Boletín de la Sociedad Argentina de Botánica Volumen XVII,N*34(Noviembre1976), págs.345-352
MUTATODERMA
(PARMASTO)
C.
GOMEZ.
UN
NUEVO GENERO DE CORTICIACEAE
(BASEDIOMYC
ETES)
PORCARLOSE. GOMEZ Y MARGARITA LOEWENBAUM
En un trabajo reciente,
Jülich
(1974) hace notar la dificultad en la nivel de género, de varios integrantes de la subfamilia Hyphodermoideae Parm. A su vez Parmasto (1968) y Eriksson y Ry-varden (1975) señalan que la delimitación del género Hyphoderma noes clara. Sin duda las corticeáceas arrastran un gran lastre en la dura
etapa hacia su encasillamiento en grupos naturales, debido por una parte
a la confusión creada por las descripciones de tipo“friesiano” y por otro
al desconocimiento casi absoluto de las formas tropicales. Lamentable¬
mente en casos como Hyphoderma, al igual que el género colateral Hy-phodontia, el problema se mantiene'aún en los trabajos modernos. Así, Eriksson y Ryvarden (l.c.) señalan que las relaciones de Hyphoderma con Hyphodontia son oscuras y según el criterio sustentado por estos autores, Hyphodontia constituye un grupo natural. Por otra parte,
Jülich
(l.c.) estima que Hyphoderma es muy afín a Hyphodontia y la única •diferencia clara entre ambos reside en la medida del basidio. Asimismo Eriksson y Ryvarden (l.c.) opinan que en un futuro cercano el género Hyphoderma se ha de dividir en grupos menores. A su vez
Jülich
(l.c.)considera a Metulodontia, género recientemente creado por Parmasto
(l.c.) como sinónimo de Hyphoderma y mantiene separadas las especies de Hyphodontia, no por convicción sino simplemente por no crear un
supergénero.
Estimamos que tal como lo considera
Jülich
actualmente, Hyphodermaya es un supergénero, y como lo señalan Eriksson y Ryvarden (l.c.) de¬
be dividirse en grupos menores. Uno de esos taxones está constituido por un conjunto de especies muy bien descriptas por Me Keen (1952),, que Parmasto incluye en su sección “Mutatoderma” y que se caracteri¬ zan por poseer: i) fructificación membranosa de color castaño, castaño rojizo a gris violáceo o blanco-crémeo, con
borde
frecuentemente dife¬ renciado a simple vista, en material recién coleccionado, de color blanco, fimbriado afibrilloso;
ti) leptocistidios y lamprocistidios, estos últimosidentificación
1Departamento de Ciencias Biológicas, Facultad de Ciencias Exactas y Naturales,
de pared relativamente poco engrosada, al menos en su mitad inferior, con un capuchón o túnica cristalina que frecuentemente sólo cubre la mitad o tercio superior; iii) forma conidial Spiniger (Stalpers, 1974),
siempre, al menos en cultivo “in vitro”.
Estas características delimitan lo que parece ser un grupo natural de especies que convendría reunir en un género, y por lo tanto considera¬ mos conveniente elevar la sección de Parmasto a la categoría de género
para incluirlas.
Vaya nuestro agradecimiento al Sr. Jorge Kikuchi por su inestimable
colaboración en la confección de los dibujos. Al Prof. Dr. Angel Ca¬
brera por la corrección de la dignosis latina. Al Prof. Dr.
J.
E. Wrightpor la lectura del manuscrito original. A la Dra. L. K. Weresub (Plant
Biosystematics Institute, Ottawa) por sus oportunas observaciones sobre
nuestra nueva especie, como también por los cultivos y material de her¬ bario enviado.
MUTATODERMA (PARMASTO) C. GOMEZ gen. et stat. nov.
Basidiocarpum plus minusve laeve, membranaceum, castaneum ad
brunneo-rubellum
vel griseo-violaceum ad aibo-cremeum, margine“
invivo” diversa, alba,
fimbriata
vel jibrittosa. Hyphae frequenter crassé tuniccttae. Lamprocystidia ad dimidium partem vel in tertio superstore tunica crystallina exornata. Leptocystidia adsunt. Status conidialis Spini¬ ger semper “in vitro” aâest. Basidiasuburniformia
vel sinuosa, sporae magnae, cylindraceae, vel subcylindraceae, recta o vel in uno latera con-cavae, inamyloideae, acyanophilae.
