i i
Liher fecundusiniurias paíTos credunt,fi eos Pi afes iniu- rios non patiatur, Vnde in t u , dum pra- fidet,verba,rumores, minas j dum olficij rationi íubeíl,fraudes iaciuiit, nocumeta, iniurias. Fateoí iapiffiméiurgia hac na- fci,quia miiiiis prudcns3& licct iufta iniu- ftc tamcn facic magiílratus 5 ftuitifsimis irá,odio,aut vindidtá ducTus, aut plcbis fu rorefuos eciam errores co tantüm,quia in potcntiorcs,laudantis.
Acutis crgo oculis rationum iudex ca- piat,qua iure,qaa iniuriá obijciutur: n o uisque artibus,quis p ro b u s, quis impro•
bus,inquirat. Optimumquc Íignet,6cc6- tinuo dignitatum iuuet afccnfu , quem communis nobilitatis plebisqué laus ex
tollit ; 6c vel officij, vel rationis tempore nulla fubiitorum dehcncftauit quarcla;
nulla etiam,qua notoiie faifa,calumnio- fa, iniufta: hic enim probus, cautas, pru dcns,nullique pauperum , aut diuitum fa • éboni adftridus praefumitur.
Q m vero totius fete Reipublica: odia in fe m o u e t, vel quia pcfsimus , vcl quia ftuhus, vcl quia lufortunatus,improba &
fecí'etá
De regendi ratione* 5<5 fccretá exclufionis nota dciefibcdus:pro gredienJi cnim fpes rnagna tantum cx caufa, raro &: ad exemplum fentetix pro
latione prxcidenda. Audax & nocens ni
mis,ii in multos & prxeipue animo ela
tos cadat defperatio.^
Ncc probum,nec improbum, fufpedii tam enhabeo, quem improbat populus, probat vero nobilitas-forte enim, poten- tiorum auram fcquutus, in pauperes con- iurauit Sc Rcmpublicam.
Virtuti propior (non veró prudentix, fi cenferet calliditas) qui ingraturs* diuiti bus,multitudini vero vifus eft gratus: hü- ius enim integritatem nuHo fra d am mu nere conijcio . Summum hoc magiftra
tus ornamentum. Quj ergo inops a Pro- iuincia redit,pr(5bitatis(nraliud impediat) fignu m ,noua s c t i a m d i gn i t at e s- ob t in eat;
tum quia p ro b u s, cum non auarus ; tum v t viuar, quia pauper;&, quoad fieri pof fic, vitada paupertas. Quem vero' fecit di
gnitas oumaui,fiftat,Sc quiefcat; tu quia vitx habet iam fubfidia, tum quia forte mon r e d o r , expiiator. Sed ,.prolT dofor/¡
p fifto,,
'
Líherfecm dus
íifto,ne ridear. Huic enim, nódum primis depofitis,nouae Prouinciae,noua fimul pa
rantur latrocinia. Ea enim negotiatione noua, frequenti blanditia, afsiduo mune
re folicitat, captat, mercatur : iflaeenim feruitutes obliquos mente & animo co
mitantur,vt plurimum ; ncfcit cas,qui re- dus;nec fua impunita manet infcitia^: de- ipedus enim perit,obicurus,inops. Quje omnia dignorum indignationem accen
dunt, coeleftiumquc, ii coelo poiTet indi
gnatio contingere.
Ipfius orationis r a tio , licct dcuia for*
taiTe vifa, ad viam nos detulit. H xc enim mala a fecundo illo malo, quo honorum judices denigrantur,nafcuntur. Im p ro bus e n im , qui pretio, amore,prece, alio- yc affcdu motus rogantium merita ini
que penfat 8c librat. Huiufmodi morbi fere dcfpcrata curatio ? nemo enim fibi ytilc, amicitia: & fanguinis iu ra , aut po
tentiorum preces c o n te m n it; ni Socratis coiilio ,vt omnia hxc tollas,omnia com munia facias :fed nobis cxequi digna, nonj fomnia referenda.
Curan-
; ; Curanda crgo,quoad ficn pofsic, ma- giftratuum integritas, Nec id fac e r i t , fi lapfus parat illis egeftas. Diues crgo cli- gendus5diues,qui nonauarus,qui fobrius, qui coelebs.Procul ab ifta cura remouen- dus,tum qui pec.upiae, tum qui fuae, vxo- ris,filiorum vanicad dat operam 6c luxu- riaemunquam ab iftis,licet bene nurnatis, cgeftas reced it. Forte xtiam pro d erit, fi plurcs ifti fuerint magiftratus. Multitudo cnim minus fubiacet corruptioni , vcluti aquae magna congeries. Sed multa etiam mala ex multitudine; multiplex cnim ca- didatorum labpr,multiplcx etiam difpcn fatorum affedio 5 facilius que paucorum cupido,quam multorum explebitur.
' Sed inutilem á tui 6c numt amore fuga facis,ni á cofanguirici etiam,amici,& fer^
ui amore fugam facias.Dura lex,fi eos dc- fcras5Íniqua,fi iuftitiae iniuriá, fumptuqué cósalas. Etiam optimus laqueuna hunc ncurric;amans emm,amote caecus' püfil- la amati merita magna habet , Eos er- 50 vel non eligas , vel eledps confan- guinitatis,amicitiae,famulatus ve nota ád
h Princi*
De regendi rati o ne.
57
Líber fecundus
fli
Principem deferas; Vt eorum merita ocii.
ladiisinquirat. • i i j Fruftra hxc vincis m ala,ii/o m n iu m j pe fsimo, pote tiorum rogatione dcuince - lis ¡omnium pefsimojgcncrofus cnim,qui nanquapretiofprecc came vincitur. Huic cedit etiam culpx;qui animo,Sc qui m en
te pufilltis: illum cordis, hunc frontis de
bilitas liberalem facit. Nec m k o r dc iUo¿
yrbane vim facit p o te n tio r, cum rogat.
Alciushoc m alum , fi honorum iudcx ro gantium gratiam aucupari dtfid erat, Si Scianus r o g a t , omnia etiam dignifsimis prxmia fuhripict,rmpertieturq5 indignis:
indignus cnim,,cum ptopria non habeat^i aliena captat me ri ta, pr ec c s cm m * f His fiibiidio erit malis leg u m lato r, fi muida, c o s i n f a m i i , pcrpecuaque cx- 'crufidnc puruac,.qur poftulanr, qui dant, qiii preces au Jiunt. Ncc ibmnia hxc indi
ces,,ca;manu tan g es, fi á: prudcntifsimis ignatij,inftitudbne focijs nonulla difcas;
Nec itamie faruurn-crcdas ,. vt Rcmpif- bücam monachorum do mu ftatuadd ncc aflequi poteft, ncc oportet v'multa énim
nobisi
Dersfrendí raikne.O 5 8
nobis noxia,quxillis.vtilia..Nano tamcn ibit infidas, piuraab illis publico ctia re
gimini congrua cxcogitatav Diminuta, fi.
illi confieras, Platonis foeietas: nullx ibh preces ,nul i a negotiatio, milla ambitio, pulla indignoru cledio. Qui fimplici ctia
verbo ibi honorem quaeficrit,n6 honore, no tam inueniet. Hanc fequutus pruden
tiam legumlator,eum regredi ftatuat, qui aliena ope progredi tentatvSc p<xnam cx- pctiatur,qui preces dat,qui audit.
Alius etiam animi morbus folet difipe- iatores inficere , r e l a t i s , d e t e r i o r t u m quia nulli pharmaco cedit, tu quiadignos excludit, eo tantum quia digni.* Inuidus enim <k ambitiofius magiftratus cos fugit focios habere,quos mqnte 6c virtute fd- peribres ag n o icit: tu nc fuas nofcant in;
fcitiasjtum ne eos breui prxccdat.^Nouu inuidia 8c ambitionis genus.
Certa huius 6c praecedentiu labium me dicina vigilantia regnatis folertia. Pa- ftoris fomnus lupos excitat, regnantis ignauia aulicorum auget ambitionem Sc auaritiamrtotius vndeiuftitix nudinatio.
Caue-
hiherfecundus
Cauebit crgo Princeps á priuato fcr- uo;is cnim quibus te pronum malis expió rarit cauce inuoluet, tui lethalcmqué Im- pcrij obüuionem infundet,Iongéqué á Cu lix cutis auertet. ( ^ o s tlbi fidos meruct, vel occulté tollet, vcl faífó criminabitur, vil honorum fpecie exules facict,Sua:quc fraudis foCios'CofiIiariós tibi, familiares, 6c cubicularios conftituet: 6c nc riias vn- quamaures tangat ventas :"Te obfcurum 'aduerfas aUos'^y ftki v n l incautum efficit mteñam. Capitís ero reus ,*íi absqué cius Venia tccum loquar,texaípiciam: M ulius
adtenifiper.eum^aditus. Nec eius volun
tas , nififedere quéentun ípíius etiam tuo durior congre fu s . Libertis ideó t í ianito- rihus eius noufere ^pro magnifico habetur.
Vt quisque illi intimusjta ad tai amicitia validus: contra ^quibus in f nfus, mttu ac fordibus confiidantur. Stultifsimus, alias fagax,in hoc Tiberius, Ñero a u tc m jic é t tot ftupris obfcurus 6c cladibus, hac folá virtute c\diúiS\mi\s.No erat illi infra fer- uos i n g e n i u m .ribi Princepskrit, íi Phi lofophi verba 6c mcntem accipias: N e minem
De regendi ratione. 5 9 minem vnum pra cateris magnum factas fed plure sinamfe adi nu ice cujiodtet- Q m d f i quem extollere oporteat, non tamen eum,
q u ift moribus audax ; fed cuius inuidiam fuperet virtus.Tutius ii neminem,ctiamii o p tim u s; nam etiam in optimu cadit in- uidia,odium & feditio.
