Artis notariae theorica : ad usum juvenum educandorum in gymnasio noviter à Collegio Notariorum Publicorum Regiorum de Numero Barchinonae statuto, vigore Regiae Provisionis à Supremo Regiae Provisionis à supremo Regiae Majestatis Consilio expeditae die 17

E*>v‘

íSí.

iyf":

0 ÿ r .% ■'

' » *' '-VBÄ V . * ' «-** r^P*Ti *j

v’: - ■_{V- • .-• —}^ /4 Ví^-ív'ílr':^-;:t^/--• -yBbS—«ir. í >fw\ >#-!.•.

••

>“•

" '■

I f ^

", <>'^^> -SrJiiJ •••• --

"j^' ■ |(

/ '-jÍ

: . S S -

í * - y

v‘

•1.

- ,,C . • ..-S

''- •: ••

■’ ':? */

V * í

I - - " ^ o , - ' ' ,■■•. . ', ••••V', ,

■ "-■■^.^*-, ■■ ' ^ ' .'^^■

. ÏT”-. - ', - ^ ’•-~*«,v,-'xi_v..'.•>,•.* 'j■S'-*-, ii

t . •>■.;. .^V--

A',, 1-rr-n—t---

*'• ^ ; .. -ii - ■ ■■ ; ■' • •••*■■■• ■ -,V ■' •■' ■■>■' • ■ ' "i '’. , . • , 5,.... - -•»•>• Í3 c -■ - ■

-.--«S,

A R T I S N O T A R T I

T H E O R I C A,

A d usum Juvenum educandoram in Gym nasio noviter à Collegio N o - tariorum Publìcorum R egiorum de N um ero Barchinonse statuto, vigore Regise Provisionis à Supremo Regise

Majestatis Consilio expeditse die 1 7 Aprilis anni 1795»

E x Typ. R ègiis F ran c isd Suria & Burgada-

- í > T f ! « I ? r p - F T ’ -fT "

r- -. s'.'

i í: - T

. -«u.- -

' . ^:á, ';■ > ■--_ * ■■■ - ^ v

B o k o n ie n s is Rolandini opere specu!ati- va Artis Notarise prsecepta extracta, S3e- culis quamplurimis majores nostri disce­

re videtur. Primus qui Cathalonice hujus A rtis Theoricam à Praxi segregatami ty- pis excusam in lucem edidit,fuit anno 1 7 6 7 Joannes P erera , Dertusensis Notarius , 8c anno 1 7 7 2 Vincentius G ib e r t, Barchino- n e n ^ publicus de numero TabelliOj sequo instructivo penso , secundas. Importunum amborum laborem non existim antes, op­

timum v e r o , prsesertim memorati G i- bert confitentes , in breviorem formam reduci posse judicavim us, ita. ut quic prse^

cipue 9 & necessario memorise mandan^

da s u n t , Studentium solicitudo , parvo quidem v o lu m in e , expedita frui posset.

N otas autem & omnia quse textus ex- positioni 5 aut mentis eruditioni deser- viunt o m itte r e , opportuaam cognitio-

nem

nem non im pediie putavimus; nam nul- latenus ea sufficerent, si M a g istri, aut Gymnastas deficeret expositio. Hujus , dis«

ciplina noviter statuta, Tyronibus assequu- tionem facillime erogabit. Theoricam igi- tur usque nunc manuscriptam , a non- nullis erroribus expurgatam , praelo com - missam Studentibus oiferimus,

a R -

A R T IS N O T A R I A TH EO R IC A .

A r s N otarise d u o c o m p le cd tu r ; T h eo ricam , &

P rac tic am .

T H E O R I C A est = Illu m in atio intellectus 5c cog«, nitio veritatis.

T H E O R I C A A rtis N otarise definitur = Scientia n a ­ tu ra s p e rs o n a ru m , reru m & n egotiorum circa civilem eapieatiam y ra tio n a b iü investigatione com prehendens»

E X p Ò s I X 10*

S c ie n tia : I d est cognitio.

'Personarum : Scilicet co n trahentium j p aciscentium , te s ta m iu m , & Jiiigantium .

'Rerum : S u p er quibus c o n tra h i, pacisci> te sta ri^ 5c litig ari potest.

f^egoHorum : N im iru m co n tra ctu u m , p a c to r u m , ul- tim a ru m v o lu n ta tu m , & ju d icio ru m .

'Rationabili investigatione : Q u ia Notariae scientia cu m ra tio n e fuit inventa.

P R A X IS est = E x ercitii p ro m p titu d o ra tio n i deserviens,

^ N O T A R IA e s t= N eg o tia hom inum p u b lice & a u ih ei>

tice no tare.

E x p o s i t i o .

- . w . ■___

M T

N egotia : L eg itim a & v e r a , öc quse o b ligationera in d u c u n t, vel dissolvunt.

Hominum : C o n tra h en tiu m , p aciscentium p testan tiu m ,

^ & litig an tiu m .

Pih>

Puhlice & authentíce : P e r m anum publici N c ta rii,

& cu m p u b lic a tio n ib u s , quae publicum 5c fidedig- n u m in stru m en tu m red d u n t.

O F F Í C I U M N o ta rii est = D ignitas & an ctoritas ad le g itim o ru m hom inum n eg o tio ru ra notara de publU CO in tro d u c ta .

E x p o s i t i o .

l^ignifas : N a m infames & tu rp itu d in e n o ta ti a b h u ju sm o d i officio rep elluntur.

A uctoritas'. Q a ia m axim am h a b et N o ta riu s aneto«

rìtate m , suis enim scripturis pienissim a fides adhibe«

t u r , dicendo so lu m E g o N . N o ta iiu s subscripsi He clausi.

H om ìm m : H a b iliu m a d c o n tr a h e n d u m , paciscen>4 d u m , te s t a n d u m , & iiiigandum . ' ' •

Negotiorum : . CoFrti^rTuùrh 6c p a cto ru m , u ltim a t ru m v oiuntatum , & judiciorum .

N o ta m : A d p e rp etu am m em oriam Se probationem , pìenissim am ^ vel a d negotia & instrum enta cò ram eo confecta , n o ian d am & scribendum .

D e publico introducta'. Scilicet à R o m an o im p e ­ rio inventa ; oiR ciam eaim istud a b im p eriali c u l­

m ine suam traxit originem .

D ig n itas est = Hv)minis p u le ritu d o a d id q u o d in- -d u c im u r, u t a b aliis venerémur.-

A u cto ritas est P o ten tia vel p ro p riis naturse' d o - tib u s , vel alieno m uñere adquisita.

O ffì.'ium N o tarii circa d u o v e rs a tu r j scilicet ea quse v i d e t , & ea quae audit.

A R S N O T A R Ij ì; est. = Super legitimis hom inum negotiis authentice conscribendis finitum & rationabile do cu m en tu m .

S u ‘

E x p o s i t i o .

Super legitìmis hominum negotiis : Scilicet» contractì- b u s & pactis , uliim ìs v o lu n ta iib u s, 5c judiciis.

A u tbentice : Id est cum requisitis solem nitaiibus.

C 'fnscribcndis'.N oa autecn m ecnorix com m endandis, F iniium : N a m sicut leges & j u r a , scìentia hacc ca­

p u t & finetn h ab et.

Rationabile : Q u ia cura ratio n e fa it inventa.

Doctitnsntum : Id est v e ra de h o m inum negotiis no­

ta Si. p e rp e tu a probatio.

N O T A R IU S est = P erso n a priv ileg iata a d negotia hom inum publice 6c authentice conscribenda.

E ^{x p o s i t i o} .

P ersona privilegiata : Q u ia N o ta riu s h o c h a b e t privilegium ; suis enim publicis sctip tu ris p er to tu m o rb em creditur.

N egotia : L e g itim a Se v e r a , qu® obligationera in- d u cu n t 3 vel dissolvunt.

Howj/kmw : C o n trah en tiu m , 5c paciscentium j testan - tiu m 5 & litigantium .

P u b lice } ^ authentice : C um publicatio n ib u s q u x pu b ìicu m instrum entum r e d d a n t, & fidedìgnum .

Conscribenda : N o n autem m em o rix com m endanda.

N o tafiiis etiam definitur = P erso n a p riv ileg iata a d cu ju s fidem h o d ie p len arie re c u rritu r u t s c r ib a t, Se a d p erp etu am m em oriam re d u c a t ea q u » a b h o m i- nibus fìunt.