Fructificación más o menos lisa, de color castaño, castaño rojizo a
gris violáceo o blanco crémeo, borde frecuentemente- diferenciado en ma¬
terial recién coleccionado, blanco, fimbriado a fibrilloso. Hifas frecuen¬
temente de pared ligeramente engrosada. Lamprccistidios cubiertos por
un capuchón o túnica cristalina, frecuentemente sólo en la mitad su¬ perior o tercio superior. Leptocistidios presentes. Forma conidial Spi¬ niger siempre presente, al menos en cultivó “in vitro”. Basidio subur-niforme a sinuoso, esporas grandes, cilindricas a subcilíndricas, rectas o
uno de los lados cóncavo, inamiloides, acianófilas.
Por lotanto, las especiescitadas por Parmasto se incluyen en el nuevo género:
M. mutatum (Peck) C. Gómez comb. nov. (basiónimo Corticium
mu-tatum Peck, 1890, Rep. New York St. Mus., 43 (St. Bot.); M. hetero-cystidium (Burt) C. Gómez, comb. nov. (basiónimo Peniophora hete-rocystidiata Burt,1926,Ann.MissouriBot.Gard.12: 293);M.populneum (Peck) C. Gómez, comb. nov. (basiónimo' Stereum populneum, Peck, 1894, Rep. New York St. Mus. 47: 144). A ellas se agrega una especie nueva, M. brunneocontextum C. Gómez, cuyas características se dan a
C. E. GóMEZ y M. LOEWENBAUM, Mutatoderma (Parmasto) C. Gómez 347
CLAVE DE LAS ESPECIES DEL GENERO MUTATODERMA (PARMASTO) C. GOMEZ
* 1. Contexto laxo, formado por hifas de color castaño oscuro
Ai. brunneocontextum
V. Contexto más o menos denso, formado por hifas de color hialino a cas¬
taño claro
2. Esporas hasta 13,5A de long., desarrollando únicamente sobre Popu¬
las spp
...
Ai. populneum2’. Esporas hasta 16A de long., desarrollando sobre sustratos diversos . . 3 3. Basidiocarpo de color blanco a crémeo, lamprocistídios hasta 75A
de long M. mutatum
y
.
Basidiocarpo de color gris rosado a castaño claro, lamprocistídios AL heterocystidium2
hasta 50A de long.
Mutatoderma brunneocontextum
Basidiocarpum stride resupinatum, membranaceum, laeve,
fuscum
griseo-rubellum (10R 4/1)1 vel violaceum (10R 5/1); specimina sicca,castaneo rubello (5YR
5/
3-5/2). Margo in vivo manifeste, alba,fim-briata; in speciminibus siccis dilute castanea rubra (5YR 6/6-), baud conspicua. Contxtus 40-150 (250) p crassus, hyphis fibulatis, 2-4,5p
diám., fusco-castaneis, parietibusplus minusve incrassatis, laze iritermixtis; versus subhymenium horizontaliter dispositis, anastomosatis. Subhyme
-nium verticale, hyphis dilute castaneis, versus basim haud distinctis, anas-tomosantibus, interdum pseudoparenchymatosis. Lamprocystidia, 20-45 X 7-12p diam., parietis dilute castaneis, in dimidio vel tertio superiore tunica crystallina exornata. Leptocystidia adsunt, 40-90 X 9-11p diam.,basidiasinuosa vel suburniforme, 25-35 X 6-8p diam., sporis (7,5)
8,5-11 (12,5) X (3,2) 3,5-4,5p diam., cylindraceis vel subcylindraceis, guttulatis, inamyloideis, acyanophylis.
