L ib.i. Cap. 15. 2 )e contradu focietatÜ. Dubit. 3. 341
J 1 Petes P rim o , Vtriim hi con tradus debeant iem pet exprcfsc fieri?
jtr.tUbcar.t R efp on d co , Id non efie ncccflarium , vt r e d é fitn ex- Nauarrus fupra cx M aio re : fufficit enim vc con- /"/"• trahentes implicite illos intendant per vnicum
con tradum expreflum ,m odo firmetur squalitas;
ita vt per tres exprefios con tra d u s, iufte ad id, quod ex vnico q u x r itu r , pofiit pcrucniri. Idem enim operatur confcnfus im plicitus Sc expreflus.
Vnde poteft quis v ti’ hac form acu m mercatore : C o n fe ro io oo .ad mercaturam,vt quotannis fol- uas 5. vcl 6 . falua forte, co m o d o , quo D D . d o
cent id efie licitum, fatis enim per hoc indicantur ifti c o n tra d u s ; fatisque intelligitur, pro lucro incerto exigi onus pra: ftandx fo rtis , S: foluendx certx penlionis. quo autem negotiatio cft magis lu c r ó la ,c6 plus exigi poteft. Vnde fi cam pio- ri detur,vcl negotianti apud Indos, non damna
rem , etiamfi 8.vcl 10. in 100. exigantur.
TJebtut in- Notandum tamen cft P rim o , N cccflarium cf- ttndi. fc vt hi contradus faltem im plicite intendantur, iuxta aliquem iftorum modorum , quos fupra cap. 20. dubit 11. & i z . explicuim us; quia re
quiritur iuftus titulus exigendi certum lucrum vitra fortem ; nullus autem apparet prxter con
trad us p r x d id o s : (nifi forte quis intendat em e
re ccnlum vtrim que redim ibilem , dc q u o m odo non agim us.) Vnde fi quis intendat mutuare m ercatori, Sc exigat partem lu c r i, tenetur ad re
ftitutioncm. fim iiiter fi putet mercatorem non velle vti ca pecunia, aut alia cius loco, ad nego
tiationem : quia tunc contradus negotiationis Sc venditionis lucri incerti non habent locum, ita
que cenfctur mutuum cum obligatione reddendi aliquid fupra fortem , quod cft illicitum. Si ta
men bona fided ediflet, putans illum velle vti ad negotiationem , poflet exigere pretium conucn- tum; quia contradum cx parte fua bona fide im*
plemt; ac proinde poteft alterum cogere vt ctiam im p le at, aut foluat quanti fua intererat ipfum p a d a conuenta prxftitifle.
Notandum S ecu n d o, H oc padu m aflecura-
* rionis etiam efie licitum in focietatc circa greges animalium, poteft enim tradi grex 100. ouium pafccndus, ca lege, vt paftor p rxftct cum faluum, fitpplcndo fi quid etiam fortuitb pcrierit;& prae
terea quotannis foluat aliquid certi pro fr u d i
bus. V t tamen hic contradus fit iuftus, necefic cft, vt fpes fru d u u m e x ilio grege fit tanta,v: iu
d icio prudentis xquiualcat oneribu s,qu x pallo
ri im ponuntur; nempe obligationi prxftandi in tegrum bum erum , Sc foluendi quotannis certam penfionem.
Petes Secundo, Vtrum expediat hoc tempore jtntxft- in Belgio, Sc aliis locis fimiiiter conftitutis, per- diu Rey. mittere huiufmodi form ulam contrahendi?
Videri pofiit non permittenda. Prim o, O b pe
riculum fraudis vlurarix , q u x facile fic tegi p o
teft: vt fi pecunia detur ci, qui peream quxftum facere non co g ite t; aut fi non cures,vtrum nego- tictur , nec n c : tunc enim erit im plicitum m u
tuum fub fpeciecontradus focicratis.Vnde qui
dam cx fuprad idis D D .dicunt hunc contradum non efie confidendum , Sc polfc prohiberi, & f x pc habere coniundum fcandalum.
S ecu n d o ,Q u ja ,fi talis formula contradus p er
m ittatur, homines pafiim negligent emptionem redituum Sc prxd iorum , aliorum quc bonorum
im m obilium , cx qua Principi vcl R eipu b. tri
butum leu v c d ig a l aliquod pendi folct. itaque cedet h x c res in damnum P rin cipis,& R eipu b.
T ertio , Q u ia contingit m ultos priuatos cuerti fortunis,quandó mercatores (quod fxp c accidit) cedunt fo r o : q uod incom m odum vitabitur,fi ta
lis contrahendi ratio fuerit prohibita.
N ihilom inus fentio cficcxp cd icn s, pra'fcrtim f. x pedir t hoc tempore, Sc ad falutem animarii ,Sc ad com - irobntur.
modum Principis,Sc ad com pendium viduarum Sc pupillorum , hanc form am non prohiberi, led permitti. Q u o d ad falutem animarum expediat, probatur; Q u ia fi h x c form a prohibeatur, fub- trahetur plurimis qui reditus non h ab e n t,n e c venales inueniunr, ratio viucdi falua forte, quam tamen omnes conlcruatá volunt. Itaq; conferent fc ad iniquas artes, ad occultas vfuras,ad fraudes emptionum Sc venditionum , ad cam bia ficca Sc fid a ,a d mohatras, monopolia, furta. A lij paucis annis iortem confum cnt; ficquc filix non pote
runt honefté elocari, ncc filij in ftudiis liberali
bus a li: aliaquc plurima incommoda fcquentur.
Q u od ad commodum Principis & R cip. atti
net,patet.Si enim hic contradus prohibitus fu e rit, non poterunt mercatores Principi fuppedita- rc pecuniam,nifi fub maximis detrimetis. cogen
tur enim omnem fere pecuniam accipere aliunde per cam bia,quorum pretia in annum fxp é cxcrc- lcuntad i z . 14. 18. vel amplius in centum, vnde ctiam m ulto amplius nomine cambij vcl interefle exigent x Principe. C u m autem hic in patria ac
cipiunt pecuniam triplici illo contradu á viduis, p u p illis, Sc aliis , qui eam aliter impendere v tili
ter non poflunt,ordinarié folüm foluunt 6 .ÓC j in centum fecundum rationem redituum: Sc ita m i
nus interefle exigunt a Principe. Itaque h ic con
trad us maxime redundat in commodum Princi
pis Sc Reipublicx.
N eque verum e ft , alia rationc Principi obu c- nirc damnum,quod negligatur emptio redituum , Se bonorú im m obilium : quia hoc tempore rarb offeruntur reditus boni venales; quin potius paf- fim redimuntur refufa forte. N e m o enim cft,q u i non malit reditum bene hypothccacutn, quám hunctripliCera contradum cum mercatore. Ita
que fi omnes pollent Iortem luam impendere in reditus, non confugerent ad mercatores. Idem dicendum dc emptione p rx d io ru m , & aliorum im m obilium , h xc cniiji vcl fe non offeru n t; vel fi offerant, ita grauantur, v t cx fru d ib u s parum percipiant, & non pollint inde viuerc. D u rum autem cft cogere fubditosad emptionem carum reru m , q u x ipfis pro hoc tempore fu tu rx fint parum vtiles.
Q u o d ctiam ad com m odum vid u aru m , pu
pillorum , Sc plurim orum alio ru m , q ui alia ra
tionc fructuose fuam pecuniam non p oliunt im pendere , expediat hunc con tradum permittere, conftat cx d id is, alioquin conlum ent fortem , Sc tandem redigentur ad inopiam , vel ad turpia lu cra fc conucrtent.
N c c ob ftat, q uod aliquos contingat v ná cum 3$
mercatoribus euerti; quia hi pauci lu n ta d r c li- A d r u i t - q u o s , qui-non euertuntur. D einde non ftatim mtm cuertuntur. fed plerum que poft m ultos annos, quando iam diu fr u d u m perceperunt, ac fi viue
rc debuiflent ex cap itali, non minus poft aliquot annos ad inopiam vergere ccepiflcnt.
F f 5 Q u o d
Q uod id fpccicm vfu rx attinet, ea facile abf- fciu n td e illo m odo contrahendi: & fxp e nona- tergetur, fi contradus incatur cum induftrio Sc gunt cum mercatore j icd cum a liq u o , qui pecu- íéd'ulo mercatore, cique deturdumtaxat ad im - mam ad iua. familia: fuftentationero, vel lolutio- pendendum .legitimx negotiationi, vt form ula nem d eb itorum , expetit. V n d e merito talis con- prxfcribir. C^uod fi quis aliter faciat, id non cft trad us eft prohibitus, ad do,totá hanc d ed u d io- vitium huius fo r m u le , (éd hominis á fo n m ilx nem a primariis profciloribus faerx T h eo log i*
prxftripto recedentis: quod in omnibus contra- huius Vm uctinatis eile examinatam , qui cam in d ib u syfii veniic poteft. atqui ob abuiuin q uo- om nibus Sc lingulis fuis conclulienibus proba- _ . i .• 1 _ • f r. x i ./ 1 e . _____ - r u n r .V v i l i i n iiM irr tn rrm irr .-n flrtm «.'l». i n .l;,..
341 Lib.i. Cap.ij- T>e contrattufocietatú. Dubit. 3.8C4.
pter vmbia» quafdam v fu r x hunc contradum damnarircuius prohibitionem hoc tempore cum damno publico futuram non dubitaucrim .
D v b i t a t i o i v.
edita anno 1 yS6 . ii.K a l.N o u c m b . damnet & re
probet omnes contradus in poftcrum ineundos, per quos canebitur perfonis pecunias, animalia, aut res alias, focictatis nomine tradentibus, vc fors ipfa,ctli formico cafu pereat,iemper lalua fit,
& in rcgfaa focio recipiente rcftituatur;& ftatuat,
* » ° P ™
tradus locictatis exigitur aflccuracio. Secundo, y M COJTWtUnes y q u £ non.