E x p o s i t i o »

A d cujus fiàem : Q u ia olim A rgentarli & C am pso- tes iastru m en ta co n fìcieb an t^ eisque c re d e b a tu r; h o ­

die

die vero a d T abellionis fidem re c o rritu r./C x te ra vero h u ju s deñnitionis v e r b a , q u ia satis c la ra ¡ noa ex- p lic a n tu r j

D iversis nom inibus v o c a tu r N o ta riu s ; nìm irum Ta*

b sìlio , si ve T a bularius; q u ia hujus A riis Professores oliin n o tab an t in tabulis.

S c n n ia rìu s : Q u ia sc rip ta eorum in s c rin iis , u b i ju r a erant c u sto d ie n d a , reponebantur.

ServiÀS publicus ; N on q u ia sit servus ^ im m o servís tab ellio n atu s artera exercere non li c e t , sed q u ia p u ­ b lico deservit. H oc enim officium a d p u b licam u ti- lita te m est inventum .

luìbrarius : Sic enim a p p e lla b a n t antiqui eos q u i libros m anu su a describ eb an t.

Scriba : A b scribendo.

N o tario s creare possunt R e g e s , D a c e s , M arch io - n e s . C o m ité s, ác om nes qui a b I m p e r a to r e , vel il R e g e p riv ile g iu m , seu p o testatera h ab en t.

C ivitas e tia m , ¿c qui à p o p u lo civitatis faculta^

te fru u n tu r ; castru m q u o q u e , vel villa in' su o vero d is tric tu , & non u l t r a ; C ollegium a p p ro b a tu m .

- N o ta rii possunt esse i l l i , quibus expresse non est pro h ib itu m .

N o ta rii vero esse nequeunt im p u b e s , furiosas, m e n te c a p tu s, m u tu s, s u r d u s , ciecu s, in fam is, fal- sarìus , hacreticus, & d e ric u s p rofessus.^r^rvii^ /'/^^'-«''^''^^ ^-

U t N o tariu s legitim e possit instrum entum confice-r r e , re q u iritu r : FacH commissio, id est q u o d sit ro g a tu s : 2

'^.

3 “. J u r i s pertnissio , nim irum q u ò d instrum entum de p e rm issis, & non à ju re p rohibitis conficiat: 4 ° ,T e s ^ tium p ra se n tia ¡ h o c est q u o d te ste s -sint p resen tes.

N o tariu s ante instrum enti confectionem debet -con­

siderare;

■ s

siderare í í®. jE tate s Sc co fid ítío n es eontrahentium : 2 ^ Q u alitates & q u an titates reru m in quibus se obìi- g a n t^ S c quas d is tra h e r e 'vo ìm it : 3 °. D ìversitatcs con- tra c tu u m : Berreficia qi]ibus ren u n tian t : 5''. Tes^

tiu m n um erum in co n tractib u s hahendum .

P t x c e p ia 5 q u s N o tariu s observare debet > sunt, Q ü o d lusi cum requisius solem nitatibus minor n o n v e rd a t.

Q u i d , nisi serv ata f o r m a , Ecclesia: res non a lie - neniur.

C av ere aiitem debet N o ta r iis ne falsa instruraen*

t a c o i.fic ia t, ne p ro h ib ita faciat.

P iv h ib ita fiant ratio n e p ersonarum ; r e r u m , &

p e rsD n a ru m , & ' rórum sim ul j 5c h s c u h im a ra tio m ixta n u n cu p atn r."

Poe.ia N o ta iii delinquentis est : Q a o d si scienter p ro h ib itu m , sea falsam conficit in stru m e n tu m , graves posnas ia cu rrit e\iain m or ís , si vero ignoraniia lap su s, p u n iiu r ill qnanf.im Ixsit p a rte m , p r^ e u n te ja d ic io .

•P ro h ib e n tu r N a ta rii instrum enta coniìcere in p r s - jiid ic iu m d o n a tio n is , vel hsereditam enti tem pore n u p - tiaru m f a c t i , & ilia instrum enta su n t nulla ipso j:u*e.

N o ta riu s d e b a ju ra re sex : \ \ Q j o d D u m in o suo e rit fidelis.

2 ". Q u o d legaiiter sn u m cfficium e x erce b it, om ni a m o re 6c odio, postpositis.

3"'. Q u o d de his q u3C v id e b it, 3c a u d ie t, a c re - q u isitu s f u e r it, instrum entum conficiet.

Q u o d c o n tra c tu s , uitiiuas v o la n ta te s , & jii- d icio ru m acta in scriptis re d ig e t, 5c p ro to co lla [e- n e b it, nihil ad d en d o , nec minuendo.

5 ^, Q u o d secreta sibi injuncta serv ab it.

Q u o d instrum enta u s m a u a non co*¡ñ:;íet.

b D i

D e partibu s A r tis Notarice.

A rs N o ta rio circ a tria potissim am . v e rsatu r : C o n ­ tra c tu s scilicet y 3c p a c ta ; ultim as, voluntates ^ ^ ju d itia .

D e ^,Coí7tractibus,

C O N T R A C T U S est = C onsensus partiüm ' c o n tra - hentium : Item =: p ro la tio verb o ru m inter p a rte s inita,.

C o n tractu s nascitur ex facto hom inis ; co ntrahere enim factum est.

In q u o lib et contractu- resolvuntur q u atu o r.

Q uís : H o c est ille qui. agit ; u t venditor in veni- ditione.

Q uid : R es vendita.

Cui : Scilicet em p to r.

Q m lite r : M odus q u o contrahitur.'/

i n quo lib et co n tractu con sid eran tu r q u a íu o r.

C onsensus con trah en tiu m ex q u o contrahitur*.

M ateria rei de q u a contrahitur..

3^. F o r m a p er quam , co n trah iíu r.

4 °. A ctu s p e r q u em co n tractu s p erficitu r.

I n quolibet co n tractu d u o re q u iru n tu r j substan>»

tia videlicet , & natu ra.

S u bstantia est = Qüse p rim am essentiám reí- praes»^

t a t j sine q u a res e s s e , ac subsistere non potest.

N a tu ra . est.=: Q ux. o ritu r a b esse, co n tractu s per«>

fè d i.

C o n tra ctu s su m itu r trib u s m odis.

•1°. P ro p rie : Q u a n d o u ltro , citro q u e , id'' est hine inde o ritu r obligatio 5- u t e m p tio , vendition location;

& conduGtio,.

Ven>i

V enditor enim o b lig a tu r e ra p to n a d rem tra d e n - d u m ; em p tar vero a d p retiu ra solvendum .

L o c a to r au tem o b lig a tu r c o n d u c to ri, lit sinat earn tjti re lo cata ; & co n d u cto r lo c ato ri a d m ercedem solvendam .

E t g en eraliter su m itu r p ro p rie q u a n d o m u tu « p ro - m issiones Sc obligationes in te rv e n iu n t, u t in contrae-^

i u dationis a rrh a ru m .

2 '^. Im proprie : C u m u n a p a rs solum alteri o b li­

g a tu r 5 u t in co n tra ctu m u tu i, n am recipiens ta n tu m ic b lig a tu r.

3°. M a g is im proprie: U b i n e u tra pars o b lig a tu r, u t i n -n u d a tra n s a c tio n e , vel potius q u a n d o diissol- v itu r o b !ig a tip , ut in resilitione.

C o n tra ctu s -sunt : N o m in a ti, in n o m in a ti, & m ag is in n o m in ati 4 in scrip tis j sin e scrip tisj b o n s f id e i, &

s tric ti Juris.

. C o n tra c tu s m m t m t m est : Q u i su u m p ro p riu m &

sp eciiicum nom en h a b e t, q u o d reliquis c o n tractib u s a ttrib u i non p o te s t, u t e m p tio , 5c v e n d itio , fe u d u m , d o n a t i o , e m p h y te u s is , & aiii.

U t co n tractu s d ic a tu r n o m in a tu s , re q u iritu r : 4®.

Q u o d h a b ea t nom en p r o p r iu m , & sp e c ia ^ e , q u o d aliis co n tractib u s acco m m o d ari n e q u ea t: 2 ^'. Q tod s ta - tim in € 0 o r ia tu r o b lig a tio ; 3 ^ ,Q u o d ex eo d ^ tu r specialis actio : 4^^, Q u o d in eo n o a sit locus ¿;oe«

n iten tix .

A tta m e n a liq u ib u s in casibus co n tractu s , licet n o - m inatus , poenitenti« locum p r x b e t , u t in deposito, s o c ie ta te , p ro c u ra tio n e , & v en d iiione, in scriptis noa-»

d u m firm ata.’