Typus speciei: Buenos Aires: Punta Lara, ad truncum Pouteria
sali-cifolia
leg. Gómez 2587,III/1975
(BAFC N'-1 24060).Basidiocarpo estrictamente resupinado, membranoso, liso, formando pequeñas pústulas que generalmente se unen por su bordes y se extien¬ den profusamente (40-50cm) sobre corteza de troncos o ramas en el suelo, color gris rojizo oscuro (10R 4/1), en partes' tendiendo a vio¬ láceo (10R 5/1), cuando seco castaño rojizo (5YR
5/3-5/2
), a veces resquebrajándose y dejando ver entonces el contexto castaño. Margendiferenciado
cuando
fresco, blanco, fimbriado, cuando seco no- tan evi¬dente, rojizo castaño claro (5YR 6/6). Contexto 40-150 (250) A, for¬
mado por hifas fibuladas 2-4,5p diám., pared ligeramente engrosada,
dispuestas en forma laxa y entremezcladas;
hacia
elsubhimenio
dispuestas en forma horizontal y anastomosadas, y que observadas a la lupa en uncorte perpendicular la fructificación, se detecta como una región de color
castaño muyoscuro. Subhimenio vertical formadopor hifas castañoclaro, hacia la base no diferenciadas, anastomosadas, a veces
pseudoparenqui-matosas. Lamprocistidios 20-45 X 7-12¿u, cubiertos por un capuchón o túnica cristalina que cubre la mitad superior o más frecuentemente el tercio superior, pared color castaño, relativamente poco engrosada en la parte media o inferior. Leptocistidios 40-90 X 9-11/¿, frecuentes, en
material joven sobresaliendo de la línea himenial hasta 50/*. En todos
los niveles del subhimenio se observan espaciadamente agrupaciones de
cristales amorfos que aparecen incluso en el himenio y en este caso ob¬ servables a la lupa. Región himenial a la que llegan lamprocistidios y leptocistidios y
donde
se observan basidios 25-35 X 6-8/¿, sinuosos asuburniformes, tetraesterigmados, con esporas (7,5) 8,5-11 (12,5) X (3,2)
3
,5-4,5cilindricas
a subcilíndricas, contenido gutuloso, inamilo-des, acianófilas.Especie tipo: Buenos Aires: Punta Lara, s/Pouteria
salicifolia
leg. Gó¬ mez 2587,III/
1975 (BAFC 24060).Material estudiado: ARGENTINA: Buenos Aires, Punta Lara, s
/Pouteria
salicifolia, leg, Gómez 2572,
XI/1974
(BAFC 24059; cult, n? 2852).Ibid., ibid., ley. Gómez 2587,
III/1975
(BAFC 24060; cult, n? 2870).Caracteres citológicos: la espora es uninucleada y el micelio resultante de la germinación es uninucleado. El micelio secundario es regularmente binucleado'.
Factores de incompatibilidad: de acuerdo con el cuadro adjunto, esta
especie es heterotálica, bipolar.
Caracteres de cultivo
2:
Cepas: BAFC Cult, n? 2870: ARGENTINA: Buenos Aires, Punta Lara, s
/Pouteria
salicifolia, leg. Gómez 2587,III/1975.
BAFC Cult, n? 2852: Ibid., ibid., leg. Gómez 2572,XI/1974.
Clave patrón: 2. 3. 26. 33. 34. 36. 38. 44. 53. 54. 59.
Caracteres macroscópicos: crecimiento lento,.caja cubierta en 4 sema¬ nas; capa miceliana tenue, poco compacta aunque uniformemente distri¬ buida; textura afiebrada a suavemente vellosa,
hacia
las últimas semanas,formando manchas blancas, pruinosas, priginadas por una gran acumu¬
lación de conidios.
Color
blanquecino; en la cuarta semana se observanpequeñas pústulas aisladas de micelio castaño en algunas cajas. Margen
1Las
técnicas para los estudios citológicos se basan en las empleadas por Boidin
(1958).
2La descripción de los cultivos
se realizó de acuerdo con Nobles ’(1965) y para la homología de los términos en castellano, según Iaconis y Wright (1953).
C. E. GóMEZ y M. LOEWENBAUM, Mutatoderma (Parmasto) C. Gómez 349
regular a ondulado, ligeramente fimbriado. Oíos suave, agradable, pero
no diferenciado, en las primeras semanas. Reverso sin cambios. Reac¬ ción de oxidasas con ácido tánico: sin crecimiento miceliano,
+ + +
;con ácido gálico: sin crecimiento miceliano,
+ +
+
.
