DOCUMENTOS
Hs. Escur. h.III. 3
(rr. 99r-ll0r)
["ENXEHPLOS que PERTENESCEN AL v1nInAn1o"J*
(I)
Ef. 99rJ ACX/ICIHIFNCEFLGJEWIDIEUFMDGNDELIADKNELRPEYBOIDIÉPÜR
ÉÜEPHÜTGGIFDVÏWAPBJHHVCIAPÜRNÜJÏSÏNÜFHIÜIÏIPAÜESANIÜPER
BITIRNNOGJEAIJIA NIWBPE PASQHSIO. LASYIDDIZEEILLIBIDIZEILB PADRE SANIÉ SEHWTOYREISAEILANTE.En 1a Uida de ios Padres Santos se dize que era un Padre Santo que auia
nonbre Pasmisio que beuiera muchos annos en ei yermo faziendo muy fuerte vida
en penitencia por amor de Jehau [aio] Christo. Et era omne de buenas condicio
nes & de grand penfesion. Et algunas vegadas fabïaua con Dios. Et vn dia. es
tando en su oracion, rrogaua a Dios que le amostrase quien auie de sersu egual
en Parayso despues desta vida. Et aparescioï vn angeï, & dixoiz "Sepas que tu
egual en Parayso seda vn jugïar que mora en la cibdat donde tu fueste (natura!)
& a nonbre Synphoriano". Et el santo omne. quando esto oyo, fue mucho maraui
11ado G muy espantado de 1a rrespuesta que oyera del angeï. Enpcno, fuez pana
aqueïïa cibdat & pnegunto fasta quel dixieron a do 1o podria auer G vidoï E fa
blo con el. Et rrogoï muy afyncada mente queï dixiese de su vida & de los bie
nes que auie fecho en este mundo. Et ei Jugïar le rrespondio muy omildosanmnte:
"Sepades, amigo. que yo fuey G so omne muy pecador. en manena que [yo] fuey ma
yor cadillo [sic] de vna pieca de ladrones & maïos omnes con los quaïes yo fiz
muchos maïes en aquel tienpo que andid en aquel mal oficio. Et despues rrece1an
do 1a muerte. panty Ef. 99vJ me donde agora depáendy este menesterdestacitoïa
por que bivo". Et estonce el Padre Santo fue mas afyncado a ie demandarsyauie
fecho algunt bien en todos aqueïlos tienpos. & dixol el Juglar que non se acor
Inc¿p¿t, v (I985)
daua que bien fiziese salvo vna uegada. andando en aquei mal menester. acaescio
que fue tomada vna muger uáugen & semejome sienua de Dios. 5 oue duelo de e11a.
Et aquellos mis conpanneros querianla escarnescer 5 fazerïe mal. Yo non lesqu¿s
consentir quel fiziesen aquel mal, & pelee con elios. & anpareïa deiïos. Et to
mela & l1eue1a de noche fasta su ïugar 8 syn ninguna uiïïania. Et otna uegada
acaescio que falïe vna muger que andaua pendida por aquelïos montes & yo, cunno
ia vy, fueme pana e11a & demandel que muger era. o que andaua buscando. Et eiïa
dixome: "Ay sennor, non me demandedes nada de mi fazienda que so cuytada, mas
iieuame por tu sierua que non se donde me ando por estos montes que non he comi
do tantos dias a oy. Ando fuyendo por rrazon de vn marido que me pnendieron por
debdas que deuemos & danle muy maias pnisiones. & eso mismo quieren fazer a mi
a mis fijos sy nos fa11asen. Et ellos son fuydos non se donde nin do non". Yo,
quando esto oy. oue dolor della 8 11eue1a a mi cueua que non le fize enojo nin
guno. & di1 de comer de aquello que pana mi tenia 8 conte trezientos sueïdos de
pïata con que quitase a su marido & ieueia [sic] a su sa- tf. l00rJ ïuoporamor
de Dios G syn ma] ninguno. Et con aquel auer quito a su marido de Ia pn¿sion &
buscaron sus fijos despues & visquieron grand tienpo con el ayuda que iesyo fiz
de Dios en ayuso". Dixo ei Padre Santo: "Uendadera mientre. henmano, yo mal pe
cado non fiz tanto bien. Et ssepas, amigo. que por estos dos bienes quetu fezis
te que son obras de piedat te a Dios rrescebido en ia su gracia & en la su men
sed que quier pendonar ios tus pecados & te fecho ta¿cJ eguaï a ios Santos. Mas
enpeno. henmano. conuiene pana guardar esto que tas] ganado et pana cobrareï ga
Iardon que Dios te a prometido. que io non pierdas. deues dexar esa carrera dei
mundo & fazer penitencia. & sigue la carrera de Dios G aueras vida pendurabïe
por sienpre". Et. quando esto oyo el Jugiar. echo la citola en [tierra] G desan
paro ei mundo. 8 fuez pana ei yenmo Ca do estaua e1 hannitannol 8 confesose muy
bien & fizo su penitencia fasta que acabo su penitencia en buena vida. G fuese
pana el Parayso de manana que quando fino que lo vio aquel Padre Santo que lle
uauan su anima ios angeles & 1a pusieron consigo entre los coros. Et. pues. tan
to bien gano ei juglar por ser piddoso quei torno Dios a penitencia por que ouo
e1 rreyno de Dios. Et esforcemos cada vno de nos de fazer obras de misericordia
& de piedat que por pecadores que seamos ganarnos a gracia de Dios que es paova
do por ei [te (sic) ïadron &J Juglar que se saïuo por penitencia segunddichoes.