Priuatus ereo fcruus nec breuifsimam Imperij partem atringat;ncc ei facilem fi
dem habeas.Noxia nimisRcgi credulitas:
nam circGftantiuin auaritix obnoxia.Sua cuique in corde eftvtiÜtas. E t nihil a quo- pia f i a s expeti ^nif cuius fruólus ante pra- uiderit.
Omni crgo arte confulentium gcnia 6c poftulatiurn merita callere difcat: C6- ciliorumque fedes fic fua in aula locet, vt eis vel palam,vel fecrcto frequens pofsit ciTc: feque omnium teftem vel habeant, vel habere credant Confiliarij. Non tan- tiim aulicis,Omnibus aures prxbcatr qux in fc 6c in magiftratus, nonrfemper con
temnenda,vulgus profert iudicia, nofce- re ftu Jeat,6c inuenicc fxpe verirsima.Ve
rax in his 5c fimplex rnulcitudo : niiquamli
c i
Liber fecundus 7
ci nota aulicorum ornamcnta,vcrfutia &
aíTcntatio.Nec labor Principe deterreat:
nulla enim ab afiiiedsparsio. Propria er.
g o n o n alicnájVt fupplicia, manu prsemia diftribuatitc gratiarum authorc n5 Seia- num fubditi nofcant, tibi non illi gratias referant. Si Regni amara fugis, fortaíTc fugient dulcia.
P E R O R A T I O .
S V M M V M Imperij fundamentum ciuium p ro b ita s: hanc puerorum inftitutio, 6c e o r u m , quae vitia alunt, do
nat cucrfio . Otium ergo, nimiae diuitias, egeftas nimia , perpetua iuris n o t a , iu- risquc impunita tranfgrefsio fugienda:
maxime fugienda iniufta dignitatum di- fpcnfatio ;iniuila, fi virtuti aurum , aut imagines praeferas. Vtilitatis 5c honoris cupidine eundi trahuntur, qua: fi opti
mis conferas, optimos eundos ciues ef
ficies. Haec praefens; ncc Icuiora, nec ab his aliena proxime futurus dc rcrurn c o pia liber aperiet. Ciiiitacem enim omni
v c i l i
‘D e regendi ratione. 60 vtili affluentem reeEdit, ciuemque in vir
tute firmat ^ cum namque honefte alit. In firma cft famse c u r a , vbi cura
cft farnis^
F I N I S L I B R I S E C V N D I de Rcge,& regendi ratione..
í ' Kf i ' i < • * * . .-y*'i :l. 7;!
;<il :na- noil úi;pí/)n¿i * Oi.rn
UUD i d v . n v o , ^ ^ : i
^Hnx-ri. V .
i n , ; ; i a d . u , í -í evifon;.. iiii:>:iv2•f • 3 ' *3 fj f.. V
Í * r
»•.
^ f. Í ' - c
' li
Fol.f.
0
' .D E . R E G E N D 1
R A T I O N E ,
- l e ': : / I ' > j j . y ( . £ '! f('ri/r< r’ *'
• f • . • * ,r,
D á R E R' V M .
C O P I A
''i • , i f : r ( ■ I
; ^ yu ^ * A J A i . :j j
L I B E R T E R T I F S . \
* . ^ • !
- : . . -o , I , ' .
W N P‘ I R M A Iñ egcftáté virtus ciuiumquc vnitás,8Íhoftiiim ma ñus firmior & audacior, Difcor- demjimbellem^ntcrniscxternisque mor b i s , facilequé deditioni obnoxiam, inope ciuitatem cognofcis. Inops,íi ciuium nu
mero,íi córum vidu,fi pecunia cicficiat.
• Ciiiiiim imprimis copiae confulendum prudens docuit ahtiquicas, tot incoe i ibes poenas ftatuens,tot'ad matrimonia priuii Icgijs, tot ad fobolem inamunitatibus ci
u e s 1
Liber tertius
ues alliciens. Adeo in cofdc L y c u fg q T i cunditas,vt eam vxpre etiam ab alicha 6c pofcere ciuis poffet, 6c accipere 5 numero potius quam ciuiu virtute & feruari im perium , 6c augericcnfens. In multitudine
populi dignitas Regis y i,n paucitate plebis ignominia Rrincipts. No t u m ho c H c b rre i s arcanum,non ignotum R o m a n is , Sarra- cenis 6c Tureis notifsim um . Licct his„
quas. poiTurit alere, vxores ducere. T o t nuptijs fecundos,nullo clauftro, facerdo tio,autcoelibatu iierilesorbem mundatu ros dolco;non; ¡nuridaíTe miror, Roman^
olim fubegitjEuropam fubiugauit, Afiamj
^fdixit> Africani tedgit Aqui loni s feculid dicas.Multicndinixf g ó fi no-antiquis, auc externis(execranda.enim nobis, qua illis
facca^nouisicftairibusj.ftudeAdum; Npn auget quoddcftruit. Si vílíits porjfehtien- Cis adeo virtute,.aut.quantitate v igeat, vt hepatis labore cundfoegcat,breui fuqin- reritii cantera membracxaguia relinquet.
Ab ipfo vita fpnte mortem ilti,ortam ex
periemur, Populi labor alit facerdotiuní:
deficiet vtrumque,, ii incrementum ifli
: i\ magno
...- .. ; ■—-«.'—■■y.... .
^DercgénclkrMíone i
magnoilliüs adfic clecremento; Sandc il-pT J
trimónij fauore cánones óliríi'áb Eccle- fia dcGreti,pluresqué hodie Sd Regu pre
cibus, & ipíius Ecclefix 'Vtilitate ( quoad rcligi o patiatur)deceTiieádi. T o tqiiectan ftris^tot fincclauftfofaceidotijs*, toe íine faccrdotio ccelibatui ftudcotibus límites * quibus fefe cbnrincantáfsignandi-Vnde-
qué iftá o ria n tu r, vt vites, inquirendum.
Glauftri .ad ’obfequia íacerdotijquc "ad dignitatem eos tantumJqCids^yirtUS, pru- dct¡a,meritaquéliterarum infignia^ cóift'- medarÍTit,admittaSfc'Totque facelia,aras, monumenta (quxim piorum vG cc, pyra
midum vicepotius vanitatiyquá religio
ni dicantur) vltra quam expedit vprudcn s vt noftcr.cofuluitSenatus, nunquam eri
gas 3 e re d is q u e certum m o n a c h o ri cle- ric o ru m q u en u m e ru , luftiniani veftigijs inhxrens, fummumque R o m x Antiftite confulcnSjftatuas.i ■! r' l i < /
Eorum,nulla qui regula , faccrdotijvc curaaftridi,coe]iberaiiue(vt nonulli iii
A. 2 dunr)
C c u i i l ? f s ,
Libertertius
.lunc)coelitem vitam agüt/alijs potcftas, ilijs voluntas matrimpnij deficit. Impo
tens vel natura ,* vel fortuna. N on ei p o tens natura,qui infirmus. Infirniiras vcl ipfoin ventre, vel poftea co n tingit; nec vitari illa, corrigivc potcft; haecdccoirr rigi.,'&: vitarii. C,orredio,ai medicis^ t k tatio a Gcrnciánis. &• Africis, qui ab prtfi infantium membra cerco f quodam liga^
mine muniunt,,i& firmant.( Fortuna im|- potens,nullo qui cenfu, vllave exclufione la b o ra t: ncmojiamque hisTc locare ma-.
trimonio audttojgnauia ergo ciuium;^cfi egeftatena operetur manus remiíTa, vi tatiL da;noccnsque eorum diui fio', cum, flim>
nium ciuitatis boiium, matrimonia.cucr- tac,fugienda.
_i r; Quibus/ vxoriVTOlancas/dcficit ,;man
gno fi honeftc agant preciobabedi 5 ii ve
ro inhonefte, antiquoru infamias penas- qué fcntiant. C au tiu s, fi; vnde ifta ma;- trimonij naufea nafcatur, vt vites, inqui
ras. Nimio fortaíTe ifte mundnmuíie-- 'St is luxLivfexus Fortaife ille leaitate,& po
cciitioru iniuria deterritus,vxoris gaudia, qiix
D e regendi ratione.
Iqua natui á appetit, ratlcnc hon c t . Hos ergo vt luxus omnes teneas, honcfto vti- lique labore ciucs detineas, ncgotmque auferat, q u a mala otium affert.
Habes vnde munita matrimonia,qua
que arte fobolcsaugenda) fed procreatio fruftra, fi educatio deficiat: potiiis hums quam illius fauore e u n d is ffunt piobara á politicis matrimonia,eorumque á non- nullis conoubinatus:vt.patrcs(quoad na
t u r a cettitudo patitur) á fc filios oitos
cred en tes, eos 6cdiligerent v 6c alerent.
Hu^uirnodi alias oneri matres inualida vcl i n f t a d a caderentvef,icelefta natos exponerent»Plcniiis his noua,quam anti
q u a R o m a iurafuccurrunc,quolibet na
que ex concubitu, o rtu m &'.nofccre pa trcm filium c o g u n t , & accipere.Parenti
bus orbus vel corumlinopia, aut fcelere infans cxpofiiusnondefercndus,publicus eum vbcr fufcipiat. Nil fc vitra offert, ni, vt aliquibus placet, quem ventre parens tulit,vbcrc etiam ferre cogatur; Nutriicis namque ignauia aut impietate plurcs ca
dere infantes experimur . Sed hac Mori j A 3 infula,
c i u i u a d f f i
caiia.