Q u ia non obftantc hac confticutione in Italia
maxime viget,& iemper viguit ifta form a contra- T í Efpondco P r im o , S i quid haede rc inter 54 hendi:& pafiim fchctfu lisim prc;li$cxtat,& ver- X V cos iufta p ad io n c cft conuentum , id c it fer
iatur in omnium manibus. V n d epatet illam con- uandum. S c c u n d ó ,S in ih ilc ft conu entum , fer- fticutionc vcl numquam ibi fuific receptam , vcl uanda cft confuetudo lo c i ; nam con trad u s cen- ccrtc non velare hanc form u lam ,fed alió fp e d a - ícntur celebrati fecundum confuetudinem loci;
re. M ultó minus fuit recepta hic in B e lg io , vbi quando aliud non cft exprefium .
neque fuit vmquam prom ulgata, neque cognita. T e r tio , S i non conftet dc aliqua recepta con- 5 Í Simili m odo Pius V . anno 1 569. m ulta fta - fuctudine lo c i, qua res poflit decidi, fcqucndacft it dc ccnfibus, (v. g. vc ftaruantur fuper rc im - h x c re g u la; V t impendia & d a m n a, q u x caufa m obili, fr u d ife r a , certis finibus defighata; vt
rc pereunre pereat cenfus pro rata; vt pecunia re- ipla num eretur, idque coram Notario & rcfti- bus , Sc alia h uiu fm o d i) Sc iubet contradum ccnfcri vfurarium , fi aliqua ex his conditionibus defuerit: tamen quia h ic in Belgio illa conftitu- tio non cft recepta, nemo fibi facit Icrupulum , ctiamfi cam non feruet.
Idem alia conftitutione de cam biis edita an
no 1571. ftatuit, vt quando lolutio differtur in fecundas nundinas, non plus exigatur quám cum in primas tantu m , Sc vc x q u e multum foluatur fiuen u n din xillx fint p ropinqux tem p ore, fiue rcmotx. ‘Neutrum tamen feruatur in p ra x i, nec D edores damnant, có q u ód conftitutio recepta non fuerit.
Neque ctiam obftat cap.In ciuitatc, de vfuris:
quia foliim ibi vetatur , ne venditio credito ma
iori pretio fiat, quám ea. q u x agitur prxfenti pe
cunia, alius'longe cftcafus noltcr. N ihilom inus non obftantc illa p rohibitione, fxp e venditio fit credito maiori prciio; non folum quando res pu
tatur pluris tempore folutionis valitu ra, quod _
permittitur illo cap. fed ctiam in aliis eucniis; vt debet ad confcruacioncm rerum communium.
negotiorum focictatis funt accepta, fint com m u
nia ; vc fi ad merces coem endas p ro fe ctu s, in la
trones incideris,pccuniam quc tuam, v cl res alias perd id eris;fi tu vel ferui tui a b iis fuerunt vul
nerati , & im penfx in m edicos fint f.i d x . Ita ha
bemus L .C u m d u o b u s. j z .§ . Ven it.» .p ro focio.
Sim iliter fi captus ab hoftc, tc redemeris. Vtrum autem expenfis itinerum detrahendum fit quod dom i manens infitm pfiflcs,dubium eft. Silucftcr num. 1 z .ex Baldo & aliis afti1m at.Nauar.cap.17.
num z8$. negat; nifi contrarium fic d ed u d u m in p ad u m . Vtrum que eft probabile. Sementiaca- men Nauarri cft conform ior Iuri Sc praxi. A d ex
ponías etiam p ertin et, fi quid de lu o focius im pendit ad confcruationcm m ercium com m u
nium , ne perirent vel deteriores redderentur.
Vtriim autem cx iuftitia teneatur de lu o ad hoc 36 im pendere,quqrúc aliqui. D icendum cft,Teneri, fi alia ratione non poflit damnum commune a- uerterc. R atio c ft; quia tenetur cam diligentiam rebus cóm unibus ad h ib e re , quam quifque pro
priis adhibere fo le t: atqui ad res fuas conferuan- das quifque dc fuo im pendit: ergo idem prxftare
ratione interefle, ratione periculi edi exponitur.
Sc ratione multitudinis eorum , qui fic volunt c- mere: vt conftat cx praxi mercatorum vbique re
cepta , & a D D . cxcufata Sc dcfenla.
Diccs,Vfutx pupillares funt ve titx multis lo
cis ;crgo ctiam hic triplex contradus vetandus.
Relpondco, Efle magnam difpariratcm : nam illx vfurx lunt verx v fu rx , nec habent alium ti
tulum quám puri mutui (dcpofitum vocant) nifi
C on firm atu r, qnia talis tenetur petere mutuum, fi aliternon poteft damnum communeauertere:
ergo fi id n o lit, v e l non poilit ab aliis petere, tc- ncuir accipere á Icipfo nom ine focictatis. Ita M olin a difput. 418.
Aduerte tamen, fi aliquid damni cucniat culpa 5?
focij, illud non fore com m une: vt fi res furto fint Si cnlf*
ablatx d c fe d u d e b itx c u ftcd ix ,v c patee L-cic. te- netur autem non ad exadifiim am diligentiam;
forte deponentes cxplícitó vcl im plititc inten- fed ad talem , qualem rebus propriis adhibere dant triplicem illum contradum , & agant cum fo let. vt habetur L . Socius. 7 z. » . p r o focio.vcl mercatore, quo cafu nulla eft in illo contradu potius qualem focij com m uniter prxftarc folent.
iniuftitia. Sed rcucrá plerique pecuniam fuam Pari m o d o , fi priuato tui odio vcl am ore d u n - vcl pupillorum ita deponentes nihil cogitant,nec num vel com m odum tibi quis adferae, etiamfi
focic-
focietas íit cius occafio, non crit’com m un c: vt íi cam pertin ebat; vc re& c Petrus N auar. lib . 3. dc inimicus inuentum in via, Se ad negotia com m u- reftitut. cap. 1. num. 1 1 4 .
nia proficifccntcm vulneraucrit: li abfentem a- Contrarium tamen doccc N auarr. cap. 17 . nu- micus heredem non fcripfcrit. vide Silucftrum , m ero 1 j j . vbi dicit,m aritum non teneri rcftit ne
gocíelas 1. num. 9. re v x o r i ,q u x dc lucris com m unibus maló inv- Denique fi alter fociorum prodigó admini- pendit. R a tio ipfius c ft; q u ia , in q u it, illa fola, ftret ex lucris» tenetur, alteri compenfare. V n d e qua: tempore diuorcij inueniuntur lucrifadta, iequitur in contradu focietatis inter maritum & ccnientur lucra : reliqua e n im , licet pro dim i- v x o r e m ,v b i lucra funt com m unia, fi m aritus, d io lucrifiant v x o r i, lucrifiunt tamen rcuocabi- cui com m iila cft adminiftratio > prodige ag a t;fo- 1.te r , ua vc maritus bene vel m ale admm iftran- luto m atrimonio , illius heredes teneri v x o r i: d o , potuerit ilia libi & vxo ri rcuocarc. Sed h x c quia prodiga adm iniftratio, non cft adminiftra- ratio non cft io lid a : nam rcucra vxor habet d o no , icd p ro fu fio : Sc alias, hoc ip fo , q u o lucra minium Sc pofleifionem talium bonorum ab ini—
aliqua e x ta n t, dim idia pars eft v x o r is; ficut in t io , q uo funt acquifita, non minus q u am m ari- alio iocietatis con tra& u, ad com m une lucrum tus ,c tfi partiale; ficut quando res in d iu iia, eft inito, quare tenetur ficut focius, cui conccflaad- communis duorum : & maritus n ihil prx illa Iu- miniftratio ad bonuin commune. Vnde in hoc ris in cis habet, n:fi adminiftrationis. ergo a b in i- cafu vxor,fi aliaratio fibi confulcndi non fuppe- tio ci pars dim idia dcbetiy:; Sc fi maritus m ali t a t , poterit vti occulta com pcnfationc,quantum adininiftrct, non poteft hoc Iuri vxoris officere, ex prodige donatis, vel confumptis á marito ad ficut ncc in paraphernis.
C A P V T X X V I .
D e Ludo 5 C Sponiionibus.
Habet 5 . Dubitationes.
D V B I T A T I O P R I M A .
Otad ludus, quid Jponfio , & vtrum hi contraftas ftrit liciti.
re • v t patet L. 1. & 3. C . dc aleatorlb ys; v b i et
iam quinque dumtaxat ludi permittuntur, cur fus, filiu s , vibratu ejuuitiana (id cft, haftilutiium ab f
que fpiculoj i mil a Sc hippodromusSe conceditur ditioribus v tin ii.igu lascom n ifliones, vnum fo lidum ('nummuserat aureus,) tantum m odo p o l
line deponere, fi m plus lujum f iu n t , in q u ir, ne
que repetitio detur , Q-folutum repetatur..C au la hu- Caufa vt- ius prohibitionis cft triplex. Prim a, q uód ex hoc tomi»
genere ludi larpc irx Sc olafphemiac in D cu m (cu i euentus fortuiti lolcnt a lh g n lr i) concitentur.
S ecun d a, Q u ó d im et ludentes fxp c oriantur liu te s& pugna:. T e n i a , q uód facile totafu bftan - tiaper iliud exhauriatur: vnde fit V t ad furta &
latrocinia fc conferant, mfinuantur h x c d .L . A - lcarum, Iupra. Iurc D igcftorum etiam prohibi
tus erat alex Iu lu s; prxfcrtim fi quis in pecu
niam lu d eret; vt habetur L. Solent, i . -r.dealea
toribu s: vbi tamen permittuntur quinque illi ludi fupradnfti, virtutis exercendae causa, veti
tum etiam erat com m odare illis locum ad lu dendum , L. 1. ibidem. Ex quibus'ap p a ret,quan
to meliores fuerint in hac caufa m ores illius x u i quam huius.
