• .S
a”
'^,.-
' -’•-K -.
i - • ' V-'
iU-v v-;-l.,'.;.;s^C'i;:
,.'^.-.,.^i-'i.-rC'-. . ..'■—
«s ¡ - S '
«iî.:*-: .• ■,<■ V.;. V
i I
;
î-
vI
--Í • • ^ AT-VS*-.
■ ^iù-,)g& €Q È tèi
J O . G O T T L .
F I E I N E C C I I J C
s .H E G . M A J .P R U S S . C O N S I L .I N T I M I ,
& J u r . ac P h ilo f. in lliu ftri frid r ic . P . P . O rd .
H I S T O R I A
J U R I S C I V I L I S
R o m a n i, a c G e r m a n i c i, i^ U A U T R I U S ^ U E O R I G O E T US V S
*»?''Ge k h a n i a ex ipßs fontibus oftenditur ^ C O M M O D A A U D I T O R I B U S M E T H O D ’O
adom ata » m ultiique O bfervatiom bus haud V ulgaribus paiTim illufttata.
Editio Veneta- prioribus auÜ hr Ö ' coryeUtor,
V E N E T I I S , -
E x T r P O G R A P H I A B A i. L EO N I A N A, M D C C L X I V .
SuperùrHt» Termi/Juf 4 C Triyilegfii o
.'...*■ .T. ..V y { . ' ■ ■ > -f«;.' .• --:. V '- . 'tv ^.
J-.- ■ * à
cXΫÎv.
_
1 “■•iöni'i: '•...»I'ci- - -
L E C T O R I B E N E V O L O
S. P.
U æ m ihi hune adornandl iibeïlum o fìa v o abbine an
no fìierìt occaiìo » A M I
C E L E C T O R , quam que p^ne p r id p iti M in a tio - ne ille a m e tunc in cnartam conje- ù a s fit, ex ea > quam primæ editio- ni præm ifi, præfatione, fatis, ut opi
n er , p erfp exeris. N o n pom i ergo non tum vereri, ne ea fcriptione fa*
tisfeciiTe ^ videar quam pauciifim is » iifque faltim , quibus n ih il, nifi quod exim ia quadam cu ia fcriptum perpo- litumque C t , piacere f o l e t , perfe-
* 2 à iu s
ív ^ T R j E F A T I O .
ftius qiTÍd atque elegantiüs íint a me
<lefiderciturí. Quiim enim ea firn te*
núitate ingenii, ut & fi adnítar , o- inneíque animi ñervos íntendam » víx j- quidquam, quod oculis tui? dignum videatur , profetar : quanto minus ; 'mihi fperare licu it, fubitaneum hoc
^ vix fatis pr$mediratum opufculum ulli viró d ofto, maxime in tarn ul^- re , quem farculum noftrum v id it, talium libi^rum proveniu efse pla- cituruni r Enimvero multo alitar , quam metueram , res accidit . Tan
tum enim abeft , ut Hecyr$ Te- rentían^fato explofus fit hicíibeiíus>
ut tametí] aiidirorum tantiim ufibus initio cieftinatus tamen & extra aca
demia: noftr^ pomeria invenerit le-
¿fcores , <& diílra¿iis pene dìvenditif- que exemplaribus omnibus, nova ea- que nitidior editio jam pridem flagi- tati coeperif. C u r ea non prius pro- d ie rlt, illi norunt , quibus bibliopo*
larum res paullo funt perfpeitiores , D em um tamen moras omnes , egre- gii publici iludió ruperunt viri inte
gerrimi J O .& H E R M . VERBEEICÍÍ, qui alieni ab exfecrabili ilio libeilos
alie-
P R j ^ F ^ r / O , •v^:; , iàlienos furtini recudendi confilio , ' cum priore bibliopola ita compoíue-
>. runt rationes , ut ei jure recudendi
*^hanc juris hìftoriam ultro cedere
^ non dubitarit. Q¿]um ergo hi operis redemtores nullis iìbi parceridum .ducerent fumtibus , ut fplendidii^
Ilmis typis chartaque prodiret in lu^
. cem : debere ego hoc mihi vifus iiim ledoribus squis , ut, qui antea imperfeftum illud opufculum tam
$quo minimo tulerunt, li jam ali- quid fi non perfeftius , ar accuratlus tamen limatiufque a ine accipiant . Itaque tot licer occupationibus di- ftracius, infirmaque valetudine pro- pe opprefllis , me recenfendo huic libeIJo accingo , multa , qua: deeC- fe videbantur , fuppleo , quidam novis veterum teiìimoniis firmo , qusdam , ut ñ c , emendo ac mu
to , idque tanto Audio , ut il quis opus hoc novum eflè credide- rit , eum ego non aberraturum a vero eise exiftimem . Fecerimne operic- pretium , tuum , B E N E V O L E L E C T O R , erit judi
cium . M e certe nova h^c opera
* 3 nava-
;yì T R M F A T i a .