C o n tra ctu s innominatus est = Q lìì nom en speciale,

^ à ju re determ in atu m non h ab et,

b i t Ge^

G e n era ,innom inatorum co n tractu u m q u a ta o r su n t, n im iru m : D o u t des : D o u t facias : F a c io u t faeias:

F a c io u t des. •>

D ifferunt nom inati contractus a b innom inatis :

•Q uod nom inati habent nomen sp ecificu m , & deter- K jinatum à lege ; innomiiTati au tem non : 2 ^. Q u o d in nom inatis statini o ritu r o b ìig a tio ; in. innom inatis

■vero non nisi pactu m ad im p letu tn sit a b a ltera p a r- tiu m : 3 ” Q u ia in co n tractib u s nom inatis d a tu r acti6

^p eciaiis y sed in innom inatis g e n e ra lis , scilicet p rx s-

■criptis verbis : 4°. In contractibus nom inatis non e st lo c u s ji)ceaitenti£, nisi in casibus su p ra expressis;

in innom inatis autem sic.

C o n tractu s magìs im om inatus est : Q u i p o test a o c o m m o d a ri n o m in a tis, & innom inatis co n tractib u s;, u t p a c t a , q u3c nedum re sp iciu n t oblìgationera. > v e ru ia

■etiara ea q r.x illam dissolvunt»

I n scriptis co n tractu s est ille in q n o ra c o n tra c ­ t u , vel ante partes c o n v e n iu n t, u t inde fiat, scriptura:.

C o n tractu s sine scriptis est ille in q u o .n o n agr^

t u r inter contrahentes u t inde fiat scrip tu ra , Se lic e t p o s te a f ia t; tam en ex eo q u o d non fuit a c t u m . a b in iiio , dicitu f sine scriptis nam. co n tractu s ex. par^

liu m convem ione Jegera accipiunt;

C o n tractu s to n a fidei .est = l'ile in q u o solum . ho*

>ia fides r e q u ir itu r }. niniirum

E m p tio . F ignus.

VenditiOi- Societas^

Locat-io. Tutela*

Conduction . Divisicx^

M andatum v Perm utatiov

D epc^itum v D os.

.Coniruodatum * iE stim atio re i dotalis.

E t

^ p

E t a p p ellatu r b o n « fidei =: Q u iá in eo uberius 3c pinguius ju d ex officium su u m ejctendit, q u am in coin tra c tu strict! ju ris.

C o n tractu s stricti ju r is est ille in q u o non venit, nisi q u o d stricte exigit c o n tractu s n a tu r a , u t em phy^

te u s is , stip u latio , insolutum d a t i o , & alii qui inter b o n * fidei co ntractus non enum erantur.

C o n tractu s ju r is gentium est ille qui à ju r e gen­

tiu m iiiitium h a b e t, u t e m p tro , v e n d itio j lo c a tio ,€ o n - d ü cíio , & alii innum erabiles.

Ju s gentium est = Q u o d naturali® ra tio inter ho*

m ines c o n s titu it, & a p u d om nes p e rx q u e cu sto d itu r.

C o n tractu s ju r is civilis est = Q u o d à ju re civili e sse n tia m , 5c n atu ram h a b e t , u t s tip u la tio , lite ra - ru m obligatio , sponsalitia lá r g ita s , em phyt& usis, co m - prom issum , tutela , c a ra , & aceeptilatio.

E st autem ju s civile : Q u o d quisque populus ipse sib i c o n stitu it, vel quacque civitas sibi p ro p riu m facit.

C o n tractu s a lii p erficiu n tu r consensu ; u t venditio, m a trim o n iu m , io caiio , societas , m a n d a tu m , quos m u tu s facete p o te s t, su b lata tam en stipulatione : Alii verbis y nem pe s tip u la tio n a r c e p tila tio , qui à m uto fieri nequeunt ; A lii r e , nim irum p e rm u ta ti« , pig^

ñ u s , d iv isio , don atio n u d o p a c to ^ em phyteusis de*

ñ iq u e , scrip tu ra interveniente.

C ontractus, constat ex trib u s 5 v id e lic e t, personis^

reb u s > 5c obligationibus..

D e person is 5 & earum differentiis.

P R IM A differentia p erso n aru m est = Q u o d omneS hom ines > a u t sunt m ascuU j a m feem inie, a u t her*

m aphroditi^

I O

S E C U N D A differentia est = Q a o d omries p e rs o n « d u t su n t n a tæ , a n t n ascitu ra.

N atic s u n t = Q jæ in lucem editae s u n t : N a sc itu ­ r a v ero su n t posthum i. P osthum us dupliciter sum i­

t u r , stricte nim irum , & lace: iSinV/e > q u an d o n asci- tu r post m o rtem patris : L a te v e r o , q u a n d o post xestam entum factu m conceptus e s t , Sc p a tre viven­

te n asritu r.

T E R T I A differentia est = Q u o d om nis h o m o , a u t e st h b e r , a u t est servus.

L ib e r est i ile , q u i nascitur d e liberis p arcn tib u s, v el saltern de lib era m atre ; q u ia p a rtu s seq u itu r m a tre m q u o a d libertatem ; p atrem vero q u o a d h o ­ n ores , & p otestatem .

L ib e ro ru m species triplex est ; n am alii su n t in«

g e n u i , alii lib erti , & a lii libertini.

Ingenui sunt = Q u i siaiim u t su n t n a ti ^ liberi su n t, sive n ascan tu r ex d u o b u s in g e n u is , a u t ex d u o b u s lib e rtis seu lib e rtin is , vel ex altero in g e n u o , 6c ex a lte ro lib erto vel lib e rtin o : sed si n ascan tu r ex m a ­ tre l ib e r a , & ex p a tre s e r v o , ingenui sunt ; q u ia u t est d ic tu m , filii m atris c o n d itio n e m , & non patris q u o a d libertatem sequuntur.

L ib e r ti d icu n tu r : Q u i ex ju s ta serv ìtu te manu-^

m issi sunt.

L ib e rtin i vero sunt : F i l l i , vel nepotes lib e rti.

L ib ertas est = N a iu ra lis facu ltas e ju s , q u o d .cuique facere l i b e t , nisi quid v i , a u t ju r e p ro h ib etu r.

Servu s e st ille , q u i nascitu r d e a n c il la , vel qui c a p itu r a b hoàtium p o testate.

Item = Q u i a d pretiu m p a rtic ip a n d u m cu m solem - n itatib u s à ju r e civili pracscriptìs p a titu r se v en u n -

d a ri.

Q dis

I l

Q ilis efficitur servus qu in q u é m odìs ; P e r nativ i- ta te m : P e r captivitatem : P e r ingratitudinem : P er dicis sententiam : E t p er vendiiionem .

U t liber hom o vendi p o s s it, quin q u é req u iru n tu r solem nitates à j a r e civili pricscriptze 5 nim irum ; Q u o d sit m ajor vrginti an n o ru ra : Q u o d a d p reiiu m p a rti- e ip an d n m p a tia tu r se v e n u n d ari : Q u o d rev era de p retio p articip et : Q u o d c re d at se esse Jiberum : Q u o d ille qui em it c re d at ip su m esse capacem a d servitu- tem sustinendam .

Ju s q u o d h a b et dom inus in servís est duplex : I®, Q u o d q u id q u id acq u irit s e r v u s , dom ino acq u irit:

2 ". Q u o d dom inus p o test m odice co rrig e re servum tr;

P erso n aru m d ifferen tia, q u o d personae su n t sui Juris , a u t alieni ju ris.

Personae sui ju ris s u n t q u a in alteriu s p o testate non extant. J u ris vero alieni : Qu«e alio ru m potestati su b ject* su n t.

P a tria potestas est ju s q u o d h a b er p a te r in libe^

ICS legítim os & naturales.

F in itu r p a tria po testas qjuinque m odis.

*1 M orte p atris.

2 ®, E m ancipatione,.

3 °. A d o p tio n e a v i , tarn p a te r n i, q u a m m aterni,.

& filius in p o testate avi. ad o p tan tis transit.

4 °. D ig n itate g a u d e n te , a u t m ilitante filio.

5 . P e r m atrim o n iu m in h o c Cathaloniae Principatu¿

E x i l i o ^ a u t hostium c a p tio n e , tam . p a tris , q u a m filli p a tria p o testas suspenditur.

F iliu s fa m ilia s de ju re com m uni est ille qui ha*

b e t , p atrem a v u m , vel p ro a v u m p atern u m , 5c est ifn iUius p o te state . D e ju re vero CathaloniiD est ille q u i p atrem . h a b e t , óc in ejus potestate. est.