por que la lymosna non se pierde. maguer este omne en pecado. que sy qu¿er ¡pag
. vecha cf. 1oovJ a tres cosas. La pn¿mera Non faz mengua de aiii donde 1o da qte
ante Ie apaouecha. La segunda faz1e venir a penitencia. La tencerafazleque non
aya tanta pena. Onde escn¿pto es que asy mata 1a lymosna a1 pecado cannoel agua
a1 fuego.
TRACINI) DE COGD GNUERTIO EL EETMITANJVO QUE AUIA BIM/BEE PASMÏISIO A IA MBER QUEAUIAPDVBPETAIBILGFAILAREÉESÏDSCRÏPÏOENLAVIDADÉLOS PADRES SANKS.
Leemos. otnosy. en Vitas Patrum que era vna muger muy pecadora de su cueg
po. Et seyendo muy fenmosa, andauan muchos omnes en pos e11a que perdieron 1o
suyo & se matauan sobre e11a, c111. a su puerta. Et esta muger auie nonbre Tar
siz. Et vn santo omne que beuia cerca de aque11a vilïa, en vn yenno. oyo dez1r
comno se pvadia tanta gente por aqugna mala muger la penso como 1a podrie conuu
tir. en manana que. quando sopo que non entraríen las yentes asy con e11a. uis
tiose en pannos segïares muy bien G fuese pana aïïa & commo omne sueïtoque que
ria fazer otro maï con e11a conmo qu¿er que non era esa 1a [su] entencion. Et
asy cmnmo 11ego, demostroï que traya asaz de argento pana que querie fazer mal
con ella. Et eïla uyoï omne apuesto & semejoï omne de pnestar & plogol con e1,
en manana quel díxo e1 thermitannoaz "Sy tu quieres aïgo de m1 conuíene que ca
tes ïugar muy sertero que non nos uea ninguno nin nos oya". D1xo e11a "A osadas
[que yo uos dare taï 1ogarJ". En maneaa que 1o vino a meter en vna sucamara que
tenia muy encorynada G de grandes entradas por tierra. Díxo eïz "¿As 0 tienes
tf. l0!rJ ïugar mas encob1erto?". Dixo e11a: "Alïy esta otra camara üvayamosnos
pana a11a". Et asy cammo entraron. dixo e11a: "0u¿ca. sy auedes uenguenca. evad
aqui esta camara que non nos oyra hin nos uera otro synon Dios“. Et dixo e1:
"Aqui vernos a Dios". Dixo e11a: TA la fe non nos podremos nos tanto absconder
que Dios bien nos oyra G nos vera". Díxo e1: "¿G tu sabes eso & quecosa esD1os?"
Dixo eïlaz "Se yo que Dios es poderoso & tien aparejado mucho‘b1en pana 1os bue
nos 8 mucho mal pana los maïos G todos estamos so e1 su poderío". Et dixo e1:
"0 tu mesquina. conosces G sabes eso. pues, por que tu. mesqu¿na. fazes tantos
pecados G as fecho morir tantos omnes que son peadidos en Ynfierno. Que sepas
que non tan soïa mente auras a dar cuenta de ïos tus pecados maïos que feziste
L dexíste, mas avn te seran demandadas todas las animas que por tu rrazon se
perdieron". Et dixo e11a: "Ay sennor, ¿qu¿en sodes vos que estascosas dezides?"
