A D
I L L V S T R I S S I M V M
A C R E V E R E N D I S S I M V M D O M I N A M
D. F E R D I N A N D V M V A L D E S I V M
j
H I S P A L E N S E M A R C H I E P I S C O P V M ,
S V M M V M I N C A R O L I C A , S A R I S hereditariis Prouinciis de fídei Catholice negotiis cogni
torem , cenforemque diligentifsimum.
D I D A C I
C O V A R R V V I A S
T O L E T A N I ,
R E G I I I N G R A N A T E N S I
P R A E T O R I O I V D I C I S
I N C O M M E N T A R I O S
D E T E S T A M E N T I S P R M ' F A T 1 0.
V A M Q V A M m axim efcirem , Prarfulam pliflim e,illuftriflim ePrinceps,m i- gnis T e, & his grauifTimis Reipublica: noftra: curis, atque negotiis impeditum efle, non fum veritus T ib i m agiftratuum om nium Antiftiti, laborum meorum primitias,de Sponfalibus & m atrim oniis Epitom en,fum m o,certoque animi iu- dicio dicare. Is enim es, qui ftudiofos om nes, honeftas, ac publico regimini ad
m odum vtiles difciplinas m agno fauore profequeris, qui prudentiflimum exploradfsim um - que confllium ,& in rebus gerendis dexteritatem nadus,propeníiísim o affedu,iuris vtriuíque confultifsimos viros m axim o in honore habueris1, eofq; adpublicam uneraingenti om nium applaufu euexeris, benigneq; fufceperis, fi quid cx priuatis vigiliis T uo nom ini confecratum fucrit.Fit etenim ea ratione, vti facilius adii labores,& hi in re litteraria,noftraque Pontificij &
C xfarei profefsione om nino indefefsi obliuioni tradantur : nec otio indulgere com m ode pofsit is,cui ha:c feribendi alea feliciter ceflcrit.Expertus equidem ipfe fum ,poftquam iam an
te annum opus illud exad o diuturno iuris A udio, & continua: lectionis exercitio, T uo nom i
ni altifsimo núcupatum em iíi,plauíibilius quam par meis ftudiis fuerit, T u i nominis ergo ab omnibus fufceptum fuifle. Q uam ob rem periculum priuati ftudij induftriarq* fadurus, nec laboribus frangor,necafsiduism editationibus cedo: quin Heroicas virtutes Tuas eo
dem animi iudicio conflderans, in G regor ij N on i tradatum de Tcftam entis breuem quam dam interpretationem concinnare,campamplifsimae tu x dignitati nuncupare conftitui,non ignarus quantum hinc decoris & ornam enti cifdcm lucubrationibus lit acceflurum. N ec tamen ab inftitutis animum aucrtam , obfcruantifsime P r x fu l, quod m agno C hriftian x Reipublica: com m odo Hifpalcnfis Archiprxfulis dignitate C aroli C xfarisn u tu in fign itu s, eodem iudicio om nibus ipfius C xfaris regnis , ac prouinciis , fummus dc rebus fidei C cn - for á Pontifice M axim o c lc d u s , nullum otium habiturus elfe videaris, quo pofsisquan-
* doque
d o q u ch ofce noftros com m entarios legere. S c io eten im ea te praeditum b e n ig n ita te , eoc^ue anim o erga me affeótum cflc,vt plane inter t o t , ac tanta n c g o tio iu m vndique con fluen tiu m exam ina íiis n oftris,vel tantillum .tem poris lis p rx ftitu ru s.Q u o d (i id m inim e con tigerit,n ec tamen hoc conieótarc p o liu m , q u x T u a hum anitas c f t , illu d tan d cn xco iifcq u ar, c iitq ; m ihi pro im pari m unere latis iuftum p rxm iu m ., q u o d liber hic-candido anim o a viris & d o c tis , &
acerrim o ingenio p rxd itis, m anibus verfabitur, beneuolofp iudicio-eam , q u a o p to ccnfucam accip iet: vnd e m ihi illud nec praeter fpem o b u cn ict,vt cauerc p o llim , neqd eum dem Iapidem offendens, iterum corruam .H uius fin e au d acix eó libériús tim orem excufsi,quod certo fciam tibi m oleltum efle,qu.em qu *n a,Tuo p rxclarifsim o confpcetu tim ore auferri. N o ftru m enim cft,excellam T u a m dignitatem reuerenter a d ire : tuum vero* alacri, a tq u e iu cu n d o vultu nos ipios adm ittere. E a namq; com itate A u gu ltu m C x fa rc m im ita r is , q u i lib ellu m lpfi trepide porrigenti,qui m anum nunc proferret,nunc retrahere t : Q uid, in q u it, an putas te dare aflem elephanto? quafi m oleftum cflet o p tim o Principi, q u o d tim eretur. Eotjv m agis venia dignus fu m ,P rxfu l Reuerendifsim c, qn.od hos qualefeum que labores tibi o b tu lerim ,ciim ob m eam erga teplurim am ac perpetuam o b feru an tiam , m eum q; tibi deditifsim um a n im u m : tum ob tuam clem entiam , b en ignitatem ,atque anim i candorcm rquibus virtu tibu s ita em ines,vt iu- rc,ac merito tota H ifpan ia te iplum (ufcipiat,ac veneretur. V eru m ,fi hac q u o q u e in parte C a- tonum aliq u is,& is ligid us in m e.ccnfor inlurgat, m eum qu e con atum acculet, latius elfc,in - quiens,culpa vacare,quam d eprecari: grauiter,ac m oleltc ferar,m e n on dum lenem ,led in ip- la in u e n ilix ta te aufum efle interpretis officium alfu m ere, quem potius iure o p tim o deceret ex aliorum feriptis, vel m ediocrem eruditionem acquirere: ea excufatione me tueri d itar,p ro viribus & facultatefcciifc. quo m agnis la b o rib u s, n o n ab fq u e p ro p rix valetu din isgraui pe
riculo , continuis viginti annis in haciuris vtriu fq uc difciplina ablo lu erim e a ,q u x alio q u i fi confuetis otiis vacandum cflet pcrpenfa hum ani ingenij im becillitate , atque p ro lix a , per- plexáque interpretum -traditione, trigin ta annis m inim e confeciflem . H o c vero ftu d ioru m com pendio pauló diligentius, vti eo propenfius d elib erau i, q u o d vita b reuis, ars vero lo n ga iit: eáque ratione oporteat h x c n oftraftu d ia ita d ifp on ere,vt fum m o labo re q u án to breuior c flcp o isit, h x c ip la legalis profclsio efficiatur. Si vero ex hac excufatione m inim e latisfece- rim ,hi e x te r n ihi veniam d ab un t,q u i fciunt quod hom inis effc errare: atque hi p rx e ip u e , q u i
& ip (ish ifc c fc rib e n d i, cdcn diqucfcripta fluctibus fuerint aliqu ando agitati. In g e n u ifiq u i- dem animi cft vulneribus atque ipfa plerum q; m orte velle R e ip u b lic x litterarixp ro d efle.
A tq u e h is tandem ra tio n ib u s, quibus me ipfum tutari c o n a b o r, vclu titu tilsim u m a fy lu m conftanrer adiiciam tuum am plifsim um n o m e n : cui h x c lpla m eritifsim e dicaui.A ccipe igi
tur,llluftriflim c P rin ceps,hxc noftra qualiacum q; tuo n om ini co n fecrata,q u x tuis aulpiciis
tu taab ob tred tato ru m calu m n iisforefperam us. Vale. E x G ra n ate n fiP rxto rio Idibus M ar-
tiis, auno 1554.
■ V i l T *
D I D A C I
C O V A R R V V I A S
A L E Y V A
E X B I B L I O T H E C A H I S P A N I C A A. R. P.
A N D R E A S C 11 O T T O
C O N C I N N A T A .
IN G V L A R E H tfiania ornamentum rDidacus exifiit, cum obfingularejudicium, tum rv triufi[u*> quodfiriptis ad.poft erit at is memoriam fiempiternam mirifice illu- flram t, traclatione. Natus is anno eius Jaculi duodecimo Toleti Carpetanorum S.Iacobt
Feflo, ' -vnde illi nomen ( D idacus enim idem qtu Iacobus) quo etiam anno Vampelona J te rviR a Cafiella Regno Nauarra accejfit: parentibus quidem Ú tJJanis, auo vero materno Pelga. Toletana Ecclefia architeffo. Hinc & vtriq u e nepoti ingens eruditarum Lingua
rum Graea ac Latina fludium, ad rerum cognitionem infitumpane atque innatum. 'P a
truus Salmanticafiteerdos fatü re lauta Didacum & Antonium melis tam foeheiter primis Latina lingua ru
dim entis,vnd domi aluit.ToH m S.Saluatoris Collegij Ouetenfis, vbi natalium integritas quantur collega, eos breuiin Iunfirudentia progreffusfecerunt, v t aqualibus longe antecellerent,pofi etiam defupenon loco tus publice ordine interpretarentur,magna auditorum corona atque apptaufu.