Liber tertius
CUihtm
p i i a s »
• I »
I
i
aifiila ,noftrx verociuitatis vanitas nec patietur,nec audiet..; V ; n. .
Quos educafti ciues in falute retineas.
Aeris 6c aqux puritas (eorum cnim vfus, quia frcquentior,ad falutcm maxime fpe- d a t)in ciuitatis ortu inquirenda, 6c qux natura xgra^arte fanadaiNulla enim adeo infalabris,aut fterilis Regio, qux hominu cura 6c falutem &fertilitatem no fentiac.
Nec eorum, qux vidui deferuiunt ,. ratio negligenda.Non tantum anirni, corporis etiam tempcraturx ftudLofus pluriu mne-^
gauic efum>Py:thagoras; Eade Tacitu^re-
!ligionisignarus,de Moyfe refert . His &
extera medicinxdc nonnulla -iiderum' .Sc metallorum accedant arcana: plura'cnimi Alchimiai, plura faluti donat Aftrologiaj;
jicGtjiure irridenda medicorum turbarno jure irrideat.MosálIí(liceat digna repete- 'rejrcprobare vtiliá^quxígnorat. j Tf
, C u n d o ru m ergo ciuium ,inopu vero xgre fe liabcntiapleuiorimanu faltiti in
cumbe n d u m i h q ro m^ e ni m pl ur c s v d d e f e d u vel incuria hofpicij deficiut.Vixcnim buorbiis ,cum eos etiamiTofpitium defe-
nt:
D e regendi ratione. 4
I ^ __________ ___ __________
rir:brcuitcrque uel recidina , vc! grauiori , febre opprimuntur: aut infirmitatis fpe- cie,quaii no faris ex morbo validi,mendi
cantium vias femel ingrcfsi, poftea etiam firmi faóf i,nunquam d e m ittu n t. N o n fic deterius, fi medici infcitia, fi hoipitij iner
tia , fi aegritudinis malo cecidiilbnt. Pul- crius -ergo, fi huiufmodi infirmis , qua:-
alias vanitati monumeta nafcutur,donec firmius agant,nafcantur hofpitia,
Qmbiis falute donas,vel t u u s , vel le- gum,vci magiftratuiim rigor vita non au ferat. Ciues enim fubfidia belli 8c pacis cfle nofeis ornamenta. Teque eo potifsi- m um natura ferat, vt author fis eorum vi tie,honoris,libcrtatis. Huius prudentiae gnarus legumlator fale, non fanguinc le
ges fcribat: nullamquc ciuibus delinque- dijbreuifsimamquc faeuiendi aniam magi ftratibus relinquat.Qu^ feueriora iura te peranda aequitate nofcat ea dicens: ciue- que,ni fcucritatcm pofcat atrocitas, v ela cruce , vcl quod pulcrius e ft,a crimine auertat. Hec réligioni habendum ejl contra riu,nocentem aliquadod£ nefariu,mpium.
C t u t u m
VllA,
A 4 qUi t'-'
Liher tertius
c im u m opes.
¡. :é hominem de fendere It hoc multitudo, patitur confuetudo y fert etiam humanit u.
Scu'^proh dolor/ magiflratuum nonnulli, ni fjnguinemadeant, fe magiftratu abuti crcdüt,nihilqué eis iinc crimmc gratum, fine cruore pulcrü, turcisque ad honores gradus ftruunr. Nulla cos virtus ^ fauus tantum rigor potentiorum infcitia com- menda r. / )f
4
ri hominisyVelpotius vix horninis V i d e tur{vt firmat Ov
2
itov)periculu capitis multis mferre.
Fruftra procreas, fruftra educas, fru
ftra in falute,fruftra ciues in vita feruas, fi cos á ciuitatc vel cxclufio pellat, vel ino- pia excludat. Summa hac mala ignon vt pariantur,á vico in vrbcm plures n anfitii gratjplures vt fugiant,inimica ad iura,veJ q j o i deterius cft^numinaxtiam a J aliena transf igiunt.Opcm feres,fi nofcaSjbenc fi:ia compedes hominu.'Siinopes copia, ii aJmifsione exclufos regredi ftaruas.Dc exclulione futurus de pace fermo, dc opi
bus qui imminet iam prafens.
u e r a o p tFortuna bonis opes adfcribütnr.Opes
‘habeas,quibus nobis cft opus vel ad vita
l u i i a n -
Ve recen ¡i ratione»
lüuaiidarn,vel tuendam . His afducns, li.
cet auro argencovc in o p s , Regio ditifsi ma,inops íns egens, iicet auro ar'gefttbvé afHuens, Aurum cnim ( cadcm iiQ gantur argento ) non íamem , non hicmem, non hofté pcilit. Er, quidquid medicorú,chy- miftarumve firmet credulitas, morbum non abigit. Nec intcrcft, quod politicoiü ¡ iniientu rerum omnium pretium exiftat;
brcuifsimo cnim fontis hauílu carü fibi, ftolidequé aggeftum xrarium Midas pen dcret.Verx ergo opcs,qux alunt, qux te- gunt,quxqué his inferuiunt. C u n d a hxcj agricola donat,mcrcator afferr,artifex pa r a t , miles tu e tu r , mvigiftratus, vel feculi vel animi iurarefpiciatjfyncera feruat.Sin gula horum opera brcui nobis calamo li
ceat delibare. : i 1
Agricolarum opns natura 6e dignitate^
primumjprima enim,rerumqué omnium^»*^' clignifsima vira ! nulla hxc fine vidu :‘v¡- d u s erui,potui,cultuiq; corporis neccífa- ria cotin ct.C u n d a hxc ab agricolis. Plu
res eorum cíTe diíferetias,aratores,pafto- res, vinitores,arboratoresc]; cíTe nofcas.
A r a t o r
remiét.
Líber tertius JlrctHsr
P a jlo r ,
- ' . \ V
iV,
Mil I I '
I ' I i i
I Arator panem ciborü prxftantirsirnu miniftrat. Eó pañis d i d u s , quafi cibaria omnia contineat,feu codiat.Omnia cnim ctiam efuriens fine pane faftidies. Herba- rumqué 6c frugum cfcam priorii hominu vidui fuppetiíle, 6c ignara diurnorum ge- tilitas 6c ipfiusmec Dei luíTus affirmat.
Nec tantii vidui,cultui etiam arator fuF l . 1 .
ficcret'i.fi lini* huiufmodiqué alia femina ad copiam fereret.Ideóqué primus ex ho mine hóiilo natus agris ftuduit. .
Pjiflpris labor xquis fe laudibus, maio rit>u^yé efifcrt. Pana enimvocat , quafi omniiim dator,numcn fibi agentibus ad- fcdptti.Necmagna id aratoris iniuria-.plu res namqúé opes pecas importat,Iac, car nes,coria,lanicia,quxqiic ex his multaru miniftcrio artiü tum obfonia,tum tegmi- na ornameraqucnancifcimur. Et,quia pe cus diu¡narumfundamentü,ouis effigiem primo in nurríifmatc fignauit antiquitas, numosq; oues dixitrtandcmqué abfpecie ad genus afcendens ( Iiceat his rationalis philbfophix vocibiís vti)numifma omne lappellauit pecunia.Omni ergo arte primo
fruges.
Deregenlií rátionc*
fruges,fecundo pañioné loco auge,ferua, 6cdefende.Oppofitaqj eoru iura cíociifa:
oppofica ab ipfo mundi ot tuvprimu^ haqj cerra cultor primü oiiiunicuftodem' frá-»
treqj de medio fubftulit. Nec fedata vaid^
huc viu u th ac iurgia.Omnisqj alius agrí
cola in paftore- infúrgié i antiquaqtié áru^!
quafi fenio obnoxia deftltúes noualiit h p - pctit,paftuiqj dicatos cblíes,prata,n'¿íno-|
ra aratro eueriit *.fatosqué'cogiaagfós pe cudes pafcere. Multiplex inde in'paftores mulda,multiplex caíümnia,"multa pecu- dülues.Iftis vtobftesvpaftiode vel ftanti vel peragrati deftihatam pecori,quidquid vcl infcicia,vel rempublica adminiftratiu auaritia importuné efflagitet,nulla vtilita cis^necefsitatisvé' fpecie -vomer ‘apeiiat.
Agroruqué f e n e d u s , qua fepifsím'é prc*
ccsxuetur, Gultoni eft ignaiu^ tribüéda.
Arua enim,íi debite’col5tür,'annnátinViu uenefcüt.Scd.laboris aucrfio nouu éucrtc re fuiidü c6cupircit,maius vnde leuiori cu rá lucrri.SemcIqj a p e rtu prátuilieét ¡nV6 pLiscocefla aper c í o ,nunquá clauditur. Ex
pedit ergo,vel vccitifsimé claudas,vel qd tutius
i
Líber tertius
tutius cft,vc nunquam aperias.Tcrrxque lafsitudinejquarn negainus,conceifa,quie tcm ad inuicem laboremquc fundi cxpe- riarur;agnque honores p ratu m , agerque prati delicias nonnunquam fcntiat. Hanc vt terra fencdutcm exuat, pluics eorum, quibus hoc placet fcnium , creduli affirc mant:iam ifti,iam alteri inundatione pro Liinciic á coelo defluere, ol¡ m qué‘coelo: a- pertum quidquid nunc a q u o r claudit,a- quoreque claufum quklquid nunc coelo apertum; hancque perpetuo mutatione 8crubiturumorbem,6c iubiflc. Otij ergo 8c iabor,is,vicifsirudo te rra m , fi feneduti credis,foeeudet,&: proprijs contentus pa ftor vindarijs fata,quibus non e g e t, raro tanget. Incieque muleta Ji calúiiiandiqué anfa aratori,vmitoriqiie ininor. Inde fru- gum,pecudumque accretio,& c5ciliatio.