J u r a quae h a b et p afer in fiÜos fam ilias sn n t ; W Q u o d Inter p atrem & filium non cad it l i s , nec civiiis^ o b lig a tio , n a tu ia lis autem s ic : 2^. F ilius fa­

m ilia s neqüit vocare pafrem in j> s , nisi venia p a te rn a p etita , & o b ten ta : 3 ”. Q j o d non potest in jiid icio interesse cum p â tre sine ej ;sdem con*

s e n s u , nisi p ro re c astre n si, vel quasi c a stre n si, &

a lim e n lo ru m causa : 4 \ Q uidqr.id fìiius fam ilias a c - q u i r i t , p atri a c q u ir it, scilicet in re a d v e n tin a , q u o ad u su fru ctu m , sibi autem q u o a d proprieratem : In p ro - fectitia q u o a d p ro p rieta te m , & usufructum ; & in c a s tr e n s i, seu quasi c a s tre n s i, sibi 6c non p a tri : Q u o d filius fam ilias non potest te sta ri, eiiam cu ra consensu patris : Q u o d p a te r bona filir qu am v is eo invito adm iijisrrat ; 7 “^. Q .io d p aier test vendicare filium a b aliq u o d e tc a ttm .

Q U IN T A differentia e st= .Q u o d filii alii sunt legi- tim i & n atu rales ; aiii legitim i tantum : Alii n atu rales tan tu m , & aiii , nec legitim i , nec naturales.

L egitim i , & naturales s u n t, q-íi nascuntur ex le­

g itim o m atrim onio : legitim i tantum sont adoptivi^

vel a rro g a ti : naturales tan tu m sunt nati ex co n cu ­ b in a : nec le g itim i, nec natu rales q u i ex nefario c o i­

t a nascuntur.

A p p e llan tu r legitim i & n a tu ra le s , scilicet legitim i, q u i nati sunt secundum ju s d iv in u m , can o n icu ra,

& h u m an u ra : naturales vero q u i n a tu ra co o p eran te in eis nati s u n t: legitim i t a n t u m , quia so la lege filii facti s u n t: n atu rales tan tu m q u ia n atu ra in eis co o ­ p e ra n te nati s u n t, 6c non secu ad u m leges : nec le ­ gitim i , nec n atu rales q u ia co n tra leges nati sunt.

S E X T A personarum differentia est=; Q lod p erso n x aìiss sunt légitima? cetatis j & aìiie æ :atis non le g iti­

ma;.

mai. L e g itim a x ta s est a Víglntí quinqué annis s u ­ p r a , & hom ines hujusce x ta tis vocantur majoresw N o n leg itim a actas est à viginti quin q u é annis infra,

& isti m inores ap p ellan tu r. H o ru m m in o ru m , alii sunt p ú b eres , & alii im púberes.

P u b es est m asculus m ajo r q u atu o rd ecim a n n o ru m ,

& foemina d u o d e c im , & isti d ic u n tu r adolescentes.

Im p u b es est m asculus m inor q u a tu o rd e cim a n n o ru m ,

& foemina d u o d ecim ; Óc h o ru m alii sunt infantes, alii proxim i infanti« , & alii proxim i p u b ertati.

Infans est à die nativitatis , usque a d septem annos.

P roxim us infanti« est à septem a n n i s usque a d de- cem cum dim ìdio m a s c u lu s , & a d nm eta. cum d i-

m ìd io foemina. . .

P ro x im u s p u b ertati est m asculus à decem annifi cu m dim idio usqué a d q u a tu o rd e c im , 5c f x m ia a h no v era c u ra d im id io usque a d duodecim .

D e personis quarum occasione contractus ìnutìlis redditur.

' Is t« p e rs o n a sunt q u a tu o rd e c im , n im iru m q u a ­ tu o r ratioîie ætatis j u t in fa n s , proxim us infanti«, p ro x im u s p u b e r ta ti, ôc pubes : D u * ratione c o n d i- îio n is , scilicet fílius fa m ilia s , & serv u s : Q u a tu o r ra tio n e m o r b i , nem pe m entecaptus , fu rio su s, m u- ïu s ,^ " 5 c siirdûs ; Q u a tu o r ta tio n e d e lic ti, videlicet p ro d ig u s , h æ re tic u s, a p o s ta ta , 5c com m ittens crim en

majestatis» :

c

D e infante.

Infans non p o test co n trah ere ^ nec alteri se o b li­

g a n d o ^ nec alium sibi o b lig a n d o , q u ia anim i j u ­ dicium non h a b e t, & ig n o rât q u id a g i t , & in ornai co n tractu re q u iritu r sensusjôc consonans intellectus, q u i­

bus ipse c a r e t: N ec fidejussorem d a re p o te s t, u b i enim principalis obligatio esse non v a le t , neque accessoria.

D e proxim o infantice.

P roxim us infantix p o test c o n tra h e r e , alium sibi o b lig an d o p ro p te r so am u tiiita te m , q u iá u n ic u iq u e licet conditionem su am m eliorem efRcere : Si v e r a se o b lig an d o v u lt c o n tr a h e r e , distinguendum e s t , T ilt h a b et tu to rem , vel non ; . si non h a b e t > & se o b li- g at 5 solum in d u o b u s casibus ten etu r n a tu ra lite r , &

c iv ilite r, scilicet in sponsalitiis c e r tis , & in om ni co n tractu ex q u o fit lo c u p le tio r, id est cum p e cu n ia sit s a lv a , & in utiiitatem su am conversa ; in aliis:

vero contractibus q u a n d o tu to re caret y o b lig a tu r na- lu ra ltte r ta n tu m , quæ o b lig atio est ineffîcax ad agen­

d u m , p ro d est tam en q u iá p o test d a re fid eju sso rem , q u i n a tu r a lite r , & ciyiliter o b lig etu r t Si au tem tu­

torem h a b e t , ite ru m est d istin g u e n d u m ; a u t. c o n tra - h it cum ipso t u t o r e , a u t cu m extraneo ; si cu m tu to re 5 nullo m o d o o b lig a tu r, nisi fiat locupletior>

sed si plures tu to res h a b e t, 6c cu m au cto riíaie u n iu s c o n tra h it cum- aliis ;, tunc* o b lig a tu r n a tu r a lite r , &

civiliter ; si v e ro eo n trah it c u m e x tra n e o , & h o c facit c u m a u cto rita te tu to ris , étiam o b lig atu r n a tu ra ­ liter , ÔC civiliter : Si vero sine tutoris a u c to rita te ,, non o b lig a tu r nisi naturaliter^

De

H D e proxim o puhertati.

D e proxim o p u b e rta ti id em est dicendum , q u o d d e p ro x im o infanti« dictum est > & u l t r a , q u o d iste ten etu r de d o J o , q u iá est d o li capax.

D ifferentia in ter im p u b erem fiiium fam ilias | &

im p u b erera in p o testate tutoris ex isten te m , e s t , q u o d iile cum au cto ritate patris non o b lig a tu r y & iste cu m a u c to rita te tu to ris o b lig a ri p o test j nam p a tria p o tcstas a d g u b ern an d u m est solum , au cto rita s ve­

ro tu to ris a d a u c to risa n d u m , & q u iá tu to r p u p illo ten etu r de m a la a d m in istra tio n e , p a te r autem^ non.

D e pubere.

P u b es c u ra to re m habens non p o test contrahere a b sq u e ejus a u c to r ita te , nisi c u ra to r legitim e re ç u - sav e rit. Si vero c u ra to re m non h a b et (c u m pubes in v itas c u ra to re m non accip iat nisi a d lites ) optim e p o test co n trah ere ,5 c a lie n a re , etiam im m obilia cum ju r a m e n to , 5c v alet alienatio , licet decretum ju d ic is, 5c cau sa legitim a non in te rv e n ia n t, 5c tu n e "debet ju ra re se esse m ajorem q u atu o rd ecim an n o ru m , 5c curatorem - non h a b e re v e lie , 5c non v en tu ru m co n ­ tr a co n tra ctu m ratione minoras « t a t i s , 5c ita non p o test co n tra ip su m v e n ir e , p ro p te r au ctenticam F e ­ d erici Im p erato ris incipientem S acram enta p u b e ru m , n am ju ra m e n tu m facit v alere c o n tra c tu m , qui de ju-^

re non valeret ; m in o re m , m ajorem esse reprsesen- t ü t j su p p le t om nes ju ris solem ni tates , 5c sic p riv â t

<^um rcstitu tio n e.