Incipit, V (1985)
Dixo el: "Sepas que so tai hermitanno que esto en el monte faziendo penitencia G
e nonbre Pasmisio. Et amonestote de la paate de Dios que te partas de esta carrg
ra en que andas". Et e11a asy cunno oyo estas palabras cayo a sus pies llorando
de sus ojos muy fuerte mientre. Et dixol con grandes sospiros: "Ay sennor.¿Gque
sera de mi. mesquina pecadora? Conosco uendadera mientre que erre G digo ende mi
culpa. G bien se que la penitencia es pana estnoyr los pecados et ganarla gracia
G pendon de Dios et Ia su misericordia uaierme tf. l0lvJ puede. Et rruegote que
rruegues tu muy especia Ea¿cJ mente Ca Dios] por mi que bien se que te oyra G me
pendonara por su piedat G por ei su rruego". Et el Padre Santo diziendoi muchas
cosas de Dios. dixoi eïïaz "Rruegote. padne sennor, que me des espacio de tres
oras G luego yo quiero fazer todo io que tu mandares por que yo pueda fazer aigu
na penitencia por que gane gracia de Dios que me peadone". Et entonces partiose
deïia. Et Iuego tomo e11a quanto algo tenia en rropa G en Joyas G en dineros ue
auie ilegado en aquel mai menester G fizolo todo poner en vn lugar en mediodela
cibdat do se fazie el mencado. G puso fuego en derredor deziendo a grandes bozes
"Venid todos aqueïios que comigo pecastes G ved commo se consume aquelïo que con
vusco mai gane. Lo mai ganado conuiene que sea mai espendido". De ias quaies co
sas fazian cuenta que uaiian todas las joyas G 1o que se y quemara de qu¿nientas
libras de auer. Et despues fuese Taharsiz pana do estaua el Padre Santo G fabio
con ei en penitencia ïiorando muy fuerte mientre de sus ojos. Et ei Padre Santo
diol su penitencia G ieuoia Cain] a un monasterio de duennas uingenes. G f1Z0Ïe
aiii cerca dellas vna celia caia] muy pequenna en guisa de carceï. G alli ence
rroïa G dexoïe vna fyniestra muy pequcnnñ por do ie metiesen la vianda G mando,
so pena de obedencia, que non ie diesen synon pan G agua por peso G por medida
fasta tres annos que ei rrecudiese aiii. Et preguntoï e11a: "¿Sennor.queoracion
fare?" Dixo el: "Tu Cnon] eres digna de alabar nin de rrogar a Dios nin de 1o ca
tar nin aicar ios tus ojos a1 cielo. Et por que Ef. l02r3 los tus ojos G la tu
boca G ias tus manos et todo el tu cuerpo todo fue muy suzio. mas fynca los yno
Jos contna oriente et dy: Donem qui pïasmatime miserere mey. Et esta es la Cora
cion] que as de fazer quantas uegadas quisieres". Et aiii fynco ella en aquella
penitencia tres annos. de manana que Io que ella demando Ca Dios) deiante los o
Jos lo vido. Et a cabo de tres annos acordose delia el Padre Santo G fuese a do
estaua Antonio. otno Padre Santo thenmitannol. por saber dei sii auia Dios rreug
1ado en canno era pendonada el anima de aqueila muger. G luego Antonio rrogo a
sus monges que rrogasen a Dios que demostrase a aiguno delios aqueïla cosa por
que era venido Pazmizio. & e11os fizieron su oracion a Dios. asy que fue reueia
do a uno deilos. que dezian Pauio. que dixo que viera en el cielo vn Iecho muy
noble cubierto de muy nobles pannos, 11eno de rrosas & de f1ores.cercadode pie
dras pneciosas E guardauanïo tres u¿ngenes. & cuydo en su coracon aquei lecho
que era pana su padre. Et aqueï santo omne Antonio, el estando en aquel cuydado.
oyo vna boz dei cieïo queï dixo vn angeï en que dixo: "Non es pana Antonio nin
cpaaan su padre tPasmisioJ. mas es pana Tarsiz aqueïla que faz Ia penitencia en
la carcel". Et asy Io dixo ïuego esta uision Pauïo a Pasmisio G atodos. Etaquel
Padre Santo partiose de aiii 8 fuese pana do estaua Tarsiz 8, asy cunmo Ilego.
encomencola de confortar 8 dixoï que 1a queria sacar de aiii. G eïïa rrogol por
amor de Dios que 1a dexase estar a11i. Et e1 quebrantoïe la pared pordosaliese
diziendo: "Sal. sal aca. fija. que sepas que Dios te a pendonado todos tus peca
dos. Mas rruegote que me digas que feziste en este tienpo que aqui fynqueste".