Tamet
f iverb tn DoRoris laurea ini
quis mdicum fuffragiis *Didacusprefifius ejfet, vicit tamen, ac tranfiendit; ditis mox ingenij monumentis ex- JJeRationem ludiciumque perturbato animo datum. Prafirinxit enim u eluti Sol oculorum aciem, amulofique atque aduerfiar ios,qui m eum oravultufque admir abundi conuerterant: ii> prafianti doRrina ‘-viros morum- q ue facilitate omnes fib i adiunxit. In his Ferdinando Cjracarum litterarum DoFlore efi vfits, qui eum m Plini]
cafiigationibusnonfimelpradicat.MiJfushincdRegefatholicoinSynodum Tridenti coaFlum, hoce[l,inpa- 'bltcum piorum dochfiimorumque theatrum <-vnd cum fratre, nAnt.item Auguflmo, Martino Ayala, zAria Montano,catenfiqueXDomum vbi reuertit,Epifiopus Rodencq oppidi efi renunciatus: dem Segobienfis Prafid, Conchenfis defignatus. Neque hic Principis tn ornando excellentis doRrina njirofiudtumJubftttit: quin &
Senatus ‘Regi] Prafidem ex Antecejfore creauit. ¿¿hio munere integre annos aliquot Retpub. confhtuendafic efi
<-vfus¡vt continenter atque incorrupte ius dicendo, florem fib i Nobilitatis Tdtfi antea obftnnxeut, temporis
<~vfique eo parcus,caterum minime auarus,njtfimihorafi/atium, quo Senatores nona ad Regem ingrejfun ex- JJeR arefilent, elabi finefiruFlu nonfineret: incitat tis, credo, QPltnij Maioris exemplo, qui temporis, quod[lu
diis non daretur jaRuram longe maximam exifiimaret. Sic interea loci, collegis inambulantibus ,t>aucis men- fibus Platonem,ac Rhodtgini oAntiquas lecltones, quafi aliud agens,euoluit. E t vero V ariarum Refolutio- num hbn quantum hicpojfet,fiatis oftendunt:derefcnpfit num m aria, acute: hinc d maleuolis laFlatum, nouijje illum Budaum de «Ajfie , prat crea nihil: quosfiaciléreliqua tantivin monumentafioras datarefellunt.
Sunt autem m manibus hac: fuper 4. Decretal, fuper 6.Decretal.& regulis luris,- fuper Clcm cntinis.
dc homicidio C l.fi furiofus. Variarum ex Iure Pontificio,Regio & C x fa ris rclolutionum lib.4.
Pra&ica: Q uxftioncs: eiufidem collatio veterum numifmatum cum his qtta modo expenduntur publi
ca & regia auRontatepercujfia. Excujapajfim Salmantica, Venetiis, Lugduni, ifi tn Germania. Obiit Ma- dritiPrafesdie X X V II.Septem bris, Anno ¿M. D . L X X V I I . /Etatis A n n o L X V l .
P. COR*.
P. C O R N . B R E D E R O D I V S I. C,
f * f <r'~y ' T / ~ T L E t T O R I- s . 5- D . *
P E R V - M D I D Á G l C O V Á R R V V I A S Iutfltonfulti celeberrim i cbm m cndx- tio , benrghe L e d o r ,’ pro A u d o ris dignitate huic editioni proíéribendaW ct: fiillo tiu * prxftantia &c vfus nondum publice innotuiiTet: nc tam en dc canto au d o re , & tam bella occafionc, nihil direndo n jilc m ereri videar ;b reu iter quod deilliuslucubrationibus fentio, offendam." - ' • ‘ ‘
T ria iiint poti/fimum, L e d o r , qUx labores eorum , qui feribendo fibi nomen parare
’íPudtanti pQftcritqticommcndarc/olent, Subicdum , Form a, ¿ratio fcy Scrifio. Q u x fi coniundim in vnum eumdem que aud orem con cu rran t, eum diu v id u r u m , multi/que profuturum elfe nemo profedó dubitauerit. D c O rationc.ftyliqucquo a u d o r vtitur elegantia (licet illis alias, quiforenfibus rebus inuoluuntur, elegantix au t puritatis poftrem a cura fit) h oc conftac illum longo in- tcrualio, omnes fui-xui iuri/peritos anteire; clegantiiTimo en im , aperto ac Latino ierm one quidquid euulga- uit,ornatumleft, vtiilrcmoriti/Timo illum Hi/panorum Scxuolam quis nuncupau erit. A d macerias quod atti
net } qUia nominatim illas hic referre operofius multo quam fruduofius c lfe t, fingula totius operis capita, ad calcem huius prxfarionisvclut pCr iyqqpfini.reiici atque imprimi curatiimrts. H o ctam en obiter ad/pergo, quodquxeum que Couarruuias in iuris N oftri com m entatione, & illius ad praxim applicatione /cripta reli
quit, ea tam folida, aperta, &: plena elle, vc nihil exquifitius á Iureconiulto /perari poifc videatur. T a ce o cete
ra, qua: cxinote gentis fuxv/u ita exigente /um m a& admiranda cum libertate protulit. M odum deniquefeu formam.icrib.endi, (iuc vniuerfum opus /pedes,fiue fingularum materiarum ledurasftui fxcu li efle fatendum cft,qifo nulla leruatam ethodo omnia mixrim & vclut per Satyram ad Rubricam congerebantur. H o c tamen huic atidoriin illa confulionepeculiare CÍE, tam in Rubricarum explicatione,quam in yariis Re/blutionibus Sc QuxftionibuS p rad icis, quod eunda ciuidcm argumenti vel fiibicd i tam e x a d é , tam m ethodice & egre
gie, átqúe idert in vtramque partem trad et, vt vel curiofi/Iimo cuique fatisfacere pofle videatur. N e c in pro
bationis fide minor illius apparet diligentia. N am fiue interna ac vera rerum demonftratio requiratur,fiue externa q ux/blaaudoritatc nititur, in vtroque eam , omnium calcu lo , laudem aflecucus e ft, vt inter omnes fui &c noftri temporis feriptores iure Princeps habeatur, non enim audoricatum cm plaftro /olo, quod multis;
ied imperitis tantum nimis frequens cft: Q uxftionibus controuerfism cdetur,fed ratione,qux anima legis e/t opiniones fuas primum firmat,indeillas,ne apud quemquam in dubium venirent,audoricatum pondere(qua5 alias fola, libertati iudicij vim tyrannicam faciunt) confirm at,atque,hxc canto ftudio,vt libens fatear,nullum á me hadenus audorem ledum vclreled u m efle, qui fide & diligentia in externis probationibus D idacum Couarruuias/iipcrare videatur. V ix enim quidquam vel in genere vclin/jpecie feribit, quod non idempoft:
rationem ac diligentem di/quifitiortem communium opinionum fide &c audoritate communiar- H audigna- rus, quantum illa momenti in negotiis publicis & priuatis diffiniendis afferre /olet.
N unc quid in poftrema hac editione pro ratione temporis prxftitum fit, accipe: O pera D idaci C ouarru
uias, ctimab illis, ad quos ea res pertinet, nobis diligentiflimé commendata eflen t,vt vitia, quibus anteriores editiones fcatebant expurgaremus, caque quibus h x c nona editio, recens, m elior, ornatior, & v / ‘u commo
dior fieri poftet, adderemus, negotium in nos fufcepimus. A c primum mendas q u x tam in ipfum contextum, quam in allcgationesnon lcues irrep/eran t, fumma fide ac diligentia expurgauimus, eextumque multis in lo
cis penitus deprauatum & lubuerfum, ex fide allegatorum indagatione rcfticuimus, argum enta, q u x pro fin- gulorum capitum ¶graphorum m agnitudinciiibindenim is /iiccinda & :brcuia eran t, pro fu b icd ivfu auximus. Titulos deinde Angulorum capitum & paragraphorum(vt qua parte operis L e d o r cflet, in ip/a libri apertura con/piccret) in vertice fingularum columnarum fuperfcripfimus Singularia item tam in textu,quam in allegatis, communefquefententias,\x. legenti confeftim apparerent, litterarum varietate diftinxim us,/#<&*•
item omnium titulorum ■, capitum, dr paragraphorum fynopticus operi prxfixus cft, vt q u x A u d o r noftcr fum
ma in opere fiiocapita fuse tra d a t, inipfo operis vcftibulo Leclori confeftim appareant. P o ftrcm o, quia, vt fupra fcripfimus, A udoris inftitutum non fuit, ordine methodico lucubrationes/iiascuulgare, fcd illas, vti n a tx ,v ti /ucccfliue elaborat? fint, fic alias poft alias in lucem publicaucrit, ifquc feribendi modus vfii difficillimus fit, in primis prad icis, quibus ad impendentia caufiirum fata, prxfentibus, non autem lon
ge aut cum multa difficultate petendis medicamentis opus cft. nequid deinde ad O perum p crfcdion cin requirere polles, in locum prioris Indicis, qui pro eorum & m agnitudine, & excellentia perexiguus 8c propcnullus erat: nouum verborum & rerum,omnium locupletilfirmim& noftro,id eft,compendiario dige- ftum ordine Indicem coroHarij vice adierimus ;T u um nunc erit, benigne L e d o r , hisnoftris laboribus finie
r e ,ii/que etiam, fi placebit, feliciter frui. Vale Francofurti Kalcnd.M art. Anno M . D. X C . 1 1.
T I T V -
t i t v l o r v m .
E T C A P I T V M S E V A R G V M E N T O R V M
Q - V j E i n h o r v m d i d a c i c o v a r r v v i a s
O P E R V M T O M O P R I M O E X P L I C A T V Rn o m e n c l a t v r a .
n ^ Tcftam c tis, ( f eortl reuocatione tractaturfod-& )■
De donatione caufa mortis. 15
De Ecclefiafttcis rebus, quat cntts quis teftari poffit. 22
Deperfonis, qua teftaripojfunt. 27
D e executione v lt imarum voluntatum. 30
Delegatis. 3 3.^ 34
De executione teftamentaria. 3 6
De clericorum vltima voluntate- 3 9
D e eleemofynis clericorum. 44
D e clericorum peculio. ibid.
