URTARRILA
ENERO
APIRILA
2005
ABRIL
71
HERRI ARDURALARITZAREN EUSKAL ERAKUNDEA
Erakunde Autonomiaduna Organismo Autónomo del
REVIS
T
A V
A
SCA
DE ADMINIS
TRA
CIÓN PÚBLICA
Herri-Ardura laritzazko Euskal Aldizkaria
HERRI ARDURALARITZAREN EUSKAL ERAKUNDEA
Erakunde Autonomiaduna Organismo Autónomo del
Estudios
Bullain, Iñigo: Regioak europear integrazioan. . . 11
Carrasco Durán, Manuel: La repercusión del Tratado por el que se establece
una Constitución para Europa en los procesos de reforma de los estatutos de autonomía . . . 49
Guichot, Emilio: Derecho a la protección de datos y actividad administrativa. . 81
Igartua Salaverría, Juan: El control judicial de la Administración como
«con-trol jurídico» . . . 121
Leitner, Christine y Criado, J. Ignacio: Aprendizaje Organizativo y Cambio
Ins-titucional a través de Buenas Prácticas Europeas de e-Administración. Una aproximación a los Premios e-Europe for e-Government . . . 139
Pemán Gavín, Juan M.ª: La nueva configuración del Sistema Nacional de
Salud tras la Ley de Cohesión y Calidad (Ley 16/2003, de 28 de mayo) . . . 173
Prieto Etxano, Eunate: Goi-mailako musika-ikastetxe ofizialen erregimen
ju-ridikoa . . . 223
Rossi, Emanuele: El tercer sector y los derechos humanos en el ordenamiento
italiano . . . 267
Euskara
Cobreros Mendazona, Edorta: La normativa sobre el euskera publicada en 2004 293
Jurisprudencia
García Ureta, Agustín: Directiva de aves silvestres: métodos prohibidos de
caza, excepciones a las prohibiciones generales y caza de aves en pequeñas cantidades. Comentario al asunto C-73/03, Comisión v. España, sentencia del TJCE (Sala Segunda) de 9 de diciembre de 2004 . . . 299 Bibliografía
Jimena Quesada, L. (coord.): Escritos sobre derecho europeo de los derechos
sociales, Tirant lo Blanc, Valencia, 2004 (Javier TAJADURA TEJADA). . . 319
Virgala Foruria, E.: La Constitución y las comisiones reguladoras de los
ser-vicios de red, Centro de Estudios Políticos y Constitucionales, Madrid, 2004 (Javier TAJADURA TEJADA) . . . 323
Fernández Salmerón, Manuel: La protección de los datos personales en las
Administraciones Públicas, Thomson/Civitas-Agencia de Protección de Datos de la Comunidad de Madrid (APDCM), Madrid, 2003 (Santiago M. ÁLVAREZ CARREÑO) . . . 329
Aziz, Miriam: The Impact of European Rights on National Legal Cultures,
Mo-dern Studies in European Law, Hart Publishing, Oxford and Portland Oregon, 2004 (Xabier ARZOZ) . . . 336
71
2005
URTARRILA
ENERO
APIRILA
2005
ABRIL
71
Oñati (Gipuzkoa)
Erakunde Autonomiaduna
Director: José Manuel Castells Arteche
Secretaria: Elisabete Bizkarralegorra Otazua
CONSEJO DE REDACCIÓN:
Presidente: Rafael Jiménez Asensio
Vocales: Peru Bazako Atutxa Manuel Beldarrain Garín Edorta Cobreros Mendazona Javier Corcuera Atienza Josu Erkoreka Gervasio Miguel Ángel García Herrera Juan Luis Ibarra Robles Gurutz Jáuregui Bereciartu Iñaki Lasagabaster Herrarte Demetrio Loperena Rota Alejandro Saiz Arnaiz Andrés Urrutia Badiola Ángel Zurita Laguna
El Instituto Vasco de Administración Pública no se identifica con los juicios y opiniones de los autores reproducidos en esta Revista.
ISSN: 0211-9560
Depósito legal: BI - 551-89
Fotocomposición: Ipar, S.Coop. Zurbaran, 2-4 (48007 Bilbao) Imprime: RGM, S.A., Padre Larramendi, 2 - 48012 Bilbao
Sumario
N.
o
71
Estudios
Bullain, Iñigo: Regioak europear integrazioan . . . 11
Carrasco Durán, Manuel: La repercusión del Tratado por el que se establece
una Constitución para Europa en los procesos de reforma de los estatutos de autonomía . . . 49
Guichot, Emilio: Derecho a la protección de datos y actividad administrativa. . 81
Igartua Salaverría, Juan: El control judicial de la Administración como
«con-trol jurídico» . . . 121
Leitner, Christine y Criado, J. Ignacio: Aprendizaje Organizativo y Cambio
Ins-titucional a través de Buenas Prácticas Europeas de e-Administración. Una aproximación a los Premios e-Europe for e-Government . . . 139
Pemán Gavín, Juan M.ª: La nueva configuración del Sistema Nacional de
Salud tras la Ley de Cohesión y Calidad (Ley 16/2003, de 28 de mayo) . . . 173
Prieto Etxano, Eunate: Goi-mailako musika-ikastetxe ofizialen erregimen
ju-ridikoa . . . 223
Rossi, Emanuele: El tercer sector y los derechos humanos en el ordenamiento
italiano . . . 267
R.V.A.P. núm. 71
Euskara
Cobreros Mendazona, Edorta: La normativa sobre el euskera publicada en 2004 293
Jurisprudencia
García Ureta, Agustín: Directiva de aves silvestres: métodos prohibidos de
caza, excepciones a las prohibiciones generales y caza de aves en pequeñas cantidades. Comentario al asunto C-73/03, Comisión v. España, sentencia del TJCE (Sala Segunda) de 9 de diciembre de 2004 . . . 299
Bibliografía
Jimena Quesada, L. (coord.): Escritos sobre derecho europeo de los derechos
sociales, Tirant lo Blanc, Valencia, 2004 (Javier TAJADURA TEJADA) . . . 319
Virgala Foruria, E.: La Constitución y las comisiones reguladoras de los
ser-vicios de red, Centro de Estudios Políticos y Constitucionales, Madrid, 2004
(Javier TAJADURA TEJADA) . . . 323
Fernández Salmerón, Manuel: La protección de los datos personales en las
Administraciones Públicas, Thomson/Civitas-Agencia de Protección de Datos
de la Comunidad de Madrid (APDCM), Madrid, 2003 (Santiago M. ÁLVAREZ CARREÑO) . . . 329
Aziz, Miriam: The Impact of European Rights on National Legal Cultures,
Mo-dern Studies in European Law, Hart Publishing, Oxford and Portland Oregon, 2004 (Xabier ARZOZ) . . . 336
Sumario
6
Iñigo Bullain, profesor de la Facultad de Ciencias Sociales y de la Información de
la Universidad del País Vasco. ([email protected])
Manuel Carrasco Durán, profesor titular de Derecho Constitucional de la
Universi-dad de Sevilla. ([email protected])
Emilio Guichot, profesor de la Facultad de Derecho de la Universidad de Sevilla.
Juan Igartua Salaverría, catedrático de Filología del Derecho de la Facultad de
Derecho de la Universidad del País Vasco. ([email protected])
Christine Leitner, Instituto Europeo de Administración Pública. ([email protected]) J. Ignacio Criado, Departamento de Ciencias Políticas y de la Administración II,
Universidad Complutense de Madrid. (web: www.jicriado.com)
Juan M.ª Pemán Gavín, catedrático de Derecho Administrativo de la Facultad de
Derecho y Economía de la Universidad de Lleida. ([email protected])
Eunate Prieto Etxano, profesora Derecho Administrativo de la Facultad de Derecho
de la Universidad del País Vasco. ([email protected])
Emanuele Rossi, catedrático de Derecho Constitucional en el Scuola Superiore di
Studi Universitari e di Perfezionamento S. Anna. Pisa. ([email protected])
Edorta Cobreros Mendazona, catedrático de Derecho Administrativo de la Facultad
de Derecho de la Universidad del País Vasco. ([email protected])
Agustín García Ureta, profesor titular de Derecho Administrativo. Universidad del
País Vasco. ([email protected])
R . V . A . P. n ú m . 7 1 2 0 0 5
Iñigo Bullain
AURKIBIDEA: Sarrera. I. Europear Konbentzioa eta Regioak. 1. Regioak Europear Konstituzioan. 2. Regioetako Komitea. 3. Europear Konstituzioa, Herriak, Nazioak eta Hizkuntzak. 4. Regioak eta Europear Parlamenta. 5. Re-gioak eta Ministro Kontseilua. 6. ReRe-gioak eta Europear Batzordea. II. Regioen rola Estatukideen egituretan. 1. Estatu Federalak. 1.1. Alemaniar Län-derrak. 1.2. Austriar LänLän-derrak. 1.3. Belgiar Kultur Erkidegoak eta Regioneak. 2. Regionalizaturiko Estatukideak. 2.1. Italiako regioak. 2.2. Espainiako Erki-dego Autonomoak. 3. Partzialki regionalizaturiko Estatukideak. 3.1. Resuma Batua. 3.2. Portugaleko eta Finlandiako artxipielago autonomoak. 4. Gai-nerako Estatukideak. 4.1. Frantziako regioak. III. Europear Regioak. 1. Euro-pear Regioaren Komunitate Linguistikoez. 2. EuroEuro-pear Regioaren guneko lurraldetasunaz. 3. Europear Regioaren sustapenerako zenbait ekimen. 4. Europear Regioa bultzatzeko zenbait oztopoz. 5. Azken gogoetak.
R.V.A.P. núm. 71
2005 11
(1) Erregio edo eskualde hitzen ordez regio terminua hobesten dut, ezen honek —hitz latinoaren erroa hobeki mantentzen baitu eskualde hitza baino, ingeleseraz eta frantseseraz adierazten denez, alegia, «region» eta «région», hurrenez hurren—. Bestetik, eskualde hitzaren esanahia nahasi samarra da, comarca, zona, zentzuan ere erabiltzen baita. Erregio hitzari zaionez, arestian aipaturikoaz gain, «e» epentetiko modismoari bulgarismoa deritzot.