navata jurifprudenti^ maximopere de^
leftavit. Lit adfìrmare podìin , illam
• m ih i &
curas
>quibus turn excrucia- b a r, pleraique, abfterfiflè, & ad aniif- ias difficili morbo vires recuperan-
•das firmandafqiie mirifice profoiiTe . Ceterum ne fic quidem dabito, quia alii e.imdem rem siluro permagniim reliquerim ipicilegium . Experiundo eniai didicìffe mihi videor , nullam eiTe difficilJorem veteris hiftoriie par
tem , quisque pluribus eg ea t, paucio*
ribufque inftruita fit fubiìdiis ? quam hlftorìam j.uifprudenti.'E . Sive enim vetemm reriimpublicaruai , five ec- clefi« Ciiriftianx res & fata quis fcri- bere conñituerit, tot exftant incorru
pta veteris ìevì monlmenta , ut Te
¡copia fere inopem reddi animadver- t a t . A t quis , q u x fo , veterum vel ad hiftoriam juris fcribendam , vel vitas jureconfukorum enatrandas ad- puiit animum i Quotufquifque tot do-
¿loruni hominum , qui reipublicic R om ana annales accuratiiruna indu- iìria condiderunt, en qii« ad artem noftram pertinent , non obiter ntrì- git > Solus fere D IO N Y S IU S H A '
L I.
T K M V A T l O . vii L IC A R N A S S E N S IS c a , qaé de in.’
re & legìb u s, earumque interpreta- tione obfervatu dìgniora effe ani- madvertdjat, diligentius videmr per- fequutus. Sed inviderunt nobis fata maximam operis incomparabilìs par
tem , u t , qua; ab anno ab U . Cr C C C X II. acdderunt, hodieferefcia- mus juxta cum ignariiTimis . Livius enim , & fi qui alii res Romanas tra- diderunt, res potius bello preclare geftas, quam qu$ circa leges evene- rint , m em oria prodiderunt], 8 c fi quid de his quoque memorant , il
las , qua^ ad rempLiblicam pertinere vidjrentur, quibufque tanquam fedi- tionum flabellis populum agitabant Tribuni plebis, paullo diligentius de»
fcripferunt , plerifque , qu^ ad jus privatum ampiificandum periata: fue- rant, ve! pra:termiiris , ve! levi fal- tim brachio ta£lis. Piuca ejus gene
ris, eaque preclara procul dubio in tot libris fuis obfervaverant veteres jureconfulti , qui , fi exiìarent inte
g ri, non magnopere fortaffis labora- remus. Sed hos quoque five Tribo- niani induftria, five ilktabili quo-
* 4 dam
> P k M F A T Ì O ' .
dam artis noftra? fato iimifimus, ut
• -jiro inftmililfimo adparatu & ferculis ,5delicatiori5iis , hodie reliquiis dunta- tamquam parafiti, perfruamur . Solum P O M P O N il fragmentum no
bis fervavit Tribonianus, fi fervatum dici poteft , quod nobis ubique , ut videtur luxatum , mutilarumque fuper- eft. Saltim plura ac pleniora nonfcri- pfifse jureconfulrum , nenoo fibi te
mere pcrfuaferit, nifi fimul totum en- .chiridii libelium duabus tribufve pla- gulisconftitifse, velit exiftimare. Ita rere omnia interciderunt , ex quibus veteres, quorum $tas in beatiora f^e- cula inciderat , juris originem , pro- grefsum , fata, legum audores , eo- rumquefinem acconfiiia, edictorum , fenatufque confultorum a:tatem , ;u- rifconfultorum vitam, ac quieeorum in jurifprudentiam exiliferunt, meri
ta , difcere potuerunt . Jacent hodie tot excellentiilimi ingenii viri piene omnes illacrymabiles & obruti mulfa n o ile , quia carent vate facro, & , fi dicendum, quod res eft, nondum ju
ris hiftoriam, fed ejus pauciifima fqual- iidaque rudera , poft tot erudiiiifimo-
rum
P K J E
fA T I O . ix niiti virorum iucubrationes, habemus .*
Sed qualecumque iftud fit , quod in communi tot veterum monimentor rum naufragio interitum evailts ffqiii...
profetì:o bonique confulendum s &
quidquid vel in veterum annalibus , vel in ipils libris noftris, dejurifpru- dentia: fatis vel obiter notatum occur- rit, in rem vertendum videtur. Qaod
€go quidem hoc libello _ an pr^iìite- rim nefcio , conatuni me faltim eGe id priEÌlarci nullique propterea labo
r i , nullìfque vigiliis parfifse & fc io ,
& quemvis , qui libellum perluftrare voluerit , facile perfpeducum , arbi*
tro r. Qiiandoquidem v e ro , quiadhuc in eo argumento verfati fu n t, plati
que non nifi R om ana jurifprudenti^
fata defcrlpferunt : me idem agentem facile Tubegit patria: charitas, ftudium- que j quod ;am a multis annis enu
cleando juri patrio impendi a haud mediocre, ut & hujus hiftoriam cura illa conjungerem > maxime quum poft HERM . G O N R IN G IU M , qui prinps Germanorum Germanici juris origines expoiiiit, pauci fere reperti Ììnr Í qui inventis ab eo àliquid ad-
* % de-
X P R M F A T I O .