Dixo e11a dixo (sic): Ef. l02vJ "Pues que a Dios p1aze 5 a ti que me saques de
aqui. dezirteio quiero G plazeme. Sepas, padre sennor, que despues que me aqui
cerraste. luego encomence a pensar en todos ios mis pecados que yo fiziera del
dia que me acorde fasta en 1a ora que me aqui metiste; de cada pecado que me a
cordaua tornaua en mi coracon muy grand pesar & auia grand contnicion G fazia
deïïos un manto con que me cubria. Et despues fazia del cama en que me adurmia.
Pensando en eiïos nunca quede Ilorando de noche nin de dia“. Dixo elPadreSanto:
"Agora non es de marauiïïar de Dios te pendonar & te querer pana si.quenon tan
sola mientre te a Dios pendonado por 1a penitencia. mas por Ia buena conciencia
G por 1a buena contnicion que con ty ouo & dolor 6 ouiste de tus pecados te a
Dios misericordia". Et las duennas del monasterio. quando sopieron Iagraeúaque
le Dios le auia fecho. rrogaron ai Padre Santo que la quisiese aiii dexar con g
¡las a algunt tienpo pana le fazer alguna consolacion. & plogoi a1 Padre Santo
& a e11a en manana que fynco alia con eïias. Et a cabo de tres semanasacabosus
dias que fyno & fuese pana el Parayso. Et muchos vieron Ia su anima encommoyua
con los angeles a Parayso. Onde nobïe cosa es 1a penitencia que "05 Qanñ gracia
& pendon de Dios pana nos dar vida de gïoria por sienpre. Et el contaario Edes
toJ acaescio a vn cauaïleno que se non quiso confesar nin fazer penitencia.
1nc¿p¿t, V (1985)
DDCENPID DE (INK) SE PERDIO VN CRUALLEIW POR DESPRECIAR LA PENITENCIA.
En el Libro de los Enxenplos que fízieron los Padres Santos se cuenta que
era vn cauallero muy sabidor E sabio en las cosas del mun-tf. l03rJ do & sabia
bien seauir al rrey de la tierra 5 pïazerïe a todas ïas cosas dei & de11as & a
todas las gentes con que auia a fazer vida. mas muy negïigente en senuicio de
Dios y en pnouecho de su anima que la non queria oyr, et era lleno de muchos pg
cados. Et aquel rrey su sennor mucho amigo de Dios 5 queria muy grandbienaqueï
caualleno era muy [su aJ11egado 8 mucho su pniuado. Et aïgunas uegadasaqueï rrey
le amonestaua 8 le dezia que se tquitasen 8 se partiese de aquelia carrera que
tenia & se confesasse & fiziese penitencia ante queï viniese 1a muerte que non
sabia en canno le uennie. commo le acaescio despues que muy a desora ie vino la
muerte segunt que oyredes. Et este mesqu¿no caualïero acaescio que. ei estando
vn dia en su uana gïoria. 1e dio vn do1or atan a desora que cayo amortecido en
tierra. Et quando 1e fue dicho al rrey. veno (¿ica Iuego a e1 a 1o uer.Et dixo1:
"|Ea!. fuïano. non uos he yo dicho que bueno seria de uos confesar". Et ei caua
llero estaua ya mas espaciado. Et dixolz “Non que ya mejor me va E confnsanme
cras o otro dia". Et el rrey aquexandole que se confesase. Et fizo veniryïuego
e1 cïerigo. Et dixo el ccaua11eno3: "Sabed. sennor. que me non confesare fasta
que me ïeuante de aqui. que non diran que agora con miedo de 1a muerte me confg
se". Et e1 rrey partiose dende. & a poca de ora ydos todos aquexol mas fuerte ¿
quel dolor. Et ei rrey amaualo & torno a e1 5 doïiose mucho de su anima. Et amo
nestol otra uez que se confesase & ya non podia fabïar. Et a cabo de pequenno
ctienpol el mesqu¿no comenco a dar grandes bozes & dixo contna el rrey:“¿Queme
queredes o a que tf. 103vJ sodes venido que ya non me podedes tener pnouecho?