A duertc Secundo , Iurc C an o n ico C lericis j eflc prohibitum ludum alearum , vt patet can.41. CUricie Apoftolico, Epifeopus , aut presbyter, aut duconus prohibetur, alea at que ebrietati vacans , aut dtfinat, aut depo
natur. Se can. *4. Subdtaconus, aut cahtor, aut le- llor fimiha faciens, aut dtfinat, aut feparetur; (id cft a com m unione priuctur) /¡militer & latet E tc . C le rici. i j . d e vita Sc honcftatc C lericoru m ,ex C o n cilio magno Lateran. j l d aleae C? taxillos non lu dant , nec huiu/modi ludis mttrfmt. Et cap. Inter F f 4 d ile- •
L ib.i. Cap. 16. D e ludo & [jtonfton. Dubic.i. 543
V dv s proprie accipitur pro di-
«ftis vcl fa& is ad oblc&ationcm animi deftinatis. vt colligitur cx D .T h o m a a .a .q u .i6 S . a r t.i. hic vero accipimus pro contradu, quo ludentes inter fe pacifcuntur, vt v i
tior 1 cedat quod vterque depojuit. Itaque ludus proprie cft veluti certamen quoddain duorum , Contractui a(^ an‘m * oblc& ationem pertinens, contradus au- ludi. tem ludi cft p a& u m , vt vi& ori certaminis, res ab
v troque expolita tribuatur.
2 ¿ponfo cft con tra& u s, in q u o duo deverira- Sponfio. te vcl euentu alicuius rei contendentes fibi vicif
fim aliquid fpondent, vt id eius f it , q ui verita
tem fuerit aflccutus.
j Vterque contra&us Iure natur^ cft licitus, mo- Iffe iure d o d ebitx conditiones adfint. ficut enim in po- n a tu ra li- tcftatc cuiufquc cft rem fuam alteri donare abfo- ciios. lu te ;ita etiam transferre in alterum fub aliqua conditione; fiue ca fortuita f it , fiue cx induftria pendear. Vnde non cft verum , ex intentione lucri reddi illicitum , Sc mortiferum peccatum, vt vult Silu cftcr v . Ludus, q .4 .& alij,quos ibi citat: nifi aflc& us lucri fit immoderatus, non tamen crito b h an e p u fam peccatum m ortiferum ; nifi affc&us ille , cx quo p roced it, cantus f i t , vt quis ex illo paratus lit facere notabilem iniuriam proxim o, vcl aliquod prxccptum fu b peccato mortifero obligans violare,vt fi amore lucrandi per ludum , dic fefto om ittat Sacrum.
4 Aduertc tamen Prim ó, Q uo fd am ludos Iurc Qtudam citiili eflc prohibitos, etiam la icis; vt funt omnes trolibai ' > <ll,‘ maS*s fortuna quám arte reguntur, qui communiter nomine alearum fighificar.tur in Iu-
344 Lib.i. Cap. 16. D e ludo(*> ff>onfion. Dubit. i. & i.
dilcdos. i i . decxccflibus Prxlatortim , collatio bcncficij fad a cuidan^Clcrico irritatur,quia erat publicus aleator, Sc vfurarius. Denique Concil.
Trid.iciT. 1 1 . cap. i . de ireforin. Statuit fanllu
$"/nodus,vt ejHt a Jia s a Summis'Ponti fcibus,& afa- eris Conciliis dc Clericorum vitayhontjlateycultuy do- iln n a j, renuenda-, acfimul de luxu, comejfituonibus, choreis,alcis, lufibus, nccuon faculanbui negotiisfu
giendis fancita fuerunt ; eadem tn poftcrum iifdem panis, ve!maioribus , arbitrioOrdmartjimponendis ob fer nentur,Scc.Ex quibus fequi videtur,efle pec
catum mortiferum : non quidem fi fc m e l, dí s , terve clericus fic lufcrit; fed fi huic lu do vacauc- rit, id c ft, crebro Sc per longum tempus lu fc r it:
his enim folis poena: im ponuntur. Itaque fi ad breue tempus recreationis cau fa, ctfi c re b ro , fic luferit, non damnandus peccati m ortiferi, fi abfic fcandalum; prxfercyn cum hoc tempore ifti C a nones non videantur recepti, (nifi quatenus pro
hibent id fieri cum periculo fcan dali) neque per 6 Superiores curentur cxccutioni mandari. Laicis tamen non cft peccatum m ortiferum , nifi alicubi aliqua lex politica, fub graulpeena id prohibens, fit in vigore; quia Iure C anonico non cft illis ve
titum , nifi canone illo Apoftolorum 4 1. cuius hac in pane obligatio per contrariam confuetu- dinem iam olim ceffauit; ficut Sc obligatio illius Authent. Iuftiniani. vnde id per fe in illis non eft modó vllum peccatum ;quamnis ratione circum- ftantiarum plerumque cum peccato fiat.
D v b i t a t i o i i. '
Q u f conditiones requirantur ad iuftitiam
huius contraclus. '
7 T I E f p o n d c o , T re s p o tiifim u m r e q u ir i. P rim a Prima con- X v cft, V t lu d e n te s h a b e a n t lib e ram d iip o f itio - dino. nem r e i , q u a m in lu d u m d e p o n u n t : n o n e n im
pofiunt res alienas,vel quas alienare non poflunt, periculo exponere.
SttHmU. Sccundacft, V t alter alterum per iniuriam (vt minis,fraude, conuitiis) ad ludum non pertraxe
rit, quia fi ille fic percradus pecdat, alter eft ei caufa damni per iniuriam , ac proinde tenetur ci ad rcftitutionem. Ita C aietan .a.a. q . j z , art.7. ad fecundum. C o u arr.ad rcg. Peccatum , p .i . §.4.
num. 7. Sotus lib. 4. qu. j . art. z. & a lij;adeó vt h x c fentcntia fe r i fit communis D o d o ru m : vt fi fimulct fc parum peritura, vt alterum alliciar, qui alioquin ludere n olu iflet; fi conuitiis laccf- íat; ad q ux vitanda alter confcnfit in ludum ,alias non confcnfurus.
8- . Aducrte tam en, quofdam putare , dum quis r^iinis vcl conuitiis coadus lulit & perdidit, v i- dorem non teneri ad rcftitutionem. Ita M olina difput. J16.& Francifcus G arfia dc contradibus p.z.cap. 19.Probaripotcft Prim o, Q u ia talis ab- lolutc voluntarie luut, & folum fecundum quid inuotunuu c: atqui tale voluntarium cft lufli- cicns ad transferendum dominium ; prxfcrtim .contradu oncrofo:vt patet ciun quis inuitus ven
d it domum fuam iufto pretio: crgo,& c.
Si dicas talem contradum polfc refeind i, Sc alterum teneri ad rcftitutionem: Rcfpondcbo, id fieri polfc, quando ea,qux commutata funt, pof- iuiir re ftitu i; non autem quando funt aliquid
rranlicns; ficut h ic, vbi proxim ó fic commutatio Iuris lucrandi cum lu rc lucrandi; q u x non pof- func reftitui, quia ipfo a d u pereunt.
Secundo, Si ille fic in d u d us v in c a t, poterit retinere lu cru m : crgo ctiam in d u d or poterit, fi lucretur: debet enim cflTc par vtriufquc conditio.
T c rtió ,H o c ip fo,qu o intendis lucrari ab alte
ro, ccnferis ei concedere libere lu s lucrandi a t c : alioquin debebas habere animum reftitut ndi in euentum lu c r i; nam alids non eflet xqu a liu s:cr- go non tenetur.
H x c fententia eft p robabilis,C ontraria tamen, 9 q u x cft com m unis, videtur verior. Prim ó, Q u ia Centrar,i cft contradus per iniuriam extortus:ergo rationc vtritu- iniurix tenetur ad reftitutioncm damni cx illo fe
cuti. C onfirm atur, qui abftulit illi libertatem ,&
arbitrium animi per iniuriam : crgo tenetur illam ci reftituere.Secundó , Si per vim cogam tc lude
re cum tertio,& pericu lo dare rem tuam, tenebor ad reftitutionem, fi inde damnum tibi proucniat:
ergo ctiam collu for ten ebitu r, fi tc co g a t: nam vtrobiqueeadem cft iniuria. T e rtió , Si cogam te mecum inire contradum focictatis m crcaturx, tenebor ad rgftitutioné, fi nauis pereat, vcl fi alia damna accidant; quia fum caufa fine qua dánum non incurriífcs:crgo fim iiiter hic. Q u a r tó ,Deni
que non cft dubitandum quin collufor teneatur ad rcftitutionem, fi tu non habebas animum lu
crandi : atqui animus lucrandi cx con tradu,fup
pofita coadion e iniufta, non adim it Ius farciendi dam ni, fi q uod forté cx tali con trad u iccutuin fu erit; nam in poteftate ipfius e ft, contradum confirmare vcl refeindere: e rgo ,& c.
A d P rim u m , Etfi tale voluntarium mixtum io abfolute fufficicns fit ad validum aliquatenus cf- Sdraii^
fidendum co n tra d u m , Sc ad dom inium fccuta n"e¡untArii traditione transferendum; tamen fi illud vi vel J L , ! "f \ r 1 rniAiHrDt fraude fuit extortum ; p o te sad a re fc in d c rc ,&
rcm alienatam recuperare, nam ratione iniurix competir tibi a d io in rem , Sc in perfonam, vt di
d u m cft cap. 1 7 . d ubit. 6. N c c r e f e r t ,quód ca, q u x p erfe primó in con trad u ludi commutan
tur, non pollint reftitui; id enim cft per accidens, nempe quia non extant: fatis cft damnum inde fircutum rependi poiTc; qui enim co a d u s lufit, non fponte fu a , fed metu com pulfus, alteri fpem lucrandi conccflir ,S c ludum exccutuscft :vndc illi damnum obuenir.
A d Secundu m ,N eganda cft confcquentiajtc- Qumdo netur enim in d u d o r ratione in iu rix , cx qua dtln tft damnum alteri obiten it; quia debet cfte par con- P*r ditio ludentium , fi prxeise con tradum ludi fpe- 14 d e s ; fecus fi intercedar iniuria. fi enim mihi in
iuriam facis in numero p u n d o r u m , vel calcu
lorum , non potes lu crari: ego tamen polfum.