Defolemnitate teftamentaria. 45
D e legatis adpias caifas. 49
D e propriis bonis Clericorum. 5 2
De h ¡eredibus in It ituen dis. 5 3
De legatorum imputatione in debitum. 5 7
De legatispraftandis. 60
Explicatur cap. Raynutius de tcftament. ibiq{ agitur de exheredatione velprater itione liberorum. 6]
De heredibus initttuendis. y 6 j
D e vulgari fubftitutione. 72
D e pupillarifubftitutione. 73
De exemplari fubftitutione. 7 7
De reciproca fubftitutione. 79
Decompendiofa fubftitutione. 82 •
D e legatis praftandis, dr actione ex teltamento. 87 Deprocejpi in actionibus ex teftamento. 89
De executione tcftamenti. 93
De alienationis prohibitione. 94
De tranfmijjione ¿ r iure legatorum. 97 xtegrauaminibtts ¿ r imputatione legitima. '99 De legitima, drTrebellianica, dr Valcidia deducenda. 102 De executione vltimarum voluntatum. 107 De canonica portione in quibufdalegatis nonfoluenda. 109 D e luccefsionibus ab inteftato breuis quadam refolutio e iure Cafar eo, dr regio colle ¿la. 11 o Epitome quarti libri Decretalium, in qua deftonfalibus
d r earum definitione. 115
De atateadftonfalia requtftta. 117
Quibus verbis fon falia contrahuntur. 118 De jponfaliorum effettu dr vinculo. ibid.
De coitu inter fonfalia dr matrimonium interueniente
eiuffceffetfu. 110
Defonfalibus de futuro.
I2-5
Quibus modisJponfiliafoluantur. 124
De Matrimonio, eiufif definitione. 128 A n confenfusfit nece fiar ius admatrimonium. 130 Qualis confenfus fit admatrimoniumneceffiarius. 131 De conditionibus m matrimonio'appofitu. l f i De lucri (pe,feu donationibus in matrimonij contraflu in-
teruenientibus.
De metu in matrimonij contraltu interueniente. 139 D e errore,dolo,dr arrham nuptiis interuenientibus. 145 De confenfuparentum in nuptiis requifito. 1
47
D e raptu & nuptiis fecundis. ^
*49
Confenfus,in nuptiis qualiter exprimatur, ibitjt de procu-
ratore. 1 I I
De verbis in contrahendo matrbnonio adhibendis. 153 De at ate admatrimonium requifita. 15
5
D e his, qua matrimonium impediunt. 156 D e impedimento affinitatis drfieruitutis. 159 D e impedimento publica honeftatis. ibid.
D e impedimentofacr i ordinis. 16 0
D e cognationeftirituali. 1 6 1
D e cognatione legali. 163
D e confanguinitate. 164
D e affinitatis impedimento. 1 6 J
De contrahentibusinceftas nuptias. 168
D edifenfatione. 173
D e gradibus diuina,naturali, drhumana legeprohibuis.17%
D edi f a r i cultu. 180
D e contractus conitigalis effiectu. 18 a De diuortiis,dr matrimonq diffiolutiotle. 189
D e amiffione lucrorum. 195
D e iurein deprehenfos in adulterio. 198
D e prole. 201
De legitime natis liberis. 203
De illegitimis liberis,dr eorum legitimatione. 204
D e filiationis probatione. 209
De illegitim is dr naturalibus liberis, eorum% iure. 211 Defu riis dr manzeribus, eorumcj iure. 214 D e alimentis, dr aliis iuribus illegitimorum. 217 De modo legi timan di dr nominatione. 220
D e legitimatione. 221
De legitimationis impetratione, dr libellis. 228 D e tempore celebrandarum nuptiarum, dr aliis. 231 D eproceffit in caufa matrimoniali. 132 Explicatur c. quamuis paftum , de pa&isin 6.ibique
trattatiirde, Iuramenti,di¿lionisftgnificatione. 240
D e iuramenti form a. 242
D e iuramenti effectu. 248
De iuramenti interpretatione, dr difenfatione. 250 Quibus altibus iuramentum apponi poffit. 2. f i
D e iuramenti interpretatione. 260
D e iuramenti comitibus. 2Í3
D eperiurio,blaf hernia,drfafo. 267
De viribus iuramenti confirmatorij, quoad contractus,
cateroffi actus humanos. 273
De iuramento confirmatorio actuum. 278 D e iuramento quo confirmatur rei dotalis alienatio. 282 De iuramento confirmatorio cot rallus a lege prohibiti. 287 D e iuramento confirmatorio palloru, dr Itipulationu. 291 De iuramento cofirmatorio inpromiffionefalti alieni. 297.
De iuramento confirmatorio dc fe ituum ftipulationis, dr
altuum. 299
De pallis dr renuntiationibusfucceffionum. 3 o r Explicatur cap. Alma m arcr,iiib tit.de fent. excom- mun. /% ' agitur de definitione dr diuifione excommu.
nicationis. 313
De communione cum excommunicatis. 319
D e bonis operibus. 330
D e excommunicatione. 341
De excommunicatione, dr eius effiectu. 3 f i D e excommunicatione, dr eiusforma. 333 Excommunicatio ex quibus caufisfiat, v e l non. 338 De excommunicatione dr abfolutione, earumj{caufa e fi
ciente. 368
De
T ir .& c a p .T o m .I
Veabfiolutione ab excommunicatione.
375
V e mutatione legum.
379
Veinterditto.
5
0De interdiiloEcclefiafiico.
3 4
V e interdicti Ecclefiafiici effeflu.
3
88 Explicatur R e g u l a ,pofl'cflbr malar fídcí,dc regul.iur.inÉ.lbiilagitur de prafcriptionú, & exceptionis defini
tione.
Praficriptio <fi vfitcapio quid?
Vepoffeffione in genere.
V e probatione,drprafumptione poffeffionis.
V e prafic riptione aduerfus Ecclefiam,&fificum.
V e Iurifdiilionis prafcriptione.
V e prafiatione annua, dr alits impofitionibus.
V e titulo in prafcriptione.
V e bona fide in praficripttone.
V e errante d? dubitantein praficriptione.
V e bona dr mala fide in praficript 'tone.
Mala fides an fiuccejfiori in praficriptione noceat.
V e iure patronatus,drpraficnbentilus insprafientandt. 431 t JVlalafides inpraficripttonibus an in fioro conficientia excti
fie t. f
435
V e interruptionepraficriptionis. 440
Ve praficriptionis iufiitta dr ejfcftis. 443 Effectus dominij vtilis (fidirelti, drc. 446 Prafcriptionis ciuilis effeci usmfiuro conficientia. 448 V e refiitutione in integrum adi.erfiusprafcriptionem. 449 E xp íicatu rR cgu la, Peccatun d eregu lisiu risin é. a refiitutione facienda quomodo qi isexcufetur. 456 V e reflitutionis origine,dr t fu r is refiituendis. 461
Regula de illicita acceptatione. 463
V e furti dr rapina refiitutione. 465
V e refiitutione accepti ob id,quod ex officio fuerit debitum.
4 7i .
V e refiitutione acquifitiper lufium illicitum. 4 7 4
395 397
3 9 8 4 0 1 4 0 4 4 1 0 4 1 3 4 1 7
4 1 5 4 ü 4 1 6 4 Z 9
. Nmenclarura.
Vegabellisdr veBigalibtisfioluendis.
477
. verefiitutionereifurtiuaperempta. 480
A n e x v iiu flitix difiributiua ad reflitutionem quis tenea
tur.
4
8rV e venatione,dr captorum refiitutione. 485 V e potefiate temporali d rffiritu a li: v b i de belli iufiitia d r
iniufiitia. 491
V e bello aduerfus infideles. 497
D e fieruitute capt tuorum in bello. 500 E x con filio, auxilio drfiauore an quis obligetur. ] 504 V e refiitutione bonafidepoffefforum. 50 j
Veinuentireflitutione. 507
Vethefiauriinuentiiure. 509
Explicatur C lem cnt.li furiofus ,de H om icid. Sc Irre-
gularitate. 513
Vefuffenfioneab officio. 517
V e Bigamis dr Tieophjtis. 519
V e deliciis dr conatibus. jz j
V e bomicidij r at iba bitione dr mandato. 531 V e vulneribus a pluribus inflidis. 534 V e abortu, bello, & homicidio. 538
D e homicidio cafiuali. 541
A n pro te flat io ab irregularitate excufiet. 543
V e delinquentibus ignoranter.
348
De homicidio ad defienfitonem commiffo. 551 C o llatio veterum numifimatum,in qua de areo numifima-
te. %
V e veteribus argenteis nummis.
V e veterum aureis nummis.
V e veteribus aureis,dr argenteis nummis, fffuanam rationefit examinanda libra in iure.
V e veteribus nummis Hiffanicis.
V e pondere Monetarum Hifipania.
Demutatione Moneta,quoad pondus dr valorem eius. 593 Vefalfamoneta (fi eius autloribus puniendis. 599
557 55
*5 * 3
5*4
5 7 1
57
?5
8?A P P R O B A T I O C E N S O R I S .