Bona hac pro voto glifcet,fi arator paftr.
ris muneri etiá incubat,propriarumq; pe dibus OLiiiiagruvegetet;pinguisq; in fteri litate pecus,in pecudisq; lue ferax eu agci foletur,vt fationis,paftionisq; cura aque diftradus,aque vtrique coniulat.
Vinea-
*I>e regendi ratione*
Vinearum in facris nóc'a neceisicas, m non facris dubia eft y u lk a s ,d ic a
tij decora v,i d u s , muljtarum gentium pia- cico,vinum fibi vfurparit.Oppofitainobis arridet fent.ctia: plures namque homines rcgioncsque hunc hodie ignorat potum, olirpiqij omnis á mundi ortu vfqiie ad cius iritieritunn/primaignQrauit: xitasu Vinea- rum jidcp, opus potius (ni fallor) dclicijs quam necefsitatibus indulget:viriiquc! po tus,tantiim morboforu falutidcftinadas, qua:plures tu animi', tu corporis m orbos parturit. Rubor quondam paucis á retro annis foeminas, adolcfcctesqj inficiebat, breucm fi vini hauftu laiuifsimis cfiam in epulis, licentiofis in conuiuijsjcouiuarum importunatiohe,fenioru iuflu, vrbanita- tisiobediptixqjlcgibus c o a d i dcguftaret;
niincivero, nulla kxus xtatisqj diifcrctia, fcfe omnes mane vefpcre n o d u q u e vino ingurgitat. Infantesq; vino a l a d c depelli mus,eoq; fenes abfurde ladam us. Im m p fa inde vini c6rumptio,immcnfumque cx ea ciucs lucrum captantes, aratrum ,.pa- flumquc, minor v n d e v fu ra , deftituunt?
i
!
cam-
*'
Liber tertius ^camposque alijs friigibus ' oiifbu’sq; adj- fcriptos ad vincas trasferürihládc héé’efi íarij vidus,eiiltusq; defediói'caritás'qüé.
Necidfcó vino ciuitas abundat,niHil cniíh in delicijs,luxu,guliaqué fatis.Dcipcratus medicjna.morbüs ,»Gtiamíi vt Rorna foe^»
iTiinísi, íi jadokfecntibusy vt PlatoiMs V^t?
opia,cun(ítis fi ciüibus,
Vt
Agaremis le*gimiJátpr - ivinipoturn prohibeas : p'otus namque i8c efuis prohibitio ; ni religionis iuribusármisqué defendatur, fruftra fan- citur \ I Dcfperatus medicina morbusv, ni antiquatus ad noftrós redeat r u b o r ; qiiSr qué fobrietas vini copiam afferat^vidinis hbftihbusqué' vendamus p r o ü i n c i j s v c l neceílar¡js,8c vtilibus mercibus permute mus'. Scdrardanimis , nulloqué fortaftc tcmpóre acceíTura háíc’curatio ,i brcuio'r .tütiorqué,fi>plantationis ádfit prohibitio.
Scddn eam ácfiter infurget vinearum do- hiinus;carum fruduum,vr exprimat, cm*
ptoir;ab.iftocmens ,.vt 'minutim vendar;
huiuspiiftitor.Toüftiusxenditionc luxiis homines'viuenrcs in'nos infiirgent. N c c pacroni eis.deeruryt, hec patronis veriratís
i m a
De regendi ratione.
|i,niagiíicni pi*¿,fe.habcntGs argiiti^.£cclc fiíeeni,rn,6cfiíjciopcs plantatione prohi
bita dccrefcere afferent 5 obliti ignariv^é;
fsepé faepius fruguni pecudumqué accre
tione ftipplendum,. quod plantationis; mo j deratiodetraxerit. Nec intereft,fi defitj fupplementum,opes enim no cenfeo,cer>
tam quae parturiunt inop¡am „ncc multa magnaquéin futurum incomoda parans^
audienda eft prxfens faifa brcuisqué vti- litas.Sed pecudum more folum inftantiü ftnfu mouemur,ventura vel caeci non vi
demus,,vel ftultinegligimus. Vinearum ergo trargrefsioaes coerceas, nihil ylti:a quam expedit ghfcar.. - - ^ r r :'
‘ J Syluarum nemorumque cura nemini eft curae , magna id Reipublicae iniuria.'^^''' Quas enim arbores velifecuris amputat, vel aratrum eueliic,‘nulla noua plantatio reftituit. 'Inde pecoribusimedia in hieme paftus 6c apricitas, hominibus'tegmina, eundis artibus inftrumenta, ipfum tandc elementum ignis, qua:quc ab igne habe
mus beneficia deficiunt. Arborum^ergo Iplantationi diligenter ftudeas: fluminisq riui,
A r h o r a -
. Líber tertius
(riui, fontlsqué aquas hac > iílac, illacqué varijs effluere diuerticulis efficias 3 earu.
queripas, quoad Regio pcrmiferif,arbo- ru amoenitate orna; 5c illufira. Quasque fecuiis,vomer,morbus- tempusve iyluas perdiderit, alias iHieo in.eorum locii fuf«
ficias Magna nobis parat incommoda ho tiim ncgleófio. í’ f ' í j t •]
ó ' 'Habes agricolarum differentias, ,ara- torumque '6c paftoru munus cilc dignif- fimu. Quas ergo á natura opes agri', col
les,rupesqüé ipflé habuere,arte iuuabis &
prudctiatagrorumque vita, iuftitix, par.
iimonix,6c diligentix magifttam, totque Confuliim,Didacoru, Imperatorunique parentemiin hoyibre ii hábe'as diuesque otiu ii,vt nofcesjeuertas,plures ditifsimo rum ctiani ciuium' antiquiím'ad agrorum foenus redire cbrripeilesffancitis alijsque in futuru fanciendis oneribus validi, prx- úalidiqiié agricolx cxiftcnt. Intedaque adhuc oculis fcopula oculos', pedes, m a
nu sque horni nu fentient.Vcrx inde opes, verxdiuitix. -
^ Grebro Igitur agru vulnere,raro prata nemo-
D e regendi ratione.
nemoravé afficias, diueríis agricolarum curis x que confulensdilis v copibus icmJ per affluens,caru potius v en d ito r, quam
emptor cxiftas.Si prouincix malo id non aftequaris, idaíTequi ftudeas, vt, proprijs contentus,alienosfrudus non emas, non appetas.CüdaaíTequerisjfi fobriusMÍi gna uus. Gnauus cnim*triftifsimu 'etiafundu Ixtiifacit. Sobriusipra in fterilitate eun
d i s abudat. H ac ciuis arte diuitiascongc xit.Eadcmque Princeps,oommcrcij ami- citixque rpccic,fxuifsimuin pace bcllnm infert,tacita afsiduaque auri cxtradionc vicinas,eoque hoftiles, gentes expilando.
‘Quas donat ager opes,augeat prudens annonae coniiliarius;: diligeterque nofcat (liceat ifta iterum afferre) quo fterilis cui tu fertilis terra reddatur : quorum fit fru
d u u ferax vnaquaeque prouincia,vtq; bre uis,brcuiquenumo eorum fiat exportatio
& in u e d io .V n d e f eru pretia aut intendi, aut remitti cotingatiquorfi expediat, no- ceatve f r u d u u m taxatio, an ad edulia t a tú,quae feruari no poffunt,fit extendenda.
Iftoruque copia an negotiatoribus certis
B fc
Liber tertius
Mere A.
t o r .
h . i l:i „.i„ ‘
(c pretij S aftringentibus comittcre opor
teat iquibusq; ifti fraudibus, Reipublicx- que adminiftratores, eoru focij fautores- qué inquinentur: quibus anni diebus ali^
quorucfus, ne cotinuo fumptu deficiant, prohibendus :prohibendaqué,nc omnino extinguantur,foerarum,auium,pifciumvé captio.Hxc enim plura & alia iftu nofce rc oportet coniiliarium. . ■
Sed cum omnium ctia vberrima alijs egeat prouincia,frumentüqué ifta ab illa,, illa ab ifta oleum mutuetur, mereatorum induftriam, aliarum inuentrix, excogita luic necefsitas. E ius ope ^ quod genitum ejd
vfq uam,natum eq^ud omnes gentes didetur i Occideruisq; incolx Orietis dclicijs, i ñi
que illorum opibus fruuntur. Mci caturx
|crgo opera non negligenda, prxcipué St
m agria yCOpiofamulta vndique apportans, multisfine vanitate impertiens. H x c enim vidui alijsqjneccisitatibus fuccurrit,Rei- pubIicxneruos,vcdigaiia,augeC5camque exercentes diuitijs , q u x exteros in ciues fciifim dclabuntur, continuó' im plet. In 'fcecunda Lygurum.faxa, ifto tantum la-
i borc
D e regendi ratione* I O
,bore foecuncia, totius tci ix opibus poti- taJafciuiunt.Ciuitatis ergo ciuiumque vt opes crcfcant,mercatorum opus crefccre oportet. Crefcent, fi honores illis ili iias, annuique reditus deftruas ignauia m. Mcr c atu raen im in honore habita ,diuifcquc cxpulfainertia,plures eorum,quos otium perdiderat, vel ncgotij nota detinuerat, fefe mercium curis ncceifario rponrcque fubijciet.Alias,fi mercimonio adfcripros á ciuium(vt nonnullis placuit)6cnumero j5c honore pellas, mercatura decrefcet:
nullus enim bonis frugis pretijq; homo patrijs cora laribus lucru famae praeferet.