Item debet efle par conditio , nifi alter tacite lu rc fuo c e d a t: ficut cum quis exponit prxfentcm pecuniam contra cred itam : nam qui ludit cre
dito , ci á Iure datur potcftas non foluendi, Sc fo
lutum repetendi. S ic qui ludit cum e o , qui per iniuriam cog itu r; fponte fubit hoc onu s: vnde fibi ip(c imputare debet, fi com m odum non pol- fit reportare cx ludo.
A d T ertiu m , Q u i com pulfus lu d it, non libe- 1 j rc , fed c o a d c dat alteri Ius lucrandi ; ficut qui coadus init focietatcm , v r f alium contradum : vnde poteft rcuocare. ncc cft ncccflcvc habear animum rcftitucndi, fi ipfum lucrari contigerit;
quia
rcftitucrc. cft communis fententia D D . alioru m , Alexandri H alcfis4 .p .q .8 6 .m cm b . $ .a.6 .A d ria- m in 4. tr a d . dereftit. $. Q u ia in fu p crion bus.
Ioannis M edinx C . dereftit. q. 2 2 .C a ftr o L 2 .d e lege poenali,cap. 2. Soti 1. 4. dc lu ft.q . 5 a. 2. C o uar. fupra n. 2 .& } .& a lio r u in . Idem tenene p af
iim C anoniftx in cap. pamult. de vira & honeft.
Clericorum , tefte C ouarr. Prbb.nur, quia con - traólus ludi Iure naturx haber vim transferenda . d o m in ij: cx co autem , q u ed talis ludus cft p ro
h ib itu s, neque Iure n a tu rx , neque lu rc p o iiti- uo impeditur dominii tranfiatio :e rg o aequi/ira tali ludo > non funt oonoxia rcftitutioni. M aior paret cx dubit. prima. M inor p ro b a tu r ;n o n e- nim im peditur lu rc n a tu rx ; quia ctfi contradus aliquis fitprohibitu s, vcl ctiam Iure natura: illi
citus, non ideo naturalis ratio d id a t c ilc irritum ; vt patet in matrimonio con trad o poft votum ca*
ftitatis, vcl poft fponialia cum alio in ita ; in ven
ditione rei, quam D eo vouiftirin prom iflionc fa d a meretrici pro vfura corporis, aliud enim cft, contradum cilc licitu m , aliud eile irritum , icu fuerat, dare jquia in dubio melior eft conditio carere vi obligandi; multa cnim illicite fiunt,qua:
noflidentis. tenetur tamen rem , quam ab eo fic tamen fada,tenent. Sed neque Iure pofitiuo C a - 1 S fa r c o ,(d e q u o illi D o d o re s lo qu u n tu r)quia Ius Jus Cdf*~
illud nufquam irritum reddit talis ludi contra- d u m : fic cnim habetur L. Alearum . 2. C . dc aleatoribus, dc qmbus maxime pollet d u b ita r i:
T^ulli liceat mpublicis vcl pnuatts domibus v cl lo- eu ludere y neque m genere , neque in Jptcic : & f i con
tra fhclum f i e n t , nulla fequatur condemnatio ; ( id cft, v id u s non cogatur folucrc )ftd folutum red
datur , & competenui us athombus repetatur ab bis qui dederint, vel eorum heredibus, aut huneghgen- ttbus, a patre, aut defenfonbus illius ciunatu , vel recipiatfifcus , non obftantc quinquaginta annorunu prxfcriptionc. In G rxe o textu fic h abetur; b iliu m m alex lufu non pojfe conucniri fi foluerit , habe
re repetitionem tam ipfum , quám heredes eius, ad- uerfus viliorem Q- eius heredes: idque perpetuo., et- tam pojl triginta annos. I la: leges non reddunt ir
ritum ludi contractum , ncc efficiunt ludentes inhabiles ad dominium transferendum ; fed fo lum concedunt perdenti repetitionem :q uod D o d ores paftim in tclligu n tde repetitione in iudi -Debet re-
De ludo & (jtonfm. Dubit.i. & 3. 345
qtiia quando quis co a d u s p e r iniuriam contra
ctum fe c it, cft in potcftate ipfius poftea illum ra
tificare , vcl in irritum reuocarc, prout ilii com modius fuerit,vtoftcn iu m cftcáp. 17 . d ub. C.
l x Im porcunxpreccs, quibus aliquis te ad lufum Im p o rtu n a attraxit, non iufficiunt vt teneatur ad rcftitutio- pricts. n e m , nifi tanta fit im portunitas , vt tu malis rem tuam periclitari , quám tantis molcftiis aftici;
quod rarum cft. Iuxta h xc intclligcndum ¿5c li
mitandum quod habet D .T h om as z.z.qu^ft. 52.
arr. 7. ad fecundum , dc trahence ad lufum cx lu cri cupiditate.
, 5 Tertia conditio c ft, V t non vtantur fraudibus jit fraudi- contra leges lu d i; alioquin tenentur tum a d ré is; via»- ftirutionem cius, quod lic lucrati funt; tum etiam tHr‘ ad reparationem d am n i, quod incurrit qui alio
quin lucraturus e ra t: qui cnim fraude v ic it , non tantum tenetur rcftitucrc i d , quod ab allero ac
cep it, fed ctiam quod alter iulU lucraturus erat, niii fraude impeditus fuiflet: quia cft huius dam
ni caufa iniuftc. fi tamen erat dubium an eflet lu craturus , non tenetur ei rem fu am , quam expo-
L ib .2.. Cap. 16.
lucratus c f t , rcftitucrc, ob camdem caufam :quia in dubio non poflum mihi rem alterius attribue
r e , cb quod in dubio melior fit conditio prioris 14 domini poflidentis. Leges autem ludi fu n t, quas vcl ipfi ludentes communi confcnfu ínter ic fta- tu c r c , vcl fi n ihil hac dc rc egerint, q u x co loco, vcl apud eam gentem , cuius more ludere ftatue-
* runt, funt rc c c p tx : nam contraditis,nifi aliud ex
primatur, ccnlentur celebrari fecundum confue- tudines loci; quamuis forti* alter contrahentium, 1 j vcl vterque aliquas carum ignoret. Fraudes ta- jtfiutix. m en, icu aftutix communi confuctudine reccpt^, vcl in quas exprcfsc aut tacite ludentes confen- tiu n t, nint licitae; ncc reddunt obnoxium rcfti
tutioni : v tfi quis aduertens fccertb lucraturum, roget aduerfarium , vclitn c deponere duplum : aut fi videat errantem in numerandis fig n is, &
non moneat : quifque cnim fuas tantummodo panes agit , neque cenfctur ludenti predefli*, quod per negligentiam nonaduertit. hoc tamen non eft vniuersi verum , fed tantum vbi confuc- tudinc id cft receptum.
S en ten tia J)D. anu quorum.
Dv b i t a t i o i i i.
Vtrum is qui ludo Vetite aliqui J ejl lucra
tus, teneatur ad illius rejlitutionem.
1C / ~ \ Vidam D o d o re s docent, aequi fita ludo vc- tito, nullo modo retineri pofle,cb qubd do- minium per talem ludum non transferatur; icd
«fle rcftituenda vel pauperibus, fi v id u s v id o - rem induxit ad lufum ; vel ipfi v i d o , ii illum v i- d o r induxit. ItaD . Bonauenturajn 4.d. 1 j. nu- mcr. 67. exprcfsedocct dc aleatoribus, idemque ientit dc omnibus ludis illic itis : nam ratio ipiius ad omnes pertinet. Idem tenent D . T h o n u s ea
dem dift. q. 2. art. 4. quxftiuncula vlt.ad fecun
dum. R ichard.cadem difti11d.in fine. Palud. ea
dem dift. q. 5. arr. j. & alij quidam.
17 Refp. & dico P rim o , O m nino verius elle, ac
cio , vt per fententiam Iudicis recuperetur a m i f - ' ium . vnde inferunt,non fufficere y t repetitio pri- 1 ' uatim fia t,a u t etiam vt fiat in iu d icio , nifi fe- qti.uur condemnatio, qua v id o r iubcatur rcfti- tu crc;an tc hanc cnim , vid orem non teneri. Ita Couarruuias fupra numero 8. C aftro lib. 2. de poteft. legis p a n a l.c a p .2.corol. 3. M edin a q.22.
óc alij. R atio cft,quia h x c le x,qu a parte iubet fo- lutum reddi, eft poenalis ;a c proinde non o b li gat ad id prxftan d u m , q u ed in pamam ftatutum cft, ante iententiam; vcl fi non cft poenalis,falcem cft difpofitiua m o d i, q u o res pcrdicadcbec recu
perari; ficut cum concedit rcftitutionem in inte
grum contra p rxfcrip tio n em , vcl con tradum ir- trimque im pletum ; iuxta ca, q u x dixim us fuprá cap.6. dubit. 18. & cap. 17 . d u bit. 9. q uod ctiam fitis colligi poteft cx illis verbis , Competentibus athombus repetatur ab his qui dederint, tiCC. vbi fo lum conceditur ius repetendi per m iniftcrium Iu
dicis. A d d e,n on cflcco n fcn tan cu m m oribus h o minum, vt v id o r obligetu r ante fcntentiam :quia tjft tb- qU¡flta ludo vetito retineri p ofle, ncc efle ob n o- rari futuri fu n t, qui fponte reftitucnt; & ita co n -
*utioni x ‘a rcftitutioni ante fententiam Iudicis iubentis feientix hominum implicarcntux abfquc fru d u . D en i-
546 Lib.i. Cap.i6. D e ludotfftonfton. Dubit.j. & 4 .
Denique confuctudine rcccpum cft, vt nemo pu
tet ic teneri hxc lucra reddere, nifi per fenten- tiam Iudicis compellatur.
D ic e s, In G rxeaeditione dicitur, 'Data fuper alet Ih[h cautio fit irrita & condici pojfit: ergo con
trad us ludi cft irritus, ac proinde (olutum debet reftitui, ctiam an;c (ententiam.
