
.5'lut!Y
o/bis
LffeWt:d
60tlWrit.iJW
(Londres1944).
les écoles t!piscopales eJ maaastir¡ues e11 ~éfellt .. fVH les aaiwrsités
(7ó8-.1181J)
.
en
AFM26 (Parts 2t924)
Gesr::óicóre der ]ll(eü.zin:IJt>JJ Litenuvr des Mitu!Jf!h!r.r , 1
(Munich 1911).
Jáeatité óu .111es'S~We évaogéli9ue eL ci!~UJKen:~cnt dltas les
e.rpresions doctrion/es:·
JU.sunet:l'ioa
etliUc/Jalistle
:
NRTh 98 ( 1976) 769-783.
ilé.>"lJ.trection,
eucblldstie ec
¡recese
óe
J'l!omme.
C11tUIJin.s
r.óéalogz~ues d'lltl .retlOVPetiU c.!Jn!rietJ (PIIris 1972 ).l '.1.111.mallllioa
S'#m1.111et1lel/e d laMes:re
222-231.
ATb 7 (1946)
71Je C111'01iogiu oomx:ils oí S.~tn:s- (llff') utf ~y.
(1161J) ll.rJÓ rheir IAI1cJ¡¡rot1.tN · RBen 84 (1974) 75 -110.
lecapsm.J'3dtruetfuC!Jrig, t. U (Lovaina 1933).
N«<ls solJn! 14
t:locrtitta
Mn1o.ra ttCerQl de Jo EuC111Utf¡¡Conc(E) 24(1967)57-64.
TIUilSSuóstltnfioriiJIJ
en DThC XV1
1 (Paris 1946) 1396-1406.lanúonc eL~.
la
GOD.IrOF'l!n'e euc~Jsuifrit¡ue á uX?
sitYJie (Lo vaina 1971)./miiit
ec censu.ro .senntMum
sin¡rultJIU./11t¡lh.
_¡N:»L.11111unitas
etlili
sunr. •
en MisceiJitllettA,rosci11iltl18
(Roma 1930) I,nt
-
769.
NETZER
,H.,
NEUNHEUSER., B.,
NICOLAU. M.,
PASTE. R..
PIOLANTI, A.,
Id .•
POUR.RAT, P.,
POWERS, J.
M..
RAMIREZ,
L
C.,Bibliografía general 24
L
ÜJJroilllcriatJde 18 Messe LrJmaiae
e11 Fmacesous le.s
OzraiÜJKl"e!zs
(Paris 191 0).L
'liilcharistie
8DMo..ren Age
er
11 l~oemoekme
~ HDGIV /4 b (París 1966).
NueP/1 POS'CUII de la NuePII AlilliJ.Ztl (Madrid 1973)
D
COIJCilio
di
V~.lli(IIJ$0)
co.IJir() BeretJCMn"o di Tours
ScC
t
(
1923) 240-249./iuaristilt.
UMim:rio
áell'6/lllll! oe1pe.11S1ero
e
.ael/11 "Fir11deDil
Cóit!Stl
(Roma 1957).El
.t11isrwio
eu&:ldstico,
2 tomos (Madrid 1958).Ln rMalogie
s:~.btwe
de tMologie positive
(Pad.s ~1910).Teoi<Wf6
de ü Euavr'.sHA
(Buenos Aires 1969).ú co.111r0r~8
wcacirico
tle/siglo .Yl
.Berer!ffNio
/k
Tours
11la
Jur
tlesus
conteJIJpontneos.
¿Nt>gd
BereJ.W'.IIdo la ~nlf!8ff
¡Adrruao
111 IDiptJ18Ciáo.f' (Roma 1938).RAT'ZINGER.
J.
,-
BEINERT, W., ~óny
eqCIIJistJII (Madrid 1969).ROBINSO~. J. A.T.,
ROUX,
J
.
M.,SAGE,A.,
SAYES,J.A,
SCHMAUS,
M.
.
(ed.)lil
crJeqJO.Esrudto
t1e U'O.Iogla fMulina (Barcelona1968).
Corparéilé
«
.ff'111óo/e euchadstit¡ue
29-55.BLE
87
(1986)
A
propos
du StJmli'ce de lo Messe en rtlponse ;J M .le CbnnoiJJeMIISure
:
ATh 7 ( 1946) 132-243.El
JTJisan'o
t:Ucad.st:ico , BAC ntunero 482 (Madrid 1986).Teolog/11
.[}og.tllátictt
.
t. VI,Los S'llmviientos
(Madrid21963).
SCHULTE
,
R.
,
SCHW ANE,
J.,SEGALLA.G.,
SOLANO, J.,
T AILLE,
M.
dela,
TENA GARRIGA, P.,
THURIAN, M.,
TILLIE'JTE
,
X
..
11JRMEL,J.,
•
VAUX
,
R.
,
VERBRAKEN, P.,
VERHEUL
.
A
.,
VERNET
,
F
.,
Id.,
Id
.,
Bibliografía
generalDie
.M~ nfsfivlaoiUe/tt!tedic.ót:r
(Münster
1959)
.
Opfer
d4rKircl!e
.
25
JJ.ie
Lt>llre
iiisw.iredes.f)o_rmes,
V
.
PériodeduMoyenAge
(Pan
s
1903
).
Lit
coBJlet'SioJM
ellCillist:iCB.in
S.Ambl'Offio :
StPat
14
(
1967
)
3
55
.
161
-
203.
l.rl
persv011 de Oistoy
/11 mVJdiJQia"&J de .171 t:IVDI!!Apottoaoo
poutstiat
en
Escoesmicuepo
(Pamplona
1968) 219-253.
Mpt.eriiHil
li'deide
llll.f7lSll'mmocopen$«
StlOguim's C!uisti
Stlc:ri/i'cionn¡ue
sacrn.ou:'JlfO(Pflris
1921 ).1iJ
CttOoodela
1}/i~ ..sietesl,f'los(IX
-
XVJ) de.171.ói.JUJtiiueoiogiCtl
(Barcelona 1967)
.
B1 mistt'a'o óe
la
E~.Va
etú~ueecumenico
(Barcelona
1983).
ProóltW!es-
depltilosopirie euc.ótuiscique
Greg
64
(
1983
)
273-305.HJ.stoire
de lBtMo/'Nfe
~depuis
/'ari,gux> flJJ'IU'6U co11crledeTrenre (Pam ..1904
).
les l'fllf'me.tNS
~desamo.llS' ptrdvs de
S6inc
Avgv.srio
:
ROen 84
(1974)
245-270
.
Lit
riJI/eur
C'rJDSf!a'llroire delo priere
euc.óarim(¡ue
(1981)
135
-
144
.
QLP 62
Béren¿rer
tle
TOUJY
enDThC ll
/
1
(Parts1910
)
122
-
742
.
Edgene
enDThC
V
1J
(Paris1913) 402-434
.
Euc.ómistie
tlu9
11siec.!e
d /11
lüt
áu 11"
sieate .
en
VV. AA.
,
VV. AA .•
WILMART,A.,
Id
..
ZIMAR.A,G.,
Bibliografía general
26
HLF V (Paris 1740).
ltt
pt"']Jffiiia> de111
foi
de 1~Cflt!mlir¡ue
roucó110Cl'eudnviscie
,
vol. 1 (Patis 1841).Aml!t'Ctll R~:ineosa (Ciudud del Vaticano 1933).
O
ne
SOIJif:,"ec::arolinsie.o.oe
des
~(:(>./tJi¡ues
45
(1933) 350-351.RBen
Zur ~Jo~ Anst:JJavUL~Een uber die Eucbkisá'e