Hara, artikuluan beste zenbait terminuren erabilpenaren inguruan zehaztasun batzuk: a) ordezkari hitzaren ordez egokiagoa dut representari, ezen ordezkari «sustituto» litzateke eta ez «represen-tante»; b) batzorde hitza erabiliko da «comisión» adierazteko, eta komitea mantenduko dugu ingele-seraz eta frantseingele-seraz darabiltzate esanahiarekin, «Committee», «Comité», hurrenez hurren. Bestetik, artikuluan nik ez ditut Europako Parlamentua edo Europako Erkidegoak edo Europako Batasuna ter-minuak erabiliko. Dakikegunez, ingelesez erabiltzen dena European Community da eta ez Commu-nity of Europe; frantsesez on dit Communauté européenne, on dit pas Communauté de l’Europe; alemanieraz man sagt europäische Gemeinschaft eta ez Europa Gemeinschaft. Gaztelanieraz ere se dice Comunidad Europea y no Comunidad de Europa. Beraz, ene irudikotz, euskeraz Europear Erkidego, Europear Parlamenta edo Europear Batasuna beharko litzateke izan. Horrez gain, europear onesten dut eta ez, ordea, europar. Ezen jatorriz europê da grekerazko forma. Horri eutsi diote, esate baterako, ingelesez —europe— edo frantsesez —europe. Gaztelaniaz, berriz, Europa onetsi dute, baina gero bestetarako galdutako —e— berreskuratzen da, adibidez, europeo/a hitzetarako. Euska-raz, Akademia gaztelaniari darraio, ohikoa duenez baina Europe galdutako «e» ez da gero inoiz berres-kuratzen —europar hitza konparatione—. Iparraldean, haatik, europear forma erabiltzen dute, ene aburuz, egokiago.
Horiek guztioriek gero eta sarriago erabiltzen diren hitzak direlako eta ikasgai alor hauetan munta handikoak direlako, orain baino zehaztasun handiagoz maneiatu beharko lirateke, osterantzean cul de sac batean sarturik aurki gintezke. Esate baterako, nola berezi euskeraz: Strasburgeko Conseil de l’Europe, Council of Europe, Consejo de Europa eta Bruselako Conseil Européenne, European Coun-cil, Consejo Europeo. Alta, lehenari Europako Kontseilua beharko genioke esan eta bigarrenari, aldiz, Europear Kontseilua.
Sarrera
Dio Varronek —De lingua Latina lan entzutetsuan— Europaren etimolo-giaz, ezen Europa izenak Sidón/Tiroko rege Agénorren alabarengan sorbu-rua duela, zeina Phoenicetik/ Feniziatik, egun Libano, zezen batek transpor-tatu baitzuen. Ezaguna denez, Varron baino lehenago, Herodotok, eta gero Ovidiok beren lanetan aipatua zuten Europaren mitoa, non Zeus/Jupiterrek zezen gisa Europa bahitu zuen. Beraz, 25 mende igaro dira, greziar kosmo-goniaren bidetik Europari buruzko aurreneko aipamenak jaso genituenetik. Baina izenaz ez ezik, greziar kulturak Europa hezurrez eta azalez ere hornitu du romatar eta judutarren laguntzaz, ahazturik gabe Athena-Jerusalem-Roma triangeluaren oinarrian Sumeria-Egipto-Phoenicea ere badirela.
Alabaina, soilik mende erdi bat inguru joan da «Declaration Schuman» ospetsutik, eta zinez kondaira lirudike azkenengo 50 urtetan Europan egin dena. 1950eko egun hartan, esanahi handiko Horloges Gelatik, orduan Frantziako Kanpo Aferetarako ministro zenak, Schuman alsatziarrak, pla-zaratu zituen lehenengo europear komunitate izango zenaren oinarri eta habeak. Biharamuneko prentsak Monneten azmakisunari arreta gaitzik egin ez bazion ere, Europako historian declaratione hura, dudarik gabe, aro berri baten hastapena dugu.
Bada, 2004 urtean, Roman, Europaren moldaketan zerikusi handia izan duen hiriburuan, alegia, urriaren hondarrean 25 Estatukideen representa-riek 500 milioi inguru europear hiritarron izenean Europear Konstituzioa deritzaion textu bat sinatu dute. Hain zuzen ere, sinadurarako aukeratu dute Romako Capitolio —zazpi muino mitikoetako bat, non Jupiter optimus maxi-mus temploa izan zen— alegia. Sinadurarekin bi urteko epea hasi da Esta-tukideen berrespena lortzeko.
Dagoeneko ezaguna denez, Estatukideen artean batzuek referendumera deituko dute eta ez da argi eta klaru, baten bat ez ote den berrespenik gabe 2006ko hitzordura iritsiko. Hain zuzen ere, Konstituzioaren Azken Aktari erantsitako 30.Adierazpenean, hauxe ezartzen da: «Baldin eta bi urteko epea iraganda Tratatuaren sinaduratik, zeinak —Tratatuak— Konstituzioa institui-tzen baitu, Estatukideen laur bostenek berretsi izan balute eta batek edo ba-tzuek zailtasunak ezagutu izan balituzte delako berrespenerako, Europear Kontseiluak arazoaz ezagutza hartuko du». Dakusakegunez, zer gerta litekeen halako egoerarik ailegatuz gero ez da bistakoa, Europear Kontseiluaren par-tehartzea etorriko dela baino. Pentsatzekoa denez, Europear Kontseilua ez dateke egoera berean izango —Konstituzioa indarrean sartzeari zaionez— berretsi ez dukeen edo ez duketeen Estatukideen artean handienetako bat balego, Resuma Batua esate baterako, edo, Estatu txikietako bat. Dena dela, Konstituzioaren zenbait xedapenen indarrean sartzeari zaionaz bezainba-tean, batik-bat instituzioen osaketa eta funzionamenduaz zerikusia dutenak, Konstituzioan berean ezartzen denez, 2009 urteko udazkena arte baino ez da
Iñigo Bullain
12
aurreikusita sentiberatasun berezia duten arau horiek indarrean sartzea. Beraz, berrespenerako, bi urteko epearen bukaeratik hiru urteko tartea izango denez, 2009.ko azaroaren lehena bitartean, eta kontutan harturik konstituzioa indarrean sar ez baledi, Nizan adostutakoa izango dela agin-duko duena, ez da baztertu behar, beste Konbentzio batera deituko duketela, ez eta Konstituzioaren textua, konbentziora deitu gabe, Estatukideen Go-bernuetako representarien Konferentziak berak emendatzea, alegia.
Hala eta guztiz ere, ez da ez makala erdietsi dena joanak diren azken 54 urtetan. Soilik erkatuz gero aurreko beste 54 urteekin, non bi gerrate ikaragarrik kasik Europa osoa eta milioika europear birrindu baitzituzten, dakusakegu da epe biren arteko aldea kolosala dela. Dazagun europear integrazio prozesuari esker, Franko-Alemaniar etsaitasuna —zeinak aspal-didanik Europako historiaren bilakaeran eragin sakona izan baitzuen— el-karren arteko lankidetzak ordezkatu du eta transformatione hau berau gai-nerako europarrontzat, salbuespenak salbuespen, harreman duin eta baketsuetarako ardatz bihurtu dela.
Eraldaketek —beharrik— askozaz gune eta une egokiagoetan kokatzen gaituzte aurreko europear belaunaldiek izan ohi duten ikusmiran edo pers-pektivan baino alegia, nazionalkeriazko mugen gainetik europartasuna sustatzeko, sakontzeko Voltairek antzeman zuen République des lettres hartatik gertuago. Asmatuko ote dugu, Valeryk zioenez —Asiako lurmutur honetan— oraino Estatu-nazioetan oinarritutakoa bestelako gizarte espa-zioetan gauzatzen? Ez al litezke izan europear regioak gizarte europearra sor dadin bitarteko egokirik? Konbentzioa nolabait regioez ahaztu bada ere, oroit gaitezen ezen europear hiritarrok prozesu baten partaideak ga-rela eta ezer gutxi dela behin-betikoa, ez eta europear konstituzio honen textua berau ere. Bistan denez, oraino Estatu nationeak ahaltsu dira oso eta Europaren garapena beren ikuspuntu nazionalek eta nazionalkeriek baldintzatzen dute. Hala ere, gure Europako alde honetan onura anitz dira possible hiritar zein europear regioentzat.
I. Europear Konbentzioa eta Regioak(2)
1. Regioak Europear Konstituzioan
Konbentzio europearrak landutako textuan, eta Estatu eta gobernubu-ruek aldaketa zenbait onarturik (3), Europarako Konstituzioan, aipu batzuk
(2) Kapitulu honetako textuaren zenbait partek osatzen du ELERIA aldizkarira bidalitako «Regioneak eta Herriak Europarako Konstituzioan» izeneko artikulua. (in print)
(3) Tratatuaren projektua onartu zuten, hurrenez hurren, Konbentzioak 2003ko uztailaren 18an eta Estatu eta Gobernu buruek 2004 ekainaren 18an. Estatukideetako Gobernuen Representarien
Kon-egiten dira regioei buruz. Datozen lerroetan, aipamen horien harira, batik-bat Regioetako Komiteaz (RK) arduratuko gara, orobatik-bat, auzi honi loturiko beste zenbaitez, ezen irakurleari gogoetarazi nahi genioke —gure ustez eta textuinguru honetan— datorren europear Konstituzioak dakarren eredu juridiko-politikoaz.
Lehenik eta behin, esan beherra dago, Konstituzioak berak dioenez (4),
Hiritarrak eta Estatuak direla hainak zeinen izenean Konbentzioaren
partai-deek Konstituzioa egin duten. Eta agian, ez legoke soberan oroitaraztea, zein erakundek izan duten representaririk Konbentziokide. Hauxek, hain zu-zen ere: Europear Batzordea, Europear Kontseiluaren Lehendakaritza eta Europear Parlamenta; baita Estatukideen eta orduko Estatukidegaien go-bernu eta parlament nazionalak ere. Beraz, ehun bat lagun horietaz aparte, eta soilik behatzaile gisa —erran nahi baita, konstituziogile representaziorik gabe— Europear Batasuneko Regioetako Komitearen izenean, beste sei la-gun Konbentziora bildu ziren. Beraz, regioen aldetik partehartze periferiko horren ondorioz, ez da harrigarri izan behar Konbentzioak Regioetako Komi-tearen eskumenak, gehienbat, bere horretan utzi izana, gutxi gora behera, Maastricht-eko Tratatuak, aurreko hamarkadan, ezarri zuenaren arabera (5). Halaber, Konstituzio berriak, lehen bezala, ez du Regioneetako Komiteari dagozkion eskumenen zerrendarik ekarri. Dagozkion eskumenak barreiatu-rik daude Konstituzioaren III. Zatiko hainbat artikulutan (6).