T7G o infrafcriptus S.TheologiaeLicentiatus,Canonicus & C enibr Antuerpienlis,prxlenti reflimonio ad- -*-'firm o,h xcD i d a c i C o v a r r v v i a s luris, legum que Interpretis acutilí! a c Iu ftitix P ra & ic x C o ry p h x i,
o p e r a o m n i a qux ad nos d euenerunt, ab aliis alib i; nunc vero primum Belgicis typis recu la, Sc chara& c-
rum diftin&a varietate exornata, non modo integre & ex fide concinnata; led Sc plerilque errorum labyrin- thisrepurgata, nouorumquc operum acceilione illuftrata elle. Vtpotc quibus prxtcr A uftoris do&ilsimum T raftatu m de frigidis & m alcficiatisfeptem diftin&isquxftionibusdifputatum , indicem duplicem liiisnu- m erisabíblutum , in íuperacccísérc N o t v e, Io a n. V f f e l i i I. C . cu m T h e o ricx ,tu m P ra fticx ,in Varia
rum Relblutionum lib ros: ex q ue Brabantix n o flrx decretis,ac confuctudinibus accom m odatx. Q u x , quod Hon parum lucis reliquo operi additurx fint.eolque qui in Iullitix palxftra deludant,velut adminicula q u x d i du& urx, ne in mediis vndis (vtaiunt)Tantaleo more dilcendi ardore animum con torqu ean t, magno R e i.
pub.commodofimul etiam luce donanda ccnleo.Datum A ntuerpixiz.Kalend.M art.A N N O M . D C . X .
L A V R E N T i r S B E T E R L I N C K .
S V M M A P R I V I L E G I I ,
T ) Hi l i p p v s D ei gratia, Hi(paniarum,Indiarum,drc. Rex Catholicus, Archidux ^Auftria, Dux Rurgundia, Braban- tta,drc. Serenifftmus Belgarum Princeps,diplomatefuofinxit nequis librum, cui efi titulus. ' Di d a c i C o v a r r v- v i a s a L e y v a T o l e t a n i , Ep i s c o p i Se g o b i e n s i s, O p e r a o m n i a, v n a c v m n o t i s Ioa n n i s
V f f e l i i I . C . citraIo a n n i s M e v r sI voluntatem vilo modo imprimat,aut alibi terrarum impreffum, ininfierio-
ris Germania ditiones importet, venalemve habeat: qui fiecus fiaxit, confificatione librorum, dralia oram poena mulUabi- tur, v ti latiuspatet in litteris datis BruxellisX.Nouembr. A n n o M . D C . X X X I I L
Signat. 0
B o iff.y'.
I. CO O LS.
D I D A -
1
D I D A C I
C O V A R R V V I A S &
A L E Y V A,
T O L E T A N I ,
\ E P I S C O P I C I V I T A T E N S I S ,
Dum in iniigni Dei M axim i Saluatoris Collegio Salm antic^ lura Pontificia publico munere profiteretur,
I N T I T . D E T E S T A M E N T I S ,
I N T E R P R E T A T I O .
E X P R I M A R V B R I C x E P A R T E .
S V M M A R l A.
j T e ii amenti vera etymologia.
1 Tcflariquid.
J luftiniantos a calumnia V alli defenditur. ‘ 4 Poffejfio vnde di ¿ia.
5 Sacellum vnde dtHum.
6 lurifeonfulti contra Gram m atica dtftnfi.
7 Houatio vnde dtlia.
8 Donatio vnde dicla.
$ Tefiamenti definitio ex V¡piano, & eius per partes explicatio.
10 Regere quid.
1 1 Iufiafententia.
XI "Eadem definitio integra oílenditur aduerfus Accurfium, & Paulum C a- flrenfem.
i j PerfeHum vnumquodquefecundum fuum genus.
1 4 Tefiamentum intuflum.
ly Hereditas iufia.
l 6 Vxor iufia.
l y Filiusiufiu*.
18 lufium quid.
19 Iufiafententia qualiter in definitione intelligatur.
x o Tefiamenti, eontralius & ceterarum vltim arum voluntatum differentia.
XI Tefiamentum G n c a lingua, quam diñionem habeat ¿ ó» QUid G n c e &
Latine figmficet.
x i Tefiamentum quomodo apudTheologosaccipiatur, x y Talium aliquando tefiamentum fignificat.
»4 Sacra Scriptura cur nouum & vetus tefiamentum dicatur.
P R I M A R V B R I C A L
P A R S . D eTeñamentis in genere.
. Ih i L cft,optim e L e d o r , quod no- dofos.atquc perplexos luris vtriufquc locos trad an ti, (It iplitis diflerenda:
rei cognitione conducibilius prxftan- tiúsve :cum ob facilem, expedi tam, 8c feipíám qualibet in dubitatione offe
rentem (implicitarem,tum ob legentis continuam, camdcmque bcncuolam i inhiicelibriscuoluendis operam mi
nime poenitendam. Hincetenim lurifeonfulti,quoties rem dif
ficilem aggrcdiuntur.camdem ab etymologia & definitione au- lpicanturtin quo video non ita paffim luris Pontificij condi
tores hanc diligentiam nobis exhibere. Vnde fit, vt potiffima la
boris pars in ipiis explicandis praeludiisfrcqucntilume contin- gat.
<[ Q ua ratione dc Teftamcntis adurus.ipfiusdidionis noti
tiam alurilconfultisquam libentifiime petam. Siquidem lufti- V id a e iC o u a r.T o n t.l.
nianusTcftam entum t ideo didum fuiflccxiftim at,quod tcfta- t tiom entis C ic.C iciitiipfeuiicm inprinc.Infi.detcP am .vbi Accurf.
& a lij hanc ede did ionis etym ologiam , apertiflime fatentur, Seruium Sulpitium lurifconfultum fccuti,qutW .di«)/4t».i. te- ftamentum duplex efle verbum fctipferit, compofitum inquam á mentis conteftatione.Cui tamen Aulus GcH./ii>.<i.c.iz.Se L au- rcn t.V aila,L atin i lingua: acerrimus a(lcrtor,//t.rir^4«r. 6. c.
omnino refragantur,dedutftionemhanc deridentes:cum non magis a mente dicatur teftamcntum, quam calceamentum, Ctl- fam entum ,& ornamentum :quibuscon(cntit Catellianus C o t
ta in Mentorialib. in d iil. Tefiamentum. Verum (i etymologiam, quam Cicero veriloquium appellat, (pedem us, planum eft, non re d e aSulpitio nomen hoc aedudum fui(Ié,indcque á vero ab
horret, didionem hanc duplicem efle. Eft enim (implcx, caque á tefior ¿ c r iu itu t,a c tefiamen fit,Sc tum, fyllabam aflumit.dicitur- q a c tefiamentum,vt v e ñ im e n , veftimentú; velamen, velamentú;
nutrimen,nutrimentújrcgimen,regimcntújqua diílione vtitur Iurifconfultusitj/.i. in prin.ff.de ojf.praf prst. Teftamentü ergo di
citur quafi vltim s voluntatis teftimomú. HincVlpianusti/Lijiñ tejimiento lieret. § .fin.ff.eod.fcrioiciEt veteret putauenmt.eot.qui propter folemnia tefiamenti adhibebatur, durare debere,donec fuprema coteflatit peragatur.Quo fit, f vt tefiari.Cit etiatn teftamcntum facere: cum teftari fit proprie tcftes nominare & vocare: quali tcftatoi iudi- cio ordinato (it foli tus dicere: Tefies efiote huitu vltima voluntatis.
Poteft etiam te/lari in hoc fenfu intclligi, pro denuntiare, ac palant facere,illam efle propriam ipftus teftamis voluntatem.
^ Q uod fi non tam etymon inlpiciamus, quam vocis fimili- tudinem,quam Fabius tra d a tlib .y .c .y non abhorrens erit huius nom inisappcllatio.qubd mentiscontcftatio fit :qu o d Sc ipfe Gellius animaduertit :idqueprobat,Iuftinianum f ab hoc eri- j mine defendens, Akiat.lib.q-deverb.fignif. 8c in l. taberna.ff. eo.tit.
C laud .Cantiun.it/prin.Inft.de tefiam.potiOimum etenim in tclU- mentisdominaturmens.Sicpejfr/i/oj-diciturquafipcdum pofi- . tio,Labeoni,Sc Paulo¿»f.i ff.de acqtiir-poff.inpnn.cam Cclfns dt- cat in l.quod meo.§ fivindttorcin.ff.de acquir.peff. Si vicinum mihi fun
dum mercatum venditor ex mea t u m deinoniiret, va cu a m p og efiio - nemfe tradere dicat,non minutpofiidere ccepi, quamfipedem fimbiu intu- hffem. Tam etfi Alciat.non a pedum, fcdafcdiurr. politione dc- ducipofleflionemcx iñ im ct,h b.i.difinnft.c. i. Sic non etym olo
giam,fed vocis fimilitndincm attendens dixit Trebat.M .a. dere- Ugionib.Sactüum, | quafi Iaeram cellam denominari: cum facd- { luin fit diminutiuum a facro. N ccdccet ob id t Iurifconlultos 6 calumniose in fe d ari: cum Sc veteres Latina: lingua diligciuif- fimicc fores,in his deriuationibus Sc etymologiis lulcrinr,quan- doqueavcranom inisdeduaionelongedifccdcntcs. Poteft et
iam non incongrue dici, Iuftinianum in hac etymologia ttfta- mcnti.folam tcftationem confidcraflc.adiedumquc, mentis, ad m aioicm expreflionem: ficuti in explicando t Kouanor.it cty- ^
D e Teftam. prima Rubrica: Pars.
m o Vlpianusadiecit obligationem ,dicens irtt.i.ffJe nouatio.no- uationem deduci quafi á nouaobligatione- Idem fitin do n afio- 8 n c : Donatio, f inquit Paul, tn l.fetiatttf. §• donatio, ff. de donat.cauf.
rnort.úic h eft á'dono,quaíi doni d a tio : vbi cúm a íolo dono d o - nátio.dicacur > addicur ad declarationem maiorem quafi doni datio. Sic ergo dicitur á ceftacum teftatio: Sc a folá teftationc tc- ftameiKutu>"adie<fta tamen vox mentis eft, ncc tem ere-nam Sc T hcodoftusiw noudl.ttt- 7 . illu d , inquit, proprie teftamentum eft, quod teftantis meram obtinet voluntatem : atque ita V i- gliushanc Iuftinianidcduólioncm tutatur.