De

D e filio fam ilias.

F iliu s familias est triplex : Im p u b es s c ilic e t, p u ­ bes y & m ajor.

Im p u b es filius fam ilias non potesl co n trah aré cu m condensa p a tr is , nec p a te r p o test eum obligare.

P u b es v ero cum consensu p atris p o test contrahe«

re 3 & cau sa m ortis d o n a r e , non autem t e s t a t i , n ec c o d ic illa r i, nec jud icio interesse. M ajor filius fam i­

lias reg u lariter potest c o n trah ere sine patris consen­

su 5 d icitu r re g u la rite r, q u ia fallit in v o to r e a l i , &

in m u t u o , in qu ib u s casibus non te n e tu r, si v ero v o tu n i est p erso n ale tenetur. In m u tu o non tenetur>

q u ia ju v a tu r beneficio m acedoniano»

F iliiis em ancipatus m in o r , & filius fam ilias , sive m in o r , sive m a j o r , q u i uxorem non h a b e t , p er cons»

titutioncni C a ih a lo n ix co n trah ere nequeunt sLne p a- tris consensu.

D e servo .

Servus a u t co n tra h ii cu m dom ino s u o , a n i euRs;

extxaneo.

Si cura dom ino s u o , o b lig a tu r n a tu ra lite r rantum>

& non c iv ilite r, & p o test d a re fid e ju sso re ra , q u i n a tu r a lite r , & civiliter o b lig e tu r , dominU'S etiam ser­

vo suo o b lig a tu r n a tu raliter ta n tu m , & non p o test d a re fid ejü ^ o rem -, quia fidejuberet p rò se ip s o , nam q u id q u id acq u ifit s e r v u s a c q u i r i t domino- suo.

Si vero cura e x tra n e o , distingue , a u t c o n tra h ii se alteri o b lig a n d o , aut alium sibi obligando^

Si prim o m o d o , non potest ; q u ia dom i^us ex.

eo n traetu servi, reg u lariter non o b lig atu r.

Di-

‘ D ic ìtu r re g u la rite r, rquiá fellit in àliquibus- casib u s, q u o s ju ri rem ittiraus.

Si secundó m o d o , tunc p o t e s t , nam servus ex p erso n a dom ini h a b et ju s stipulandi p ro eo.

D e furioso.

F u rio su s. est i l l e , q u i v a d it furendo p e r civitatenii

& s e , & alios p ercu tit. M ente captus est ille q u i p ro rsu s c a re t m ente'.-

O m nes isti co n trah ere non p o s s u n t, q u iá in om ni co n tractu re q u iritu r s e n s u i, 5c consonans intellectus^

q u ib u s ipsi caren t.

Si au tem h a b en t d ilu cid a in te r v a lla , v el san ita- tem in to tu ra re c u p era re n t > tu n c optim e p o ssu n t c o n tra h e re .

D e mutu , £? su r do.

M utus est i l l e , q u i nullo m odo lo q u itu r.

S u rd u s , q u i n u llo m o d o au d it.

Si à n ativ itate s i n t , non possunt c o n tra h e re , n a m in om ni ^contractu réq u iru n tu r v e r b a , q u * unus p ro - ferre , & alius a u d ire n o n pote«t.

E t licet d ic atu r istos cum signis contrahere p o sse, tam en certe non p o s s u n t, im m o d eb et eis d a ri cu­

ra to r a ju itìc e , qui eo ru m b o n a & n eg o tia g e ra t;

«ed si ex accidecii su n t ^ om nem co n tractu m cele­

b ra re p o s s u n t, praster eum q u iitip u la tió n e perficitur*

D e prodigo.

F ro d ig u s est i lle , q u i neque te m p u s , neque ñ m m expen--

iS

e x p en sa ru m h a b e t , séd b o n a s u a d ilap id an d o pro*

fundit.

P ro d ig u s est duplex : ju ris & facti.

P ro d ig u s juris, esit i i l e , eui b o n o ru m c ra n iu m ad*«

m in istratio à ju d ic e , vel à lege in terd icta est.

Iste non p o test co n tra h ere , nisi alium sibi o b ligando.

P ro d ig u s facti e s t , q u i expendit expendenda , Sc lion e x p en d e n d a , & non est ei in terd icta b o n o ru m

ad m in istratio .

Is te optim e c o n trah ere potest. <

P ro d ig alitas est vitium inclinans v o lu n ta te m a d dan- d u m u ltr a m ensuram ratione pracscriptam .

D e hceretico.

Hsereticus est i l l e , q u i non c re d it in san ctam Sc cath o iicam fid e m , vel e rra t in fide. Iste n u llo m o d o p o test c o n tra h e re , npc vendendo , ;^ec “e m e n d o , nec tes­

tim onium facere.

D e apostata.

A p o stata est duplex : R c/íg /o n /í s c ilic e t, & F i d e i:

A p o k a ta fidei e s t , qui a p o sta ta r f id e m , id 'est cum esset c h ris tia n u s , factus . est in fid elis; & iste n u llo m o d o potest co n trah ere : A p o sta ta R elig io n is est, q u i p o stq u am professionera ..em isit. in a liq u a re lig io ­ n e , , h ab itu m . d iin itt iti & iste so lu m p o te st co n trah eb re raonasterioi. a cq u iren d o .

D e committente crimen lesee m ajestatis.

C o m m itten te crim en le s« m ajestatis est i l l e , q u i va-

IO v a d it c o n tra R e g a in , v el q u i a rm a sum it> v e l l o - ca o c cu p â t c o n tra R em pt^blicariu

Iste non potest contrahere.

D e rebus super quibus contraht non p o test»

R es super quibus co n trah i est p ro h ib itu m , su n t in p rim is im p u b eru m r e s , quae serv an d o possunt ser­

v are , u t p ràed iu m , d o m u s , a u r u m , arg en tu m , ac si- m i l i a , quæ tem poris diuturnitg.te p e r e u n t, a d eas alìenandas seq u en tia sunt necessaria.

C a u sa leg itim a.

2°. A u c to rita s tu to ris.

3 °. D e c re tu m jiidicis.

4 ° . E t cu rrito ris subhastatro*

C a u sa leg itim a q u a tu o r in tellig itu r m o d îs,' i " . O b SES alienum .

2 °. O b d o te m d a n d am à p u p illo . 3®. O b d o n atio n em p ro p te r n u p tias.

4®. O b necessiiatem farais ipsius , v el conjuncta- ru m p erso n aru m .

D e c re tu m judicis y id est cum causæ ccgnitione^

p ræ v ia in fp rm atio n e in terp o n en d u m est,

A u c to rita s tu to ris j n ip so a c t u , & non ex inter«

v allo a d h ib en d a est.

S a b h a sta tio c u rrito r is , s c ilk e t q u o d res h a s t« sub^

j i c i a t u r , saltern p er sp atiu m trig in ta d ie r u m . Sc plus:

offerenti a d d ic a tù r, v-

E t sine prsedictis solem nitatibus: p o ssu n t ipse re«, im p u b eru m a lien ati in d u o b u s • caaibus. i'.

1 °. Si te stato r h o c ju sse ril g e n e r a lite r, vel spe^

cialiter*

S

2 ^. Si, pupiK üs. im p atrav etif sp ecîaliter j n o n ge­

n e r a lite r , veniara à P rin c ip e , u t rem vendere possit.

Infans a u tem non p o test veniam im p e tra re .

R es vero m obiles p u p illi, quac s e rv a n d o . non p o s­

s u n t , s e r v a t i c u s t p d i e n d x non v e n iu n t, immo- p er tutorem : su n t à lie n a n d æ , & a d illaru ra alienationem sufficit a u cto ritas ipsius sola , q u a m q u a m a lia non interveniat so le m n ita s , quinim o si p e r ir e n t, tu to ris p crlcu lo p e rire n t.

D e p a trim o n io , & peculio.

P atrim o n iu m e st= P e rso n a ru m su b stan tia in potes­

ta te su a exìstentium .

P ecu liu m est = P ersonarum ’sab stan tia in potW tate do m in o ru m , vel p a re n tù m n su o ru m constitutarum .

Q u o d qu id em . p ecu liam ' q u ad ru p lex est ; scilicet p ro fe c titiu m , adventitium , castrense , 5c q u a si cas­

trense.

D e profectìtio peculio.

P ro fectitiu m pecu liu m est= :Q uod a d fìlium prove- n it ex su b stan tia p a t r i s , v el reru m p atris o cca^o n e.