10 Refp. Cautionem diftingui ab ipfo con tra d u , C a n ti-' in - ad cuius iecuritatcm datur: vnde etli cautio iit terutnieru. j rrjM , n o n idc¿> contradus ludi eft irritus, d ici
tur autem ¡tritacautio, q uiaex vi iplius nó poteft vid u sco g ia d folutioncm : & fi quis cx ea coa
d u s fuerit folucrc, eó quód non potuerit pro
bare illam cfte datam fuper alex lufu , poteft vti occulta compenfationc ; quia co a d u s eft {oluere cx vi cautionis, qua* nullam vim habefcat.
11 Petes P rim ó ,Q u id li v id o r impediat ne Iudcx S i v i t l t r illum condemnet ad reftitutioncm lucrorum , tc- imfediat ncbitúrne adhuc reftituere ?
ftnttnnS. R c Q,on. Si'im pediat per vim vcl fraudem,te- nebiturrquia per iniuriam im pedit nc v id u s pof- ftt recuperare i d , ad q uod leges ci Ius tribuunt.
fi aurem abfquc vi vcl fraude im pediat, non te
nebitur; quia vtitur Iure fu o , ne condemnetur, vtft neget fc quidquam ludo lucratum , cócuiód res lit om nino o c c u lta , nec v id u s habeat viium tcftcm quo id probet, cum enim h ic examinetur criminaliter, vt puniatur priuatione lucri in pcc- nam crim inis; non tenetur fateri, etiamfi fub iu
ramento rogetur , antequam fit iemiplcne proba
tum per vnum tcftcm om ni exceptione maiorem, vt docet M olina difp. 514 . H x c fententia pro
babilis cft. Contraria tamen videtur v erio r, cx contrario fundamento, non enim ifta lex videtur cfte poenalis, fed difpcfitiuaxq.i:i Sc b oni, ne ho
mines rebus filis per ludum jrrccuperabiliter priuentur, cum magno R eipu b.incom m odo, vc d id u m eft dubit. 1. licut illx leges,que certis ca
fibus coccdunt in integrum reftitutioncm . C o n firm atur, quia fi v id o r in poenam d e lid i con
demnaretur ad rcftitutionem lu c r i, non deberet fieri reftitutio v id o ,q u i fiiit particeps d c lid i,lc d fifc o ; ficut cum aliquid datum cft pro adulterio, Vel hom icidio. Itaque v id o r non examinatur cri
minaliter, f.d ciuiliter; ficut cum petitur reftitu
tio in integrum : ac nroinde rogatus tenetur fate
ri veritatem, ctiam fi res occulta fit.
Petes S e cu n d o , Q uid fi v id u s non audeat re- s. xiSut petere in iu d ic io , metu ded ecoris, poteritne vti t.cr./mdit occultacom peniationeaduerfusvidoren,?
nptttrt. Rcfpon.Non pofle. Ita C aftro & M edina fu
pra. Idem tenet S o tu s , ctfi dubitanter, in eadem lententia eft Adrianus qu. dc Ludo,§. Sed oritur cx h is: ctfi Sotus & M edina contrariam fenten
tiam ei tribuant. R atio eft,quia v id u s non habet ius ad recuperandum am iiium , nifi per Iudicis fententiam: aliud enim ci leges non concedunt, poteft tamen minari accufuioncm & repetitio
nem in indicio ;& li v id o r, vt hoc declinet, rc fti
tuat ci lucrum, poterit vid us illud accipere; mo
do tamen veri animum haberet in iudicio repe
tendi; quia tunc tanti valet repetere,quanti cft id, 2 j. quod accipit vt non repetat. Secus li non habebat animum repetendi,led lolum fingebat,iuxtaMo- linain loco cie. Quam uis ctiam in hoc caiu verius purcin, polle accipcrc; quia habet Ius repetendi:
quo Iure cedit, vide lupra cap.i7.dub.6.
D v b i t a t i o iv.
V t r u m i s y q ta lu d o r v e tito p e r d id i t t ten ea tu r fo lu e t e in f o r o con/cientice.
Vidam D D .d ic u n t teneri folucrc,quam uis folutum pollit poftea in iud icio repetere.
Ita Caftro Se M edina fupra. R atio c f t , quia Iure naturali q uifqu c tenetur implere prom illa.
R efpon. tam en , Iure com m uni C xfare o non Nomm.
teneri foluere q u o4 fic amifir. Ita A drianus fu- tnrfclHiri pra,C ou arr.ad rcgul. Peccatum , p .a. $. 4. nu.8. fi Infumae Nauarr. cap. ao. num. 17 . videtur enim probare fententiam Adriani & C ou arru u ix.
Probatur Prim ó. Q u ia Iure C xfare o lancitur,
•vt vitiu* t.ou cogatur Joluere : atqui parum eft non cogi in foro extern o, fi interina cogitur in foro conlcicntix. deinde cur vult illum non c o g i, nifi quia mens «. ius cft, vt non foluat, & rebus fuis fc non exuat, Sc v id o r non fruatui lucro?
Secundo,Ibidem con ced itur, vt v id u s & eius heredes pollint folutum rep etere: atqui h cc ipfo videtur con ced i, vt non teneatur fo lu cre : cur e- nim non eximat illum obligatione foluendi, cui concedit Ius,fi foluerit, repetendi? Confirm atur;
q u ia <¡ut adagtndumadmittnnr ¡esi multo magis ad t.xc f itndurn admittendus, v t habetur cap. Q u i ad agendum .de rcg. Iuris in 6. ergo cuna v id o de
tur a d io ad recuperadum pretium folutum , con- ceditur eidem ctiam Ius excipiendi contra v id o rem, vt ei non foluat. q u o rh im cn im per inuti
les ambages ducatur , vt rem fuam recuperet, cuna ab initio pollit non foluere?
‘ T ertió , In lege G rxea redditur irrita omnis cau- i j tío data fuper aha lufu. vult ergo ex alex lufu non naici obligationem foluendi,cur enim vellet cau
tionem, q u x contradum confirm et, efie irritam, fi cx contradu vellet aliquam obligatione nafei?
N cc obftat,quód Iure naturx teneamur promif- oUtBii.
ÍÁ libere fa d a im p le re: hoc enim verum cft, nifi maior potcftas reddat ea irrita Cíe inualida; aut ni
fi faciat potcftatem non im p le n d i; quod ob iu
ftam caulhm facere poteft.Idem dicendú dequo- uis alio contradu.quam uis enim lex contradum ludi non reddat p ropiie i t r i t ú ; f v id o r enim p o
teft exigere á v id o iolucioncm rei,quam lucratus c f t ; Sc cum ci tradita fu e r it, acquirit cius dom i
nium , nec tenetur eam reftituere v i d o ante fen- L e x dat ten tiam :quod cft fignú, con trad u m non fuific ir- fe u f l a u m ritum):am en co n ccd itvid o potcftatem liberandi i c ,& excutiendi obligationem per con trad u 111- Htn¿ m d u d am ,fi velit.Itaq; etfi v id o r pollit folutioncm exigere, tamen non poteft cam extorquere, fi v i
d u s beneficio legis vti volens, nolit folucrc.
Petes Prim ó, Q u id fi*vterquc renuntiarit be- *6 neficio le e is , ccíícritáuc Iure fu o ; poteritne vi* Rtn.itr>u? \ d u s adhuc denegare folutioncm?
R efpondco, S i folum renuntiauit fimplici ver
bo abfquc iuram ento, poterit non foluere; Sc fi (oluerit,repetere: fim plexenim ccllio non priuat hominem Iu re , q uod lex ci tribuit, in fauorem boni communis, alioquin facillim e om nis vis le
gis redderetur inanis Se fruftratoria. Si vero re
nuntiauit cum iu ram en to, i tirando fc n on vfu - rum beneficio legis, tenetur foluere , Sc folutum non poteft repetere ; fi tamen de ca re liberó poterat difponerc. quia iuram entum dc rc licita, alteri
Lib.i. Cap. z 6 . D e ludo (ponjion. Dub.4. &C 5. 547
alteri faclum , nccellirió cft fcruand um , vt patct cap. Q uam uis p a d u m , dc padis in 6 . Si uirauit tantum fc fo lu tu ru m , tenetur quidem folucrc, fed potcric folutum repetere; quia non iurauic le non repetiturum : nili forte mens cius fuerit et
iam ad hoc fc obligare; iuráhicnrura enim fecun
dum mentem iurantis aftrinsjit.
x-j Petes Secundo, Vtrüm m e m hoc euentu pof- jn h x iu - fit petere iuramenti relaxationem á P rx la to , Sc ramtnium tune non follicrc, vel li fo lu it, repetere ? M olina ftfit rt- putat tale iuramentum non pofle relaxari abfque
*AX4r‘ - co n fcn fuciu s, cui fad u m eft; quia fad u m cft in iHius com m odum ,abfque vi Se h a u d c : ac proin
de per illud atquifitum cft illi lu s, q u o nó poteft . fpoliari inuitus. Alij vero putant, abfolutc rela
xari pofle,ficut iuramentum de foluendis vfuris.
Vcriim dicendum cft, tale iuramentum pofl'c re
laxari , li folüm jurauit íb lu crc, leu tradere rem, abfque intentione non repetendi; quia tale iura
mentum non ccnfirmat con trad um ; eum non excludat priuilegium leéis, q uo conceditur repe
titio. Si autem lurauic fo lu crc, & non repetere, vcl faltomea mens ciu sfu it,etlin o n cxp rcflerit;
non poteft rclatari inuito c o , cui prxftitum cft, nili vis aut fraus intcrucnei ir.
Seciis cft de iuramento foluentfi vfuras : hoc fcnim cft per iniuriam extortu m , Sc vfurarius per hocnu llu m lus acquirit; fed foll'im cft im plen
dum , nc Deus videatur fuifle alfumptus in tc- ftem fallí, videcap. 17 . d u b .7.
D vB I T A T I O V.
Z J ir ttm p e r lu d u m & fy on jion es p o ffit l u c r a ri ü , q u i non p o te fi p erd ere.