. d ercn t, iifque , qua; C O N R IN G IO defuerant fubfidiis ad locupletandam , pulcherrimam hanc hiílorííE partem
;,.uterenmr . Jam innumera viderat
‘ C O N R ÍN G IÜ S 3 ( quid enim fcire quifquain v e lic t, quod docere non poilec ingenium iilud fine exem plo maximum ? ) at iexcen ti, qui poft eum e fitu & pulvere in iucem pro
traili funt, rerum Germanicarum icri- ptores > innumeraque > quE poiiea prodierunt diplomata , ille non vide- rat. Ex quibus fane permulta fupple- ri poiìè a viris dodtis , qua? in ope
re ilio C O N R IN G IA N O defideran- tu r, fàcile intelligitur. ípfe fane > cui per alia negotia non tantum fuit
O l i i
, ut irem per omnes Germano- rum annaies, omnefque veteres char- tas & diplomata perluftrarem > plura tamen hujus induftria fpecim ina in brevi hoc opufculo m ihi videor dc- diÜe, ñeque dubito, quin m ulto pli^
res ejuídem generis obfervationes col- ligi poflint ab iis , qu.i vei majore inftrudi adpara tu , vel otir> magis abundantes, veífeliciore ingenio pre
diti ftudium , induftriamque ad illa«:
ftran-
P R J E F A T J O . ^ xi Ìlrandam patrii juris hiftoriam con--, ferent . C^iibus fi m e mea h ic fcri- ptione velati igniculos quofdam in- jeciife animadvertero 5 n$ ego m ihi.
oper$ feciilè pretium uberrimumque lucubrationum fm£tum cepiflè vide- b o r . Interea, dum alii meliora dede- r i n t , utere meis , mamque benevo- lentiam, quajmihi & fenefcentipaul- latim ad quidiibet in reipublic^ iit- teraris commodum conandum inci-*
tamento e r i t , mihi integram , qu$- f o , conferva, atque illibatam . Va
le , L E C T O R BEN EVO LE . Hai«
prid. Id. Mart. M D C C X L .
PR.E-
iP R ^ F A T I O
e d iti^ n i p m m ijj'a .
l j U o d p l c r o f q u e f a c c r c a n i m a d - v c n i m u s , q u i p t ^ f a t l o n e s f c r l b u n t , u t v c l r e r u m , q u a s e x p l i c a n t , u t i l i r a r e m a c p i i c f i a n t i a m v e r b i s o r n a c i f i i - m i s c o m m e n d e n t > v e l v i n o a l i o q u i n m i n u s v e n d i b i J i v c l u t i h e d e r a m f u f p c n - d a n t ; e o r u u i e g o faic n i i i i l f a c c r c o j n - f t l i u i . Q u c m a d m o d u m e n i n i i n c r e d if a i - l e m H I S T O R I i i J U R I S u r i l i t a t e m f a t i s p e r f p i c i i m t h a r u i n r e r u m i n i t l l i g e n t c s , e n m q u c r e i p f a e x p e r i u n r u i ' q u o t i d i e : i r a - a p u d i m p e l i r o s & v c r c r i s b a i b a r l c i f i a r o - r e s f r u f l r a v e i b a f a c c r c m , n c q u e u l l i n i c r r a l i u m t a n r u m e f t f l u ii i e n i n g e n i i , r a n t a f c r i b e n d i d i c c n d i q u c v i s a c c o p i a >
uc h i s h o m i n i b u s , v c l a d i p f u i n e l c g a n - t i o r u m l i c r e i a i u m n o m e n c o h o r r e f c e n t i - b u s , n o n d i c a m p e r f u a d e r e , f e d v e r o i i - m i l e t a n t u m f a c c r e p c i l i t , e a r u m g i l a m i n j u t i f p i u d e n t i a u c i l i t a t e r a cffc . E t f ^ n c q u i f ieri poffec , u t i l l i h a f u m d e l i c i a - r u m f u a v i t a t c m f i l u b d t a t e m q u e p c r c i p i a n t , q u i q u o t i d i e c a r d u c l i b u s f c n t i b u f q u e v e - f c u n w i ' > a f p c m m q u e i l i u m ,v i6l u r a c a l -
ccatis
P R Æ F A T 7 0 . x l î i cearis iftis dcn tibus fu is fa d llim e . fu b ¿ ;;
ig u n t ? Q u a r c q u u m & rem in fc ,con>
m en d atiilìm am ' v crb is e x to llcre , fuper- vacuu m : ô i . furdîs n arrare fa b u la m , m oIeiliiTîm um vid eatu r : d e m ilita r e ' præ ftantiaque hu ju s ftud ii , uc p r^ d ixi- m us , jam n o n diiTcrcHius , fed in ftitu- li tan tum n o flri ra tio n e m reddem us iis >
q uib us n o s » n oftraq u c fìu d ia , v ig ilia s a c lab ores p rob arì q u am m a x im e cu p i- n iu s.