Bestetik, geroxeago ikus genezakenez, europear integrazio prozesuan Europako herriei dagokien rolari buruz, Konstituzioan jasotzen diren aipuak, regioei zaienez bezainbatean, urri eta bakanak dira, ezen azken berrogeita hamar urteotan ezagutu izan dugun integrazio prozesuak ukan baitu ar-datz eta habe Estatuetan, eta ez herri edo nazioetan. Oraingoz, Esta-tuazpiko egiturak, hala nola, regioak, Estatukide bakoitzaren araberako araudietara daude. Batasunak, soilik duela dozena bat urtetik hona, eta batik-bat, Merkatu Batuaren eragina hobetzeko asmoz, regioen represen-taziorako txokotxo bat egin du eraturiko Regioetako Komitean. Lauro-geigarren hamarkadakoa ere bada Europako Regioen Biltzarra, 1985ean eratua non egun 30 Estatuetako 250 regione partaide diren (7).
Iñigo Bullain
14
ferentziak aldaketak ekarri zizkion Konbentzioak eginiko textuari, besteak beste, tratauaren alderdi artikulatuaren numerazioari. Tratatuari —zeinen bidez Konstituzioa instituitzen baita— atxikituriko az-ken Adierazpenean bi urteko epea aurreikusten da Estatukideek Konstituzioa berrets dezaten. (4) Vid. Tratatuaren I. eta II. Zatietara ko Aitzinsolasak.
(5) Hala eta guztiz ere, Amsterdamgo Tratatuak aldaketa txiki batzuk ekarri zituen Regioetako Komi-tea arautzen zuten 263, 264 eta 265 artikuluetara (lehenengo 198A, 198B eta 198C artikuluak). (6) Konstituzioaren III. Zatia (Batasunaren Politikez eta Funtzionamenduaz) textuaren zatirik luzeena da, eta III-115 eta III-436 artean luzatzen da.
(7) Vid., Position concernant le projet du Traité constitutionnel et la CIG, alegia, Europako Regioen Biltzarraren hiru orriko adierazpena Konstituzioari buruz 2003ko azaroan 28an Poznam Asamblada oro-korrak hartuta. www.a-e-r.org.
Ez dezagun ahantz ezen hamar Estatukide berrien artean regioek ez dutela apenas aitorpen instituzionalik; batetik, Estatukide batzuk txikiegi direlako; bestetik, alderdi komunistaren sisteman zentralizazioa ezaugarri-rik nagusienetako bat zelako. Beraz, haizu eta zilegi da aurreikustea, epe ertainera begira, Regioetako Komitean regioen representazioak pisua gal-duko duela, eta oraindaino, delako Regioetako Komitean regioen repre-sentariek ez badute inoiz nagusitasuna eskuratu ahal izan —hala nola,
hiri, county, probintzi, bezirk eta beste unitate administratiboen artean—
hurbileko geroan are minoriagoan izango direla. Ezen gauza jakina baita, Estatukide gehienek ez dutela beren barne egituretan regiorik ezagutzen edota ez dietela lege lerruneko araurik egiten uzten. Hortakotz, erran deza-kegu ezen regio autonomoen representaziogarritasuna berriki hedaturiko Europear Batasunean gutxitu egin dela eta litekeena dela, arestian ge-nioenez, Konbentzioak Konstituzioa idaztean —non Estatukide berrien re-presentariak ere partaide izan diren— zokoratze horrek jada isla ukan izana.
2. Regioetako Komitea
Laurogeigarren hamarkadan eta XVI. Zuzendaritza Orokorraren baitan, hots, Europea Batzordeko Regio Politika izeneko D.G. apailatu berrian le-henbiziz eta urte luzez Eneko Landaburuk zuzendua Egituratze Fondoak ekarpen berria zirelarik, Europear Ekonomia Erkidegoa (EEE) izaniko ga-raian —Delorsen agintepean— eta Merkatu Batuari eraginkortasun han-diago emateko xedez, batzorde bat eratu zuten, non europear Batzordeak Estatukideen regioetako administrazioei partaide izateko gonbita luzatu zien, anartean, lehen urratsetan zebilen Regio-Politika albeit hobekien ku-deatzeko asmoz. Ordurako, jada hiru dekada joanak ziren EEE eratu zute-netik. Beraz, urteak behar izan zituen Erkidegoak lehenbizikotz, eta egitura apalean bazen ere, Estatukideen administrazio zentralak ez ziren beste lu-rraldeetako representazioekin harremanak egituratzeko. Dena dela, lauro-geita hamargarren dekada arte, alegia, Batasun Tratatua heldu zen arte, Tratatuek ez zuten regioneekiko inongo araurik jaso. Maastricht-ek, egin zien aurrenekotz regione zein beste lurraldeetako administrazio represen-tariei lekua Tratatuak horrexetarako eraturiko erakunde batean, zeini Re-gioetako Komitea (aurrerantzean RK) deitu zion.
RK apailatzerakoan eredu hartu zuten Gizarte eta Ekonomia Komitean, izan ere, Regioetako Komitean kide-kopurua osatzeko, lehenagotik Gizarte eta Ekonomia Komitean (aurrerantzean GEK) Estatukideen artean zegoen representaritza banaketa bera egin zuten, hots, kontutan ez zuten hartu, Estatukide batzuek regioak instituzionalizaturik zituztela, besteak beste, Alemania, Belgika, Espainia, Italia...eta beste batzuek, aldiz, regiorik ez
zu-tela. RKren kideak Kontseiluak izendatu zituen Estatukide bakoitzaren pro-posamenez. RKri egokitu zioten aholkuak emateko aukera, Ministro Kon-tseiluak edo Batzordeak eskatuta eta Tratatuan aurreikusitako zenbait gaiez: Hezkuntza, Kultura, Osasun Publikoa, Europaz haraindiko sareak eta Egi-turatze Fondoak. RKri ere ahalbideratzen zitzaion, bidezko iritz ziezaionean, Ministro Kontseiluari edo Europear Batzordeari RKren irizpena bere ekime-nez ematea.
Zenbait urteren buruan, Amsterdamengo Tratatuak, neurri txikian ba-zen ere, handitu zituen RKren eskumenak, alegia, RKri ahalbideratu egin zitzaion bere barneko araudia egitea; halaber, gehitu zitzaion mugaz ha-raindiko lankidetzari dagozkion gaietan iritzia emateko eskubidea; eta baita Europear Parlamentak, beronek nahi izanez gero, RKri aholkua eska zie-zaiokelako aukera ere.
Oraingoan, aitzitik, Konbentzioak ez du apenas ezer aldatu ez baititu RK-k eginiko proposamenen gehienak kontutan izan (8) Lehen bezala, hiru besterik ez dira RKri berari Konstituzioan zuzenduriko artikuluak (9). Re-gioneei buruz zuzenki eginiko aipuak oso guti dira (10), izan ere, Konsti-tuzioan regioneekin zerikusia duen gehien-gehiena RKri loturik dago. Horiek horrela, Europear Konstituzioaren (EK) III-386 artikuluan RKren ezaugarri nagusi zenbait xedatzen dira, hala nola, kideen-kopurua, zeinak gehienez 350 izango diren, bost urtez izendatuak eta berriztagarriak. Bestaldetik, eta lehen bezala, Ministro Kontseiluak, Estatukide bakoitzaren proposamenen arabera, eta europear erabakiaren bidez, kideen zerrenda onartuko du. Amsterdametik ezarritako debekua ere mantentzen da, aldi berean RKren kide eta Europear Parlamentaren kide izatea bateraezina dela alegia.
Bestetik, III-387 artikuluan RKri bere barneko araudia egiteko eskubidea berresten zaio, hau ere Amsterdamen onetsita. III-388 artikulua —EBko 265. artikulu bera da, lehengoko 198C artikulua, alegia. Horretan, Amster-dameko reforma kontutan harturik, xedatzen da ezen RK kontsultatuko dutela Europear Parlamentak, Batzordeak eta Ministro Kontseiluak Kons-tituzioan aurreikusitako kasuetan eta beste zeinahi guztietan ere, bereziki
Iñigo Bullain
16
(8) Vid., RK-ren ekarpena Europear Konbentziora, CDR 127/2002 non besteak beste proposatzen baitu: identitate nazionalak eta tokian-tokiko divertsitate regionalak iraunarazteko Europako Kontsei-luaren Autonomia Lokaleko Europear Karta marko konstituzionalean sartzea; instituzioaren statusaren onarpena; legitimazio aktiboa Juztizia Auzitegiaren aurrean; Batzordeari interpelazioak egiteko ahal-mena; kodezizio zereginak mugaz haraindiko lankidetzan.
(9) Artikuluak hauexek dira: III-386; III-387 eta III-388, zeinak kokaturik baitaude Konstituzioaren III. Za-tian (Batasunaren Politikez eta Funtzionamenduaz), VI.Tituluan (Batasunaren Funtzionamenduaz), I. Ka-pituluan (Instituzio Xedapenak), 2. Atalean (Batasunaren Erakunde aholkulariak) 1. Azpiatalean (Re-gioneetako Komitea).
(10) Esate baterako, 5. artikulua, non aipatzen baita ezen Batasunak Estatukideen izaera nazionala respetatuko duela, baita tokian tokiko eta regioen autonomia ere. Antzeko terminuetan azaltzen da Konstituzioa II. Zatiaren hitzaurrean.
mugaz haraindiko lankidetzari eragin diezaiokenetan, beti ere aipaturiko instituzioetako batek kontsulta egoki jotzen badu. Artikuluan gutxieneko hilabeteko epea jar diezaiokete RKri bere irizpidea eman dezan; epea iga-rota irizpidea albora lezakete.