° Definitio vero tcftamenti ab Vlpiano traditur i n l i f f - cod.di- 9 ccntc , f Teftamentum eft voluntatis noftra iufta fententia, Ac eo quod quis poft mortem fuainfieriviilt- Dixi autem teftamentum efle v o luntatis fententiam , loco generis: nam praeter teftamentum plures aftus dici pofliint fententix voluntatis; atque intelligc- re oportet definitionem de voluntate regente intelleftunv. quia lentcntiaeftaftusiutelleftus.-quod fenfit B ald-j» d l ' i - i n fin.
fed tamen voluntas quandoque regit in telleftu m , ita vt ipie aliquid intelligam,quia id velim : ex his,quae D - T h o m as expli
cuit in 3.fententidift- z^-q- u a rt-z- Id e m S -T h o m hoc explicat hbr.3 . contra gentiles,cap. z6. coi-vlt- Sc illic Fetrarienfts , idem D -Thom as 1 ■ part-q 8 1 articy ■& de i’eritate,q ■ i i art■ n . R e g e lo re f autem in hac parte mouere incelligimus- N am Sc hic lo
quuntur p ro prie, qui hanctraftauere materiam , quod in d q . 8 1 -art-4 -idem D -T hom as ScCaietan. diligenter probant.tam - etfiquandoquehisdiftionibus,quae regimen Sc imperium fi- gnificant, plane vtantur,quo apertius rem ipfam leftoribu s ex
ponant- [ Denique in lurifconfulti definitione fententiam in- telligo voluntatis mouentis intelleftu m , vt ap prehendat, Sc quod fuerit apprehenfum,eligentis. ]
11 <[ Dicitur t vero iufta fententia, eo quod perfefta fit, iccun*
dum B art.& Arct.in d-l.i.Sc M arcii A nton.inpnnc.inflt.de teftam.
nui».4 0 .non enim eft perfefta voluntas, ante heredis inftitutio- 3 i nem ,§ .ante heredis.hiftitut.delegar.luftzm f ergo voluntatis no- ftrx lentendam Vlpian.illam appellat, q u x herede inftiiuto dc- ccrnicur-Nullacnim alia monentium difpofitio aftiones dirc- fté in fucceflbres vniucrfales tranfmictit. l.fi quii ergo cafui ff.de pe- tul.Cni interpretationi ic c e d it l.cumfiliofamthas.^ fin.ff.de legaty.
qu xxtatcm perfeftam iuftam appellat. A d idem l.quodStruim.ff.
deconditt.caitf. data. Verum huic definitioni ita intcllefta: illud oberit,quód codicilli, donatio caufa m ortis , ac iimiles vltima- rum voluntatum aftus,teftamentum dici poflinneum fententix p c rfc ftx fm t.quod Paul.C aftren f.wd.l. l.am m aducrtit. Pcrfc- 13 ftum enim f vnumquodque fecundum fuum genus dici tur.N cc ideó im perfeftum animal mufea d ic itu r, quód fit minor ele
phante, vti Vigliusin princ.Infitt.de teftam.num.z^.argumentatnr.
Q uam obvcm ipfe VigliusMKWi. 19 . hunc nodum aliter diffoluit, intclligens teftamentum ede fententiam iuftam , id e ft.fo lem - ncm .C u iusintelleftu i Iurifconfultus patrocinatur 111/. l.jff.de ¿n- iuft.rupt. dicens non iure faftum teftamentum , cui lolemnia iu- ris defuerunt. In codicillis vero ordinandis nulla videtur fo- lcmnitas introdufta. §. final. Uiftttttt. de coditillu. vbi tcftamenti folcmnitatem fubftantialem 111 heredis inftitutione confiftere p ro b atu r,exT h eo ph ili interpretatione. Q u o fi t , vtfi iufta, id eft,folem nisintelligatur,congrua lit Vlpiam definitio.Scd Si anteViglium Accurf.itadefinitionis verba intellexit m d .l. 1 .in pimifi. quibus miré concinit T heophil. inpnniip.lnftitut.de he- j j red. qua ab nitefiat, dum d icit, Aut enim f non ture ctutlt facium, oniiftu his, qua ad folemnem tcftamenti ordinationem ffeclant. Idem Thcophil.il) princip.quibus modis teftamentum infirmatur, dicens:
Sed fi quid eorum, qua adfolemnitatem obferuationemq3fteclant,omif- fum fuerit, dicitur teftamentum non ture ciuilt failum ,aut verbi com
pendio , imujlum. quamuis idem Accurf. m d.l.t.Sc m prtnctp. Inftit.
de teftam. quem Paul.Caftr.wd.I.i.fequitur, addiderit definitioni, Cum heredis inftitutione.
Poteft etiam d ici, teftamentum ex eo ab Vlpiano appellari ltiilant fententiam ,deeo, quod quis, Scc. quód per excellentiam il
lud nomen , de quo agitur , mercatur. Eft enim vera atque omnibus modis abfoluta animi deftinatio : cum nihil poffit effe hac in vita iucundius, quam vt voluntas regnet in bonis a teftatorc re liftis, etiam extinfto corpore, fiquidem moriens teftamento fententiam fuam ita fortiter exprim it, vt poft m or
tem perpetua fit. Nam ctfi fint alij modi , quibus vltim x vo- luntates enuntiantur; hic tamen qui teftamento fit,potiflim us e ft, & ob id Iu ftx fententix nomen meretur. Sic apud Iu- 15 tifconfult. 1111. $.§.fin.ff.profocio. Iufta t hereditas dicitur illa,
q u x iure fangu in is, & fic iure le g itim o 'o b u e n it, id e ft , vere, ita plane h ered ita s, vt h o c nom en prxeipu e habeat. Iufta
■f item vxor ea dicitu r, q u x v e r e v x o r, & fo le m n itcrd u fta eft, ifi Sc omni mre coniugij p rxd ita : non o ccu lto con fcn fu , aut fim p lici.l.ftvxor. vti B u d xu s adnotauit.jff. deadttlt. C icer, lib .i.
Ttiftul. quafi. M ere llu s, in q u it, honoratus quatuor filiis , at quinquaginta Priam us , quibus decem Sc feptem iufta vxore n a tis,in v tro q u eeam d em habuit fortuna p o teftatcm , led via in altero e ft. C aiu setiam Iurifconfult. in 1 . z . f f dc adopt. luftum -f filium appellat cum , qui om nibus partibus filiatio n is, veri 17 filij vicem obtineat. A d idem plurim im v conducit l. Paulus, ff. de ftatu.bom. vbi p ro b atu r, non efle iuftum filium c u m , qui natus fit ex con iugio a filia patre ignorante c o n tra ito : cum natus non fit cx nuptiis folem n iterp erailis. Pluraque his fim iliaG u - lielm .BudxuscongcifiriM if./.j. §■/?«.& Alciat- in I.lege obuemre.
ff.deverb.fignif.Ellctiam frequentilfim us apud Liuium hic fen- fu s ,v c iuftum -f dicat illud , quod om ni parte plenum e ft, at- 18 q u e p e rfc ¿ h im ,& quod proprie nom ine illo , dc quo agitur, cenleripolfit. H inc apud cum :iufturh p rx h u m ,itiftu s d u x ,iu - ftu sm iles, iufta clalfis, iufta p u g n a , iu ftx ftationes, iufta obfi- dio ,iu ftu sexercitu s, iuftusitem com plo ratu s,lib. $.d e c .y iufta le g io ,hb.8. eiufdem dec. iuftum etiam pondus eodem fenfu,apud O u id .i.M cta m o rp h .
Vtfi labant curita, iufto fine pondere nattes.
Iufta fig it u r fententia in tcftamenti definitione intelligitur 19 plena, pcrfeifta.& folem m s,cu iqu e m aior diligentia addi non poffit.quod& t Alciat.probat/iJ.4./)4rcrn.i4.7.Scd& Petrus L o - riotus de turis arte, trail. 1. axiomate 1 . iuftam (ententiam ex eo di
ci exiftim at, quód teftamentum omni iure verum & firm um fuerit.quod T heoph.expoluit de iure naturali §. 1.codicilli au tem ailte D.Auguftinum adm iifition erartt./11 prine, lnftit.de codicillis.
Ceterum quam interpretationem in con ucn tion ib u s, Sc aliis actibus verba h x c , iufta feu legitima hereditas, adm ittant qu o ad quxftionum definitionem ,non obftante ftricta A lciati, B u d x i Sc aliorum differentia, tradit diligenter Arius Pinellus L u fitan . in l.z-n.+.C.de bon-marer.