P l a c u i t n u p c r R E G I n o ñ r o l o n g e c le - m c n t i f f i m o , u t > r e l i f t a i l l u ñ r i V i a d r i n a , i n F r i d r i c i a n a m h a n c c c i e b e r r i m a m m e c o n f e r r e m , d o c e n d i q u c m u n u s , q u o j a m c l i m i b i n o n f i n e f r u ¿ t u f t u d i o i ^ j u v e n -
• t u t i s p e r f u n ó l u s f u e r a m , p o f l l i m i n i o o b - i i e m . P a r u i e g o , p r o u t d c c e t , O P T I M I P R I N C i P i S v o l u n t a n , & q y a m v i s n o v a m i l l a m m i g r a t i o n e m , d e c l i v i j a m œ t a t e , q u a n t u m f i c i i p o t u i t » d e p r e c a - r e r , e j u f q u e t æ d i o c o n d i t i o n e í f p l e n d i - d i í f i m a s , a R E G I B U S a c R E B U S P U - B L I C I S p o r e n r i i ï i i i i i s n i ilii p r o p o f i t a s a l i - q u o i i c s r e p u d i a í T e m » H a l a m t a m c n f a - m i i i a m a c f u p c l l c ^ t i l c n i t r a n f t u l i , o p c - r a m q u e d c d t , u i o b í - q u i o e r g a P R I N C I - P E M n e c p r i u s m i l i i , n c c a n t i q u i u s q u i d c ^ u a m e f f e , r e i p í a o f t c n d c r c m . I n - c i d c r a t h $ c p r o f e í l i o m e a i n i l l u d a n n i
teiíi-
x ìv ? R M F A T i o :
tcmpus 9 quo Halie prieledionum publi- carum privatarumque jam pridcm fadlum fuerac aufpiclum , nec integrum mihi erat , a difciplmarum quarumdam inier- preraùòne munus meum aufplcari , nifi turbare veilem ordlnem , quem do<5l:ores celeberrimi jam inde a feliciilìm is acade- raiiB hujus primordiis reÜgiofe fervarant.
N e tamcn paucos hos menfes otic ac fi- len tie tranfirem j ftatui juventuti fìu- dioiE publice ca pr^Iegere arque inculca
re , quic tortuofum jurifprudentiae iter ac veluii Labyrinihum ingreflur^ inftar fi- li Ariadnei effe poiTcnt. Expenfis ita- que j qu£ hue facere videbamur? univer' 15s 5 fubdudifquc rationibus » hanc feci cogiiationum mearum fummam , n ih il illis fore utiltas > nihilque fruduofius , quam fi ils juris tum Rom ani > tum Germ anici » engines ac progrcffum paullo accuratius cnatrarem > ex ipfa- quc hiftoria oftenderem , q u is , utriuf- quc iJlius juris in foro ufus fit, & quan
tum deciptantur ac dectpiant, tum qui , ut jus Romanum in exfilium agant , Germanicum nefcio quod , in tribunali- bus unice regnare contendunt, tum q u i, rccepto in ibbfidium ilio jure , tantam rerum conveifioncm faftnm effe exifii- n ian t, ut moribus patriis foro 3 ac vcl-
uri
P R M F A T 2 o . XV
Uli aqua & igni ioterdiilum fit. N e ve
ro audiroribus , qui magno numero ad has acioafcs confluebant, deeíTet libel- lus 5 quem & in adjurorio , & domi >
pras raanibus habercnc j breves bas pofi- tioncs in chartam eonjeci , calamo tarn feflinante > uc faspenuraero fclied¿e adhuc m ad id i in oiiicinani raictendíE cffcnt • Q uam vis auiem inihi venlam paratam fo- rc puteni apud ¡equos rerum arbitros » fi quídam vel prstervifa , vel non fa
tis ad arauiiim fa d a pcrpolitaque de- prehenderini : adfirmaie tarnen poiTum » ine aut pauca obfervaiTe mihi videri , q u s non omnibus in racniem vene- runt , ac proinde breviter perñriótii iis , qu:e ja m ab alüs accuraiius tradt<
ta noveram , ca , qu« vulgo vel omit- t i , vcl pcrperani proponi fo le n i, diU- gentius explicaiie , neque m ulto plura aique exquiiitoria ejus generis addita- rum , iì eo ufque vitam pioduxerit fum- mum Num en > ut limam iterum fubeat libellus p;^ne cxrem porarius. Ita enim comparatum eft hoc fiudiorum genus >
ad quod nos faoris tantum ibbcefljvis fur- tim veluti rcferimus , ü£ quotidiana le- ö i o niulras nobis obfervationes novas fu&
iiciat , quibus ea q u x oliiu in chartam conjeceiamus> m irifice illnftrari locupleia-
rique
s v i P R J £ . F A T l o :
;tiique
poffìnt .Cujus rei uc
qusdam fpé- CHTiina hic demus> pauca , q u s interea»dum prxlum fcrvebat , anlmadvertimus , vcluti- per Janccm faturaiti recenfcre juva- b i t , ita tarnen, ut charts habcamus la- tionem , & teinporis » quod lìobis o5. imminentes nundlnas conccditur, perquam ex ig u i.