Alabaina, RKrekiko kontsultaz Konstituzioak ez du inon aipatzen —Gi-zarte eta Ekonomia Komitearekin egiten zuen bezala (11)— aholku eskatze hori nahitaezkoa denik Konstituzioak berak aurreikusitako kasuetarako. Beraz, zalantzagarria da zer gerta litekeen Erkidegoaren erabakitze proze-suak aurrera egin baleza RKri irizpidea eskatu gabe, aholkua eskatzea EK-k berak aurreikusiarren. Hain zuzen ere, Regioetako Komitearen Lehenda-karitzatik expreski adierazi da Kontseiluaren, Batzordearen eta Parlamen-taren mespretxua RKrekiko, ezen hilabeteko epea ez ohi baitute respeta-tzen RK-k bere aholkua eman dezan. RK-ko kide gehienak regio eta udal kargudunak izanik, horiek zailtasunak omen dituzte bileretan egoteko bai eta Komitearen lanei jarraitzeko ere (12). Gogoan izan dezagun ezen Kons-tituzioaren I-32 artikuluan ezartzen baita Regioetako Komitearen represen-tariak hautes-agintedunak beharko direla izan.
Dena dela, badateke garaia ezagutzeko zeintzuk diren Konstituzioan aurri-kusitako kasuak non RK kontsultatua behar den. Arestian esan dugunez, Konstituzioak ez dakar horretarako zerrendarik, eta RKri dagozkion gaiak barreiaturik daude textuan gaindi, III. Zatian zehar, gehienak III. Kapituluan bilduak (beste eremu espezifikoen politikak, izenekoan). Hauexek dira:
— Enplegua. (III-206 art.). Enplegu arloan Ministro Kontseiluak (MK) ur-tero orientabideak hartuko ditu Europear Parlamentari (EP), Regioe-tako Komiteari, Gizarte eta Ekonomia Komiteari (GEK) eta Enplegu Komiteari kontsultatu ondoren.
— Gizarte Politika. (III-210.2 eta 3 art.). Europear legeak edo europear lege markoak hartuko dira RKri, GEKi —eta zenbait kasutan ere, EPi— aholkua eskatu ondoren. Haatik, beti ere Gizarte Politikaz, gizonen eta emakumezkoen arteko berdintasunaz ari denean, lan munduan euro-pear legeak edo euroeuro-pear lege markoak hartzeko prozeduran aurrei-kusten da GEKren aurretiko kontsulta, baina ez ordea, RKrena.
— Europear Gizarte Fondoa. (III-219 art.). Europear Gizarte Fondoa ezar-tzeko dagozkion neurriak europear legeen bidez hartuko dira RK eta GEK kontsultatu ondoren.
(11) Alegia, Konbentzioaren III-298 artikuluan, non Gizarte eta Ekonomia Komitearen (GEK) kontsul-taz arautzen den, eta Konstituzioan aurreikusitako kasuetarako kontsultaren nahitaezkotasuna egiten zen baita Maastricheko Tratatuaren 262 artikuluan. Baina, Estatukideetako Gobernuen Representa-rien Konferentziak Konstituzioaren III-392 artikuluan GEKaren kontsultari buruzko nahitaezkotasuna desagertu dute.
(12) Vid., PELLISÉ, Cristina, «El Comité de las Regiones», in Informe anual sobre Comunidades
— Ekonomia, Gizarte eta Lurralde Kohesioa. (III-221, III-223 eta III-224 art.). Fondoen gaineko erabakiak hartzeko prozedura gehienetan RKri aholkua eskatzea aurreikusten da, hala nola, Kohesio Fondoari dagokion europear legeari buruz (III-223) edo Regio Garapenerako Europear Fondoari dagokionez (III-224 art.) edo Europear Gizarte Fondoaz den bezainbatean. Ez, ordea, Lurlangintza Orientabide eta Berme Europear Fondoari (LOBEF) dagokionez (13). Izan ere, RKren parte hartzea ez da aurreikusten Lurlangintza eta Arrantza eremu osoan, bai, aldiz, GEKrena.
— Ingurumena. (III-234 art.). Aurreko artikuluan ezarritako helburuak lor-tzeko hartu beharreko egintzak europear legeen edo europear lege markoen bidez hartuko dira RK eta GEK kontsultatu ondoren. RKren aholkua jasotzekoa izanen da ekintza programei dagokienez. Halere, RKren partaidetza baztertzen da Kontsumitzaileen Babesari dagokio-nez (14).
— Transportea. (III-236 eta III-245 art.). Europear Batasuneko transporte politikaren araudia, trenbide, errepide eta nabigaziobidez osaturik dago. Horren gaineko europear lege eta lege markoak hartuko dira RKri kontsultatu ondoren. Hala eta guztiz ere, III-245 artikuluan aurrei-kusten da itsas eta aire nabigaziorako lege eta lege marko europearrak ezar daitezkeela. Horietan ere RKren kontsulta aurreikusita dago. — Europaz haraindiko sareak. (III-246 eta III-247 art.). Barneko mugarik
gabeko merkatuak dakarren onuran partaide izan daitezen bai ekono-mia eragileen, bai regione eta hiri erakundeek ere, Batasunak Euro-pan batetik besterako sareak sustatu eta garatuko ditu transporte, te-lekomunikazio eta energia azpiegituretan, beronetazko orientabide eta gainerako neurriak hartuak izanen dira RK eta GEKen aurretizko kontsultarekin.
— Energia. (III-256). Batasuneko energia politikari zaionaz bezainbatean xedeak erdiesteko beharrezko neurriak hartuko dira lege eta lege marko europearren bidez, eta aurretik RK eta GEK kontsultatuak iza-nen dira. Ordea, RKren parte hartzeaz ezer ez da esaten Ikerkuntza, Garapen Teknologiko eta Espazioa-ri buruzko alorretarako (15). Gai horiez gain, Konstituzioaren III. Zatiaren V. Kapituluan (16) beste zenbait gaiz aurreikusten da Regioetako Komitearen parte hartzea,
zeine-Iñigo Bullain
18
(13) LOBEF delako Fondoari dagokionez, III-224 artikuluak III-231 eta III-219.3 artikuluan ezarritako prozedurara igortzen du, eta horretan GEK partaidetza aurreikusten bada ere, RKrena, ordea, ez. (14) Vid. III-235 art. non, ordea, GEKen parte hartzea aurreikusita dagoen.
(15) Bai, aldiz, GEken kontsultaz. Vid., esate baterako, III-251.1. art.
(16) V. Kapituluaren izenburua hauxe izanik: Eremuak non Batasunak erabaki dezakeen koordinazio, osagarri edo laguntza egintza bat burutzea.
tan, Batasunaren egintza Estatukide direnen eskumen eremuetan onar-tzen baita, baldin eta egintza horiek mugaonar-tzen badira Estatukideen politi-kak koordinatzera, osatzera edo laguntzera. Hauek dira:
— Osasun Publikoa. (III-278 art.). Batasunaren eskumena osasun politi-kari dagokionez, aurretiazko izaeradun da, hala nola, gizakiaren erita-sunak ekiditeko kanpainak bultzatzea, edo osasun heziketa eta iker-kuntza sustatzea. Xede horiek erdiesteko, europear legeak eta europear lege markoak hartuko dira RK eta GEK kontsultatu eta gero. — Kultura. (III-280 art.). Kultura arloan Batasunak sustapen neurriak hartuko ditu Estatukideen egintza lagundu eta osatzeko, europear lege eta lege marko bidez. RKren parte hartzea aurreikusita dago; ez, ordea, GEKrena (17).
— Hezkuntza, Lanbide Heziketa, Gazteria eta Kirola. (III-282 eta III-283). Eremu hauetan ere RKren parte hartzea aurreikusten da sustapen neurriak europear lege edo europear lege marko bidez ezar daiteze-nerako.
Halaber, III-388. artikuluan xedatzen denez, Parlamentak, Batzordeak edo Ministrarien Kontseiluak, Konstituzioak aurreikusitako kasuez gain, beste edozeinetan ere egoki jo balezate, EBA kontsultatuko dute, bereziki
mugaz haraindiko lankidetzari eragin diezaiokenetan. Hortaz, geroari
be-gira, mugaz haraindiko lankidetzarekin zerikusi ukan dezaketen aferak bide bat izan daitezke RKren eskumenak zabaltzeko, ezen mugaz harain-diko lankidetza delakoak beste konstituzio sistemetan eskuduntza horizon-talaren antz handia baitu.
Halere, RKren alegiazko hedapen indarraren alboan, azpimarratzekoa da Europear Konstituzioak zenbait esparruetarako erabat isildu duela Re-gioetako Komitearen parte hartzea. Adibidez, Barne Merkatua edo Eko-nomia eta Moneta Politikarako. RKren partehartzea ezta aintzat ere hartzen Libertate, Segurtasun eta Justizia Espaziorako (18). Bestaldetik, Euro-parako Konstitutionean lankidetza berrindartua arautzen bada ere, aurrei-kusita dago soilik Estatukide zenbaiten artean, eta ez dago regioentzat ire-kita (19).
Dena dela, RKri dagokionez diratekeen nobedaderik interesgarrieneta-rikoak Konstituzioaren IV. Zatian daude, alegia, subsidiaritatearen eta
pro-(17) Aldiz, Industria politikarako GEKen kontsulta aurreikusten da; eta ez, ordea, RKrena. Vid. Indus-tria Politika xedatzeko III-180 artikuluan araututakoa.
(18) Barne Merkatuari dagokionez, Konstituzioak Gizarte eta Ekonomiaren Komitearen kontsulta aurrei-kusten du. Ekonomia eta Politika Politikarako erakunde aholkularia Europear Banku Zentrala izanen da. Libertate, Segurtasun eta Justizia Espaziorako, ordea, Konstituzioak Europear Parlamentaren eta parlament nazionalen parte hartzea aurreikusten du.