A noftrisquc,quia pauci habita, mercatu
ra defcrta,cxterni mercatores ad ftrngem iniuriamqi noftra,nota, quam non incur- runt,irridcntcs fefc nobis in feren t: bene- ficijque 6c amicitiae fpecie auro, argento, alijsque nos mercibus fpoliantes, alienas hoftilesquein prouincias fpolia tranfmit- tent.Perniciemhanc,ii vc Hifpania hodie, olim Philofophus fuiiTet expertus, fi Ly- guru folertiam & diuitias praeuidiííet,gra du m o t u s , ingenue recantaret palinodia.
:M 1 i:
9>1
Nec
Likcr tertius
‘Nec ideó nieicatura no tan d a, quia lucro ifuEtus,ideó vanitati obnoxius,mercator:
hxc enim hoiiiinis,non artis vitia nofcun tur.Vitiaque auertes,ii candidum afordi do mercatore feiungas: candidoque non
nulla bc certo definita numero inania n o bilitatis infigniajVtiliave magiftratuu nui neradellgnes; inania adhuc mercimoniu exerccnci;vtilia,fiabeo per quinquennia (decenniu ftatuere alij) fefe abftineat:n6- n u 11 a mqu é m il i t i X o p er am, o pe m v e qui e tis tempore prxftet.Lucriauiditatc: mcr- caturx infitami etiaauidifsimus 8c depo
nere quinquennio» poterit bc obliuiici.
Alias ii eadem vtrumque cxcluiione mc- tiaris,tantftlucrointedet vtcrqué; & ca- didus fordidus, 6c ibtdidus fordidiisimus mercatorcuadet.. Suus ergo* maneat ho
nos, mercaturx.Nec propola omnino nc- giigeduSjtiiquia abeirecipoceft(periculu 5c aífuetudinemnofco) vanitas bc men
dacium,. tum; quia eius, cura vtiliisima;
feu ipil vendas, feu enias. ab e o . Pere
grinus enim,magnusve mercator fe cito
v t e x p e d i a t , r e t a r d a t i o n i s q u e f u m p t u s e f f u g i a t ,
^Dercgenái r añone, í í
ttfu g ia t,b íc u i inuento gvauclet¡emptore:
paruulusqué c m p t p r , magno enicre im
potens á mercatore,parnulurrijicét n o n nihil carius e m a t, inueniíTe venditorem Ixtatur.Tenuem ergo iftam mercatui a,fi adinaiofem afccndat,duplicique in ea de
cennio yerrctur,magnx liceat muneribus honeftarj. Laude namque dignum cum ar bitror,inopi qui ab ortu , continuo hone*
ftoquelabore(honcftus qui fine vanitate
& medacio)ad diuitias opcsque parfimo*
nix gradibus a ic e n d it: contra dedecore eum ignominiaque fignandum ^ qui in di- uitijs ortuSjignauix turpitudinisve prx- cipicijsdelatusfcelefta triftcmve in ege- ftatem defccndit»Necopuletas mercium fordes virtutiprxfero 8c nobilitati, fed humilem labore,diuitiarum virtutumqué p a re n te m , fupcrbx i g n a u ix , cgeftatum vitiorumque procreatrici, antepono. Hu mili crgo cum propola,humihfsimo cum inftitore,fi honcfte agant, honefte agen
dum. Natura enim dominus > jicet fo rtu na feruus,tabernx quimcndacijs prxpo- iitu s , iuftoinhxrens,non difcedit á vero.
B 3 Sed
Liher tertius
' Scd ad reliqua rediens>nihil vndique bea
tum,cudisque fuis.numeris á natura ar- teve completum:c5 mercijque bonis plu ra mifceri mala contingit, religioni, mo - ribus,paci,ipfive copiae obnoxia. Qmbus praeftat prudenter occurrere, quam com- mcrcij vtilitates penitus auferre.Vitahda hoftium, maxime/i numine moribusve diffentiant,communio. Vrgens fi aliud pofcat nccefsitas,prouinciie portus, limi- nave communicatio non tranfcendat: in- utilium & quae ta n tu m vanitati 6c luxui opportuna nofcutur,fiftat i n u e d i o : quae
que hoftiles prouincias bello muniutjcef- fet exp o rtatio : quae femel licuit extrahi, externis artibus digniorateddita, non i n ferantur: alienae merces noftrarum vedr- tioncs nec prctij,necbonitatis ratione‘no decfudantrproprijsque/neceiTariS ad eue- ólioneminuedionemvcrnon alienis ve
hiculis nauitisve eftbvtcndum r publica omnes ad fora concurrere, certisque ibi horis cujdis patcreciuibus, coque tcmpo re propolas procul abeire,decernas; vnius pluriumve merciu venditio'nem fibi foli
parare
De regendi ratione. M parare (vt dc Thalete D im ocritove nar
ratur) ni Principi Rcipublicxq; fumma in neccfsitatc conftitutis,nemini permittas.
Monopolia acriter punias*, conitenticula, vbi collegij fpecic, dcmonopolijs mcr catorcs conueniut, acute vita.-licita vero á negotiatione,ni honeftas prohibear, ne
minem arccas.Principem,ciuitatem , 'Tc- defiam,earumq; poteftates,& miniftros.
Regulos potcntioresquc viros emere , vt vendant,nec licct,nec expedit.Non licet, eos;quoru vir tus omniu bculis debet ob- uerkri,quosque diuitiaru fe cotemptores oportet oftcndcrc; ci fe immifcere curx;
to t cui imminent 6c aiiaritix pericula &
vanitatis:npn expedit,eos, quibus ad vi- d u m cultumq; annui reditus*, falaria, fti- pendia fiippetunt,merdum emolumenta, tenues vnde mcdijve ciues v itx fuppctias capiunt,mtercipcrc. N o n licet,non expe
dit ad altiora vocatos humilia hxc refpi- ccre. M axim is namque animisJpiedidijsi- misque ingettijs^quibusplerumque honoris, imperij ,potentͣ , glorͣ^ cupiditates exi- Jiunt, nihil honejlius, nihil'magnifcentius
quam
Lihtr tertius
JrApezi' ta.
e x
quitpf pecuniam fsntemncre, fi no habeant', fihabea?it, ad beneficia ^ liberalitatem co- ferre» Mulca ergo annonx confulentibus in mercatorum auaritiam & calliditatem 3rouidenda;eorumque miniftris de m er
cium adulterijs trutinarumque menda^
cijs multa notanda, • ^ ,
Mercatoru induftrix trapezitx acce
dat argentarijve minifterium. Alienis in prouincijs pecunia egentibus vtilifsima hxc negotiatio*.tutQ enim ab ortu inoc- cafum chirographorum munere trasfer- tLir: menfarijque opere medios inter h o ftes fita Regio defenditur, t Campforum ergo "artem , fiditiumque in ferijs pecu
niarum valorem ,qaove pondere a u t b o - nicace illud ab iftodiftec numifmate,ciues noftri integre difcat V & vbique terrarum prxcipuis in ciuitatibus,vbi expedierit 6c liccatjhanc negotiatione e x e rc e a t: quas
que exteri inde opes cumulant, noftri c6- gerantdeuioribusq; impefis fc vfuris p a cis belhve tempore nobis fuccurrant.
N;al 1 us gr e ffu s pr.ogr c (Tu s v é m e rciu m , agrorum , milirixve , -ii malleus aliaque
artium
---—--- ii
De regendi ratione. 1 3
aiuum inílruméia íilcant, auc quieícanc;
niiiíusqué ornatus cultus ve homines a belluis feiunget:imó pecudum moré pra-'i to incubantes,bcrbasqué carpentes, bm -|
tam illamin aetatem (auream alij d ix e re)' rurfus incident, Artifices ergo & ferua 6c h o n o r a : ferua,quia vtiles5 honora,vt fer- uesrpraemio cnim artes aluntur.Si eas ex
cludas,aut defpiciasjvltimam finc lite luc fentiestperegrinisque vti artificibus coa- d u s eorum manus operave tuum fenfim aurum argentumquc exhauriet. Maneat crgo mechanicis artibus fuus honos,fum- mum dedecus in ignauia. M elior eji enim qui laborat t i abundat in omnibus , quam qui gloriatur y t i eget pane. Laudeque di
gnior operas loeans & exercens etiam coeleftiu orbium cognitioni operam dani
te . O m nium enim icsentiarum^dignifsi- Xi
2
irciySi hominumfocietatem non attingat^foliuagam , ieiunam, mancam que O ra to r cenfet. Ipfaque diuinorum cotemplatio, Apoftoli fi moucmiir exemplo-, manuum ab opere non Teiungenda.Nec intereft,ni
hil in officina ingenuum , raroque paruis
v i l i -
1
Líber tertiusI vilibiisvéaífuetos magna 8c gcnerofaco girare > ideóqué a ciuicatis lure opifices arcendos : dignior enim, qui paruis vtilr- busque,quam qui nullis feu inutilibus de
tine tur. Ipfaquc iuris ratio dcpofcit,vt ho noru adiit communio, quibus labotii co- municatio. Nulla ideo ciuitatis iura iner
tibus communicada, ¡gnobilifsimumqué laborem ctiam nobilifsimo otio eft prx- fcrendu. Artificuqucfj ncerifsimi(quic- quidnonniillijiniuria forte irrideant, 5c contra,no iurc,infurgant)pluribus ii an.
nis honefle miniftrannt(eorum etiam va nitatem 8c aifuetudine nofco) aliquibus- que honefte miniftrare,deiierint,nonnul
lis e tia m , vt mercatores,ciuitatis iuribus honeilentur. Artesque vt augcas,nulla fi
ne nota inertia, nullus fine nomine labor tranfeat . Caucas vero , ne , to t vnde ciuitatis ornamenta commoditatesque nafcuntur , in ipfius perniciem artificia vertantur. Vertentur, noua ii in dies tan-f tum voluptati luxuique opportuna artifi
ces excogitent,& iaueniat. Acriter ideó, veteris G rxcix exem plo, puniendus no-
uorum
recendí ratione.