Libro priore ( i ) fufius egimus de edi- t ìis magiftratuum , fo lid cqu c, nifi falli- niur, demonftraviraus ) D ià a to rc s, C on- fu k s , C cn fo res, Pr.Ttorcs, O d iles curu- Ies> Tribunos pk(jis » quin & Pc$fe6i:0iS priEtorio , adcoquc omnes ierc maglftra- t u s , edidta de rebus ad curationem fuain pcrtinentibus rcddidiflc , quin ideo H O N O R A R I U M illud ju? dìdtum eiTe 5 qùod omnes , qui Rom $ honoribus fun- gcrcntur , ipiiquc adeo facerdotes , ne- duni magiftrarus, jus illud edlcendi iìbi arrogarcnt . Fruiira adhuc deiìdcraveram aliquot magiftraiuum > qui editila p rop o fuerinc , excm pla, vcluri prcEfc(5fcorum ur
bi , prcefeéiorum Auguftalìum a quiE- lìrorum . in q!ix tarnen interea , dum piaggiai 7p is defcribebantur > aliud piane i;r;:ns, incidi » PrirfeÄl enim urbi T ’.u'cii Apronirini , edidla bina , alcerum de carnibus, non m icationc, fed ad exa-
gium f i ) % lv i.fe f[ .p , ya. (h.ed^%. 6 1. p.
P K M F A r 1 0 \ xVii-, gium vel ftateram vendundis, altcruni dè fuarlis eoruinque canone vinario -Inte
gra exßant apud Grutcium (2 J r.fin n lia- que aliorum ptícfe¿toium panTcii Memo- rat Ammianus Marcellinus co np- latu digniora , qu£ niagis cx illis patet, ctiam pott ediduni |>cipctuuin lios pntfe- ö o s edida juiifdidionis fux caufsa pro
mulgare non dcfiifse . Ita 6c Pr^fedlos
^ g yp ti Auguflaks cn jure u/bs cfsc , numquam quidem dubitaram , qui non ignorabani, eos a!' Avrtano (4 J ob pro- conftiare impc:- •' A.íyÓ7í 7 n vo- ca ri, qulquc • • '.ri rum ( 5 ) legeram , iJioi Icro '■ ' ' ./^gypio eiijfe , apud cofüi’ ' oiuifsca &: comm de^
creta perif?de hr .. effe , ac ß magißra^
tus Romani conjUtniffent. At nondutn ta
mcn occurrerat locus , quo diferra fieret edidcruni ab iifdcra propofitoruin m entio.
Talcm poftea prjEtcr fpem acque opinio- nern repcri apud Philonem ( 6 ) » qui Avidium Flaccum , prítfeólura Augufta- 1cm > crudelem alioquin & flaglúis omni
bus coopcrtum hominem» eo tamen maxi
me ( 2 ) Infcript. p. D C C X LV Il. 6. 7 . ( 3 ) 9> X X V lIh 4.
( 4 ) Expedit, A le x . III. J. p. H O . 5 ) H iß. 11. ö* AnnaU X7/> 60.
( 6 3 ln lin e e , p.
x v iii T K M F A T f O :
me nomine laudar, quod primis pr^fe^ta- t x Tu£e annis ^ w¿htf ^ ¿h t KìI' cvt £roiAÌa.f i quod bonas leges in u rh m
\Alexandrinam 5 & totam yrovinciam , in d n x e r it. Q uod profedo noB alicer , quam propofito ed iilo provinciali > fie
ri poiuic ; uc jam non dicam de edI<5Hs rcpentinis, qua: , prouc res inciderent , promulgaffe eumdem Flaccum , idem Phi
lo ( ' j ) icñaiur . Denique & Q u^ ño- res eo jure ufos e ffe , niiin perfuaiìt lo cus Ciceronis ( S j : L . O^avio & C.