(19) Lankidetza berrindartuez, vid., EK-ren III. Zatia VI. Titulua III. Kapitulua, preseski ere, III-416tik III-425 artikuluetara.
portzionaltasunaren printzipioen aplikazioaren gaineko protokoloan (20). Protokolo honetan RKren aspaldiko eskakizun zena, hots, Regioetako Ko-mitearen gaikuntza Luxenburgeko Justizia Auzitegiaren aurrean, onartu egin da. Protokoloaren 8. artikuluan RKri habilitazioa aitortzen zaio helegiteak jar-tzeko Batasuneko egintza legislatiboei dagokienez, beti ere, Konstituzioak RKren kontsulta aurreikusia baleza. Bestaldetik, protokolo beraren 9. artiku-luak RK hartzen du barne, gainerako instituzioekin, europear Batzordeak Konstituzioaren artikulu I-11aren aplikazioa dela-eta urtero aurkeztu beharko duen txostenari dagokionez, non Batasunaren oinarrizko printzipioen artean subsidiaritatearena baitago (21). Orobat, protokoloaren 5. artikuluan be-giesten da ezen neurtzekoa dela Batasunaren legeriak Regioneetara ekar litzakeen ondorio finantzierrak eta legislatiboak, horretarako Europear Ba-tzordeak zein ere legislazio proposemenetarako ebaluatu egin beharko baitu subsidiaritate eta proportzionaltasun printzipioen betearazpena.
Hala ere, anitz dira Regioetako Komiteak Konbentzioari buruzko kriti-kak (22), batik bat, kontutan harturik Konbentzioak soilik bilkura bat eskaini ziola regioen eta erakunde lokalen rolari (23). Hori dela eta, RK-k Gober-nuen arteko Konferentziari —ondikotz arrakastarik gabe— eskatu zion Regioetako Komitearen aholkuaren hedapena hurrengo gaietara: lurlan-gintza; Estatu-laguntzak; interes orokorreko zerbitzuak; i+g; industria; emi-grazioa; babes soziala; segurtasun eta juztizia. Beste eskakizunak izan ziren: aldizkako partehartzea Ministro Kontseiluaren bileretan bai eta bilera infor-maletan; demokrazia representatibaren printzipioa arautzen duen 45 ar-tikuluan RK aipatzea, Kontseilua, Parlamenta eta Parlament nazionalekin batera; esanbidezko aipamena egitea III.Zatian mugaz haraindiko eta re-gioen arteko lankidetzari zaionez; RK sartzea Konstituzioa reformatzeko dei-tuko den Konbentzioan parte hartzeko instituzioen artean —parlament nazio-nalak, EP, Batzordea, eta Estatu eta gobernuburu representariez gain—.
3. Europear Konstituzioa, Herriak, Nazioak eta Hizkuntzak
Arestian genioenez, Konstituzioa gehien bat arduratzen da regioez, haiek Regioetako Komitearekin loturak izan ditzaketen ber. Herriez ere
Iñigo Bullain
20
(20) Delako Protokoloa Tratatuari atxikitutakoen artean 2. Protokoloa da.
(21) Delako I-11 artikuluak berak subsidiaritatearen eta proportzionaltasunaren printzipioen aplika-zioaren gaineko protokoloa aipatzen du, orobat printzipioaren aplikaziorako protokoloan jasotako arauetara igortzen du.
(22) Vid., Gobernuen arteko Konferentziarako Regioneetako Komitearen proposamenen irizpena, CDR 169/03 edo DOUE 2004/C 23/01. Irizpenaren eranskinean zehazten dira Konbentzioak kontutan hartu ez zituen RK-ren proposamenak.
(23) Bilkura 2003ko otsailaren 7an egin zuten eta dimentsio lokala eta regionala berrindartu behar zela onartu arren, egiazta dezakegukenez, Konstituzioaren textuan horren inguruko antz handirik ez dago.
Konstituzioak oso aipamen bakanak egiten ditu. Alabaina, Europarako Konstituzioan Estatuez anitz dira aipu eta aipamenak, ezen Estatuak bai-tira Europan lehen lerroko protagonistak eta ez, ordea, Herriak. Jokaera ezberdin hau —zeinek nabarmenki herriez edo nazioez aipurik egin nahi ez duen— ulergarriago egin dakiguke kontutan har bageneza, Europako
XX. mendeko lehenengo erdian bi gerrate ikaragarri pairatu behar izanak
zerikusi zuzena izan zuela herrien eta nazioen izenean egindako asaldure-kin. Das Volk eta Deutschland, edo il popolo eta L’Italia-ren izenean —adi-bide gehiagorik ez aipatzearren...— Europan gaindi herri eta nazio izenean populazioa erotzen saiatu ziren botere totalitario zenbait eta milioika lagu-nen heriotza burutu zen Europa osoan. Ez da, beraz harrigarri, mendearen bigarren erdian Europako osatze prozesua martxan jartzen dutenean, herri eta nazioezko aipamenak baztertu nahi izana, eta ordea, Estatu eta hiritar-tasunaren moldeak lehenestea —urte luzez europear hiritartasuna nahiko zokoraturik izan bada ere—. Estatutasunak halako laikotasuna eman die-zaioke politikari, nazioak ekar ez diedie-zaiokeena, zeren, Europako historiak agerian uzten duenez, nazioa bihurtu izan zuten —eta bada orain ere hain-bat lekutan— sineskeriaren bilgune, nolabait, erlijioa ordezkatzeko fede berria bailitzan, horren izenean egundoko basakeriak egin ahal izan eta estaltzeko asmoz. Ez dut honekin esan nahi egun Europan nazionalismo-rik ez denik, Europatik desagertu denik, baina bai alboratu egin dutela in-tegrazio prozesuan aintzinatzeko. Honen lekuko dira Itunak edo Tratatuak, zeinek apenas dituzten herri edo nazio hitzak erabiltzen.
Horrenbestez, soilik Konstituzioaren solas-aitzinetan aurki daitezke herri eta nazio aipamenak: Konstituzio osoaren hitzaurrean eta II. Zatirako hi-tzaurrean baino ez (24). Hitzaurreetatik aparte, herriak eta nazioak des-agertu dira textutik. Estatuez gain, Konstituziorako subjektu politiko hiritarrak dira. Ikusi besterik ez dago, esate baterako, Lehen Zatiaren VI. Titulua —Batasunaren bizitza demokratikoaz, izenekoa— non herria edo herriak ez den edo ez diren aipatu ere egiten, bai ordea hiritarrak. Horrela, III. Za-tiaren VI. Tituluan ere, Europear Parlamentaren funtzionamenduari dagoz-kioneko arauetan, hiritarrak aipatzen dira eta ez herriak edo nazioak. Hala ere eta dakigunez, Konstituzioaren 5.artikuluan xedatzen da ezen batasu-nak Estatukideen nazio-identitatea respetatuko duela baita autonomia lokala eta regionalari zaionez ere. Esan dezakegu ezen XX. mendearen bigarren er-ditik hona nazionalismoak bere burua sarritan Estatu gisa mozorrotu behar izan duela politika egiteko, gero eta zailago egin baitzaio gordinean
nazio-(24) Konstituzioaren Solas-aitzinean erraiten da, besteak beste... «ziurtasunean, ezen Europako herriak, beren nazio identitate eta historiaz harro sentitzeari utzi gabe, deliberaturik daudela aspaldiko zatiketak gainditzeko eta, gero eta elkarri estuago loturik, elkarren arteko patua sortzeko». Bestaldetik, II. Za-tirako Hitzaurrean hauxe irakur daiteke: «...Batasunak elkarren arteko balio hauen zaintza eta sustape-nera lagunduko du, beti ere, Europako herrien kultura eta tradizioen ezberdintasuna eta Estatukideen nazio identitatea errespetatuz».
nalismoa beste Estatukideen aurrean agertzea (25). Egun Europako Ba-tasunean nazionalismoaren izenean politika egin nahi dutenak eskuinbu-ruan kokatzen dira, direla Front National, Vlaams Block, Austriako Alderdi Liberala, Alianza Nationale edo berriki UKIP izenekoa (26)... Jakina, Esta-tuaren soinekoz apaintzeko bere nazionalismoa ezkutatzerik ez dutenek, zailtasunak izaten eta izango dituzte Europan onartuak izateko, ezen Euro-pak nazionalismoaz nahiko izan zuen, eta ez du, ene aburuz, nazionalis-moaz gehiegi eta gehiago entzun nahi.
Europako integratze prozesuan, bai Estatudun bai Estatugabeko nazio-nalismoak, jarrera nazionalistak oro har, oinarri gisa hiritarra hartzera behar-turik daude onargarriak izan daitezen; ethnosen sustraitutako XIX.
men-deko nazionalismoak dagoeneko ez baitu lekurik, bai, ordea, demosean oinarritutakoak, eta jakina, Estatuak eman dezake demosa, eta ez nazioak. Dena dela, II gerrate mundialaz geroztik, noizdanik komunikazioak distan-tzien mugak irauli baititu, nazio zein herrietan jarritako mugak lausotu egin dira. Nazio zein herrietan sustatutako diskurtsoek iraganaren antz gero eta handiagoa dute.
Dirudienez, duela zenbait milioi urte, gizakia Afrikatik sorturik planeta osora barreiatu zen. Bizitzeko suertatu zaizkigun garai hauetan, non infor-mazioak berehala lotzen gaituen milaka kilometro aparte bizi garenok, ematen du ezen mundua eta beronekin gizakia, berriro bere osotasunera bueltatzera emana dela, herri, nazio, estatu eta kontinenteen gaindi. Ikus-mira holistikoa, ezinbestez gero eta indartsuagoa bilakatzen ari dena, uz-tartzeko beharrean gaude Munduaren alde honetan, Europako alde honetan ere, Mundua eta Europa gureganatzeko. Europaren osatze prozesurako, bistan denez, nazioa eta herria ez dira izan erabilitako moldeak. Estatuen ordez herrien edo nazioen edo regioneen Europa proposatzea zilegi da, baina holakorik proposatzen dutenek apenas dute oihartzunik izaten euro-pear hiritarren artean —ikus besterik ez dago euroeuro-pear Parlamentarako hauteskundeetako emaitzak non europear herrien sustatzaileek 732 eser-lekutik dozena erdi baino ez baitute eskuratu, beraz, orotara ehuneko bat baino ez (27).
Bestetik, esan behar da alegiazko herrien Europak ez lukeela zerikusirik izanen azken aurreko berrogeita hamar urteetan ezagutu izan dugun
Euro-Iñigo Bullain
22
(25) Egun nazionalismoa erarik gordinean plazaratzeko kirolez balaitzen da, ikusi baino ez bestela zer girotxoa antolatzen den Eurokopa edo Olinpiaden karietara.