V T O tandum c ft, Elle potilTimüm dubium in siAltr^fíi tribus cafibus. Primus eft, Si alter fir ita pc- etrttulH• n ,us Il,di, vt moralitcr certum fit ipfum lucratu- crAndi. ru m ; aut fi ita fit ccrtus dc re fuper qua rit fpon- fio,vt non poflit amittere. Videri polfit alicui, hos pollé lu crari, fi nihil fimulaté aut fraudulenter a- gant,quó alios ad ludum vel fponfionem pertra- Ju n t, led limplicitcr fc offerant: quod cxprefse d ocetT oletus 1. j . cap. ¡.y. dc facicnrc fponfio
nem i quod etiam docuit Decius cOnfil. 115 . Se Couarr. regula P eccatum , p. z. §. 4. n.<5. Dccij fententiam approbans. eademque videtur ratio lu d en tis; quia 11011 tenetur cx iuftitia fuam peri
tiam declarare aduerfario nc ille amittat: quiique enim hic fuas partes agit, ille vero fua: temeritati imputare d e b e t, q u ód ignotum prouocarit, aut prouocatus, periculo perdendi fc expofuerit,non examinata eius qualitate. N c c obftarc videtur, quód is,q u i vendit rem aliquam ,te neatur vitium cius occultum aperire, ac proinde , pari ratione cum ,qui lu d it, reneri fuam peritiam patefacere.
Rcfpondcri enim poterit: Prim o,Venditorem ad h occx iuftitia non teneri,fi em ptor id non poltu- let, led fuo iudicio rem explorare v e lit; iuxta ca, q u x d id a funt fupra cap. z 1. dub. x 1. Secundo, Q u id q u id fit de venditore, aliam clfc rationem in ludo; quia in venditione Sc emptione quxritu r xqualitas rei 8c pretij: in ludo vero Sc fponfioni- bus,q u xritu r vid o ria, vcl fonun^,vel induftrix, vcl feientix. vnde etiamfi tua induftria vcl feien- tia fit m aio r, non tencris eam aduerfario patefa
cere. fatis cft vt eam non tegas aliqua fimulatio- ne, qua alter decipiatur.
Verum contraria fententia eft com m unis, v ii- $0 de Sc nobis am pledenda. Fundam entum huius c ft, non quod quidam p on u n t, quia debet clTc par conditio ludentium ; ( id enim verum non cft de paritate induftria*, vcl n otitix ;fed de paritate in legibus feruandis,& Iurc lucrandi vel perden
di; vnde ad rem non facit) fed quia erro^, fcu do-_
lus dat caufam contradui. fi enim hic alterius pe
ritiam nofict, nollet fuam cum ca com m ittere: ac quando error dat caufam co n tra d u i, hic vel irri- * tus eft, v ch n irritum rcuocari poteft; vt oftcnfum cft cap .17. d u b it.j. num. 19. Sc leq. V ide.fi pla
cer, q u x ibi d i d a : cx quibus rationi alterius fen- tentix rcfpondcri s.
N c c obftat,quód is cui in ludo felicior fors aut partitio accidit, ita vt certus fit de lu c ro , pofiit ca.
rcdifiim ulata augete fponfionem , Sc oftcrrc d u plum aut quadrit] lum in ludum,etiamfi alter de
cipiatur ; vt docent Couarr. Se D ecius fupra , Sc Ioannes ^ledina C .d c rcftit.q. zz. Sc alij:quia lu di leges confiictudine recepta- id p erm ittun t, vc iidem au dores docent. Vnde fi confuctudo fim ili m odo permitteret excefium peritix in altero, non putarem cogendum ad rcftitutionem.
Secundus cafus cft, CumHs ,q u i lu d it, habet j j anim ii non folucndi, vcl follitum repetendi. T a - sibabtts- lis non poteft lucrari. Prim ó,Q u ia decipit aducr- "f"
fariiini;(hoc ipfo enim ,quo exponit rem fuam ,fi- gnificat fe eflc paratú folucrc & amittere, fi lu d o vincatur, cuius tamen contrarium mente gerit) quam deceptionem fi iduerfarius fe ire t, nollet ludere.SccundójQ uia debet eflc par conditio lu - dcntium;ncmpe v t vterque eodem m odo paratus fit amixtere rem depofitam,fi v id u s fuerit.qui ta
men fincero animo lufu,non cogiransdc non fo l- uendo, vel dc recuperando am illo, aut habens a- nimum foluendr, Se non recuperandi; poteft per- a d o lufu mutare animum, Sc nolle folucrc.; vcl fi foluit, repetere folutum : quia hoc vtriqu e leges concedunt,& in eo funt pares, idq; locum haber, fiue vterque ludar credito,fiue vterque prxfenti pecunia, fiue alter credito,alter prxfenti pecunia, ficutenim qui ludit cred ito, poteft poftea nolle folucrc; ita etiam qui prxfenti pecunia lu d it, p o teft repetere folutum . vnde verum non cft q uod quidam docent,cum ,qui ludit credito, non pofle lucrari a b e o , qui exponit prxfcntcm pecuniam , nifi iiirct fc foluturum . fatis enim eft vt ludens credito, bona fide intendat folucrc,vtque aducr- fáriu s, cius fide fit contentus.
P etes, Q u id fi ludens credito non teneatur folucrc, & ludenti pecunia numerata non detur repetitio; Vtrum tunc is , q u i credito lu d it,p o i- fit lucrari ?
Refpond. P o fle , ficu m lu d eretan im un ih a
bebat fo lu c n d i: quia alter cenfetur cedere Iura f u o , hoc ip f o , q u o feiens & volens cum tali lu dit , prxfcntcm pecuniam exponens. T alis lex lata elt á C arolo V . in Hifpania, dc qua C o u a rr.
rcg. Peccatum , p .z .§ .4 . n um .8. de C a ftr o lib .x . dc leg. pa-n. cap.z.
Tertius c f t , C iim altcrlifticntium non poteft j*
rem depofitam alienare; vt fi fit R clig iofu s vcl fi- f i r.tnfeflit liusfanulias. R cligiofus abfque confcnfu S iip c- rioris non poteft quidquam lu do acquirere; quia fine eo non poteft quidquam in luduin depone
re. vnde fi lueretur , tenetur ad rcftitutionem;
ficut Sc ille tenetu r, q ui ab co lucratus fuerit.
C u m
34? Lib.i. Cap. 16. D t ludo & (¡>onfon. Dub. 5.
j . Cum confcnfu um cn Superioris poteft lucrari 6c perdere , ctiam notabilem fum m am ; quia eft contradus on cro fu s, qui poteft M onaftcrio eflé vtilis. quamuis p eccct,res Monafterij fie expo
nendo : & quidem mortifere , iuxta Nauarrum cap. ao. nu. 9. Si tamen contigerit M onafterium jjrauiter li d i cx lu d o , datur ci rcftitutio in inte
grum , iicut in aliis con tra d ib u s. D e pupillo Se minore habenre curtiorem , d id u m eft fupra
• n cap. 17. dubit. 8. Filiusfamilias pubertatem in- F ilim f.'*■ greiTus, fi habe* caftrenii.i vel quali 'caftrenfia, mluu. vel alia á parente conccfia ad animi o b le d a tio - nem , vel ad liberam ad m in .ftration d n , poteft lucrari & perdure ; 6c qui ab co lucratus luerit, non tenetur ad rcftiiuticncm . fi autem folum ha
bet aduentitia ,q u o a im v fu sfru d u s iit apud pa
rentem , non poteft qu id em ca exponere in lu dum abfquc parentis confcnfu ; fi tamen fecerit, 6c perdiderit,probabile cft,cum qui lucratus fu e
rit , non teneri ad rcftitutionem parenti aut lilio, Aitunti- vt docet M olina difput. 519. R atio c ft, quia ctfi n*filari- filius non potuerit dom inium hortim transferre in alterum , (cb quod adm iniftratio pertineret ad parentem ;) tamen quia ad ipfum pertinet d o m i
nium d ir e d u m , potlric v id o r h i c retinere Iure retentionis, pro d eb ito , q u o filiusfam ilias mance illic * lu d o , naturali la re o b ftrid u s. hoc tamen limitauerim ad cum euentum , quo parens ccnfc- ri poftit condonare filio v fu m rrü d ú , & cedere Iurcadminiftrandi illa b o n a : vcl quando per fi- 35 lium alia ratione compertfari poteft. A lioou in fi
parens id , quod amillum eft, repeteret, vcl con- ftaret ipfum velle libi rcftitui,deberet red d i; fed filius teneretur dc cu id ion c cx rebus fuis quam prim um com m ode pollcr. N ifi forte lu do vetito am iferit; ( tunc cn:m ficuc non tenetur folucre, ira neque com penfarc fi fuerit c u id u m ) vel nifi fe poilit eximere beneficio rcftiruticnis in inte- grum r quod m inori, fi lifu s fu e r it, competit vf- que ad 19 . annum com pletum ; vt d id u m cft fu pra cap. 17. dubit. 8.
36 S i filiusfamilias non habet quidquam proprij, RttAlnn» fcj tantum aliena, q u i ipfc non poteft in ¿lium fi dtftn». transferre, & aduerfarius id n ou ic, neuter poteft
tu rui ¡H- 1
dum. .
C A P V T
lu crari: quia con tradus cft irritus , cum vrrim- que lit n u la fides. Idem dicendum , fi quis ludat cum e o , quem Icit deponere rem fun iu am . col
ligitur ex L. Si in em p t. 34. $. Item ii emptor, er. de contrahenda emptione. Si autem aduerfiu riu sb cn a fide putat ¿líe rem ip fiu s, aut ipfi elle concedam liberam adminiftrationcm ; tnne vter
q ue poteft lucrari , quia contradus cft validus propter bonam fidem alterius contrahentium ; vt co lligi p o tc ftc x L . R em alienam. i S . T .d c con
trahenda em ptione. vidc d id a cap. zo. dubit. 18.
vbi tamen v id o r fciucrir,rem , quam lucratus cft, eile alien am , tenetur illam curare rcftitui; fftl.
tui\c filiusfam ilias tenetur illi dc e ftid io n c , n u- netque obligatus ad compcnfandum.