^ S u b d it prxterea Vlpian. in definitione de eo f quod quis zo poft mortem fuam fieri vult, ad diferimen conftitucndum inter teftam entum , & con traib is,qu i inter viuos celebrantu r, vt hi nondum exp eilata contrahentium m orte effeétum fortian- tur. Ex quibus conftat teftamentum á codicillis maxime differ- re.N am in cod icillish eres inftitui non poteft. Diftat etiam te
ftamentum a ceteris vltimis volun tatibus: nempe a 11101 tis cau
fa capione, donatione caufá m o rtis: de quibus in vltim a huius ru b n ex parte trailab im u s, vtm anifcftius horum omnium d if
ferentia conftet.
^ D icitu rau tem teftamentum f G rx c e Aiabsiusj, quafi dif- at pofitio , i verbo G rx c o Aalibtipu , dijpono , te/lamentum facio, quo in hoc (enlu vtitur Iurifconfultus in l.cum quis decedens. §. Ti- tiateftamento.ff.de legat.^.Sc in l.exea fcnptura ff.de teftam.I. \ .ff. de altment. & cibar, legat, l.qui filium & filiam, f f ad Trebelli anum, in cuiusfignificatioms teftimonium ex Ifocrate,D em ofthen c,6c yElchmc plures au iloritates adduxit B u d xu s in com menta
riis lin g u x G r x c x ,pag. 4x8. ex p ralo Afcenfiano. V traque ve
ro d icfio,tam Latina , quam G rxca , non tantum m orientis vltimam tcftationcm , led Sc viucntium p a ita fignificat: fic
uti dc di ition e G ix c a probatur in I fin.ff. de colleg. illicit. Atque inde j faitum e ft, vt in facris monumentis pollicitatio diuina i z ab ipfo D eo Patriarcha Abraham o fa íta Añor. Apoftol. cap.3.
teftamentum dicatur, idem cx cap. z6. Genef adnotauit D Au- gub.hb.i.locutionisde Genef.num. 95. Amant, inq uit, Scriptura pro pallo f ponere teflamentum. Idem D . Auguftin. hb. 16. de emítate z5 Det, cap. z7-idcm in enarratione Pfalmi 82. coi. ; . idem h b .lo c u tionis dc Deuteronomio, numer. zz. Teftamentum , in q u it, pro pacto pofutt.Q^o in lo coad h u c in codicibusParifienftbus mendose.
facio, legitur. N am & Malacliist 1 . vbi H eb rxi h a b e n t, Vt effit pactum meum cum I m i, Septuaginta interpretes lem in t, vt effit teftamentum meum ad Lenitas: vbi H ieronym us profitetur , id inplerifque Scripturarum locis contingere.Idem Hieronymus in epift.ad Galat.cap. 3 .fic illud Pauli intclligir: Hoc autem dico teftamentum confirmatum a Deo. AiTumitur ctiam teftamentum in lacra Scriptura quandoque pro p rx c cp to : lofue cap. 7 . Tecca- uitpopulus, & tranfgrcffuseftteilamentum meum, ito. enim illum lo
cum interpretatur D . Auguftinus Itb. 6. locutionis de lefu Naue.
quam uisin Vulgata editione ita legatur, Lttranfgreffuseft pactum meum.
E x
In qua dc Teftamenti reuocatione.
1 4 Ex his facillimum erit ín telligerc.'f qua ratione diuinx Scri
ptura: n o u u m & vetus teftamentum appellentur. Poteft & alia ratio colligi ex faerx pagina: interpretibus. Q u a in re La& antij verb aadfcribcrelibet: is inquam Itb.q.ditiin.tnfitt-tAp. 1 0 . Idcirco, inquit, Moyfes,& Udem ipfiPropbetalegem, qua ludáis dat* erat, teila- mentum vocant,quia, nifi teftator mortutu fu tr it, nec confirmari teila- tnentumpoteft, nec fciri quid in eofcriptutnfit, quia cUufum & obfigna- tumeft.Itaquenifi Chriftusmortemfufcepijfet.aperiri teftamentum,ideft, reuelari & tntelhgt mjUenum Deinonpotuifftt. Veritm Scriptura omnit in duo teftamenta diuifa eft: illud quod aduentum Domini ,pafitonemq) antecefiit,ideft,Lex & Propheta, vetus dicitur. Ea verb, quapoif refurre- ilionem eius fitpra feripta fu n t, notium teftamentum nominatur. Iudai veteri vtunttir, nos nouo ■ Sed tamen diuifa non funt, quia nouum veteris adimpletio eft, & in vtroque idem teftator Chnflui, qui pro nobis mortem fu[ccpit,nos heredes aterni regni fecit,abdicato & exheredato populoIudao~
rum : ficuti Jeremías Propheta teftatur. H aü enu s Laftantius. Cui conueniuntqux D.Auguftinusicripfit/ili.vBeifcS/iirifHcWifKrii, cap.1 9 ■ & 2.0.idem lib -u d e duitate Dei,cap-1J . atque alibi fxpif- fim éidem Auguftinus& Hieronymus hoc ipfum manifeftiffi- m cdoccnt.G rxcaitem dicftio A«8>!x>i, auttorc B u d xo .ip fam hereditatem quandoque fignificat-
E X S E C V N D A P A R T E R V B R IC a E .
S V M AI A R I A .
X Tefiamentum m utari, m inui, corrigi tir reuocari. vfque ad mortem po
ten.
x Tejlamentum primum coram v i,in ii teftibus fa fíu m , per fecundum , cui adfit fotimnitas iure ordinario fufficitns, reuocatur.
3 Tefiamentum a d piat caufas faRum ejl reuocabile, ¿ r quomodo.
4 Mandatum reuocatur folo verbo.
5 Tefiamentum coram Cafare,v e l Rege quomodo fiat, & quemadmodum re
uocetur,¿r irreuocabile ejfe dicitur,num. 13 .in fine.
6 Tefiamentum an fit irreuocabile ex decr eto, autpriut legio Principis? conclu
ditur quodfic.n.if.
7 Libertas reflandi ñeque a Principe, nequepaflo tollipotefi.
8 Donatio omnium bonorum cur non valeat, & an iuramento firmetur ? nu- m er.u .& fe q q .
9 Libertatem tefiandt tollere> an fit contrarium turi naturali.
xo Renuntiare licet voluntati humana.
n Ob piam cau/am permitti non debent, qua contra bonttf morti, v e l illicita funt.
Xz Claufula derogatoria in teflamentis licita efi.
13 Donatio omnium bonorum Ecclefia fada,an teneat.
1 + Donatio omnium bonorum quodinualida fit,communior efi opinio.
1 3 Statuto & paclo teflandi libera facultas tolli potefl.
16 Intelleflus adl.a+.T auri.
1 7 Primogenq confiitutio.auftoritate Principie fa fla , reuocari potefl, nifi e&
prejse prohibita fit.
1 8 Melioratio partti bonorum filio a paire faRa,reuocari potefi.
X 9 Primogenium d duobus conflitutum,an ab altero tantum reuocaripoffit.
xo A n melioratiopartis bonorum inter viru m ¿ r vxorem conflituta, a fu - perflite reuocari poffit,in vtram que partem difputatum.
41 Donatio mortis caufa inter duos faR a, altero inuito non reuocatur.
x z A n maior at us inter viru m & vxorem conflit u tus poffit reuocari, in v trd - quepartem difputatur.
43 Tefiamentum de alienis rebus ex confenfu dominifaRum, morte tefiatoris, inuito domino,confirmatur.
x 4 Primum tefiamentum iuratum an poffit reuocari.
x 3 Iuramentum confirmat aRum alias inualidum.
x 6 PaRum iuratum immutabile.
x 7 Con tracl us innominatus iur a tus, irreuocabilis eft.
x8 Poenitentia iuramento excluditur in aRibtts altas rtuocabilibta.
x 9 Iuramentum naturam aftus cui adiiciturfortitur, & num.44.
30 Donatio inter coniuges an iuramento firm etur, & qualiter fit intelligen- da.
31 Iuramentum ciuilibus legibus contrarium, »0» flatim contra bonos mores dicitur.
3 z Donat io caufa mortis iuramento confirmata, an poffit reuocari.
33 ConduRor expelli poteft ob c effationem folutionss, etiam fi locatio iur at a fue
rit,adde num.$6.
34 Promtffio de donatione mortis caufa non r euoe anda, quid operetur, cum num.feqq.
3 ; Iuramentum litterarum obligationi fubieRum fie fu tu ri numerationis non impedit exceptionem non numerati pecunia, ¿ r intelleflus l.fin.C.de nonnum pecun.
3 6 Locator expellere poteft conduRor em, non foluentem toto biennio, etiamfi iu
ramento promiferat eum non expellere. & intelleélus ad l. quiro. $. inter locator em.ff.locati.
3 7 Donatio mortis caufa fit irreuocgbilis propter adi telam fimplieem claufu
lam de non reuocando.
38 Donatio caufa mortis an liberipofit reuocari, quibufeumque verbis con- traRuiappofitis.
39 Verba,qui ex vfu notariorum contraRibus adferibuntur t quem efeRum habeant.
D idu ci C onar. T om i .
4 0 Ñotarius claufulas folitas infirumento conficiendo adiieere debet, f r ea
rum vis.
41 Claufula a notario contractibus adiici'folit a, quando de voluntate partium adiefii pnfam antur.
4Z Reduci ion i ad arbitrium boni v ir i ingraui tifione non videtur renuntia
tum per claufulas folitas notariorum.
4 3 Iuramentum infir ument is d notario inferi non debet, nifi expreffa partium voluntate.