(26) Europear Parlamentan Nazio Europaren aldeko talde parlamentario bat aspaldidanik dago non Estatudun nazioen alderdi politiko diferent representari batzuk —hogei bat inguru— biltzen ohi den. (27) Bere konposiziorako hauteskundeak deituak izan zirenetik, alegia, 1979tik, direlako estaturik ga-beko alderdi nazionalistek Europear Parlamentan eserlekuen %1 baino ez ohi dute lortu. Oraingoan ere, eite horretako hautagaitz bakan batzuek soilik erdietsi dute representazioa: bi europarlamentari Scotish National Party eta Galeusca izeneko hautagaitzarentzat, eta bana Plaid Cymru eta Herrien Europa koalizio izenekoarentzat.
pako elkartze prozesuarekin. Estaturik gabeko herrien Europak ez du leku-rik egin Estatudun herri eta nazio batzuen Europa honetan. Estatudun herri eta nazioek ez diote beren estatutasunari uko eginen. Litekeenago da egun Estatu gabeko nazio zenbait estatudunak izatera heltzea, Estatuak Europan desagertzea baino. Litekeenago da ere Estatudun nazioak eta herriak desagertu baino lehen Estaturik gabeko nazio eta herriak desager-tzea, azken aurreko bi mendeetan Europan gertatu izan denez, non asko-zaz gehiago izan diren desagerturiko herri eta nazioak agerturiko estatuak baino. Hala ere, horrekin ez dut esan nahi, ene aburuz, Europan Estatu-nazioak eredu behar izan duenik, baina ezta estaturik gabeko Estatu-nazioak ere. Nahiago nuke Estatu europearra non eleanizdun euskaldunak europarrago bizi ahal gintezen nazionalkeriarik gabe.
Bestaldetik eta kizkuntzei zaienez, Regioetako Komitearen eraentza lin-guistikoari dagokionez, III-128 artikuluak IV-448 artikulura igortzen du I-31 ar-tikuluaren aipamenaren bitartez, non RK eta GEK baitira isilbidezko or-gano aholku-emaileak. Horrek esan nahi du, IV-448 artikuluaren zerrendan izan beharko litzatekeela hizkuntz jakin bat RKren tratuetan hizkuntz hori erabilgarria izan dadin (28). Hala ere, III-433. artikuluan aurreikusten da ezen Ministrarien Kontseiluak ahobatez araudi europearra hartuko duela, zeinen bidez Batasuneko instituzioen eraentza linguistikoa finkatuko baita. Honez gain Gobernuen arteko Konferentziak bigarren paragrafo gehitu dio IV-448 artikuluari, non xedatzen baita ezen tratatua beste hizkuntzetara itzul liteke, baldin eta estatukide baten konstituzio-ordenamenduaren arabera hizkuntz horrek edo horiek onarpen ofiziala balute Estatukidearen lurralde osoan edo zati batean. Estatukideak itzulpen kopia ziurtatua bidaliko du, Kontseiluaren artxiboetan gordetzeko.
Esan gabe doa zer garrantzia duen Europear Batasunaren hizkuntz ofi-ziala izateak. Ofizialtasunarik ezak mahaigaineratzen du oso etorkizun ne-ketsua alboraturiko hizkuntzentzat nahiz eta 21eko hizkuntz-sistema ezi-nezkoa izan. Baina oraino euskarak ez du Estatukide bakar baten aldetik babesik erdietsi, ez baitu Espainian ez eta are gutxiago Frantzian Estatu lerruneko hizkuntz statusik lortu. Zaila da beraz egoera eta geroa, ezen za-lantzazkoa da Estatukide batek beronen barneko egiturarako ofizialtasuna onartzen ez baldin badu, gainerako Estatukideek Europear Batasunaren egiturarako hizkuntz hori ofizialtasuna onartuko lioketela. Bestetik, regio hizkuntzetarako oraingoz EBn ezer ez da aurreikusi (29).
(28) Oraingoz, IV-448 artikuluaren hizkuntz zerrendan, gaeliko irlandarra ez ezik, orotara 21 hizkuntz daude.
(29) Ordea, Europear Regioetako Legebiltzarren Presidenteen Konferentziak —Milango Adierazpe-nean, 2004ko urriaren 26an onartuta— Konstituzio Tratatuaren garapenerako bere borondatea azaldu du regioetako hizkuntzen alde, hauek arreta berezia jaso dezaten, besteak beste, Europear Erkidegoak ukan ditzan bulegoetan.
4. Regioak eta Europear Parlamenta
Nahiz eta europear erkidegoen tratatu sortzaileek egitura instituziona-lean legebiltzarra aurreikusi zuten eta hura osatzeko tratatuek hautes-pro-zedura bakarra aurreikusi, mende erdi igaro eta gero, egun holakorik ez dago eta Estatukide bakoitzak arautzen du norberaren irizpideen arabera nola bete dagokion eurodiputatuen kopurua.
Europear Konstituzioak beronen artikulu III-330.1ean ezartzen du ezen Ministro Kontseiluko lege edo lege-marko baten bidez beharrezko neurriak hartuko direla Parlamentukideen hautaketa prozedura uniformearen arabera edo Estatukide guztien printzipio komunen arabera egin dadin. Alabaina, una-nimitatea beharko da izan Estatukideen artean lege hau indarrean sar dadin.
Oraingoz, Estatukideen artean anitz dira ezberdintasunak diren hautes-sistemei dagokienez. Proportzionaltasunak aurrea hartu badio ere sistema maioritarioari, hautes-barrutiei dagokienez alde handiak daude. Zenbaitetan, Espainian esate baterako, Estatu osoa da hautes-barruti bakarra. Beraz, europarlamentari guztiek Espainia osoa representatzen dute. Belgikan, aldiz, bi kolegio (frankophonoa eta neerlandophonoa) eta hiru hautes-barruti (Flandria, Walonia eta Brusela) daude. Hortaz, eurodiputatuek Flan-dria edo Waloniako representanteak direla uler daiteke. Resuma Batuan parlamentariak laurogei inguruko hautes-barruti ezberdinetan hautatzen dira, beraz, haiek ere galeztar, edo skotiar, iparirlandar edo Inglaterrako hautesleriaren representariak direla uler daiteke. Italian eta berriki Frantzian ere, europear hauteskundetarako, hurrenez hurren, 5 eta 8 hautes-regio di-seinatu dute, zeinek ez baitira egokitzen diren regione administratiboekin. Alemanian sistema mixto ezarria da non Estatu osorako zerrendaz gain Land bakoitza hautes-barrutia baita. Alta, Europear Parlamentan eurodipu-tatu zenbaitek regio baten representari izateko legitimitatea badute, hautes-barrutietan oinarriturik, eta beste batzuek, ordea, ez dute halakorik.
Oraino Parlamentak ez du regioen aldeko jarrerarik erakutsi. Aldiz, Parlamentak irizpen bat aurkeztu zuen 2002an regioen rolari buruz euro-pear eraikuntzan, zeini Regioetako Komiteak erantzun arranguratsu eman zion, ezen RK-ren arabera Parlamentaren konstituzio arazoetarako batzordea-ren lanak sentikortasun gutxi erakusten baitzion egitate regionalari (30).
5. Regioak eta Ministro Kontseilua
Maasttricheko Tratatuaz geroztik Ministro Kontseiluko ateak zabalik dau-de regioetako representarientzat ezen Europear Erkidau-degoaren 203 (ex146)
Iñigo Bullain
24
(30) Vid., CDR 237/2002, azaroaren 20-21eko irizpena regioen rolari buruz europear eraikuntzan eta izen bereko PE 313.402 lan dokumenta.
artikulu berriak onesten baitu Estatukideen Gobernu zentraleen represen-tariez gain beste Estatukideen instituzioen representariek ere Ministro Kon-tseiluko bileretan Estatukidearen representazioa ukan dezaten. Artikulu honen eraldaketa Belgikak aurkeztu zuen, Maastricheko Tratatuaren textua prestatzen zelarik, Nazioarteko Goibilerara, non Alemaniaren eta Aus-triaren laguntza jaso baitzuen, beraz, Estatukideen artean Hiru Estatukide Federal direnak. Geroztik, dozena bat urtetan, hainbat austriar eta alema-niar Länderren representariek nola belgiar regio eta erkidego kulturalenen zenbait Ministro Kontseiluko bileretan parte hartu arren, oso bakanetan hartu dute regioetako representariek Estatukidearen representazioa go-bernu zentralaren ordez. Gehienetan, ordea, lehen bezala, Estatukidearen representazioa gobernu zentralaren representariari dagokio baina delega-zioaren barruan regioetako representariak hartzen dute parte.
Hala ere, kontutan hartu beharrekoa da, Ministro Kontseilua den bezain-batean zenbait ezaugarri. Batetik, Estatukideetan dauden Ministro Kon-tseiluetatik aldenduz, Europear Batasunekoak ez du bere osaketan konpo-sizio finkorik. Ordea, gaiaren arabera, kideen nortasuna aldatzen da, esate baterako, hogei baino gehiago arlo ezberdineko Ministro Kontseilu izenda daitezke, direnak industria, energia, lurlangintza, arrantza, barneko, mer-katua, I+G, transportea, ekofin, arazo orokorrenak eta (31)... Nolakoa den arloa, hala aldatuko dira bilduko diren ardunadunen nortasunak. Beraz al-dakortasun hori dela eta, bai eta Ministro Kontseiluaren Instituzioa bera soilik bildurik dagoen ber —ehun bat aldiz urtean— kontinuitaterik ukan duela erran daitekenez, integrazio prozesuaren hasieratik beharrezkotzat ikusia zen organo baten laguntasuna, zeinek (honek bai) osatze homoge-neoa eta permanentea izan beharko lukeen. Horretarako Behin-betiko Re-presentarien Komitea (BEREKO) sortu zuten 50.harmarkadan.