Cotta Cojf, Senatus permiftt » u t v in i
& d e i décimas > & firugHm m im tarum >
quas ante te Qt*eefìores iv S ic ilia vende- re ccrjfHcJfent , Romei venàerent , legem- .que his rebus , quA i^jìs videretur-, EDI- C E R E N T . Ex eo enim m anifeito pater, confules lum Rora® feciiTc > quod anrea Quieftores in provinclis, id e f t , vendi- diiTe décim as, legcmquc venditioni, pro- pefito ediólo , dixiiTe, ut dubimri non poifit i quin & Qaasftoribus commune )us cdiiila reddendi fuerit cum reliquis niagiftratibus om nibus.
A lio loco ( 9 ) de S C H O L A J U R I
D I C A R O M A N A 5 Conftantinopolitana
& Berycenfi diximus , ad eafque ad f$- cu- ( 7 ) Ibìd, p. 9 7 1 . ( 8 ) Ora.1, in Verr, ///, 7.
(9 ) /. §. 515.^. 312. (¿,íí¿.§. ^61.)
T> K M T A r 1 o . XIX culüm fextucn ufquc magnuni concurfuai
fa<5ì:um effe oftendinius . Subdubitavi ad
irne , an 6c fub G o iliicis, & Longobar- dicis R egibus, ìiemqiK fub Impeiacoiibus Fi- ncicis & G e rm a n icìs, floiem iuum con- fcrvarit Romanum iftud gyranafium . Sed reperi quaedam veterum teftìnionia , qu£
id adfÌLniandum effe fuadent . Apud Caf- Ììodorum ( * ) enim Aihalaricus , R e x , Profeffoi'ibus Rom anis ftipendia integra perfolvì jubec » in illtfque numerai ei- iam ja r is expofttorem . E t in padto , in
tei Leonem PP. V i l i . & O uonem M . in Synodo Lateranenfi anno M C D L X IV . inito , a Theodorico de N icm ( l o ) *, M clch. Goldafto f u ) , Jo. Scliiltc' ro ( 12 ) , aliifque edito , fub finem di- cuntur ea omnia fa d a effe in patriar^
chio L&teranenfi » in Ecclefia S* Salva- torisy fynoào cofijiituta a plnribtts viris catbolicis 9 Epifcopis 0 “ Ahbatihus >
infiiper jHdicibpis & L E G I S D O C T O - R IB U S 3 per quos quum intcIUgi ne- qucant Doifcores , follem m ritu in aca- demiìs creati , ( quos stas illa ignoraffe om nino videtui-j ) raanifcftum eft in«
tei-
* Var, IX, i l .
( IO ) de ju re á ' p riv il, tmp, p. 248.
( I I ) Conflit, Im p, Tomo 1, p, 34.
( l i ) In fi.J n r , p H b L T o m .lU U h .lU T if.X .
XX P R M F A T 1 o :
leliigi pi'ofefsores legum , qui R o m x riim docendi rauneie fungebantur. Q iio quan- liv is prctii teflirnonio fimul confinnam r, quod alibi obfervavimus
]is in foris Itallx a Juftiniani teirpori- bus ad Lotharii Saxonis impciium pcrraa- gnam fuifse au¿loritatera , quamvis po- fírcmis temporibus defuerinc , cui cupi- dae legum juvetituti viam ad jurifprudcn- liam nionftvarenr, & ob earn poiiilimum caufsam dcfertam Iianc ab aliis piovifl- ciam P E P O » IR N E R I U S , aliiquc Bo- nonienfcs» occuparint.
Libro pofteiiorc ( 1 4 ) obfervavirniis , omncs provinciales » Italos , G allos » Hirpaoos , qui fu,b Francorum , Oftro- goihomm , VVifigothorum > Burgundio- num , Langobardorum imperio vixcrinr, juris Romani ufum retinuifse Earn ob- iervationera m iiifice iliuftrat dodiiTìmus Ant. M atthaus { i ^ J } qui m ultis dc- nTonftrat , eos » quamvis a populls iflls Gcrmanicx originis opprefsos , fe tamen adiiuc Rom anos & cives R om anos i o- mnefque provincias j in quibus dcgc-
rent, C13) Uh, 1. §. CCCX.YA7X. p. S^o.{h.ed.
§. CCCCKIV. )
( J4) §. §• XV. p.