Que vn poco ante que uos aqui lïegasedes fue dada sentencia sobre mi que vinie
ron aqui dos mancebos muy apuestos G muy nobïe mente vestidos G pararonse aqui
cerca de mi. Et asentaronse e1 vno a pies & e1 otao a cabeca. Et pusieronme en
1a mano vn ïibro pequenno que ïeyese 6 1ey & falïe en el ios bienes ue auia fe
cho que eran muy pocos 8 pequennos. Et despues que los ley. tomaron (malo) Enon
me dixieron nada. Et luego a desora fue venida vna grande conpanna de diabïos
muy espantables de ver G tantoseranqug toda 1a casa era 11ena deïlos. & vino
vno que era cunno mayor delïos. Et amostnome vn libro muy grande S feoaudegrand
espanto G abrioïo & fizomeïo leer. Et falïe en e1 escniptas todas quantas cosas
fize G dixe en que peque l a vn todos los maïes en que cuyde & pense. Gvenieron
aquellos dos mancebos et dixieron contra [los diablos que) ellos que eran ange
les de Dios. Et [rrespondieron los diablos]: "Uos otros. ¿que buscades & que fa
zedes aqui estar o que esperades?, que aqueste mesqu¿no de omne biensabedesque
nueatro es". Dixieron ellos: "Uendat es. Tomalde 5 leualde [ALC] convusco. & en
tanto fueronse [los angeles] & leuantaronse luego dos de aquellosmalossp¿n¿tus
que uinien anmados & firieronme. El vno se poso a la cabeca & el otro alos pies
& abrieronme el coracon con grandes penas que me an arrincado el anima de su lu
gar. & amostraronme el Ynfierno que esta boca abierto pana me rrescebir". Etasy
commo esto ouo dicho el mesquino ya estaua desespe-tf. loarJrado aasymurio lue
go syn confesion, faziendo muy fuertes cosas que semejaua que cuerpo lv anima
todo le querien leuar Ca¿cJ. Et asy acabo mal que le leuaron E¿¿cJ aquellos dia
blos consigo arder en fondon de los ynfiernos. Et diz Sant Gregorio que esta ui
sion vio el en su ticnpo & non fue mostrada por el mas por nos Eporlque estemos
sienpre confesados 8 en penitencia & non la propongamos nin digamos cras o otno
dia o adelante a la Pascua que viene cenca G synon a la otna. Et cierto mal pe
cado muchos son aquellos que se pierden esperando a se confesar a la muerte &
van desanparados. que vienen de muchas manenas las muertes & muy arrebatosa. &
tajales la uida aquella muerte que van syn confesíon et non an tienpo de auen
contnicion & vanse pana el Ynfierno con los desesperados. Et quebrantad.tomnes],
las fazes de la uenguenca que a todos trae a enbargo. ca todos somos pecadores.
DE CIIHO SE PERDIO VN) [OTRO] CAUALIEm POR DBSPRFÉIAR LA PENITEWCIA [G MM’ SE cura) CDVFEAKJ.
Cuenta Sant Gregorio otnosy Sant Gnegorio [sic] en el Dialago que vn caua
llero fue sabado bispera de Pascua a sacar vna ninna de pila & era fija de vn
omne mucho su amigo. Et a la ora de la cena, ceno aquel cauallero & fartose muy
bien 8 enbriagose. Et fiío tnaer aquella su afijada que 13 Quürlü Ue’ ¿o 9" tdi
yendola. tomo grand plazer con ella G tomosela a besar en manera que la echo a
quella noche consigo. Et tentol el diablo que paso a ella & la corronpio. Et
quando vino la mannana acordose de aquel pecado atan grande que CE. l04v3 fizig
ra E conosciose a Dios por pecador & penso de canno yrle 31 b3""° 5 59 Ï3"3'l9
& fizolo asy. Et tomo dubda en su coracon & ouo miedo de entrar en la yglcaia.
Inuïpü, v (i985)
Et si a eHa non entrase. auie uvzguenca E. rreceïo dei dezir de ‘Ia gente. Et o
uosi auie miedo si entrase dei Juyzio de Dios que 1o non conprehendiese sus pe
cados por tan maïa cosa que fiziera, enpeno por uuguenca que non dixiesenonon
sospechasen del aiguna cosa entro en 1a ygluia 8. ya dezian la misa. Et en tanto
como y estudo. non cuydaua synon cada momento quel tomaria e1 diabio. Et en to
da esa misa non acaescio ningut cua] mai a dicha 1a misa non se quiso confesar.
a saïio de 1a ygluia muy alegre a asegurose por que aHy non le viniera ningunt
mal. Et penso de 1o dexar e1 confesar a 1a Iuenga quando ie viniese doiencia 8
que se vies en p/ulesa de 1a muerte. En manua que el mesquino que non deuiera de
ser nascido pusolo en oluido l. non ouo cuydado de se confesar nin de tomar en pg
nitencia. l non pensaua que Dios 1o auia visto nin le querie demandar aquei pg
cado. Et non dexaua de entrar muy atreuida mientre en 1a ygïuia a oyr ‘las oras.