O
uorum inuentor, artifex , v e n d ito r, aut mercator.
F h i í l r a h x c o m n i a , f r u f t r a q u é aurL itn| m
H
cs a r g e n t u m q u e , q u o d n e q u e t e g i c , n e q ; v u ln e r a t , n i f e r r u m a d i i t c u f t o s 6c d e f e n f o r .
Si ratio dominaretur xquitasque,militix labor,fateor, fupereiTet, Ambitione veto auaritiaq; dominantibus,nihil vtiliusi n i
hil neccifarius,nihil honore dignius. Q ^ a no iuris,militis gladius iniuriá vlcifcattir, bellumq; puniat,quos punire no valet lu- ra dices.Hanc ergo vrbis tutela(quicquid contra placeat tyrannidi) locare prxftat, quam conducere.Eam medicans, alijs li' cet affluat,eundis eget. Ipfaque reru co- pia,vnde ciuitatu foelicitas,hoiles ad fpo- lia rapinasque inuitaret, nocensque eflet, ni proprijs eam viribus,n5 alienis aut me dicatis,valeas defendere,& cuftodirc.MU litu ergo copix cofuledu: copiasqj addes^
antiqua ii maiorum virtus reuirefcat. H o die enim adeo vitio otioqj marccfcit, ar- moru vt fonitu nemo appetat, nemo fer
re difcat.Nec miror,quis namque ctia ru difsimus,denis,vtaiunt,afsibus anima &
____________ corpus
Líber tertius
corpus selliiTiet/ciuraque belli mala pa-
¡tiésgrauem infruduofamque vita agat,
c u m vel cenfus dom inus, vel maioratus poffeíTor , vel literariie inertiae aíTccla, vcl alterius otij cultor , aut quod cft de terius, litium fator a d o r v e ^vel alicuips vanitatis aut turpitudinis magifter auc minifter affluenti v i d u , c u l t u & fortaf.
fe luxu potitus , nulla leuive cura eun
d o s militiae honores debitos aflequatur.
Inde militantiumin dies minor numerus:
multarumque hodie prouinciaru Domi«
nus eas peditum manus equitumque tur
mas numerare,alereque im p o te n s, quos olim cuiuslibet earum Regulus breui co- gebatjdiuque cibabat. Antiquas crgo ad copias rediturus antiquum ad laborem antiquataque ad fobrietate redeas ; tot- que,quibus in pace v tim u r , c o m m o d ita
tibus modum ponas:cundaque nobilita
tis infignia,rnagiftratuum muncra,annui- que reditus ignauiam,maioratus fplendo res bello tantum illuftribus defigna:qua- que hiercatori artificique honorum ape-j ruifti ianuam,ni m a n u , aliqua ve ope his,'
q u i -
c ^ b J s cpiefcit, annis b e l l o indulgeac,
o m n i n o ,vt iam habuifl:i,claudias. Nullus ergo a J honorem greiUis, ni militaris fa- uor gradu ftruat.His renata artibus maio rum militia fortior infu rg et, (i co m m ea
tus,fumptus, luxusque, quibus, perditi vt homines in ciuitatc,militcsin exercitu la- fciuiut,refecare difcas. N oftrorutn acies (pudet referre) Turcaru parfimonia acri ter increpat. Nóftros Belgico afliictos Marti milites excipio.
Partam agricarx,mercatoris, opificis, militantisque manu rerum affluentia pu- blicx v.tihtatis iuftitixque limitibus ma- giftratus contineatiannonxque ad conci lium confiliarios confultoresve omnes eos admittas jdum m odo ab agror u m e r cium artiumque negotijs honeftúm)vt rc tuli,ad otium tran sfu g erin t. Nulla enim fagacifsimi etiam ingenij fpeculacio do- mcilici iftius exploratoris prudetiam at- tingetrauaritix enim vanitatisque vias, quibus agricola,mercator,opifexve ince- dutjVel quia lapfils in ipfis,vel quia alioru lapfus infpexit , fagax callet, acutcque
p rx - D e regendi ratione» O 15
AÍAglJlrA\
tus,.
L w er tertius
otium»
Iprxuidet. Quas fecularis magiftratus vcl mfcitia,vel focordia,a!iave ratione frau
des non curat, fpiritus minifter curandas fufcipiat. Nonnunqua enim plures , quos frxnare non valet legum timor,fancita in manes frxnat vitio , facrifica coercet culparum apertio ,facrive confiliarij vox vcljpublice, vel priuatim orantis refti- tuit. Ciuium ergo laboribus c ib a ta , cul
ta,fultaque manet ciuitas.Vice veiTa,eo
rum ignauia in o p s, fordida, inermisque labitur*,,
Otium e r g o , quia in primis noxium, imprimis fugiendum.Fugics,fi nobis a na tura iniita laboris auerfio in ipfius amo*
rem vertatur. Vertetur, fi v o m e ri, fi fc- curi , ii mechanicis artibus fuus íi't h o
nos , (i fu m m u m , vt iam fxpe audifti, in ignauia dedecus ftatuas . Sed fabulam (proh dolor /)rifu excipiendam canimus- omnis cnim lab o r, licet virtutis comcs, legibus moribusque á pretio & honore cxcluditurtotium vero,omni licet crimi nc infedum, ad pretia ad honores voca-
¡tur.Non mirum crgo,fi ignauix c u d i in- tendant^
De regendi ratione.c> 16 tendant, ii ignauorum in dies numerus maior. Inde priuata publicaqj paupertas, externis i n tc d a duitas, internisque m a lis.C u n d ís occurres,fi praemij pocnsequc ordinem,qucm turbauit infcitia,rcilituat prudentia.Ssepe hxc repetam,femel vt au dias:,M anéat mechanicis etiam artibus fuus honos,fummum dedecus in ignauia.
Procul a te,proculab honoribus,procul á ciuitatc ignauus. Ignauus qui publicas rei nec mcnte,ncc m a n u , nec aliter prodeft.
Plures cius fpecies,propriu quaelibet phar macumdepofcens.
Eorum,qui oftiatim v i d u m quaefitant, fefc prima oftcndit inertia. Eos fi c crto clauderes hofpicio , vagantium errores plurium fo lu ercs, plura faifa á veris vl- cera difccmcres: plurcsqu€ manu,'pedc, aliove fen fu v tiles ( nec dcfunt, quae fc- quaris exempla );labori aequo cuiuslibet viribus poiTes adfcriberc . Debilifsima etiam manus proprio foi taffc v id u i fuf- ficiens 5: forteque in dies minor clauiurae odio hofpitum ignauoruquc turba. Spo- te fefe omnes, carcerem vt fugiat,labori,
lltires
0
-tif [pectes M idicus.
CUl
l-
Liher tertiusS u h r » - J lr a r iu s
tor.
cui pcrmiferit ialus,lxti addicent¿Iflo er go t e d o claufos'Regum munificentia,po tentiorum effufio, Ecclcfiarum charitas, ciuitatum la rg itio , om nium que ciuium pictas foueat» Eo folutis e u n d a hxc de-
ficiantw ' . ; ^ . sq
H x c de e o , qui oftiatim vidifat, ei fi- millimiis,quem nobilitatis tu m o r ad me
feucccna.\ ^ . r • •
r«w/í¿í^;dicitatem,íeu opincium non linit incur-^
'liari.Alieno vt ille o ftio , alicnx hic men- fx, conuiua non vocatus,moleftus perpe- tusque hofpes fcmpcrhxret,alienas maio rum virtutes,quas fuá lacerat inertia,vbi- que intcmpeñivéqué iadans : diuini il
lius oraculi ncfcius,Ai^//or eji qui labo
r a t , ^ abundat m omnibus, quam qui glo
r i a t u r , e g e t pane. Huiufmodi inopix ncc publica, ncc priuata occurrat xraria.
Languefcet alioquin indujiria, intendetur focordia', Ji nullus ex fe • metus, aut Jpes : ^ fecuri omnes aliena fubfdia expeBabuntjl- bi ignaui,nobisgraues.CcnCoium iura fub roftrarijs p crditisq; iftis ciuibus obijcias.
Sunt bc alij fcgne qui otium magnifi-
A p p a r e n - t a m v i r t t *
teoHaids.^^ uomine velantes infolitx apparentis - qué
*Z)e regendi rdthne, 1 7
^\h virtutis imagine alimeta incrtix co- iequuntur. Cunófiscxofa feculis prudcn- tiorum in oculis ifta lues nunquam vita
bitur : eana nam que perpetuo multitudi
nis infcitia cibabit,6c<dcfcndet.Caiitc er
go huiufmodi homines ad num erum 6c ordinem redigantur.