D u o tamen hic funt N o tan d a: Alterum eft,fi- 37 lium fainiiias,qui á parente fuftcntacur in aula vcl Dum vtT- Vniucrfitate, polle particulam lhqitam fummx^‘/,*f itiftcntationi d c ft in a ti ,lu d o honcfto infumere, nempe 4 .vcl. 5.in cen tum .vtd occtSotu s 1-4-q. j.
a rt.z.& Nauar. c ap .io - nu. 1 z. R .atiocft,quiaad alimenta pertinet etiam honefta recreat io , ita ti
& ftatui conucnic*ns,& iq u a lib u s paftim conccf- fá, fine qua non pollet decore & libere cum fociis verfari. Idem (emit Nauarrus dc R eligio fo , qni verfatur in ftu d iis, impenfis fui A bb atis, vcl in negotiis Monafterij f o r is ; m odo :amen id hone- f t * recreationis caufa faciat.
Alterum c ft , E u m , qui folum quatuor poteft $8 deponere in ludum , non ro lle fingulis commi f- fionibus ab vno codem q; lucrari plufquam qua-^
tu o r; quia deber ede par conditio ludentium: n i-ftrdtrt, &
fi alter feiens conditionem fo cij, cedat Iure fuo. itntri.
poteft tamen amplius lu crari, fi plu ics fin t,in quos ludit; vt fi quatuor ludant, Se iinguli depo
nant quatuor, poterit lucrari duodecim , diucrfis etiam com m ilitonibus poterie ab vnoeodem que plus lucrari,quam poteft perdere, cum cnim non pollir perdere nifi qiiatuor,poteft lucrifaccrcccn- tum. R atio eft, quia fatis eft ad fingulorum ludo
rum lu cra,vt poilit alienare quoti in quoque ludo deponit. A d d e , polle ctiam deponere quidquid lucratus fuerit; quia parens ad id tftcitam faculta
tem dare ccnfetur. vidc N auarrum lupfa.
X X V I I .
Dc Dcpofico 6c C om m odato.
■ Confiat 6. Dubitationibus.
E
Xpofitis c o n tra d ib u s', quibus transfertur dom inium , dicendum cft dc quibufdam a - liis,quibus non transfertur:intcr quos prim o o c currunt contradus Depofiti Sc Com m odati.D v b i t a t i o i.
Quii fit depofitum, quid commodatum.
E s Po ndeo & dico Prim o , D t- pofitum vocatur Sc res ip fa , q u i alicui cuftodienda traditur , &
contradus , quo aliquid tradi
tur cuftodiendum , vt integrum reftituatur; vt colligitur ex L. 1.
. D epofiti.
D ic o S ccu n d b , C o n tra d u s hic rc ipfaperfi- * citur: nempe dum res traditur j i deponente, Sc fufeipirur a depofitario: traefere enim vcl d ep o- r"“ *' . nere in d om o non fu fficit, nifi alter fignificctfe r W ^ cius cuftod iam fufcip erc: nifi fprte cx officio te
neatur eam cu ftod irc; vc funt caupones, ftabu- larij, nauta;, & a u r i g i; fufficit cnim illis viden
tibus rem in d o m o , vel n au i, v cl curru deponi, tcftc G om ezio to m . z . cap. 7 . nu m . z .
D ico T e r t io , D eponi ordinarie folent res 1110- 3 biles aut fc m onentes; non autem im m ob iles, 0 5 tr,t nifi quando cft dc aliqua rc im m obili controller- 'FcnM fia : tunc cnim deponi folet apud fcqucftrum, vt
c u fto d ia c u r,& v c fr u d u s eius firmetur c i , qui fuperiorfucric in litc. vidc Silucftrum v. D e p o
fitum,
fitutn.m im . i . S olctam cm apud fcqiicftrum fic- alienare : quia nullum incom m odum irrogatur n depolitio , quando neuter litigantium cft in deponenti, im o h o c ced it in cius co m m od u m : poilcllione tei ; aut alter contra Iuris ordinem q u iactiam ii res c a f u , vel culpa lcu illim ad epofi- poilcilibncm cft m grclliis. Item quando tim etur tari; p erire t, maneret depenenti falua ¡ alias tgft nc alter cum re fu g ia r, aut cam deuaftct j & in peritura. Ita M olin a difput. 524. Idem d oce t aliisqu ibufdam caiibus. Silueft. v. D e po fitu m ,n u m . io .
4 D ico Q u a r tó , Commodatum vocatur tum res Ccmmed*- ipfajcuius vius alteri conced itur; tum cótrackus, /«/». q u i nilul eft a liu d , quam rei alicuius quóad fo
lum vfum gratuita conccftio,vt colligitur §. Item is, Inftitur.quibus m odis contrahatur o b lie.h in c patet elle con trad u m , qui rcipfa perficiatur.
p ifirt * D ic o Q u in t ó , Commodarum differt a mutuo,
mutuo. ^uód per illud non transferatur dom inium , fit- T } Efpondco ie dico Prim ó., Si d epolitio tan- 9 que idem numero rcftituendum , pollitquc eile
XV
rum cedit in com m odum d ep o n e n tis,d cp o-^ "7,J^,”#tam rei im m obilis, quam m ob ilis: nam etiam fuaiius Iolum tenetur ex d olo ÓC culpa lata; non *”\u dom um noftram commodamus, m utuum vero , autem cx leui vcl IcuilEma. ¡¡M dom inium transfert ,& d iu e rfu m num ero refti- D ico Secundo , Si veró cedit in com m o d u m tuendum c ft, folum que in rebus m obilibus, q u x v triu lq u e , tenetur etiam ex cu lp a le u i; vcfi pre- Si incem- n u m ero, pondere, vcl menfura conftam, cerni- tium pro cuftodia accipiat jvepatet L. i . ir.dcpo- j i f ruano, tur. á precario veró , quód commodatum fit certi fui. hinc lartorcs, m olitores, Sc fimiles artifices, v,nuJ<l ut'
tem poris, exprefli, vel im p liciti, ante q uod non quibus res aliqua traditur p olien d a, vel im m u - pofiit repeti. E xp rclli, vt li com m odem tibi li- tanda ; item naut.r, au rig x , caupones & fim iles, brum ad m eniem .Im pliciti,vt fi com m odem tibi apud quos res deponitur, tenentur ex culpa l e u i : libru m , vt cum tranlcribas: tunc enim im plicite ou iad epo fitio etiam in ipforum com m odum cc- tantum temporis concedo, quantum ncccllarium dir. Im o L. i . cit. nauta-, ftabularij Sc caupones i o cft ad deferibendii com m ode; L. j. Sc 4. -r.com- dicuntur teneri ex culpa lcu iífim a. q uod fanó m odati. vide Silucftrum v. Com m odatum , n u -' probabile eft , non folum in fo ro extern o; ( vt mero 1. Si ante h oc tempus repetas, com m oda- vulc Silucftcr v. N auta, num. 1. & A n gelu s, eo - tarius non tenetur, fi inuito extorqueas, tencris dem in p rin c ip .) fed etiam in fo ro confcicntix;
dii dedam no fccuto. Precanur» vero cft rcuoca- prxíertim fi quis rem aliquam ipfis cxprefse tra- bilc ad nutum concedentis. diderit cuftodicndam : id enim le g e s , ad fraudes
omnes , q u x a talibus com m itti fo len t, cxclu - D vB I T A T I O I I . dendas, merito potuerunt conftitucre. fecus ta - N , r . m en , fi quis rcin fuam , ipfis ranriim viden ti- V t r u m aepoJitanttJpoj^lt depofito n j t l . b u s , in d iu erforio vel naui dcpofucrit; ^quam - uis illa lege id fignificetur) quia nifi illis lpccialis
^ P E fpon d co, N o n polle , alioquin eenietur cura com m ittatur, ccnlcntur cuique rerum fiia-
XV
furtum com m ittcre;& li vfus lit p re tio x fti- rum cuftodiam relinquere; idque o b m u ltiru d i- m ab ilis, (vt cft vfus e q u i, v eftis, m o n ilis) tene- nem accedentium & recedentium , quorum fi- . tur folucrc pretium : fi tamen putetur dominus dem Sc fad u m ipfi prxftare nolunt, ita feró nunc illud vcllc. Ratio cft , quia viu s rei non eft ci cft confuetudo.conccftus , led tantum res ip fi, vteam cuftcdiat. D ico T e r tio , Si depofitio fiat in com m odum , , Idem dicendum de pignore, Sc de com m odato, folius depofitarij, tenetur dc culpa Icuiftsma: v t $, in eom' fi quis co aliter vtatm quám conceíl’um fit; vt fi quis deponat apud aliquem pecuniam c o fine, nudum fo C docet C ouarr. li b .}. variar.cap. 1 5 . n u m .vlt. vt pollit illa v t i ,f i opus illi fuerit, co lligitu r cx lundtpo- Tottfl vti Aduertc tam en, in tribus cafibus polle depo- JL.4. x . dc rebus creditis, lie intclligc I.. 1. §. S x - f n* r'i ' in tribuí fito vti. P rim ó , S i id illi á deponente cft c o n - pe. t . depoliti, vbi dicitur : St fe quudepojitoob- tmr.iu. ceftiim. per hanc enim concelfioncm , depofitum tu lit, idem "¡uhanus /cribu periculo fe depofui illi- tranlic in m utuum ,vel in com m odatum ,hoc ipfo £*J]t \tta tamen v t non folum dolum ,fed etiam cul- quo vti ca-pcrit: in mutuum quidem ,fi eft res vfu psm & cuflodiam praflet \tton tamen cafus fortuitos.
