Eco-innovación, un prerrequisito para a Economía Circular
Ángeles Pereira Sánchez, PhD
Investigadora Grupo Icede, Dpto. Economía Aplicada (USC)
Santiago de Compostela, 30 de marzo de 2017
Contidos
• Introdución
• Eco-innovación: revisión e alcance do concepto
– Definicións – Tipoloxías
• Teorías da eco-innovación
• Eco-innovación para a Economía Circular
• Modelos de negocio e eco-innovación
• Limitacións
• Conclusións
Introdución
Economía & Ecoloxía
• Unha combinación eficaz e eficiente que non altere o status quo
• Incremento radical da produtividade dos recursos
• Biomímese e ecoloxía industrial
• Venda de servizos en lugar de produtos
• Investimentos na recuperación do capital natural
• Unha revolución baseada nunha alianza de
diferente cariz, baseada na limitación da
produción e do consumo
Economía Circular
“An industrial economy that is restorative by intention; aims to rely on renewable energy; minimises, tracks, and
eliminates the use of toxic chemicals; and eradicates waste through careful design” (Ellen MacArthur Foundation, 2013)
– Unha economía industrial
– Recupera o seu estado de maneira intencionada – Baséase en enerxías renovables
– Minimiza / elimina o uso de químicos tóxicos
– Deseña para evitar o residuo
Algunhas ideas relevantes da EC
• Complexidade do sistema: sinerxías, cooperación, efectos rebote
• Xerarquía en relación á circularidade dos bens: reuso, reparación, refabricación e reciclaxe
• Importancia da dimensión xeográfica
• Importancia da conservación do valor ao longo do tempo
• Procura o incremento da eficiencia na xestión do stock reducir a velocidade do fluxo de recursos
• A retención da propiedade polo produtor é custo-eficiente
• A Economía Circular precisa de mercados que funcionen: para as actividades de
extensión da vida dos bens e do capital manufacturado, para os bens de consumo
usados, para a revenda de compoñentes, para a reutilización e revenda de bens de
capital,…
Eco-innovación: revisión do concepto
AUTOR DEFINICIÓN
Plan de Acción sobre Eco- innovación (EcoAP, 2011)
Calquera forma de innovación que persiga un avance significativo e demostrable cara ao obxectivo do desenvolvemento sustentable, mediante a redución das repercusións negativas sobre o medio ambiente, mellorando a resistencia ás presións medioambientais, ou mediante a consecución dun aproveitamento máis eficiente e responsable dos recursos naturais.
Proxecto MEI (Measuring Eco-innovation) (Kemp e Pearson, 2007)
Eco-innovación é a produción, asimilación ou explotación dun produto, proceso de produción, servizo ou método de xestión ou empresarial que é novidoso para a organización (que o desenvolve ou o adopta) e que resulta, en todo o seu ciclo de vida, nunha redución do risco medioambiental, da contaminación ou doutros impactos negativos do uso de recursos (incluído o uso de enerxía) comparado con alternativas relevantes.
Rennings (2000)
Todas as medidas de actores relevantes (empresas, políticos, sindicatos, asociacións, igrexas, fogares) que desenvolven, aplican ou introducen novas ideas, comportamentos, produtos e procesos e que contribúen a unha redución de cargas medioambientais ou a obxectivos de sustentabilidade específicos.
Andersen (2008) Aquelas innovacións que teñen a capacidade de atraer rendas ecolóxicas ao mercado.
Eco-innovation Observatory (EIO, 2011)
Calquera innovación que reduce o uso de recursos naturais e diminúe a liberación de substancias tóxicas a través do ciclo de vida completo.
Ideas relevantes do concepto
• Preocupación polo contido e a dirección do progreso: obxectivo medioambiental
• Perspectiva do ciclo de vida: complexidade e pensamento sistémico
• Intervención de diversos axentes
• Estratexia para a competitividade / obxectivos
económicos
Tipos e alcance
Eco-innovacións adicionais. Bens
e servizos orientados á utilización e á
fonte. Eco- industria
Eco-innovacións integradas.
Procesos de produción máis
limpa.
Produtos alternativos.
Nova pauta tecnolóxica
Macro- organizativas.
Novas interrelacións
funcionais.
Dimensións espacial, organizativa e
institucional
Tecnoloxías de propósito xeral.