Pcisima eorum (equitur ignauia >
biis lucru á delidis. Sine pharmaco m o r-
bus: afylu enim cis potcntioru t e d u m nijiervc^
fauortquibus ab ortu paraiiti adfunt,lcno nes vel ficarij.Negleda nobiliu inftitutio
■hac nos tabe inficit. Gllfcit peccandilice- tia,a diuiti.js maioruque imaginibus vfur- p a ta , p a r e t u m , magiftroru magiftratiui- que incuria. Sine pharmaco,inquam,m o r b u s , ni Princeps ipfe oculatus inquirat, quibus potcntiorumfilij artibus fc exer
ceant,quibus o tie tu rlu d is , quibus fcruis, familiaribus fo c ijsv e v ta n tu r, ab corum - que comitatu iftos vitioru authorcs p ro cul arceat. T a n to huic operi p o tctio ru m ctiam magiftratuum poteftas impotens.
Prxualida ipfaru legum aíTcnfu eorum adcft focordia, qui diuitijs perpetuo alic-
M ai er a- Jfor.
nari
Líber tertius
V Wv
Inarigaudent prohibitis.Superiori Iwe iíla 'deterior: iilius naqj pares,nutrix afy.
ITi.Pcfsimus enimquisq; opibus periurio, vfurá aliové fcelere aggcftis,perpetua in- feparabiliqjvnioiie Iigatis,legatisq5 maio
^ri nata familiae,perpetuó Rempublica d o nat turpi,ignauoqué ciui.Ipíiusqj ignauia 6c turpitudo piares.infkit j hos vano vt comitatui ferui adíint3Ílios, vc vitiorü co mices diu n o d u q u é 6c defenforcs cxiílát.
Breuiqué c ü d á in maioratus familia m or bustráíit.N ota enim incurrere credimus, fi vomer,íi fecuri;s,.íi malleus eos tangat, quos primogenij poíleíTor logifsimo ctia fanguinetagiuToc otioíiignauiqué ciues vnius ¡nertiá 6c diuitias fequutur.Hasc vt cauerec mala, quidquid lurifprudctiae tur ba contraferat,breuifsimá perpetuis vita fiJeicomifsis lüílmianus pra:.fcripíit. Ha
dé,ni ñiHor, Hcbrseo iubilaei anno, ipfius- met voce Dci fcripto,vitabantur.Nilfan diiis , nil'prudentius j vcciuitatis opes in paucos noincideréü.S.ed nullu fine cotro- uerfia placitü: hic in ¡lio , in hoc fibi alius in d u 1 ge t ; fa m i! i a ru m q a é fp! e d o re m , p e r -
tcrun
Dc regendi r añone. i s pctuis iftis fultu opibus, pkires dcfcndilt;
ea pocifsimum validaque ratione,vr pote tior fit ca parsyqux Rciopubiica fainaclic velit,quam ca qux nolit. Reguli cnini c!G ie ad inukcm cuftodiunt (itci u hxc repe
tere liceat) ea gaudent regcdi ratione,vn
de fibi nobilitatis infignia,dígnifatés, ho
nores nulloq; tempore periturx diuitix Inafcutiir. incertus illis ex mutatione afcc fus,deícéfus eertifsimus .Ideóqué prxfci;
tcm ciuitatis ftatu caute dihgut, &; facile dcfcnduc. Eis enim multoru metes ciuiu vcl arnore vel timorealiove affedu fem- per adfunt deu in d x .H ci u ergo vires pn mogenioru iure in perpetuu feruandx, vt perpetuo publicx opuletixque fux dcfen fores cxiftant.C u n d a hxc bona Princeps dcftruitjfipoíTefsionu vincula foluat; fi fo ueat,primó relata mala auget. Abruptum iftud,illudq; prxcipitijs iter,fi medio ince das,facile fternes. Omneque nimiu ciuita d,vt naturx,inimicum nofcens,nonnullis illuftriu familiarum viris illuftribus hunc,r J exteris negatu , honorem aliquibus Rei- publicx oneribus cxtindionisq; legibus
C z fuppo-
Liber tertius
füppofitu permittas;ad cuqjncminiRcga Iijine venia liccat afcedcrc. Veniaq; cxi- mix alicuius virtutis,comuneciuitatis bo nu profpicientiSjprxmiuadfit.Nec in per petuu, quartüvc vltra nepote cxtcdaturi ni prorogationem prxclaro vllo facinore mereat pofleiTor.Hac Princeps prudentia niaioratuu ignauorumq; multitudine mi nuif.qux ex his mala oriuntur,auertit:vir tutu prxmia a u g e t ; familiaru fplcndorc, nouis in dics glorijs virefccntc, defendit:
ciuitatis dcfcnforcs tuctur:eosque in otio to t honeftis clarisqj laboribus parto onc ru impofitionc vtilcs r e d d i t : legibus qué cxtindionis obnoxia primogenia, nc plu ra,nec v!tra,quam expedit,giifcantjproui det.N o ergo,yt moris cft,huius incrtix tu tor,potius c x tin d o r magiftratus creetur:
pluraq; á nouis prxcipue hominibus fanci ta primogenia, ¡alienationis facultate per- mi(fa,feniim,fi cxpedierir,diiroluat. Nec facra te implicct moricntiu, qua ifta fxpc firmatur,volutas; du faeru illud oraculu nofcastReipublicae falasfuprema lex efto, xeftaniium contrahcntiumqué placita.
jpiasqucj. c
De regendi ratione. 19
‘I':
ipfasquc leges viribus dcftitui,fi nioribus, fi paci,rcrumii copias noxias experiamur,
C u d a hasc rubqcrnint bona perpetua hac feruitutc ( vnius jure 6c multorum inim
na) facultates fuas vanitati dicantes. 1 Supereft, quas cx pecunias abufu igna- cefus;a»
uia dcfccnditivfura inquam,ccfiisve, ipfa 7
r h \ • •' ^ diiUS d 9 *
viura dctcnor» lituis cnim otium omnes inuitat,quiain hoirore babirum; illius ve
ro negotium,quia in dedecore, plures á fe arcet. Vfuras etiam malum facilc dantis vcl accipientis cedit arbitrio:cenfus vero labes nunquam foluitur. Venditoris fo- cordia inuitum etiam emptorem faspe in otio retinenraroquead libertatem redit femel hancferuituiem fundus ingrefius:
imo alia, aliaqj feruituteferuituti addita, cis inualidusculturas bono deftitiiitur ,i n perpetuuquc pro derelido habetur. N e m o naque e m e re , occupareve ten taf t o t oneribuscrcdicoruquecuns fundu obie- dum.Mirifice Hebrasus tum iubi!asi,tum rcmifsionis anno ifta prasui ii t mal a, & pro uifit. Cenfus ergo vfura d e te rio r: plurcs cnim,6c lethalius inficiens, magis in dies
C
3 ncgo'Liber tertius
negotia minuit,6c otia auget.Nec miror, iine lite ftultus ( hxc iterum audias ) q u i:
Tuas aftrorum in iu rix , fortunx ludibrio, agroru n c g le d u i, m ercaturx n o t x opes fupponit,cu,annuo empto reditu,in otio valeat,8chonore viucrc. Com m unis in
de ignauia, inde luxus, viflarum depopu
latio 6c euerfio. His occurrere intentus legumlator cenfus pretia folet intendere, vili vt a reditu ciues , eo minuto , v id u i iam non validos, maioris lucri cupidine ad agros, ad merces , exportationes, im- portadonesve carum, abotioque ad ne*
gotiu transferat: prxfentiumque vt Icucc oneradebitorum ,prxtcritas etiam ad co- Uentiones iffiampretij inrcnfionem exte- dit;>Theologix, iLirifprudetixque multi
tudine reclamante 6c aíTereté: C k n k iu^, quxfita ex c o n tr a d u naturx genciumq;
iure firmato,infirmare impotens. Id ve
ro non opportune obrjcttur: cenfiis cnim neutri illi iuri agnitus.Naturx,cum nu m
mus nummum pariat. Gen tium,nam pc- a in ix vfus,vtaugeat; non Vt commercia minuat, inueiitLis. er tantum a
iurc
D c regendi ratione. 2 0 iurc or¡ginc/orm á,8c ftabilitatcm habet iftaconuentiojciuilique á iurc iura parta, ii communis ciuitatis falus depofcat, ab co moderari poflunt,8c extinguí. Hisquc moderationis cxtindionisque legibus ip- fo in c o n tr a d u tacite videntur contrahe
res fefe fubieciflc . Idque plura R o m x Pontificumque exempla tcftantur. Le- uis ideó legem in iftam, dum adprxteri- ta extenditur,vifa obicdio¡fortius in pri
mam prxcipuamquc cius partem,ccnfus pretia intendentem , nonnulli politico
rum infurgunt. Pretij namque inteniio vtriusque contrahentis; otium a u g e t : ig- nauLis enim v en d ito r, a u d x fortis a m o re cxcus, vinculum,quo fe nunquam fol- uet,rudis a p p e tit: fequc,opesq5 fuas per
petua implicat fcruitutc,6c inuoluit: x tc r namque emptori vendit inertia. E m p to r veró nobilifsimx ftudiofus ignauix,eam, quo carius e m it, amat ardentius. Cun- d o r u m q u e iufti liminum cifrador rapi- nx, f u r t i , falííqué gradibus ad o p e s , qui
bus otium’5c nobilitatem mercatur , c x - cus afcendit; aliudque non negligendum
C 4 malum,
Líber tertius
aiakmi^rerum omnium, poñcá vtrefcra, seftimationc auget.. Tutius ideó nonnul
lis vifum , fi vllius. príercriptione te m p o ris libertatem venditor c o n feq u a tu r: vcl futuras (í annui reditus emptiones prohi
beas,& paulatim praeteritas fo lu a s: cun- disqiié poííefsionibus.Rcgijsvé prouen- tibus priftinulibertatis iura reftituas: düi magnatibus Rcgijprouentus non adfcri- b a n t Li r . T u m. qu i a h i s, b e 11 a e n i m n#ei, n e - go t i ar e non 1 ic e t : tu m ne lice at, n ou i a li - quid machinari.. N c c o b eíl , vfurá ccnfu.- qué puííismuIlumegencL auxitlumi relin- qui,cum pLetati&montes. (líceat his v e r bis vuíga aifuetis/vti ) aliorum, exempla fequutus,yaleas erigere.,Ycraqué pigno
rum venditio*, vndc: opem haurire poteft tg en ‘s,nón i t a n o c c n s , vtcéníus caufá ff- d á . Annui ergo reditus. feruicutc inititu- um cxclufá,fortem,quani¡tcEum locarc non licct,domino fi rcftituas,eam;ne per- iat,ni perdice agat,vclpecudum,vcl agro : u m , vci mercium curasncccifario iubij- ciet. Cenfus crgo emptio;, vel virtutis fit prasiAium 5 vel, nemini ,.v t ad haeredes
tranfcat
*T>e regendi ratione. 2 Í I itran fea t^pe r mi t ta tur : ad vitam vero tan-
liim rcnedutc,aliovc perpetuo impeditis morbo,rogo,vt liccat. Huiufmodiq; e m ptore á ciuitatis mtineribus honoribus- que arccas.Eis habeatur impotens, qui fe laboriiinpotentem affirmat: alias^perpc- tuum vt fibi otium cmant^ falio, fe labo
rare morbo, pfures afferent. f Quorum labor nec ciuitatem alit, nec cuftodit,ignauix proximus habetur. Ina nis ideó famulorum turba ignauorum nu meraadfcribcnda,cum annui tantum re ditus fupcrbiam,, niaioratusque .vanitate oftentet.Inflatam hanc hydrope prudens folucs, diues fi otium,vt nofti, foluas. Eo namque foluto,.vcili omnes labore dcte ti frugi,non vacuis icruis vtemur. L eno • ciniumque , luxus bc vanitas non Icuem a r a tr o ,, t e l o , mallcoque perditoru ciuiu, vcl potius domefticorum hoftiutn, tu r
bam rcftituet.