I I S ) de aebilie. L ib.l, Cftp.XXVIhp. lo 7*
P R F A T t o : XXÌ rèn e, quantumvis a bniban’s perdowitas»
Romnniam vocafse . E x quo • facile pa
ter, cur in manumiffionum formuli? apüd Marcnlfum alioiquc , raatiumi/Tis etlam ea tempeftate pi'iter libercatcm conccda- tur jus civitatis Roman<t ( i 6 ) y quod ta- iren turn in eo tantum conßiciisc arbi- tramur , quod jure Rom ano , fi vcl- l e n t , ucerentur , neque inviti adi^ringe- renrur barbarorum , ecu vocabanc , le
gibus . Dtxi 5 jure Rom ano co s, ii vcl- lent 3 uti potuifse . Optionis cnim jus unicuiquc dabacur , qua potiHÍmum lege vivere v c lle t , idque conftirucrat Lotha- * rius Imp. ( 1 7 J cujus h *c eft fanitio : J^oluTKus , ut omnis Senatus & poyului Romanas interrogetur , quali vu lt lege vivere , ut Jub ea vivat . Ac proinde rrpenumero fa6tum cft , ut fententiam inutarent , & , qui fe antea juri R om a
no fubmiferant 5 poflea aliam aliamque eligerent: id quod apud Langobardos po- tiffimuni vidux fa cicb a n t, vivis quippe niaritis herum legibus adfttiita: , iifdem vero folut¿e, fímulac folutum efsct macri- uionium ( i S j .
Qu®
- vJ V
( l ö ) Form .lÀnàQ nhtog.X CI.X CV I.X CV IIh C l, B aluz. Adpend. Capim i, n, CV, Tom. //»
( 1 7 ) Cupitul. ann. D CCCX XIV, Cap. V.
{ f 8J w .a p u d Baluz. TmJ.l,Cap,X.lVn
x x iì P R M F A T !
o .
Quas de ufu juris Rom ani in Germà- n ia , quali? faeculo X IV . fuerit, difTerui- inus, ( 1 9 ) ea jam multis illuftrari pof- feni , maxime ex infigni ejus $ vi moni- m en te, puta PHIL. D E L E Y D IS libro di cura reip. & forte principam is, primum L eid* M D X V I. imprefTo, poftcaque n iti
de recufo Amft. M D C C V . 4. Floruit btC B elga, teñibus Defselio & Jo. M e- urfio ( 2 1 ) , adulto jam fcecùlo X IV . impetratifquc Aurelia: Doiflorls Decreto- rum honoribus 5 primum jus pontificiucn Parifiis aliquamdiu explanavic » poftea- que in Belgium rcdux , circa annum M C C C L X I X . in G uìllelm i Bavari> H ol- landiie Com itis aula confenuìt , fato funólus anno M C C C I-X X X . E x ejus l i bro pailìm adparec, q u s tum fueiit ju ris in Belgio ac Germania facies. Q u a n ta: tum dignitatis fuerint D o ä o re s juiis dviI¡s^ quantunque fplendorem , vel po- lìus mhKtui ^amerÌttv a d fe^ a rin t, difci- mus ex cafu X X X III. (2 2 ^ ubi proponit fpeciem ; Quidam le z iß a , non doäoriz.a-^
tusy nec legum dominus , nec Profejfor , impetravit ah Imperatore, u t inßgnia do-- Uoraliadeferret, videlicet A U R I O R N A ^
\ T V M
( t 9 ) L ih .U .% .6 7 * p * A U .ih .« à . §. 6 8 . ) ( i o ) B iH io th ,B e L g .f> T 7 ^» { l i ) A th en .
f*v, Li^, { i l ) ft 9 ^»
P R M F A T I o : x x i li 7 U M in F R M N I S , C A L C A R I B V S
& S E L L I S F Q U E S T R / B U S ; num - q u id concejfum v a le t ? H i e p a tet , quod non . E n Doélores ejus faeculi , aufpi- CÜS Iniperatorum creatos, qui jure nobili- bus proprio, fr^na, Ephippia & calcaria auro exoroandi utebantur. Quum que fuo lo c o oftcnderiinus j jurifperitos turn n ih il I'eliqui fecifsc , ut ufum ac praeftantiam artis fu£ ubique commendarent, quin eo fadum cfse , ut in urbibus celebrioribus fequente fscu lo Syodicorum muñere fun- gerentur ( 2 ^ ) : idem multo cicius in G a llia , Anglia & Belgio fadtum efse, cx eodem lib ello difcim us. A it enim ( 2 4 ) : S i m ili t e r a d habendum in it iu m le g a lis ix p e r ie n t iit , ejfet d r a lia v ia » t*t in quo- lib e t bono oppido effet p er p rincipem ß a t n - tu s í*nftj jn r ifp e r itn s , c u i p ro v id eretn r d e congrua penfione ■> c u ju s p ro v id e n tin d ecid eren tu r fin g u la , m f i t in FranciJfjt, A n g l i a , F la n d r ia , & a l i i s o r d in a tit p a t r iis » N o n adjungit au¿tor G erra a - niam , cui potius alibi ( z $ ) ideo m a
l e ominatur , quod m inor ibi fit jurip!
peritorura copia , minorque auÄoritas : N o tu m e fl t a m e n, in q u ic , quod Iß n A
pri->
( i l ) Z í¿.7/ . § . x c m / .4yo. C^.ed.%.92.) ( i4> c v : ( i f ) c * / :x x x y ju .
p» l a i .
s x iv P R M F A T I O .