43 A R u i iuramento contrarius aliquando v a le t, licet agens per i urus fit.
4 6 TeftamentumperfeRionem ante mortem tefiatoris non habet, ideoque mu
tari potefi, etiamfi iuratum fuerit.
4 7 Periurus non efi, qui reuocat tefiamentum iuratum , num. 3 1 . 48 Iuramentum de tefiamento non reuocando efi contra bonos mores, ex opinio
ne quorumdam ; contrarium tamen defenditur.
4 9 PaRum d* fucceffione futura quare non valeat, fa n um fe q . 30 Subflitutiopermiffa.licetpericulofa.
31 Matrimonif libertas, iuramento conflringipotefl,&num. 3 4.
33 Stipulatio de fucceffione futura f i poenalis, non va le t, f i fimplex & iura- t a , contra, & intelltRus l. Jlipulatio hoc modo concepta, fi. de verbor.ob- Itgat.
34 IntelleRus ad l. Titia, fi. de verborum obligatio. & cap. Gemma, de flo s- /a/.
33 Donatio poenalis, fi tefiamentum mutatum v e l reuocat um fuerit, an v a leat.
3 6 Excommunicatus tefiari poteft.
3 7 Tefiamentum habens claufulam derogatoriam qualiter poffit m utari, aut reuocari,late tratiatur.
38 Claufula derogatoria tefiamento adieRa quid operetur, per partes d iff uta
tur.
39 Clau f u t i , quibus reuocatur tefiamentum, quod habet claufulam deroga
toriam.
60 Statutum iuratum non tollitur per generalem Canonum v e l fla t utor um abrogationem.
61 ClaufulaiUa, quorum tenor pro expreflo habeatur, qutmeficRum ha
beat.
6 1 Expreffum non pn fu m h u r id quod lex nominatim exprimi vu lt.
6 3 Tefiamentum iuratum prius, per pofterisss aque iuratum non tollitur, nifi exprefsehoc aRum fuit.
6 4 Tefiamentum ititer liberos quomodo reuocetur per fecundum, aut quomo
do rtuocet primum,cum claufula derogatoria f'aRum, num. 63.
66 Tefiamentum ad pias caufas faRum etiamfine claufula, tollit prius tefia
mentum habens clauf.derogator.
6j Tefiamentum primum fublatum prafumitur propterfecundum minus fe ti mne.fi poft decennium a primo faRum fit.
68 V xxásédiR io quid operetur.
69 Caflum & irritum decernens.fp q u td ilUverbaoperentur.
7 0 Claufula codicillaris quid operetur infecundo tefiamento.
7 1 S i claufula derogatoria priori teftamentofrater voluntatem teftator is adie
Ra fit.
7 z Volo tfiud tefiamentum penitus valere non obfiante, & c . quid operentur verba illa infecundo teftamento.
73 S i claufula derogatoria per intermedios codicillos fublata f i t , quid operetur fecundum teftamentum.
7 4 Tefiamentum coram Principe,vel apud aRa faRum , reuocat primum cum clauf derogat.faRum.
7 3 Codicilli cum claufula derogatoria f a R i , quomodo per pofieriores tollan
tur.
7 6 Si claufula derogatoria tacite infit in primo tefiamento, tollatur per fecun
dum fine mentione derogationis.
7 7 De legatorum ademptioneper.fecundum tefiamentum minus folemne.
7 8 Glutbto» codicillis legata adimipoffint.
7 9 ContraRus non tollitur perfequentem inualidum aRum, neque minus ex reuocatione, & an teftamentum ita reuocetur.
80 Heredis infiit ut io reuocatur per fecundum tefiamentum minus folemne in quibus heredis inftitutio non eft.
g{ Claufula codicillaris infecundo teftamento non annullat heredis infiit ut io- nem in priore fotimni tefiamentofaRam.
8 z Legatum traditione rei confirmatum a viuo tefiatore , anptrtumdempo- f l e a r eu o ca r ip o ffit.
8 ) T e fia m e n tu m fo le m n e p e r fe c u n d u m m in ls s fo le m n e , & in u tile , r e u o c a t u r , q u o a d le g a t a f r f i m i h a .
S E C V N D A R V B R IC ^ E P A R S . De Tejlamenti reuocatione.
I
N t e r . alia ver¿ , q u x teftamentis & vltimis voluntatibus conueniunt , illud maxime aduertendum cft , teftamenta t vfque ad mottem mutari.minui,corrigi,ac reuocari pofle,(<»/>. t vlrinu voltintai, i^qudft. i . l . 4 . ff. dc adunen, lega, up-citm Mar- the decilebrjt M ifit-vbiglojf.in rerbo,nim valet.l.fi quis inprtnci- piotellamimi ff.deUgat.yl.mm um . C -deteftam-l.fi quii- C -qui te- y?am-/acep«jJ«Mtpulcher textus in l-cumhicfiam-h-foenitentiam.ft.dedonatio intervirum & vxorem- Vnde primum teftamentum t per fecundum reuocatur, etiamfi in primo fint viginti teftcs, 1 in fecundo autem folüm fit numerus teftium a iure requifitus:
vti notat Bartolus,quem ibifequunturDD.i»/.¿rrííi«paÍ4m.§./?
A i j quii
D c Teííam. fecunda Rubrica: Pars.
quidpoft.fi.ifio tit.num j. optimus textus in t. militis todicillU.fi.fin.
ff.deteftamen.tntltt.Mcyi.confil.ioi. 4. volum. im ip.vifi, & diligenter confiderato.Pu\i\asCzñten(.cotifil.ii7.E>ubiumífacit,i.volum.¿icés 3 infpecie, Teftam entum *f ad piascau fasfa& u m coram ieptem
tcftibus,pcr fecundum tolli, ctiamfi fecundum ad pias caulas ra- d u m iit coram duobus teftibus. quam lentendam (equitur Ia- fo nm lfiit a fcriprum .n.iqfi.delegat.i.& c A lcx 3n .con fil.146 .vifothe
mate fupraferiptoan i.veteiu.opt.text.iunftagloflifecundum A b b . 4. inc.ex infirmatione, deprocurat. vbi mandatum + per litteras con- r cclTiim (olo verbo rcuocatur. Im o teftamcntum "f fa d u m pi x - fenteipfo C alate,vel R cgefu p rem o ,ctfi validum fit ablqne fo - lemni teftiumnumero,l.oinmum. C .dctejlaw .R egia l.q .tit. i.part.
S. qua quidem dccifionc probatur opinio Pauli Fulgol. Sc la- fon.iMi/./.0»MÍHtw.dicentium nullum teftcm efle necell.irium in teftamento fa d o coram C afa re , aduerfus B arto lu m , Baldum SC Alexand.qui duosin eo teftescxigun tp rater C xfarem .q u o rum o p in io cóm uniscft,audoreSocin.lun.ranJi/. 158. col.fin.vol.
i.R cu o ca ri tamen hoc tcftamentfi libere poteft. quod probat textus in d.I.omnium, verf. voluntates, vb i hoc notant ciufdem legis interpretes.Baldus etiam in c. 1 .coi.r.de confir.vtil. Felin. Sc Deci.
in c.cum acctftffcnt.deconflit i.coi. hoc ipfum probantes ctia quan
do C a la m ó n tantum prsfen s fuiflet a d u i teftamenti ,fc d Sc ipfam tcftantis voluntatem principali audorit.atc confirm aflct.
quod fcnfitBart.communiter receptus wd./.»»mia»i.Ncc oberit text.ibi.quia locum habet vbi pvincepsitacófirm aret teftamcn
tum, vt expreflim prohiberet id m u tari, aut reuocari, ficuti icf- pondenslafoni animaduertit Decius ind.c. cum accefiilfent.i.col.
Verum Atchidiac.m c.vltima voluntas.¡i.qu.z. aufus cft aflcie-
¿ re ex priuilegio principis t fid i poflc.nc teftamcntum Icmcl ab aliquo conditum mutari queat, cui confcntit Barthol. á Bcllcn- zinis,in additionibus ad Abbat.iiid.r. cimi Marthe.notab. 6 . exeo quod princeps conlcnlu tcftantis dcrogaucnt om nibus legibus hanclibcrtatem teftandiconcedcntibus.se idem (enfu Sc nota- y uit Decius in d.col.i.Scd fi hxcU bcttas j tcftandi ad mortem vil
que naturalis cft,ab ipfo principe auferri non poteft,Sc ideo du- biuseft dehac A rchidiacom alleitionc Guhci. B cn cd id .m cap.
Kajnutms.tilottt.verb.tefiamentum.i.ttnm.15. Nam Sc p a d o hanc libertatem tolli 11011 pofleconftat ex 1 f i fratres, fi .tdem.r Jpondir.fi.
pro focio.t paclum.qitod dotali C.depactu.l 1 lia infiitutioquos.jf.de hered.
8 inftit.l.exeo.C.detnutfiipul. Ex quibus f omnium bonorum do natio i iurc omnino im p ro b aru r: quippe qua; liberam tcftandi potcftatcm donanti 3d m i3t.l.fiipulalio hoc inodoionCtpra.fi. de ver
borum obligat.\bi Bartolus Sc D D .hoc notartt com m uniter, Sc m l.fin.C.depaSis.l.hereditas.C depactu 10u.nt.3Aco t R egia /.6 9 Tím- rt. [& i l.%.tit.io.lib.i Retop. ] prohibita lit,Sc nulla om nino indi
cetur donatio omnium bonorum ,e tiim p i xlcntium . Q u a in re illud omittendum non eft , omnium bonorum donationem adeo irritam efle, vtn cc iuramento donantis valida fiat,cum bonos m ores, quibus tcftandi libertas innititur , prorlus cuer- tac.c.nonefiobhgJtorium.dereg.tiir.m6-l.fiquu inquiliiios.fi. fin.fi.de lega.i • Et in hac (pecic Bartolus hoc afleri 1 111 d.l.ftipulatto hoc mo- dv.quécetcii D o d o re sib i IcquuntutfAbb.icK/il^S. 1. v d . Bart.
inl.ji quis in principio tefiamenti. coi fin a l.fi de legat. C o u i c u s conf.