Caracteres microscópicos: Zona marginal: hifas con fíbulas constantes,
3-4ju. diám., pared delgada, regularmente ramificadas, frecuentemente con
contenido gutuloso. Micelio aéreo: hifas, en las primeras semanas como en la zona de avance. En las últimas semanas, llegan a 7/A diám., en
gran parte colapsadas o con contenido muy vacuolizado y numerosos
ta-Ai
1 2 3 8 11 12 17 18 21'4 5 6 7 9 10 13 14 15 16 19 2(f •[-I-H-I-I-I-R+I+I4I+Í4
1 4l + 4 44
2 ++44 44 44 44
3 44+f4444 44
8 4 444-4 44 4H
—
I--
f-*£ii
44 4- 4444 4 444
44 4 44
4
17 4 44444444 4 4 4 4 4
18 4 4 44
121 44 4 4 44 4 44 4 4 4 4 44 4 4 44 44
54444444 4 4
6444 4 44 4
+
4
4 44 4
94444 444 44 444
*8
4 4 44 44 44
44 4
14 44444444
154 44 4 4 4 4
16 444444 44
194 444 44 44
3
—
HI—
4H—
6 4l20
+
4F4.1.
—
Cuadro de polaridad de M. bruneoconlexlum, cultivo BAFC 2870.
biques de contención. Conidióforos observables desde la primera semana, originados en hifas terminales o ramas laterales, forma Spiniger, conuna
vesícula conidiógena terminal piriforme o subglobosa, a veces conaspecto de basidios, cubierta por 5-10 esterigmas muy cortos, romos,
donde se originan conidiosporas subelípticas, hialinas, con contenido gu¬
tuloso, 5-10 X 3-5¡J. diám. Clamidosporas (?) muy poco frecuentes,
terminales, 5-7 X 8-114 Micelio sumergido: hifas como en la zona de
avance. No se observan otras estructuras.
Observaciones: esta especie es marcadamente afín a las restantes es¬
pecies integrantes del género, pero difiere de todas ellas por la dispo¬ sición laxa de las hifas del contexto,y el color castaño oscuro de éstas últimas, y además por la medida del largo de las esporas.
f
(23
•V
w
b
a
20U
.c
Fig.2.
—
a,estructuras conidiales ; b,conidiosporas ;c, aspecto deunaliifa encultivo, concontenido gutuloso y clamidosporá (?)Je"
O 0
O*
.
;.0'\
avO.'
10u cJg,
!
3
\3 O
b
d
Fig. 3.
—
a, basidiosporas ;b, basidiólos y basidio;c, lamprocistidios; d,leptocistidiosC. E.GóMJEZ y M. LOEWENBAUM, Mutatoderma (Parmasto) C. Gómez 351
0..
\/
\
M'
lito
n
CJ
Wcf
1/
’
/
A
lWmm
&tí;
i
c/
y
bi\\
/.
I
Ü’
IN
.
_
_
.
N;
V
p ' /
‘‘'O. /
- .
1
1 r§ .0
Ji •
A:;.
20p
w
•Tv: y-;-/;•:•;•.Yv.Vv.V:' =Sr_
BIBLIOGRAFIA
BOIDIN, J., 1958. Essai biotaxonomique sur les Hydnés resupinés et les Corticiés; étude spéciale du comportement nucléaire et des mycéliums. Rev. Myco-Icgie. Mémoire Hors-Série n° VI, 8,390 p.
ERIKSSON, J. y RYVARDEN, L., 1975. The Corticiaceae of North Europe, 3, Fungi-flora, Oslo,546 p.
IACONIS, C. y WRIGHT, J. E., 1953. Estudios sobre Basidiomycetes II. Sistemática
y biología de tres especies de Fomes. An. Soc. Cient. Arg. 155: 105-116; 134-143; Ibid. 156: 1-16,
JULICH, W., 1974. The genera of the Hyphodermoideae (Corticiaceae), Persoonia 8, part. I, 59-97.
Me KEEN, C. G., 1952. Studies of Canadian Thelephoraceae IX. A cultural and taxonomic study of threespeciesof Peniophora. Can.].of Bot. 30: 764-787. NOBLES, M. K.,1965. Identification of cultures of wood-inhabiting Hymenomycetes.
Can.
J.
of Bot. 43: 1097-1139.PARMASTO, E., 1968. Conspectus Systematis Corticeacearum. Inst. Zool. Bot. Acad. Sci. R. P. S. S. Estonieae, Tartu, 261 p.
STALPERS, J. A.,1974. Spiniger, a newgenus for imperfect states of Basidiomycetes. Koninkl. Nederl. Akad. von Wetenschappen. Proceedings, Series C. 77, 4.