• D e q u o quidem p e cu lio tàm p r o p r ie ta s , q u a m ùsu- f r u c tu s , ad p a tre m p e rtin e n t; p ro p te r q iio d de eó c u m p a t r è , filius nullo m odo co n trah ere potest.

D e adventitio peculio.

A d v en titiu m peculium illud est=r Q u o d a c q u irit fì'- lius fa m ilia s , vel sibi advenit ex successione m atris, vel alicuju^s sibi conjuacti p e r lineam m a te r n a m , vel

ex

ex ejus p rò p ria f o r tu n a , ic non ex su b stan tia p a ­ tris.

I n isto adventitio peculio dom inium filio corapetiC, p a tri vero usufructus , & q u am q u am p a ter in eo plenissiraum h a b e a t u s u fru c tu m , v eru n tam sn nihil de ilio potest alienare a b sq u e filii consensu j nisi x s alie- n u m , vel deb itu m u su ra riu m filio ¡m m in e a t, q u ia tu n c p o t e s t , caterum prius m o b ile , deinde immobi-»

le est vendendum ; & sim iliter f iliu s , etiam si p u b e s, n ih il de isto peculio vaiet a lie n a re , nisi p atern u s ac­

c é d â t consensus.

D e castrensi peculio.

C astren se pecu liu m illu d e s t= Q u o d acq u irit filius fam ilias in m ilitia arm a ta.

H o c peculium , ta m in p ro p rietate , q u am in u s u -

£ructu , est f i l i i , & de ilio etiam cu m p a tte suo eo a- trah ece v a le t, tu r n q u o a d istu d p r o p â tre fam ilia«

re p u ta tu r.

D e quasi castren si peculio.

P e c u liu m quasi castren se e st= .Q a o d a c q u irit filíü#

fam ilias in literaria m ilitia ; u t ex professione lib e râ - iiu ra a r tiu m , & s a la iiis , vel stipendiis publiais.

D e q u o quidem peculio p o test filius fam ilias idem facere q u o d de castrensi.

D e fundo dotali ^ £? de quasi dotali.

F u n d u s dotalis est re s= Im m o b ilis inacstimatio a b uxore itt dotem m arito d a ta o b m atrim oi\ium à ju re contractum .

d

Q u a fu o r su n t necessaria u t fundus dici possit tails.

Q u o d m atrim o n iu m sit à ju re c o n tra c tu m . Q u o d sit tra d itu s in do iem m a rito .

3®. Q u o d im m obilis s i t , non au tem m obilis.

4 ° . Q u o d insEStimatus s i t , & non x siim atu s.

N isi fiat 3CStimatio> vel u t fundi v a lo r restitu tio * nis tem pore a p p a r e a t, v e l . u t possit m u lier alig ere rem , vel « síim ationera so lu to m atrim onio > q u o c a - su fundus est d o ta lis , & non em ptitius.

F u n d u s quasi dotaíis est= :Q ui tra d itu s est sponso nondum sequuto m a trim o n io , vel alias : Q u i le g atu s est servo m ulieris intuitu.

F u n d u s d o ta lis , nec q u asi dotali« a b u x o re alie­

n are non p o t e s t , nisi m a ritu s c o n se n tia te ncque i»

v i r o , nisi cum consensu uxoris.

A ttam en per constitutionem C athalonise vendí poí- test etiani iniestim atus. R es vero m obiles inaestimatae^

si ad solvendum sunt ^ optim e alienari valent.

D e re litigiosa.

R es litigiosa est =r D e cujus dom ìnio , vel q u a si, in ter petitorem , & possessorem cau sa m o v etu r.

J u s q u o d erga earn serv atu r^ est =s Q u o d om nis ejusdem rei p ro h ib e tu r a lie n a iio , nihilom inus tam en q u a tu o r de causis perm ititu r ; tc su n t.

E x cau sa dotis.

2 *^. D o n atio n is p ro p te r nuptias^

3*^. T ransactionis.

4*^. E t divisionis.

De

H D e hipotheca, £? pignore.

H ip o th eca est = B onorum im m obilium o b lig atio e*-!

p r e s s a , vel ta cita.

E xpressa est: Q u a n d o b o n a verbis expressis o b lig atu r.

T acita vero : Q u a n d o vi legis sine conventione bon»

o b lig a tu r.

E x p ressa est duplex.

Speciaiis". Quìe est a liq u o ru m bonorutn.

Generalis : Q uæ est b o n o ru m o m n iu m .

P ig n u s est = M obilis res quac d a t u r , 6c o b lìg a tu t tra d ito r i.

DifFerunt inter se : Q u ia h ip o th e c a fît de re im - tnobili non tra d ita y pig n u s de m obili , Se tra d ita .

N o n p o test alienari pignus à cred ito re in cujus p o st se e s t , nisi cu m consensu veri dom ini illius.

D e rebus à commercio hominum exem ptis.

R es quæ a b hom inum com m ercio su n t exem pt® . Se p ro h ib e n tu r. a lie aa ri , q u in q u é sunt ; videh'cet.

S a c r a , u t E cclesia.

2^, R e lig io s a , u t sep u lcra. J u s lam en sepeliendi ven d i p o t e s t , & legari.

S a n c ta , u t m u ru s.

4'^. C iv itatu m p u b lica, u t flum ina, stad ia, rip a ria , Sic.

5 °. E t lib er h o m o , nisi cu m requisitis in te n ia p er­

so n aru m differentia expressis.

N ec etiam ja s p a tro n a tu s vendi p o te s t, q u ia s p i- rìtu alib u s est aanexum ; sed tam en si v ead itu r hære- diias, ubi ju s p a tro n a tu s existit, rem venditam seq u itu r.

R es im m obiles Ecclesia: ; u t p r a d i a , d e cim æ , ic pro*

p ù e ta te s alien ari non po ssu n t nisi ia casibus sequentibus.

Si.

4®. Si E c c le s ìa deb itu m u rg et.

P e rm u ta n d o cum alia E c c le sia , serv ata form a.

P e rm u tan d o cum Im p erato re.

Á °, C a u sa redem ptionis cap ti v'orum.

3 °. Q u a n d o E cclesia prscdirim h a b et imitiìe.

Solernnitates à ju re canonico requisiîae in re i ec- clesiasticx aìienatione q u a tu o r s u n t , rcm p e.

C au sa legitim a. z=. A u ctoritas E p isco p i. ~ C onsensus C ap iìu li 3 si a d C ap itu lu m tangit. — E t c u rrito ris su b - h astaiio .

R es vero m obiles E cclesix ,* u t f r u c tu s , an im a- l i a , & c . Quar servando serv ar: n e q u e u u t, ab sq u e u lla solem aitate alienari pcssunt.

L icet res im m obiles E c c le sìa sine solem nitatibufi neqneant a lie n a ri, p o ssu n t g e n e r a li, non au tem spe^

ciali h ip otheca obligari.

Sim onia e st= V en d itio rei sp iritu alis p rò tem p o rali.

D e aìienatione, com m ercio, prc^scriptioncy, usucapione.-

A lienatio est = O m nis actu s p e r q u em d o m in iu n i in aiium- tranffertur.

Æ s alienum est Q u o d aliis debem us.

C o m m e rc iu m e st= F a c u lra s contrahendi à ju re concessa*

P ræ scrip îio est=.E xceptro ex tem p o re causam trahens»

U su cap ió est = A cquisitio dom in ii p e r continuatio«

nem possession’s , tem pore a lege definito.

P e r usucapionem - v e r u m , & d irectu m a cq u iritu r dom inium .

D ifferentia inter præ scriptionem , & usucapionem estss Q u o d u su cap ió in rebus m obilibus h a b e t lo cu m j p r^ s c rip iio vero in immobiiibus^

Usu%

U su cap ió fin ìtu r triennio ; prasscrìptio a u tem de­

cennio inter prcesentes , & inter absentes vicenio.

D e obligationibus.

O b lig a tio est =;Ju ris vinculum cujus necessitate ads*

trin g itu r ad a ’ìqui l d a a d u m , vel faciendum secundum R o m an ie civitatis ju r a .

E x p o s i t i o .

J u r i s : N em p e civilis , à q u o eíTectum habeL V inculum : Q u ia Hgat.

Cujus necessilvite : Id est si o b lig atio est n a tu ra lis, civilis s im u l, tune enim d e b ito r e s t , & de ne­

cessitate solvere tenetur.

A d áandúm , vel fr e ie n ium : Q lía ob iig atio n is vín­

culo a d dan d u m , vel faciead am ad strin g i possum us.