66.V0I.1 5 .«/.dicens hanc (entem iain Barcoh communem efle.
Idcm aflciiteam fecutus C u rt.lu n io ri» l.fin C depacl. numer. 57.
P.nilusCaftrenf.ccm/i/.Sri» fm .i.vol Ripafifr 5 rcjponfc 14 . H ie
ronymus G agnol.i» d ilu í fin n.iz o . Sc ibi lacob.nu.57. Purpur.
1 1 1 4 0 .Curt.luniot.ron/i/. 15.Claudius m I.licet. C. de paSti. Ioan.
Lup.Sc Didac.a Caft.m il.l.ój.TuH riiatecurctiam cam dcin opi
nionem communem elle A y m o n S a u illi.« n /lr5 9 « l fin.
? H ic tamen oportet peipcndeic , an libeia t tcftandi fa
cultas ita a nire naturahproccd.it, vt contrarium bonis m oti
bus fit,quemquam eam fibiauferre ; quod proculdubio diccn- du n non cft. I11Ó nullum vitium com im uit is , qui fibi tollit li
beram tcft mdi potcftatcm. Si enim contra bonos mores cflet, 1 bettate 1 tcftandi to lli; mortale crim en ,au t (altem veniale com m itteret, qui animo deliberato (eipfum hoc iurc tcftandi priu arct, quocumque ad id q u xfito colore, quod dicendum I0 non cftihquidcm t voluntati hum ans poteft quis renuntiare.
cap fireligiofm.deelea.in6.c.fin.ipotit.eod.lib c.non dtcacu.i x.</ i.N ec pi oden t didere,id ex caula lehgiom s petmitti.cuin c a q u ic o n - , , tra-f bonos mores fiunt,vel illicita cenfcntur, minime perm it
tantur obquam cum quc piam cuafatn.c.fupera.de vfur. Eadem etiam conclufio probatur ex eo , q u id quis poteft mre naturali bona omnia q u x habct,quxquc habere vmquam porerit & ha
buerit, ommno donxtc,authent.mgnfii.C. de fatrofancl. ccclef l. Deo
nobu.C.de Epii-& clericis. P rx te rc a c la u fu la .f q u x futuris te fta -, , ruentis derogat, non íu d icatiirtu rp is:im o tam quam licita tc- ftam cn tisad ied a.vtro q u eiu re detenditur cx his q u x notantur in l.Jiquiftn principio tefiamcnti.fi. de tegatis 5. & in l.fi milii & tibi. fi.
fina.ff.delegatu i.S c li turpiscflet talis ad ic d io ,n e q u a q u a m iure pro baretu r.H iscrgo rationibus Fortun.tn tracT.de vlt.fin.illat. 10 . verfic.tertuu cafiu.ullccic 11011 efle contra bonos m ores naturales, tolli tcftandi libertatem :q u o fit poflé iuram ento firmam efle omnium bonorum d o n atio n em , non tantum prx(cn tiu m ,fcd etiam futurorum .quod pavum libi conftansaflerit Panorm itan, confil. 18 i.vol.verftc.plusdtco. C orneu s coiifil. 2 5 1 .5. col. vol. 5.D cc.
coh/Íó jj.n .ii.id c m D ec .tnl.paüuni, quod dotali. C. depacl. col-i. di
cens hanc opinionem veriorem efle,quam probat Barthol. C x - polconjil.cm ili i.coi-4. A ym onSauilli.tun/hiq.col fin .Soc.Iunior conf.6 j.n.4 9 . & (011/44 5.»56 .1.vol. B ald. licct rem magis dubiam explicet inc. 1. fi.wonbus.fi de feti.fu er.contotier. inter dominum &
agnat.rafall.bhs accedit, f quód d o n a ro om nium bonorum fa- 15 á a E c clclix valida eft .auttore bSutt.tn d.l.fin.tol penult. C.depatt.
cui confentiunt F u lg o f la l.laco b . Lanccl. & a h j, quos ibi refe
runt Dec.n. 51. C agn olu s n. 205. Purpur.HH. 2 4 2 .dicentes hanc fcntcntiam com munem efle,quam Sc B ald .adm ilit 111 autheni.fi qua mulier col.fin C.de facrofancl.«r/e/xuittoriratctcxr. 1111 tubemus nulli, fi.1 C.todem tit.A b b .p eitex m m .ib u n cap fin-defuuejf.ab inte- fia t.V d in .iu capanprefentia deprobatto.n.$.d ic a iic a m in praxi re
cipiendam fo r e : atque inibi Decius »«»1.5. eam tutatur, exifti- mans com munem efle : liccc n o n d cfin r,q u i ab hac creberrima omnium aflertionc difcedant. Sed li E cclclix donatio omnium bonorum ficu poteft ,c x e o quidem apertiflim e c o n fla t, eam non efle conti a bonos m ores, vel (altem illos, qu; turpitudinem p r x fc feru n t, (i violen tu r.q u od p ixtati D D . paflim fatentur:
igitur quid vetat,hanc donationem ex iuramento vires accipc- re 1 Imo donationem fimplicem omnium bonorum prxfcn - tium & (liturorum iurc validam efle, etiam refragante B a ito lo , tenuerunt D yn u sm regul.qttod emel.deregulisiuru,in 6col.fin. A11- gel.Si Bald.m d Ifiipulattohocmodo.Salicet n id.ljina/.quihusliib- fcribuntibi Alciat. & Colm as Guim ier m pragmat.fanlho. nt.de fubla.cle.lttterii,veib.cuicun iji,e,quc:i:m raticnescxpcdii Alexád.
in d.l fiipulatio hoc modo concepta.m<m.¡6. V ctum his om iflis m ini
me dilcedcrc licct a hequentiflim a Doift. lententia, qua f o m - 14 nium bonorum donatio inualida cenfetur, q u x & R eg ia l.ita confirm atur, vt etiam locum obtineat in prxfentium tanttnn bonorum donatione. Contendim us tamen non temere,'' m fal
limur ) eam dem donationem iurc com m u n i, vel regio impi o - b atam , iuramento prxftitoadm irrendaii' efle; nec une natura
li vetitum opinainurpoflc libertatem tcftandi tolli ex conlcnfu rerum dom ini. N am & ftatuto f hbcram hanc teftádi potcfta- tem pofle tolli, & p a ila ,quibus h xc libertas aufertur, approba
ri,expreflim feribit B.ild.i» i t u m Ar 1 t u n d o r a m f m co i. C v t m 0 f i Í - f i o n e n i l e g a t . i d e m i n l . d e q u ib u s. 2 c c l f f . d t l t g . Im ol. m l illa a t i t e n . f i . h e r e d tb - i n i h t u t . t n f m . D ecm sixl p a c tu m q u o d d o t a l i C- d e p a c l coi.
i.idem c o n fil 6 ^ . i . c o l . \ d c m adnotauit Viglius per illum textum m f i . a c c e f i n . i n f i n . i n f i i t u t . d e t e fi. H oeautcm fieri non poflet, (i id iuri naturali contrarium forer- Ex quibus, vt rem cccptam di (li
niamus, verum apparer, quod ex Archidiac. retulim us, nen pe ex priuilegio, ic expiefla Principis conceflione fieri p o d é , acce
dente conlcnfu teftatoris, vttcftam entum Icmcl conditum mu
tari nequeat. Pro quo fatis conftantcr adduci poteft i omnium.
C.deteftament.Voluntates,incinit Im perator,hominum audire volit- mus,nonitiberc,nepofiftmtntiam noftram, inhibitum videatur tommu- tationit arbitrium. V n d efiP iin ccp sex conlcnfu teftantisinfpccie prohibuiflét com mutationis arbitrium , om nino cflet mutandi tcftair.entutn fublata libertas.
% Hinc t deduci poteft intcllcilus ad Regiam legem Tauri 4 4 . 16 [ q u x eft /. 4.rit. 7 . hbt J. Recopil. ] qua fancitum e f t , confti- tutionem f prim ogenij , etiam audloritate Piincinis faftam 17 reuocari libere polte, fiue fiat in vltima volun tate, (íuc in actu viuentium. C u i ac cc d it& alia lex 17 . inter cafdcm Taurinas le
ges , L (^” 1 ait.C.hb.yRtcopii. ”] ftaruens meliorationem "f ( hac 18 etenim dictioneinterim vtar ) á patre filio factam in tertia, Sc quinta bonorum parte, ctiani inter v iu o s, reuocari libere pof-.
fe. Eft enim p t x d id a regia ordinatio intelligcnda , quando Princeps fimplicem auitoritatem piim ogcn io p ix ft it it ; fc- cús v c id , fi R e x , prxftito confcnlii conftitucntis prim oge
nium , ftatticrit a£tum illum irrcuocabilcm efle , atque ctus mutationem vetuerit exprcfse : tunc equidem minime pofc fet au£tor illius prim ogenij pccnitcrc. Q u o d cx eadem R eg ia
lege