Jakin behar da ezen Ministro Kontseiluetan formalki hartzen diren era-baki gehienak, Ministro Kontseilura berera ailegatzen direnerako hartuak direla BEREKO barnean. Beraz, horietaz Ministro Kontseiluan ez da hitzik ere egiten. Ministro Kontseiluetan soilik eztabaidatzen da ordurako akor-diorik ez dauden gaiz, hau, BEREKO barnean adostasun batera hel ezin izan diren arazoez. Horrexegatik MIKOren agendan A eta B izeneko pon-duek osatzen dute egunekoa. Afera gehienez Kontseiluak bere onespena ematen du inongo solasik gabe. Honen harira, kontutan hartu beharrekoa da ezen, batetik, 25 delegazio izanik, eguneko agenda osoaz, bakoitzari hamar minutu eman baliezaio azken delegazioak amai lezanean lau ordu baino gehiago joanak liratekeela. Beraz, solasa eta eztabaida
—ezinbes-(31) Kontseiluaren osaketari dagokionez bederatzi dira osaketak1999tik: Arazo orokorrak eta Kanpo harremanak; Arazo Ekonomiko eta finantzierrak; Juztizia eta barne arazoak; Enplegua, politika so-ziala, sanitatea eta kontsumitzaileak; Lehiakortasuna; Transportea, Telekomunikazioa eta energia; Lurlangintza eta arrantza; Ingurumena; Hezkuntza, Gazteria eta Kultura.
tean— beste nonbait egiteko dira, erran nahi baita, BEREKO eta Kon-tseiluaren beste komiteetan. Bestetik, jakin ere behar da, ezen ohikoa dela erabakiak formalki hartzeko solasik gabe aprobatuko diren ponduen ar-tean, edozein gairi loturiko aferak direla, adibidez, energia Kontseiluan hezkuntza edo kulturarekin zerikusia duten ponduak.
Beraz oso litekeena da ezen gobernu autonomo baten representazioa, zeina soilik zenbait Ministro Kontseiluetara joango litzatekeen hura, adibi-dez, Fiskalitate, Kultura eta Hezkuntzako izeneko Kontseiluetara, lizen dele-gazio horri, erraz gerta lekiokela, ezen agendako pondu gehienez erabakiak ordurako hartuak diratekeela edo/ eta, horren inguruko erabakiak hartuko diratekeela bestelako osaketa duen beste Kontseilu batean. Horrexegatik Ministro Kontseiluaz mintzatzen denean, horri loturik ulertu behar dira hain-bat lan-komite, Kontseiluarenak bereak, eta bereziki, konprenitu behar da ezen Behin-betiko Representarien Komiteak rol estrategikoa jokatzen due-la, bai Ministro Kontseiluaren egituran bai eta Batasunaren egitura insti-tuzionalean.
6. Regioak eta Europear Batzordea
Europear Batzordeak dituen funtzioak betetzeko ehunka komite dabiltza lanean bere barruan. Haietako batzuek goranzko garaian, alegia, europear erabakiak izateko prozesuan hartzen dute parte eta komite aholkulariak deritzote. Estatukideetako adituek osatzen dituzte Batzordeari laguntzeko. Bestalde, baita Batzordearen barneko egituran ere, Komitologia deritzoten sailean badaude beste komite batzuk, zeinek beheranzko garaian, alegia, jada hartuak diren europear erabakiak aplikatzeko eta garatzeko garaian laguntzen duten. Aldi berean, Ministro Kontseiluari laguntzen diote, nolabait, Batzordea kontrolpean ezartzen. Mota askotako komiteak dira, gehienak lan teknikoa eta espezializatua egiten dute. Guztira, Batzordeko komiteak ekunka dira eta geroan —datorren kapituluan— ikusi ahal izango dugunez, haie-tako batzuetan regioehaie-tako representariak ere parte hartzen dute Estatu-kideetako delegazio barruan.
II. Regioen rola estatukideen egituretan
Europear Batasunaren barneko egituraz gain, regioen partehartzeari buruzko azterketak, ezinbestean, kontutan behar ditu izan Estatukideen egitura konstituzionalak bai eta berauen ordenamendu juridikoa, ezen nor-beraren Estatukideetan prozedurak garatu baitira Estatuaren jarrera fin-katzeko europear eskumenei loturiko gaietan. Estatukideen artean alde nabarmenak agertu dira europear Batasunarekiko prozedurei
dagozkie-Iñigo Bullain
26
nez. Gobernuen funtzioak indartu dira, integrazioak ahuldu baititu parla-mentak. Hori dela eta, Europear Konstituzioak zenbait xedapenetan neurri berriak aurreikusten ditu parlamenten posizioa hobetzeko, alegia, Bata-suneko egitura erabakitzaileari lotzeko. Aitzitik, ezer ez da aurreikusten re-gioetako parlamentei zaienez, nahiz eta, orain arte Estatukideen legebil-tzarrak galtzaile suertatu izan badira, galtzaileetarik galtzaile regioetako parlamentak ditugu.
Europear integrazioarekin batera parlamenten eskumenen hustea etorri da exekutiboen mesedeetarako. Salbuespen gutxi batzuk izan ezik, Dani-markako Föelketing edo Londreseko House of Lords izan ezik, gainerako Parlamentak bazterturik geratu dira europear gaietan. Eta nola europear gaiak gero eta gehiago baitira, hala eragin zuzena dago Bruselan erabaki-tzen denaz eta jada parlamentetan erabakierabaki-tzen ez denaz. Lehenago Esta-tukide orok bakoitzari zaion parlamentan hartzen ohi zituen erabakiak, egun Europan beste Estatukideekin batera hartzen dira, Ministro Kontseiluan zein Europear Parlamentan.
Europear Batasunean Estatuak, beste Estatukideekin negoziatuko diren gaietarako, norberaren prozedura garatu du Estatuaren jarrera finkatzeko eta prozedura horietan gehienetan Parlamentek apenas dute zeresanik. Dena dela, kontutan hartzekoa da ezen Estatuaren jarrerak negoziatzeko jarrerak direla, nolabait, gero negoziazio prozesuan aldatuko direla. Beraz, ez luke pisu handirik izango parlamentaren partehartzeak zeina abiatzeko jarrera ezartzeari mugatuko litzaiokeen, ezen —ezinbestean— europear negoziazioan zehar hasierako jarrerak aldatuko baitira. Konbentzioak baz-terketa horren gainean jakitun izanik —konbentziokideen artean haietako kopuru esanguratsu batek, alegia, parlament nazionalen representazioan aritu direnak— xedapenak ezarri ditu bazterketa zentzatzeko, baina soilik parlamenta nazionalak deritzotenei zaienez (32).
Regioetako parlamentek ordea, bazterketa bikuna pairatzen dute, aldi berean parlamentak eta regioetako instituzioak direlako. Ondorioz, ikusi besterik ez dago zer ekoizpen legislatibo murritza sortzen ari den regioetako parlamentetatik. Adibidez, Gasteiz eta Iruñeko Parlamentek azken urteetan dozena erdi lege besterik ez dute sortzen urtero. Catalunyaren parlamenta-ren egoera, aldiz, hobea da ezen hor parlamentak eta parlamentariek beste-lako gaitasuna eta tankera erakusten ohi dute. Haatik, Gasteizko parlamen-tak urte luzez Europari urte osoan goiz bat besterik ez dio eskaini, nahiz eta, diogunez, Europaren eragina parlamentaren gainean itzela izan (33).
(32) Vid., Parlament nazionalen zereginari buruzko Protokoloa europear konstituziorako Tratatuari atxi-kitutako 1. Protokoloa da. Vid. ere Subsidiaritate eta Proportzionaltasun Printzipioen aplikazioari bu-ruzko Protokoloa, batik bat 7., 8. eta 9. artikuluak.
(33) Vid., esatebaterako laurogeigarren hamarkadan Gasteizko legebiltzarraren kanpo afereetarako batzordeko transkripzio parlamentariak.
Kapitulu honetan aztertuko dugu Estatukideen regioen partehartzea europear gaietan. Azterketa hiru multzoetan egingo dugu. Batean bilduko ditugu Estatukideen artean diren hiru estatu Federal: Alemania, Austria eta Belgika. Bigarrenean ikusiko dugu italiar, Espainiar eta Resuma Ba-tuaren, Portugal eta Finlandiar regio autonomoen rola; eta amaitzeko, era labur batean, Frantzia eta gainerako estatukideena.
1. Estatu Federalak
1.1. ALEMANIARLÄNDERRAK
Oso ezaguna ez bada ere, Länderren eragina europear egituretan aspal-dikoa da. Hainen eraginak zer ikusi handia du Länderrek duten posizioare-kin Alemaniako kudeaketan, batik bat Senatuaren bitartez onartzen zaien boterearekin. Bonneko Grundgesetz, alegia, Alemaniako Konstituzioaren arabera, Nazioarteko Tratatuen berrespenek Bundesrat-aren baiezkoa be-harko dute. Hori dela eta, Länderrek, zeinen gobernuek Senatuaren osake-tarako delegatuak bidaltzen baitituzte —hiru representari dute gutxien po-pulatutako Länderrek eta sei gehien populatuenek— baliatu dira europear tratatuen berrespenez gobernu federalari zenbait aldaketa galdegiteko europear aferetan, horrekin Länderren eskumen galera, europear integra-zioaren ondorioz nolabait ameiloratzeko. Adibidez, Maastricheko Trata-tuaren berrespenak Bundesrat-aren 2/3 maioria eskatzen zuelako, Länderrek onespenaren ordainean Gobernu federalari eskatu eta lortu ere zuten hain-bat aldaketa Konstituzioan egitea. Honez gero, Alemaniako Länderrei onartu zaie —konstituzio lerruneko zenbait xedapenetan— informazio, par-te hartzeko eta representazio eskubideak europear gaietan (34).
Informazio jasotzeko eskubideaz, Gobernu federalaren obligazio kons-tituzionala da —BVGaren art. 23.7.aren arabera— Bundesrata, alegia, Se-natua jakinaren gainean jartzea Europear Batasuneko proposizio oroz, zeinak Länderrei interesa dakizkiekeen. Zehatzago, horrek esan nahi du Bundes-gobernua albait azkarren informatzera beharturik dagoela Europear Ba-tzordearen dokument ofizial oroz eta dokument eta ahozkoez, hurrengo instituzioenez: Europear Kontseilua; Ministro Kontseilua; ministroen ar-teko bilera informalak; Kontseiluaren komiteak; Behin-betiko Represen-tarien Komitea (BEREKO); Behin-betiko Representazioa (BERE); Bundes-gobernuaren Jarrerei buruzko dokumentak. Beraz, ez da dudarik egun Länderren europear gaietan informaziorako eskubideak hedapen oso han-dia hartu duela.