Aliorum labor,nimium Jicet vtilis >eó noxius,quia plures d e tin e a t: omne nam- que nimium inimicum naturx. Litcrar.ü o tium plures detinet , m agisquc in dies
furgerc
F a m u lo - r ¡4 t u r b a .
Liter at u
•tlum,^
Líber tertms
Littum ^
seíorcí.
¡furgcrc experimur. Humilifsimus cnim ciuium,copiofa á Dco fobole donacus„e5 vcIiurisjVcl medicinx facris, vcl diuiniori donatPhilofophix: ciuiliqué ácomercio aufert. Viteriíisq; tabes ifta fcrpit: publi- cx enim charitatis fubíidio infantibus omniüm ope deftitutis, coque ad ferui- t u t e m
6
copificiumnatis,literarum oriü, íimulqué luxum'6
c ambitione cinimus:quáquc abundamus,ignauiam augcmus;
6
c q u ó indigemus, laborem , ignara dudi pietate,exulem facimus. Has ignorat in*fcitias Turearum prudentia, liue tyran^
nis.Easqué ncícies, lot fi Grammaticorü ícholasjquibus brcuifsima etiam villa af
fluit, folueris: latifsimoquc etiam in im
perio vnam ,alteramvé Academiam fta tuas , aut p e rm itta s. Eorum ve turba, qiii literarum otio 6c lionorc alliciuntur, longi labore itineris perterrita, graucscj;
illius fumptus pertimefcens,vtilia fc ad commercia transferat.
Ncc plené fuccurris, to t ficauíarum a d o r e s , litigantium xraria expilantes, Inullo fundo ccnfuvc gaudcntcs,fori tantü
quxftu..
De regendi ratione. 21
\
quxftubus validi, ciitifsimi etiá cum pof- feiforc primogcnij luxu 6c vanitate con
tendant. Dum kiftitix nimis ftudcs,has in- iuilitias auges; tot iuris, interpretumque volumina, tot caufidicorum argutias,toc rabularum,in xternumlices protrahen tium , tricas permittens. Í/ cum fum ptibus Jit tibi molejiiarum ratio, grauim putes'jlc vincere y quam confejitm damna
ri- Mala hxc vt fileant , ciuesque ifti vcl ad armoriim virtutem , vcl fc ad agrorum fobrietatem conucrtant , Ik- tium multitudini bc earum diuturnitati modum imponas , legum numerum bc ambiguitatem, laxaque indiciorum tem
pora continens,incerpretumq; volumina penitus excludens. Arduum iter fere im—
peruium, paucifve obiiium, magna alLcm ius viri gloria olini peragrandum.
' Non tantum fori,Ecclefix etiam cura plures detinet.Caute his occurrere nofti.
Dexteri alias brachij obeiitas,totius Rei- publicx corporis malo,tabificam finiftro maciem inferet. Lcueolim facrum iftud fecularium humeris onus j nemo enim
vir-
Liher tertius
d
Zuxtés,
Virtutem íinecorpore exercebat,
nuumquc operemonajllcue difciplin<c coniun élo, clericus^quantundihet verbo *Dei eru*
¿///^j,íírí//?(r/o(Apoftblitxcmplo) vidum quaerebat.\diOC vero perfedionis, oinam c tum infanti vtile EccleCae , obfequio au
tem & authoritati iam adultae non ex
pedit. , . , '
His crgo alijsve artibus (naturae in ho minis fabrica fapictiam aemulatus) labo
ri 6c negotio m ultitudinem , menti vero 6c contemplationi brcuifsimum ciuium numcru adfcribas. Nunquam que á cor- de excidat: Egcftatcm operari manu rc- niiflam.
Sed nihil tutum vel hominis, vcl ip- fius naturae adinucnit prudentia : fefe n a que mutuobona,tt)3laque gignunt. Egc- ftas,fi adiit virtus, laborem,labor opulcn tiam,opu!cntia ignauiam & luxum .-luxus iterum egcftatcm gcncrat,cx egeftate lu
xu parta audacia,cx audacia totius hnma- naefocietatis erumpit folutio.His afccdi- dit , defccndiditquc malis Romanoruni felicitas.
Fru-
De regendi ratione» 23 Fruftra crgo labor diuitias conga,itji vanus fi cas fumptus cofumat. Defpcrata vnius in imperio lues ; in paucorum ycro pluriumvc potentia fefe adinuiccm m u
tuo ciucs frugalitate xmula cocrccnt,cx- tcriquc in transgrciforcm infurgunt.Ncc vitijs ibijucc virtutibus licct cxccllere>te-:
ftimoniumifidcmvc faciat Oftracifmus.
Vnius autc in imperio dcfperata,inqua, Hxc lues.Princeps cnim vel propria infci
tia, vcl aulicorum aut aftcntatione, aut ignorantia captus, maieftatcm fupcrbia 6c faftu, non virtute
6
c prudentia firmari cxiftimans,quos nouos in dies ad maicfta tcm faftumque fumptus excogitat, ad luxum 6c inuidiam potentiorcs fcquuntur.
Gradatimquc reliquos in ciucs contagiu dcfccnditjnam gradatim afcendit xmula- tio.Quodqj deterius cft,ftultifsimis vnius fumptibus fatua feaiccr xmulationc fii- pcriorem oftentans eundarum gentium frudibus,mcrcibus,artibusque cget.Plu- rcsquc vnius ob nitorem articuli manus atteruntur.Multiplex inde ciuitatis iniu- ria: inutili cnim corporis domusque o r
natu
Liber tertius
natu'opes honc(lo victui debitas confu- mens jfupcrfluis vc abundet, neceiTarijs cget;piuresque officio dccedfit,ne á gulx delicijs,vxoris mudique muliebris fupcr- bia difccdant-.fcclusquc fupplet, quod va
nitas exhaurit. Nec nos in m elius, vt T i
berius aflcrit,mutabit neccfsitas; eadem enim,qux in abundantia, in egeftate per
manet hbido. Certa inde,nunquam vita- ta,Iicec fxpius experta, Regnorum eiicr- fio. Hanc ergo vt peftcm caucas, ca can tum perm ittas, qux m e n f x , ornatui, fu « pelledtili jhoneftxve famulationi ncccf faria nofcuntur . Qmdquid vel faftus, vel voluptas vitra adijciar,prohibendum.
Omnisque ad valetudinem 8c v ire s, nul
lus ad delicias fumptus referatur. Publi
ca id non folum vtilitas, ratio eciam ip
fa (fi verum 'me non fu2Ít)dcpofcif..Con' trá fentientem vel Heraclitus rideas, vd Democritus doleas. Tenuem namque 6c falutarern v idum paruo precio emens, paruoque emens pretio lineam ,a u t la licam vcftem, xftui frigorique oportu- namdurc ridet, aut dolet fatuitatem eo-
I
/
rum,