Secundum R o m a n a civitatis ju r a : Id est secu n d u m ju s civile.

O b lig a tio est triplex.

N a tu ra lis ta m u m , civilis ta n tu m , & n a tu ra lis , ¿c civilis sim ul.

N a tu ra lis ta n tu m e s t= Ilia q u a quis n atu raliter as*

trictits est z quítate n a tu r a li, q u ia n a tu ra lis « q u ita s eum teneri suadet.

E ffjc tu s ilUus e s t , q u o d q 'lis p e r ip sam natura»

lem o b ligationem non p o te rit a líu m c o n v e n ire , eo q v io i est'inefR cax a d agendum ; attam en ß d eju sso rem d a re p o terit , qur n a tu r a lite r , & civiliter obligetur.

C ivilis ta n tu m e s t= lila cu m q u a quis solem nita- te ju ris a strictas e s t , sed n atu ralis « q u ita s eum te ­ neri non suadet : U t q u i su b spe fu tu r« num eratio- nis confessus fuit se ex cau sa m u tu i p ecu n iam ac- c e p isse , q u a m re v e ía u p n ^ ccep it.

Efc

EíFectüs illíus e s t; Q u o d ante biennium est tan#

tu m civiliter o b lig a tu s , & exceptionem non n u m era- tai pecunia: p o terit o p p o n e re , q u * qu id em excep tio h acred i, & fidejussori su o co n ceditur.

Civilis , & n atu ralis sim ul est = Qaac « q u ita te m n a - tu ralem j x q u ita te m , & ju ris solem aitatem in se continet.

E ífectus ilÜus e s t : Q a o d si quis p e r eam o b lig a- tu r , ten etu r s o lv e r e , a u t d a re q u id q u id p ro m isa rit, n a m p o terit conventri efficaciter.

C o n tra h itu r o b lig atio septem m odis.

u t in m u tu o 2c c o m m o d a to .

2 ®. V e r b is , u t in stip u la tio n e . 3®. L i t t e r i s , u t ¡n c h iro g ra p h o . 4 °. C onsensu, u t in v en d itio n e.

5°. P u re f U t q u a n d o non a p p o siío d ie , nec condw tio n e , solutio p ro m ittitu r.

I n d ie m , u t q u a n d o h ín c a d ta le tem pu* pro#

znittitur.

7 “. Sub conáitione, u t p ro m itto s o lv e r e , *i navis venerit.

D isso lv itu r o b lig atio q u a tu o r m o d is: S o lu tio n e , ac- c ep tilatio n e , n o v a tio n e ,& d isse n su : E t est scien d u m , q u o d sunt plures alii m odi obligationis dissolvendac;

u t com pensatio , confusio , obsignatio , ju s ju ra n d u m , interitus r e i , pacíu m de non p e te n d o ; sed q u a tu o c su p ra d icti sunt u sitatiores.

D e stipulatione.

S tipulatio est = V erborum c o n c e p tio , q u ib u s is q u i in te rro g a tu r d a tu r u m , fa c tu ru n jv e , idem de q u o est in terro g atu s responder.

V er^

E X p <y 4 1 0 .

Verhorum conceplio; Q a ia stip u la iio concipituc veN b is 5 scilicet in te rro g a tio n e , & responsíone.

i)a tu ru m j fa ctu ru m ve : Q u iá neq u it fieri nisi p e r v e ib a de futuro.

S tip u latio fit trib u s modis»

P u r e : Id est sine u lla te m p o ris , vel conditionis ad jectio ae.

I n diem : C u m p r^ sc rip tio n e tem poris.

Suh conditione : Q tian d o conditio a p p o n itu r.

C o n d itio est = Q n id am eventns fu tu ru s in q u em prom issio suspenditur. E t est trip le x , scilicet c asu a - lis , p o te s ta tiv a , & m ixta.

P o testativ a est = Q a x pendet ex v o lú n tate personae*

C asu alis est = Qusc pendet a casu.

E t m ixta = Q a x p a rtim ex c a s u , & p a rtim e s v o lú n ta te persona: pendet.

S tipulationes re d d u n tu r inutiles.

Ratione magni intervalli in ttrp o siti y q u iá faoí ta in te rro g a tio n e , statim debet sequi responsio.

2 °. R atione dissem us , seu diversitatis , u t si stipu^

lo r unum , & tu aliud prom ittis.

3®. Ratione impossihilis conditionis y u t si d ig ilo litig ero ccelum .

4^. R atione turpis causa y u t si facera hom icidiurn stip u lo r.

5°. R a tio n e meius y u t si p e r m etum stip u lo r.

6*^. R a tio n e doli malt y u t si alieujus d o lo j v e l cal*

liditate stip u lo r.

7 ‘^. R atione inutiUs detractionis y seu adjectionisy u t si stip u lo r p u r e y & tii s u b conditione respondes,

R atione opposita y u t si stip u lo r a l i e r i , milJjt est stipulatio.

Sti*i

Stipulatíones , & p a c ta co n trafen tib u s ta n tu m p ro ­ desse y vel nocere p o ssu n t.

U n d e-^ i contrahentes ex eo ru m stípulatione velint aliu m o b lig a re , non possunt ; im m o stip u ia tío n u lla erit > q u ia factum alienum nem o p ro m ittere valet.

Bene tam en q u is p ro m ittere p o test sc factu ru m , c u r a tu r u m , & d a tu ru m o p e ra m cu m e ffe c tu , quod C aiu s faciet istu d , im ponendo sibi poenam ; v. g. si istu d C aiu s non f e c e r it, sp o n d eo tibi d a re decem .

V alet talis s tip u la n o , q u ia factum p r o p r iu m , 6c non alienum p ro m ittitu r, tunc enim pro m issio poena ro b o ra tu r.

S unt invent« stip u la tio n e s, u t u n usquisque a c q u i- r a t q u o d su a interest.

D o lu s est = M achinatio a d circum venlsndum , fal- le n d u m , & d ecipiendum ad h ib ita.

F ra u s est : C allid itas q u « c o n tra ho n esta , a u t rec-^

t a exercetur.

D e fideiussore.

F id eju sso r e s t= I lle q u i fidem suam p ro atio in - te r p o n it, a d m ajorem crediioris se c u rita te m , p rin c ip a li d eb ito re rem anente nihilom inus o b ü g ato .

E ^{x p o s i t i o} .

I l l e 3 & non i l i a , nam m ulier fidejubere n o n p o ­ test p ro p te r sexus fra g ilita te m , q u iá ju v a tu r benefi­

cio Velie y ano.

Q ui fidem su a m : N o n a u te m alienam .

A d majorem creiito ris securitatem : U t tutius c a - v e a tu r cred ito ri in su o credito.

Pr/fS-

P rincipali àeUfore, nibitomtntss remanente obligato : Q u ia principalis sem per rem anet obligatus,

F id e ju b e re possunt omties i l l i , quibus expressc non est p ro h ib itu m ,

P ro h ib en tu r .v e r o , q u i co n trah ere non possuntj nem pe im pubes , furiosus , m entecaptus , 3c alii.

U t v aleat fidejussio re q u iru n tu r q u a tu o r , videlicet.

Q u o d fidejussor sit habilis a d se ob lig an d u m . Q u o d p er stip u latio n em se obliget.

Q u o d principalis a u t n a tu ra lite r, a u t civiliter obli*

g etu r.

Q u o d fidejussor non o b lig etu r in p lu sq u am p rin ­ cipalis .

= Illu d plus su m ìtu r in ju re q u a tu o r m o d is , nim i­

ru m r e , lo c o j te m p o r e , & cau sa.

R e , u t si principalis ó b lig a tu r in d e c e m , fide*

ju sso r vero in viginti.

L o c o , u t si p rincipalis o b lig a tu r solvere B arch i- n o n x , fidejassor au tem Vici.

T e m p o r e , u t si p rincipalis p ro m ittit so lv ere in tra u n u m a n n u m , & fidejussor in tra sex menses.

C a u s a , u t si principalis su b conditione o b lig a tu r, fidejussor tam en pure.

^ F id e ju sso r p o test recipi tem pore c o n tra c tu s , &

p o st p rincipalis o b lig atio n em , non autem an tea , q u ia fidejussio est accessorium p rincipalis obliga tionis.

In d e m n ita s est = R em issio serv an d i aliquem libe­

ru m , exem ptum & secu ru m à fidejussione, sive obli- g aiio n e p e r ipsum fa c ta .

D i

D e pactìs.