co n fum p tioilis, vt pecunia, triticum , oleum : in Loquitur enim dc c o , qui tantum lui com m odi com inodatum ,finoncft vfu con ftu n p tib ili. vide caufa le ob tu lit; non autem dc il lo , qui caufa v - Nauar. cap. 17. num. 18 1.& c o llig itu r ex L .C c r - triuique, vcl deponentis dumtaxat, h ic enim non y tic o n d id io . <?.§. vlt. -r. de rebus creditis. magis tenetur, quám q ui fe non o btu lit: nifi aliud Secundo , S i depofitarius bona fidecxiftjm ct exprcfse conucncrit; aut nifi diligcntifliinam cu- dom ino id non d ilp licerc: tunc enim non pecca- ftodiam promiferit- vide d id a fuprá cap. 7 . d u ret v te n d o , ncc furti ad io n c teneretur, quamuis b it.8. vbi etiam dixim us , n on elle im probabile, pofteá conftarct dom ino d ifp licu ifte, Sc deberet neminem teneri in fo ro c o n fcicn tix ,n ili ex culpa vfum , dom ino volen te, com pcnfare: quia fu r g r a u i; nifi aliud cxp re fse fit conuentum.
cenferi nen p o teft, qui putat ledom ino non in- Notandum cft, fi q u id depofitum lit apud A b - , x 5 nitorem contrcdare. ita Couarruuias fuprá. barem, v cl R c lig io lu m cum cpnfcnlii A bbatis;
Si ttrtut T e rtio , Q u an d o depofitum eft rc s v fu c o n - idque culpa eius p e rie r it, M onaftcrium non te-
‘ftfepcfc fu m p tib ilis, v. g. pecunia, triticu m , vin u m ; Sc neri depofui tq u ia non tenetur c x d e lid o P r x - Ttj.n utre, depofitarius certus cft, fc,quando depofitum rc- la ti, aut R elig io fi. Idem dicendum de depofito p etetu r, paratum habiturum tantumdem e iu f- apud E pifeopum , v e l C an on icu m , patet cx c .D c - dem m cnfurx & bonitatis; tunc non erit pecca- lid u m . dc regu l. Iuris , in 6 . Se cap. E p ile o rum , faltem m ortiferu m , vti d e p o fito ,& illu d pum. 16. q u . 6. quu delUlum perfona, non eji tn
G g damnum
L ib .i.C a p .iy Tde depofito & commod. D u b .i.i.& j. 349
D vB I T A T I O I I I .
Ex i¡iid culpa depofitarius teneatur ,fit
depofitum penit , mei deterius ejfe-
Eittm efi.
3jo Lib.i.Cap.^7* eDedepofito($ commod. D u b .).4 .& 5 .
damnum Scclefl* conuer/endum, vt ibidem dicitur.
Si tamen id totum vcl cx parte verfum cllct in commodum Ecclefix vcl Monaftcri j , teneretur quatenus inde commodum percepit.
Petes, Q u id fi dubium f i t , Vtrum depofitum vcl commodatum culpa dcpofiurij vcl com m o- datarij perierit?
i } Rcipon. Si adhibita diligenti inquifitione res
Si dubium dubia nunear, non tenetur; quia in dubio nemo
tu iu i culpaprxfum itur d e lit u fid u ru s.colligicu rex L .M c - ftrum. rit¿ p T Pro ibeio. quod maxime verum cft in dubio vtrimque xquali:nam fi indicia in alteram partem magis inclinent, poteft fieri prxfum ptio in contrarium : d e q u o Couarruuias C icm cn t.S i furiofus. p.¿.§ 2. num. i.v b i ex eodem principio colligit , contuliorcm , damno fecuto teneri ad reftitutioncm; quanJo dubiu m c f t , vtrum cx vi confilij fixuram f it , an vero a u d o r fuopte nutu fadu rus fu erit;q u ia in du b io non prxfum itur quis commiííurus dcliiftum. Itaque a u d o r in il
lo cafu non prxfum itur abfquc confilio malé fa - duru s. C on firm atu r, quia in dubio xquali cen
fctur indetermmatus: crgo confilium accedens determinauit illum ad alteram partem, fccu sve- ro fi dubium eflet an confilium datum, fi;: vcl fi conftarct cx ignorantia inculpata datum : quia tunc non teneretur, partim o b eamdem regulam, partim quia non interccflit c u lp a ; iuxta c a , q u x d i& afupra cap.7. dubit. 7.
D v b i t a t i o iv.
Ghtindo depojitori repetenti depofitum pof.
fit non reddi.
X4 TJ Efpondco, Quatuor cafibus. Primb, Si pe- XVtat vt fibi vcl alteri noceat; vt fi furensrc- pctat cnlcra.
S i ieptfitu Secundo, S i bonacius fifeo fint addi ¿ la: tunc fenerant» CDim fifco tradenda, colligunt id D D . cx L . Bo- ttnfifcatu. na j j . T . dcpofici. Sed ex co lo co non c o l- ligirur id cfle ncccflarium. Vnde nifi Iudcx bo
na fifco addicens,vetuerit, puto illi pofle reftitui;
quia ille adhuc ius ad cam rcm habet, cum d om i
nium nondum amiferit. Ita quidam recentiores, Sc Emraanuel S a,v. Depofitum . non tamen puto depofitarium ad h o c o b lig a ri; fed p o lfc , fi velit, ad rtfcum deferre, quia etiam filcus Ius habet, vt eam rcm fibi vindicet.
1 5 T c r tib , quando dom inus Sc fu r in repetitio
ne rei concurrunt, non eft reftitucnda f u r i, qui depofuit. Idem dicen d u m , fi conftet rcm furto elle fublatam per d eponentem : tunc enim ipfi non cft reftitucnda, fed d o m in o ; nifi putetur il
lam repetere vt rcftituat domino.
16 Q u a rto , Causa compcnfationis : probabile O p m fa n t Cnim c ft, ctiam indepofito locum habere com ia penfationem in foro confcientix , quando nulla alia ratio fuppciit rei fibi debitx obtinend;. Idem dicendum dc com m odato: ita tenet Nauar. c.17.
num. i i j . Emmanucl S a ,5cm ulti recentiores.
Iure enim naturx & gentium , poteft quis fibi ex qualibet rc alterius latisfaccrc, quando aliter fo- lutionem obtinere n equit. In toro tamen e x terno h xc compenfatio non admittitur, ficut nec in com m odato: imo neque in rebus diucrfx fpc- cic irin quibus conftat cx communi D o d orum
fcntentia,pofle fieri compenfationem in foro con- icicntix. Siluefter v. C om penfatio,num . $. cum Panormitano admittit com pcniationem indire- d a m in d e p o fito , com m odato, Sc ceteris om ni
bus. Indircdam com penfationem vocan t, qua res detinetur donec folu tio fiat.
D v b i t a t i o v.
Vtrum commodatum poflit repeti ante tem- pus, cum damno commodatarij^fl com
modanti jimile damnum impendeat.
N
Aliar rus czp. 17 . num ero 182. negat, ratio 17 ipfius c f t ; quia com m od an s, fua voluntate p ro p n x rei vium con ccflit, Sc fuam fidem ler- uarc tenetur. Confirm atu r cx cap. vnico,dc com modato. Sc cx L . In com m odato. 17 . §. Sicut.t. Commodati.
Refpondeo tamen, Verius c fle , o b par incom - 18 modum vcl damnum vitandum , pofle repeti an- Si v/r/f*
tc tempus, ira A ngelus v. Com m odatum ,num .4. P*r Silucfter ibidem n um .4. L o p c z lib . 2. dc contra- d ib u s,cap . 54. M olina difput. 294. Sc alij. P ro- u * batur P rim ó , Q u ia com m odator non cenfctur talem cucntitin v olu ifle com prehendere: fi cnim 'dc eo rogatus fuiflet,cxprcfse negaflet. Secundo,
Q u ia locator poteft repetere rem locatam ante temgus , fi fupcrucncrit euentus, q uo res illa ipfi fit ncccflaria, vt fuprá cap. 24. dub. 6 . oftenfum eft : crgo m ultó magis poterit repeti commoda
tum ,quod gratis conceflum eft. H x rationes pro- * 9 bant non (olum tunc polle rep eti, quando com- modatarius non potuifler fibi alia rationc profpi- ccre quám per com m odatum , vt volu nt Ange
lus, Silueft. Sc Lopez ; ied ctiam quando potuif- fet fibi alio m odo confulerc ; Scquamuis itiarfc- d u s fuiflcr',vc fi feiuiflee fore repetendum , non voluiflet illud acceptare, fed aliunde petere; vc r e d e M o lin a : quia locator poteft expellere co n - dudorem ,etiam fi c o n d u d o r rem illam n on fu if- fe te o n d u d u ru s, fi id prarlciuiiTcc futurum , de
bet cnim com m o d a tariu sa b in itio ^ u a n d o illud acceptat, co g ita re, polle talem euentum fuper- uenire : ac proinde paratus efle tunc ea repriuari cum lu o incom m odo Sc d a m n o : vel pacifci ex- p rc fsé ;v r quidquid eucncrit, non teneatur ante certum tempus reftituere.
A d rationem N a u a rri: Etiam fi fua voluntate 10 rcm conccflcrit.id tamen intclligendum cum hac prmifiit tacita conditione , N ifi inierim contigerit cam commodanti eflc ncccllariam . q uifqu c tenetur *gr$’
feruare fidem prom ilforum , quam diu manet idem ftatus-rerum, qui erae tem pore prom iflio
nis : fi res notabiliter m u ten tu r, non tenetur; vc docet D .Thom as q . 110. arr. 5. ad 5 & a lij D o - d o r e s : vc fi quis promiferie alteri alim enta, Sc poftcáipfcm ct incidat in cgcftitcm . li promififti operam tu a m , Sc inccrueniar m orbus vxoris. fi promififti p u cllx nuptias, q u ód putares illam cf- fc virgin em ,& poftcá deprehendis non fuille.his
& fim ilib u s cafibus reuocatur prom iflio,co quód prom iflor non ccnlcatur cos volu ifle compre
hendere. Idem potiori ratione dicendum , fi quis alteri prom iferit aliquid com m odandum , vcl et
iam commodauerit , Sc cuencus fupcrucnerir, quem non intendebat co m p le d i.
Dices,