Et el asentado [un] dia de esa semana non cato synon quando ie vino 1a muerte
syn sospecha que murio muerte supitanna. Et marauiHaronse todos quantos ie co
noscian a. doïiendose del. mas non le touo ningunt pnouecho. Et quando ‘lo ieuaron
a soterrar echaronle en 1a fuesa 81 asy como le echaron 1a tierra uieron todos
sa1ir grand humo a grand hedor como Hama de tt’. 105M fuego que quunaua l con
sumie 1a tierra dentro y en derredor dei. a 1a gente marauiHauanse muchoüecha
uan uerra encima del a quanto mas echauan t¿erra encima en c1. tantomas se que
maua a mayor pudor saïia. Et Dios amostno este juyzio por que entendiesen los
que y eran que quando se asy quemaua el cuerpo que pena auie la anima mesQuLna
a non sabe omne sy 1a pena de 1a anima vino quemar ei cuerpo. Onde grand pecado
a grand ceguedat es en estar omne en el pecado syn se confesar. pues Léenpo tie
ne. Et quien alongar el técnpo pana se confesar i. non sabe cierto quanta es 1a
vida. Et. por eso. dize el Nuutro Sennor en el Euangeiio: Vigiïate á cetera.
Que non cuyde ninguno que pudona Dios a ninguno syn confesion a syn penitencia
o buena convcicion que Dios Justicia derecha es. Et non cuyde ninguno que por de
zir todo el dia: "Sennor que! auia misericordia syn querer uenir a enienda". que
cada vno. segunt que 1o faHa. asy 1o Judga. Et pues tienpo tenemos. ueïemos y
estemos apareJados que grand espanto es caer el otme en ias manos delos juyzios
de Dios.
160
‘IRACTAWDEGIÜDEANDRDEPÉIÏAIDRSEQUDQOUANIIDEISEÏNPENAGOJFDDESEA IAORACIONGIALYÏISNADELBLIENAMICDODFLBUENPARTFNIESILOA.
Miseremini mei. saiten uos amicy mei conxna manua domine tetigid me. Esta
paiabra es escnipta en vn Libro de Jop Cóicï & es u¿nbum anime corpore ixite &
ymgine caia] purgatori existentis noótra sufragia desideratis ad esicacitur pos
tuiantis desuderatis, ergo a penis contnas partur iiberari. Esta paiabra es es
caipta en vn Libro de Job & Ef. 105vJ es paiabra dei anima quando es fuera dei
cuerpo que se quita de las cosas dei mundo & de ios parientes & es en las penas
de Purgatorio, Deseando nueatras oraciones 6 iymosnas demanda a uosmuyafyncada
mente que Ia acorramos a saïir de aqueïia pena, faziendo aigunt bien por eiia
que fagamos iymosnas & oraciones G paguemos sus debdas por que ia saque Dios de
aiiy de aquellas penas. Et dize asy: "0 uos. mis amigos. yo la muy cuytada.aued
menced de mi & doied uos que ia mano de Dios me firio, que so en grand pena 8
uos ayudadme & saidre de eila". Onde nos muestra tres rrazones por quenos deiia
doiamos. La paimena es ia muy grand cuyta en que es por ia grand mengua en que
se faiia de merescimientos 8 de bienes que pudiera ganar & fazer. La segunda cg
sa es que vee los bienes que fizo mientra aca era que son muy pocos & es muy a
rrepentida & non ie uai nada que ya aiii non puede fazer ningunt bien. La tencg
ra cosa es que toma grand qaebrantamiento A pasa grand pena por que.esfecha men
digante G pidiente de sennora que & dadora que pudiera ser. Et. por eso, dize a
nos: "Ay uos ios mis amigos, aued doior & misericordia de mi & fazedme aiguna
menced. que grand mester me faz ia vueatra ayuda que ios bienes que yo auia de
que me pudiera acorrer a uos ios dexo a11a. Et sy por uos non me saca Dios de a
qu¿, destas penas. por mi nunca e de aqui saiir. Mas uos, ios mis amigos. ayu
dadme ya que 10 a uos dexe que luego me auera Dios metced E mysericordiacon los
bienes que por mi faredes G segunt entendedes que me faze Ef. 106r] menester.