P a c tu m est : Consensus àuorum y vel pìurium a d idem dandum y vel fa cien d u m y alteri ah altera paciscentiunf.

E x p o s i t i o .

Consensus : Q u ia consensii p a ctu m perficitur*

D uorum y vel plurium : Q u ia iti p a cto su n t jieces- sarii d u o , vel p lu r e s , & q u o d conseatiant»

A d idsmy & non in eodem : Q u ia si tu , & e g o co n ^en tìm u s, q u o d h o m o est anim ai r a tio n a le , n o » est p a c tu r a , nam talis consensus non o b lig a t u n u m a lte r i, nec est d an d i , vel facieadi.

A l t e r i ab altero : Q u ia si consentlam us q u o d u n u s n o stru m det T itio > vel q u o d T itius d et u n i nostrum >

non est p a c t u m , nem o enim alteri p acisci p o te st.

P a c ta alia sunt u t i l i a , a lia m utilia.

U tììia sunt y in q u ib u s p e rs o n s háb iles a d p a c is- c e n d u m , & se o b lig an d u m interveniunt y & q u x p e r reb u s f iu n t, quae in co n tractu m d ed u ci possunt>

& ju ris o rd o in eis serv atu r.

H « c u tilia p a c t a , in e x p re ss a ,6 c ta c ita d iv iduntur»

Eiepressa s u n t , quic verbis expressis fiunt.

T a c ita vero , quae ejipresse non fiunt , sed v i , &

p o te state legis facía in teilig u n tu r. .

P a c ta expressa s u n t, n e m p e d a n d i, fa c ie n d i, claraj^

o b s c u r a , g r a tu ita , non g r a t u i t a , su b stan tralia , n a - t u r a l i a , addictionis in d ie m , legis com m issoriie.

Hcec en im om nia v e s tita , .Se secu n d u m leges a p - p ella n tu r.

D ic u n tu r secundum: le g e s , q u ia ju ris o rd o in eis s e r v a tu r ; vestila v e r o , q u ia legis solem n itatib u s v al­

la la e x istu n t^ 6c su n t utilia a d ag ead u m .

Pac*«

P a c ta novem m odis v estiu n tu r.

4 ®. R e ^ u t in m u tu o > 6c co m m o d ato .

• ■ 2 ®. V erb is y u t in stípulatione.

3®. L itts r is y u t in ch iro g rap h o .

4 ° . C onsensu, u t in v en d itio n e, 6c locatione,

5^. C obarentia contractus y u t si g ra tia alicujus p ac- t i vestiti fiat p a c iu m , q u o d alias esset n u d u m , dum - ra o d o fiat in co n tin en ti, v. g . si vendas d o m a ra cum p a c t o , q u o d in e a debeas m ó rari per annum .

R e i in te rv e n tu , u t d a b o tib i a g r u m , u t das m ihi vineam .

7°. R e i principio , u t si prom isisti sedificare d o - m um > q u ia incepisti debe^ illam perficere,

8°, L egis auxilio ) u t in d o n a tio n e , d o te , 6c simi«*

i i b u s , quac n u d a su n t ^ 6c legis auxilio vestiuntur.

J u re ju ra rtd o , u t q u a n d o M anum issus o p e ra , su as p ro m ittit cum ju ram en to .

P a c ta d an d i s u n t , in q u ib u s d a tio venit in o b lig a - tlone.

F a c ie n d i, in quibus venit in o b ligatìone factum . S u b his duobus co m p reh en d u n tu r p a c ta de non d a n d o , 6c non facien d o .

C la ra s u n t , in q u ib u s o b s c u rita s , vel am b ig u i- tas non versatur.

O bscura, q u3C duplicem intellectum h ab ere p o ssu n t,

& co n tra proferentem su n t in terp retan d a.

G ra tu ita s u n t , q a x fiunt gratis.

N o n g r a tu ita y qua; non g r a t i s , sed aliq u o d a to , reten to y seu p ro m isso fiunt.

Substantialia , qua: fiunt su p e r h i s , q u $ su n t de su b sta n tia co n tractu s.

N a tu r a lia , q u $ fia n t s a p e r h i s , qusc su n t de n a ­ tu r a c o n tractu s.

P a c -

P a c tu m àddictionis in d ie m , fit cum res v e n d itu r, nisi alius in tra certu m tem p u s m eliorem o b tu le rit couditionem : E t hoc p a ctu m fit ' d u o b u s m odis ; p u re

« c ilic e t, & conditionaiiter.

P u r e , q u an d o res v en d itu r p re tio to t lib raru m in­

t r a tres menses solvendarum , & si non so lv a n tu r, res sit inem pta. C onditionaiiter v ero , q u an d o v en d itu r su b c o n d itio n e , q u o d si hinc a d talem diem appa»

r e t , qui plus d a re v e l i t , res sit inem pta.

P a c tu m legis commissoiiae f i t , q u a n d o vendo tib i r e m , u t teneas p er mensem ; & si placeb it t i b i , sit e m p ia tali p r e tio , alias sit inem pta.

Inu tilia p a c ta s u n t , in q u ib u s p e rso n a h áb iles a d p aciscendum , & se o b lig an d u m non in te rv e n iu iit, Se q u « su p e r reb u s fìunt quae in co n tractu m d e d u ci n o n p o s s u n t, & ju ris .o rd o in illis non serv atu r.

P a c ta inutilia fiuni q u in q u é m odis.

i ®. P e r m e tu m , u t q u a n d o m e ta , vel p e ric u lo m o rtis coacte paciscitur*

2 ^. P e r d o lu m m a lù m , u t qu an d o fit p a ctu m a d alteru m decipiendum c a llid ita te , vel fictione*

C o n tra c o n stitu tio n e s, u t si A d v o catu s , v el P r o c u r a to r p a c isc a tu r de t o t e , vel de p a rte litis cum clientulo.

4 ^ C o n tra le g e s , u t si p aciscatu r rem sacram , seu prscdium m in o ris, sine solem nitatibus alienari.

5 ^. C o n tra edictum P ra ito ris , u t si p a c isc a tu r ip - sum contravèniendo.

P a c ta in fra u à em fiunt q u in q u é modis.

D e p erso n a a d p e r s o n a m , ut si t u t o r , q u i d e bonis p u p illi em ere p ro h ib e tu r, em it non p e r se, sed p e r a liu m ^ & sic de cu rato re.

2 ”. D e re a d r e m , u t cu m p ro h ib itu m sit filw>

fa-

fam ilias pecunias m u tu a r e , tu vero m utuas eì aliam r e m , u t ea d istracta pecunia u ta lu r.

3 '\ D e co n tractu a d c o n tra c tu m , u t cu m mutun»

res C a io pecuniam , 6c m ulier deberet p rò eo fide- ju b e r e , tu vero ne m ulier beneficio V eileyano ju v e - t u r ,m u l i e r i p ecu n iam m u tu a s ti, & ejus virum acce- p isii in fidejussorem .

4 ^ D e nom ine a d nom en > u t si sub nom ine in­

teresse u su rx stip u lan tu r.

5°, D e facto ad f a c tu m , u t si vendidi tibi ancil- la m cu m p a cto ne eam peñeres in lu p a n a r i, alias sit libera ; tu vero non in lu p a n a r i, sed in cau p ó - n a , q u o d fere idem e s t , illam posuisti.

A lia su n t n u d a , a c c i d e n t a t a , & praeter leges.

N u d a s u n t , q u » c au sa m non c o n tin e n t, & non v a l e n t , q u ia prom issio sine cau sa n u d a est ; v a len t au tem a d lib e ra n d u m , licet a d agendum non valean t.

Si v e ro co n stitu o m e so lu tu ru m q u o d alius d e b e t, v a l e t , licet sit nudo pacto.

A ccid en ta lia s u n t , quae fiunt su p er iis q u x non su n t de s u b s ta n tia , nec de n a tu ra contractus.

P r a te r leges s u n t, q u a n d o a liq u id p a c is c itu r, q u o d nec expresse p r o h ib e tu r , nec expresse p e rm ittitu r à le g e , V. g. cum p ro m ittitu r factu m alienum : A tta - m en hacc p a c ta non v alen t , sed si in stipulationc a p p o n a tu r p o e n a , v a l e t , licet p rin cip ale non valeat, d u m m o d o poena co n cip iatu r in p erso n am stipulantis.

D e pcena.

Poena e s t= Q uaedam con v en tio n alis s tip u la tio , q u x in c o n tra c tib u s, & p actis a p p o n itu r , u t si quis con^

tra v e n erit> ea p u n ia tu r. .

C«»-