Novos paradigmas
tecno- económicos (TIC,
nanotech)
(Andersen, 2008)
Tipos e alcance
(OCDE, 2009)
Teoría da eco-innovación
Teoría neoclásica
Economía ambiental
Economía da innovación
Teoría
evolucionista
A visión da economía ambiental
• Discusión sobre a eficiencia de diferentes tipos de instrumentos – De carácter económico (taxas)
– Regulamentación (estándares)
– Baseados en acordos voluntarios (RSC)
• Factores de éxito da política ambiental – Constelación de axentes
– Obxectivos de longo prazo – Mix de instrumentos
– Estilos de política
A visión da economía da innovación
A eco-innovación presenta unha dobre externalidade (Rennings, 2000)
– Externalidade do cambio tecnolóxico:
dificultade de apropiación dos beneficios da I+D
– Externalidade medioambiental: os beneficios sociais da eco-innovación non poden converterse facilmente en beneficios para o innovador
Eco- innovación
Empuxe / tirón normativo
Tirón de mercado Empuxe
de tecnoloxía
(Rennings, 2000)
A visión (co-)evolucionista
• Os problemas medioambientais considéranse fallos do sistema
• Innovacións de sistema
– Unha combinación de innovacións tecnolóxicas, organizativas e institucionais;
– Implicación dunha multitude de actores;
– Existencia de novos principios rectores e conxuntos de obxectivos;
– Cambios de longo prazo a nivel micro- e meso-.
A senda de innovación ecolóxica
(EIO, 2012)
O estudo da eco-innovación
Obxecto dos estudos Referencias
Coñecer os determinantes da eco-innovación a nivel micro: factores impulsores e barreiras internos e externos
(Porter & van der Linde, 1995; Lanoie et al, 2007; Horbach, 2008; Kemp &Pontoglio, 2008;
Belin et al, 2009; Kammerer, 2009; Kesidou &
Demirel, 2010; Demirel and Kesidou, 2011) Análise de instrumentos de política ambiental
no impulso da adopción e desenvolvemento de eco-innovacións
(Jaff et al, 2009; Popp et al, 2011; Requate, 2005; Vollebergh, 2007; Sterner &Turnheim, 2009; Rogge &Hoffman, 2010; Wagner, 2008) Análises evolucionistas, sobre a transición cara
a novos sistemas tecnolóxicos baseados na eco- innovación (enerxías renovables, agricultura ecolóxica, etc.)
(Freeman, 1996; Kemp, 1994; Oltra & Saint
Jean, 2010; Smith, 2010)
Eco-innovación para a Economía Circular
Eco-deseño:
Reparación, mantemento, remanufactura, reciclaxe e uso en cascada de compoñentes e materiais
Eco-i proceso:
Restauración por remprazo ou reparación de compoñentes defectuosas, actualización de produtos Desmontaxe e recuperación a nivel de compoñentes, materiais e substancias
Upcycling, reciclaxe funcional, downcycling
Eco-i organizativa:
Reorganización de métodos e sistemas de xestión impulsores do peche dos ciclos e o incremento da eficiencia dos recursos
Novos modelos de negocio: simbiose industrial, novos esquemas de recuperación e recollida de residuos
Eco-innovación para a Economía Circular
Eco-i marketing:
Deseño, emprazamento, promoción e prezo do produto, servizo
Promoción da reutilización para o mesmo uso (ex. botellas, aplicacións), para diferentes propósitos (ex. neumáticos como salvavidas, solos de parques infantís)
Eco-i social:
Cambios de comportamento e de estilo de vida, innovación guiada polo usuario
Uso compartido (ex. aplicacións domésticas, libros, téxtiles), consumo colaborativo (ex.
vivendas, ferramentas de xardín) suficiencia (ex. prohibición de uso de bolsas de plástico)
Eco-i de sistema:
Reorganización completa dos sistemas (eco-cidades, permacultura)
Eco-innovación para a Economía Circular
Innovación hardware
• Tecnoloxías
• Infraestrutura técnica
Innovación software
• Habilidades, expertise
• Modelos de negocio
• Tecnolóxica
• Comercial
• De utilización
• Modelos de negocio
• Formas de interacción dos usuarios cos bens e servizos
• Sistemas de distribución de valor
Radical Incremental
Tecnoloxía clave X
Tecnoloxía capacitadora X
Deseño do produto X
Modelo de ingresos X
Cambio socio-institucional X
(EIO, 2013)
(Stahel, 2013)
(Dutch Royal Institute of Technology, 2016)
Modelos de negocio e eco-innovación
Forma de crear, capturar e distribuír valor por parte dunha organización
(Osterwalder & Pigneur, 2010)
Modelos de negocio e eco-innovación
A perspectiva do modelo de negocio é especialmente relevante para a eco-innovación radical e sistémica
Os modelos de negocio e as estratexias poden inducir e axudar a
difundir a eco-innovación radical e capacitar o cambio sistémico
e a transformación (OCDE, 2012).
Modelos de negocio e eco-innovación
(EIO, 2012)
Modelos de negocio e eco-innovación
(IMSA, 2015)
Modelos de negocio e eco-innovación
Lado do consumo
Novos modos de manexo /
utilización Novos modos de acceso
Lado da produción
Novos modos de produción e aplicación
Integración de novos procesos de produción
Novos modos de
comercialización
Modelos de negocio e eco-innovación
Valor ecolóxico e / ou social
Xestión sustentable da cadea
Consumo responsable
Distribución apropiada de custos e beneficios, que reflicta impactos ecolóxicos e sociais