Iñigo Bullain
28
(34) Art. 23 B-VG eta honen harira Gesetz über die Zusammenarbeit von Bund und Ländern in An-gelegenheiten der Europäischen Union, BGBl. I, 313, 1993 martxoaren 12koa. Vid. ere Bund-Länder Akordioaren ondorioz: Bundesanzeiger 226 zk., 93-12-2koa, 10425 orr. eta 123 zk., 98-7-8koa, 9433 orr.
Halaber, Länderrek eskuratu ere dituzte alemaniar jarrera finkatzeko parte hartzeko eskubideak. Noiz eta europear projektuek eraginik ukan le-zaten Länderren eskumen legislatibo exclusivoetan, i.e., formakuntza, cul-tura, hedabideak edo polizia gaietan, bai eta Länderren prozedura adminis-trativoan edo bere instituzioetan, orduan Bundesraten bitartez, gobernu federala adostasun batera heltzera beharturik dago (35). Gainerako supo-samenduetan, bai eta Länderren eskumen legislatiboetarako gobernu fe-deralak erraz alden liteke Bundesraten jarreratik. Europear gaietarako Länderren parte hartzeak du oinarri eta habe Europa-Aussuss izeneko Senatuaren europear arazoetarako koordinazio batzordean, bai eta Euro-pakammer, deiturikoan zeinak Senatua ordezka baitlezake Europari bu-ruzko erabakiak hartzekotan (36).
Horiez gain, Länderrek badute ere Konstituzioan ezarritako representa-zio eskubidea. Bundesratek eskumen federal gai orotarako bi representari izendatzen ditu eskudun departament federalean integra daitezen bai eta EBko Ministro Kontseilu eta Batzordeko komiteetan parte har dezaten. Berrogeita hamar urtez Länderrek ukan ohi dute representari bat Alema-niako Behin-betiko representarien komitean «Länderbeobachter», alegia, Länderren behatzaile izenekoa. Orobat 203 artikulu berriaz geroztik Län-derreko lerrun ministerialeko representariek gobernu federalaren repre-sentariekin batera alemaniar delegazioa gidatzen dute Ministro Kontsei-luko hainbat bilera Länderren eskumen legislativo exclusivozko arazoei dagozkienetan, i.e., universitate eta formakuntza profesionala; informa-ziorako eskubidea; babes zivila eta lokaleko hautes-zuzenbide. Halaber, parte hartzen dute honako gaiez Ministro Kontseilutan: ikerkuntza; cultura; formazioa; barne arazoak eta justizia.
Dena dela, gogoan izan dezagun ezen gobernu federala, organu exeku-tivo zentrala den heinean, Alemaniaren ohiko representaria dela Europear Batasunean, eta horretarako behar duen eskumen oro du kontsultarako, borondate politikoa osatzeko eta erabakiak hartzeko, hanbat legislazio gaietan nola exekuziozkoetan. Ondorioz, Alemanian ere Parlamentak eta Länderrek botere galera nabarmena pairatzen dute.
Länderren parte hartzea nagusiki Senatuaren bitartez gauzatzen bada ere, aipatu behar da, 1991 urtetik, Bavieraren ekimenaren ondorioz eratu zela «europear gaietarako ministro regionaleen Konferentzia», zeinak Alemaniako federazioan kooperazio administratiboari jarraipen eman dion.
(35) Konstituzioaren arabera —art. 23.5— gobernu federalak Senatuaren jarrera «massgeblich zu berücksichtigen» eran hartu behar du.
(36) Vid., GÖTZ, Volkmar, «La partecipazione dei Länder tedeschi alle procedure decisionali dell’ Unione Europea», 57-69 orr., in Unione Europea e autonomia regionali. Prospettive per una
2004ko abenduan ez du arrakastarik izan alde biko batzorde parlamen-tarioan alemaniar federalismoa aldatzeko landutako proposamenak zeinak federalismo kooperativoa federalismo konpetitivo bihurtu nahi zuen (37).
1.2. AUSTRIARLÄNDERRAK
Nahiz eta Austriar Länderrei informaziorako eskubideak zein europear gaietan jarrerak hartzeko eskubidea onartzen zaizkien Senatuaren bitartez, eta nola Bundesrat-aren posizioa sistema federalean Nationalrat-arekiko er-katuz biziki ahula baita, Länderrek apenas dute Senatuaren bide hori erabil-tzen. Ez da Austrian ere oraingoz aurrekaririk izan Länderren parte hartzeari dagokionez europear Ministro Kontseiluan, ez baldin bada austriar delega-zioaren kide diren bezainbatean. Ez da araubiderik ere adostu Länderren re-presentazioa eta gobernu eta legislativo federalaren artekoari zaionez.
Austriaren europear Batasunera sartzearekin batera, zenbait eraldaketa egin zitzaion austriar konstituzioari, nolabait Länderren eskuduntzen gale-rak —europeargintza zela eta— orekatzeko (38). Konstituzioaren art. 23an Länderrei onartzen zaizkie informaziorako eskubideak, zeintzuk hedatzen baitira Länderren atribuzio legegile eta administratiboetan eragin ditzake-ten europear ekimen orotara.
Orobat onartzen zaizkie parte hartzeko eskubideak europear gaietan Länderren eskumen legegileei zaienez. Alabaina, Bundek Länderren jarrera bateratutik deslot lezake aginduzko kanpo eta integrazio zioengatik (39) eta hauek zeintzuk izan daitezkeen ez dago jakiterik (40). Dena dela, Behin-Betiko Representarien Komitearen (BEREKO) asteko bileraren aurretik, bai eta Ministro Kontseiluko bilerak baino lehen, Länderren eta ministeritza federa-len arteko koordinamendua egiten da. Horretarako Länderren representariak batu egingo dira Ministeritza federaletan ekimenaren arduradunekin, aus-triar jarrera koordinatzeko arta dutenekin, batik-bat Kanpo Aferetarako eta Kanzerlei Federalaren arduradunekin. Länderren aldetiko koordinaziogunea ez da Senatua, baina Länderren artean eratutako organo bat (41).
Länderren Representazio eskubideei zaienez, batzuk dira eratutako bi-deak. Haietako bat Kanpo Afereetarako Ministeritzan gauzatzen da beste
Iñigo Bullain
30
(37) Proposamenaren arabera Bundesrat-en baiezko ahalmena legislazio federalean murrizteko zen eta beste aldetik Wettbewersföderalismus —federalismo leihakorrari— hasiera eman nahi zion. Vid., 2004-12-18 El País eta Berria.
(38) Austrian «konpensatorischen Participation»-ari buruz mintzatzen da. (39) Alemanieraz «zwingende ausser- und integrationspolitische Grunde».
(40) Vid., PERNHALLER, Peter, «Il ruolo delle regioni nel processo decisionale comunitario: l’espe-rienza austriaca», 33-55 orr. in Unione Europea e autonomia regionali, supra opus citatis.
(41) Verbindungsstelle der Bundesländer, egun Nieder-Austria, Austria-Beherako administrazioaren barnean.
instituzioetako representariekin batera, eta beste bat garatzen ohi da Kantzelaritza federaleran baitan (42). Horrez gain, Länderrei onartu zaie representariak Bruselako BEREKOra bidaltzeko eskubidea, baita Kon-tseiluko lantaldeetara ere. Länderrek ere badute europear Batzordeko ko-miteetan representaziorik —deritzoten Komitologian— non Estatukideen representariek erkidegoaren normativazko transposizio eta betearazteko funtzioetan parte hartzen duten. Länderren representariek izaten ohi dute bere lekua austriar delegazioaren barnean bai eta Administrazio federala-ren koordinazio komiteetan.
Austriar federalismoa alemaniarra baina ahulagoa bada ere —horretan zerikusia handia badu Wienaren nagusitasun nabarmenak beste Län-derrekiko—, bietan dago present multi-level federalismoa, eta horrexega-tik europear batasunarekiko hautematen da itsumen federala deiturikoa,
Bundesstaatsblindheit, alegia.
1.3. BELGIARKULTURERKIDEGO ETAREGIONEAK
Belgika estatu unitariotzat sartu zen Europear Erkideko Ekonomikoan eta 1970-93 urte bitartean bilakatu zen Estatu federal. Hiru regione ez ezik, beste hiru komunitate kultural ere badaude. Horiek guztioriek dituzten esku-bideak europear gaietarekiko ez dira Senatuaren bitartez gauzatzen —ale-maniar Länderren antzera— ez eta euren artean garatutako antolamendu instituzionalen bidez —austriar Länderren moduan—. Belgikan federa-zioaren eta beste aldetik regio eta komunitateen representarien artean ga-ratutako sistemari consociacionismo instituzionala deritzogu. Ikusi ahal izango dugunez, anitz dira Estatuaren maila ezberdineko representariak biltzen dituzten administrazioaren erakundeak multiraletako kontzertazio sistema administratiboren bidez (43).
Hala, Belgikako Konstituzioan —art. 168an— ezarririk dagoenez, Regio eta Komunitateen ganbarak ere informaturik behar dira izan zein ere euro-pear Tratatu eta berauen reformez bai eta handik eratorritako projektuz, ale-gia, arau eta zuzenarauez (44).
Europear Gaiei zaienez, Komunitate eta Regiei onartu zaie eskubide zabala Belgikako jarrera eratzean parte hartzeko. 1994ko Akordioaren arabera (45),
(42) Hurrenez hurren hauxek dira: Rat für Fragen der österreischishen Integrations- und Aussen-politik, eta europear integraziorako Kantzelaritza Federaleko lantaldea.
(43) Vid., LEROY, Michel, «Federalismo e relazioni internazionali. Le Comunitá e le Regioni belghe e l’Unione europea», 71-90 orr., in L’Unione europea e autonomia regionali, op. cit.
(44) Vid., art. 92 quater lege berezia 80-8-8koa eta honen modifikazioa 93-5-5 lege bereziaz Komu-nitateen eta Regioneen nazioarteko harremanez.
(45) Estatu Federalaren, Komunitateen eta Regioneen arteko martxoaren 8ko Akordioa Europear Batasunaren Ministroen Kontseikuetan Belgikako representazioari buruzkoa.