que io mio a uos lo dy con que me acorresedes". Et aqui nos muestra que nos amg
nesta que ia deuemos cuydar. Onde. mis amygos. cada vno se deue esforcar& parar
mientes G fazer bien mientra tenedes tienpo que quando Dios enbiar por uos que
tengades algunos bienes fechos que uos que uos [dic] ayude contra ias penas de
Purgatorio por que non ayades a pedir a ninguno que despues G12 alli fueredes
non podedes fazer ningunt bien nin oracion nin iymosna. Et grand locura es de
aque! que puede G tien de que se acorra pana tai pn¿esa & non se acorre y es se
nnor & quier venir a ser mendigante & pidiente & a qu¿en non geiodarasynonmaio
lncápd, V (i985)
5 menguado 1o menos que pudier 5 hacerido dexandolo a maïos fijos 8 a maïos pg
rientes 5 a malos amigos que lo parten mal G geio dan ende o nunca 8 syqmier de
cada dia 1o veemos. Et pues tenemos tienpo. fagamos nos bien E non esperemos a
otno que nos lo faga que bien entendemos que mejor vee omne de la candeïa que
lieua deiante si. que de la oue va detras. Onde ninguno non espere a la muerte
a fazer aquello que deue de bien. Que que t4¿cJ non sabe ninguno sy auera tien
po que non es cierto de la uida tan sola mientre vna ora que este que agora a
QLL esta ante nos beuir cuydaua 8 fecho es mudo que non fabla. Mas la anima que
es en aiguna pena non es muda que fabla & da bozes et dize mostrando que es en
pena liana aquellos quel pentenescen. Dize asy querellandoz "Ay uos. losmis ami
gos E mis parientes, acorredme E ayudadme con oraciones & con lo mio quedexeen
vueatro poder que grand tienpo a que de alïa Ef. l06vJ saly & non me acorredes
G bien fariedes de me non oïuidar asy, que semejai a ella que la ora se le faz
vn dia G el dia se le faz vn anno". 5. por eso. da querella G nos amonesta quel
fagamos bien G Ia ayudemos que despues que de aqui saïieremos non podremos. Mas
aqui nos deuemos rremenlrar de11a et ei que buen fijo es o pariente. si 1o aqui
amauades & buen amigo uos era. agora se uos deue venir emiente que nunca tan mg
nester uos ouo commo agora. Que por bueno que el fuese quando aca era menester
ie faz vueatras ayudas. Et uenga uos hemiente que fue vueatro amigo 8 lo que
auia aca fynco a uos & amigo non es visto saiuo a 1a ora del mester.Et por eso.
se uos quereïia E diz que la acorrades que 1a mano de Dios 1a ferio de Ia qual
non podemos fuyr. Et bendicto es aqueï a quien falla en buen estado & tien ai
gunt bien fecho por amor de Dios con que se consueïe & se esfuerce anteDios que
si quier mas noble cosa es tener aqui se torna por el dar que non pedir cet] a
quien a mano agena cata semejal que mucho como & tarde se farta.
AQUI CUENTA DEZCI!OK)F1E31JBRADA VNR ANIME DE PENE POR RFUEGD DE VN BUEN CLERIGD POR QUE GIF MAL ES SACRIFICIO DEL KIEN CII-IFICE.
Diz Sant Gnegorio que vn omne. buen cierigo de misa. por enfennedat que 3
uia que yua muchas uegadas a bannarse a vnos bannos caïientes 5 sienprele fazia
seruicio vn omne que ei non conoscia. & acaescio vna uegada que asy conmo entro.
queï aparescio deseme-tf. l07r;Jado G faiiol pnesto pana 1o descalcar & io ser
uir. segunt que era acostunbrado. Et asy como lo ouo bannado enbolviolo en vna
sauana blanca. Et esto le fazia cada uegada. Et tomo el clerígo dos obladas gran
des de aquellas que traya pana si a. dauagelas. Et díxol: "Amigo, pudoname que
dinuos non traye. mas toma estas obaldas que fueron ofrecidas pana la caridatï‘
Et aquel omne bueno rrespondio muy umillosa mente asy como llorando l- dixo:
"Padre sennor. ¿por que me das ese pan que es bendicho que yo imposible seria de
lo comer? Que comno quier que tu agora aqux me vees uoluntad es de Dios que lo
sepas que tu ueniste aqui por mi bien. Et sabe tu que yo so anima que esto en pe
na et fuey omne poderoso a. semor destos bannos a desta camara. Et por pecado
que fiz a non qtuls fazer la penitencia que me fue encomendada nin fiz emienda a
quien deuiera fazer E, por ende. fue dada sentencia de Dios que yoguiese en esta
pena fasta que me tu sacases que me yuguiese en este purgatorio. que este me dio
Dios por Purgatorio de todos los mis pecados. Por que te rruego. sy tu quieres
a mi fazer algunt bien, ofre(e ese pan P. faz oracion por mi a Dios tantos dias.
Et asy faras a mi grand prouecho que Dios oyra a ti z. pe/zdonara a mi. Et desto
entenderas tu quando aqui uenieres 8. non me fallares que so fuera desta pena".
Esto dicho. desaparecio. Et el clerigo fynco muy marauillado 8 fuese pcuca su y
gluia a comence muy afyncada mente a rrogar a Dios. Et toda esa semana dixo
misas G ofrecio aquel pan a Nuutro tf. 107m Sennor. a. a cabo de nueue dias v_i_
no al banno a se bannar como solia por la dicha enfermedat que auia. Et cato
por aquel omne a non parescio. Et alli entendio que era salido de aquella pena
l era ydo a la gloria de Parayso. Onde entender deuemos quanto es noble cosa el
sauuficio 8. la oracion del buen clerigo a. quanto ayuda a la anima que es en pg
na. Et otaosy deuemos pararmientes de nos confesar 8. parar míentes de conplir la
penitencia que nos es mandada et estar en buenas obras. Et non esta en peniten
cia qu¿en va a confesion a. torta penitencia de sua pecados h, estando en ella
faz algunt pecado mortal syn lo confesar l. se hemendar. Et. iayl. que tontos son
los que esto non catan et fyncan despues muy mal escarnidos que 125 V1909 ‘BMW;
te muy arrebatosa a non an tienpo de contucion, a. asy UBH-Se ü Pe/tderü Ynfïerno
Por que, digo: Uigilate En cetera. por que es menester que estedes uelando estando
aparejados a apucebidos. que quando Jehau cua) Chruto enbía DOF UOS que V05
falle en penitencia y en buenas obras. ca los que fueren fallados en buenas o
bras aquellos son conbidados a la gloria de Dios a do rresciben galardones muy
marauillosos a nobles segunt los muescimienttos que‘ 56M" '3”3d°5 3 Cada V“°
Et por estos tales diz Sant Johan (¿Lan Apostol: Beati Mortuy qu‘ yn domino mo
Incipit, V (1985)
rirantur. Que quiere dezir: Bendichos son los que mueren en Dios. Aquellos mue
ren en Dios que amaron en este mundo beuir en buenas obras por su amor-etquisig
ron ser obedientes a los suscf. 108rJ mandamientos et fueron humildes et qui
sieron pasar tnibulaciones en paciencia en este mundo por amor de Jehau caia)
Christo. A estos dize el: Ego rrequ¿escan supen humiles & uenaces & cenabo cum
illis. Que quiere dezir: Yo fyncare sienpre sobre aquellos que quisieron sen
uendaderos humildes G obedientes 5 obraren en buenas obras. Estos seran conbida
dos en la mi cena. Aqui seran conbidados que es la su gloria bendicha do seran
con el Sennor a do aueran todo abondamiento & conplimiento de todos bienes pana
sienpre. Onde nos pidamos menced a la Uingen Santa Mania. que es nuestra madre.
que quiera ser nuestra abogada. que rruegue al su fijo bendicho. que nos enbien
gracia de Sp¿n¿xu Santo por que fagamos tales obras por el su amorquenmrescieg
tes seamos de rrecabdar la su gloria prestante domino nueótro Jheau Christo qui
Cum Patre & Filio & Spinitu Santo biuid 6 rrenad pen omnia secula seculorum.
Amen.‘NOTA:
E1 manuscrito escuríalense h.III.3 conserva copiada en los folios Ir a CXr
la traducción castellana del Vergel de Cbnsolacion o Viridarío de Fray Jacobo de
Benavente, que se distingue de las restantes copias manuscrites de la obra por
adjuntar a continuación del tratado siete eiemplos que. aegün declara. pertenes
pen al Vírídarío. Realizamos su transcripción respetando todas las grafías, a eg
cepción de 1a "j" utilizada como vocal. Transcribimos el signo tironiano como"&W
La puntuación colocada atiende la propia del manuscrito, sólo modificada cuando
la del copista sea arbitraria. En ocasiones el copista, revisando el texuo,hsad
vertido omisiones en su trabajo que interlineó. y que nosotros hemos incorporado
al texto indicíndolaa entre corchetes. Dejamos la parte final del texto transcrip
to y su comentario para el próximo nümero de Incipit.
HUGO OSCAR BIZZARRU