^rivilegium piurihus privatis concejfum efl ^
^ ohfervatum propter defeclum jurifperi- torum-, qui magnus efl in regno A U m an - m a , quod Principilpis ijlis ad magnuYñ cedit juris & honoris detrimentum. N o n dicit 3 nullos ibi juiifperitos cfsc» ( id enim falfum fu ìfs e t, ccu in opufculo dc- m enftravim usj } (26^ fcd minorcm tan
tum rumemra s qtianv tanti imperli am- plìtudo exigcre audtori videbatur. Fort'af- lìs eiiam niultos “Germanoram Principes civitarefque adfpernaii audivit civilem il- 3am fapicntiam , miratos-> quod de ribus noftris m em oria ■ prodidit Vellcjus PatercuJus ( 27 ) foiita armis difcerni
term inati, Id cnim ipfe fubinnuere vi
detur Pliilippus nofler , dum porro fcri- bit ( 2 8 ) : E t igitur bene f e lix patria , in qffa plurim i prafm t fapientes . H ii fum as argumentuf», multHm expedirerei- publica ) viros habere litteratos ? qui XjE G E S noverint , ctr J U R A M A J O - PTJ-M . E t fa c it prò regno Francia &
contra A L L E M A N N O S , qui fiuàia litterarum minus frequentant, in ipfifi-s reìpubiica niaxirm m inc^mmodum > rui^
n m n -& ja ilm a m . H inc V I O L E N T Ì A M A G J S J A publica deformatur tirbanitas ;
p ra -
^i^6 ) 'Lìb.lL^. LXVlI.p.^l6i{h.ed . §.68 .)
¿ * 7 } ii8 . { z Z) C(tf,VÌ.p.i^K
P R M V A T I ' 0 \ xxvr pràifiÀtt L U P O R U M R A P A G I T A S ^ &
ipfi Principes ignominia fHbjacent , nec honorem & fiatnm cognofcunt fib i ipßs
& fu hd itis fu is imperandi. Unde in poli- ticis äicitar: F elix illa d v ita s , in qua phiiofophi fune praßdes . Nim irum majoc tum erat Germanorum ferocia , quam uc ftatira novicate incognitic difciplinic trän- fuefcerenr, fibiqoe extorqueri patcrencuc arm a, in quibus jus oinne poHtum habe- b an t, neque ajquo animo ferebant, m oies patrios a jiiiibus peiegilnis in exfilium.
a § i. Q uod & ipic Philippus iniquum ra
to* ejufmodi jurifperitos rempubiìcasTì ca>
peilere voicbat, qui L E G E S nojfent , cás- J U R A M A J O R U M y id cft , qui juríi- pairii periiiam cum accuratiore )uriíprudca-
tía conjunxiííent.
Sed ad alia propcramus. In libro prio
re ( a ? ; de LIBR IS F E U D O R U M , nec non de A N T . M I N C U C C I I & B A R T H . B A R A T E R II operibus feudalibusj in po- fteriorc
(30)
de J U R E F E U D A L ! SA- X O N I C O & S U E V I C O feu A L A M A N - N I C O egim us. Sed & hic quasdam tune fe nobis fubduxerunc , qu« addica malle-U fi» . H iß . Jur. C iv . & c . raus.
( 15» ) L ii . I. %.CCCXLF* A 5 4? . §. C C C X ll'm , i>.3^9»(f>»edS.CCCCXXI.&CCCCXXlF,) ( 30 ) //. §, LXXVI. p. ^ 16 . §. LXXXII.
^ ^ 3 i>(,h,c 4 ,§, 77 >& 9 }.)
sxvi ? R JE F A T I O ':
mns . D ici cnim qua-dam debuiflent de • J U R E F E U D A L I O S N A E R U G E N S I , quod cdidit illuñrís A cadem ix nofttiK Cancellarius , JO . P E T R U S A L U D E - V V I G ( 31 ) cujus in has lictcras m erita, grato animo agnofccnc poftcri 3 quamdiu iüis füQS honor c r it , pretiumquc, quo di*
gn$ futic , fiatuetur , N otitiani praiierea dai-erotuiiTcm JU R IS F E U D A L IS FLA N - D R I C I » cujus C odex M S C . meinbrana- ccusj fa:cu]o circiter X IV . nitide exaiatus exfiat in bibliotheca publica Franequera- o a j üaud parum iliuftraturus e a , q u x de feudorum iiloium indole a Jac. C urtió 2), Jac. Marchantio ( 33 j > Fi'idrico a Scin
de j ( 34 j alüique tiäduntur . Dcnique >
quod maxime nollem , nefcio quo fato contigit , ut nihil dixerim de libio'^infi- gni d e B E N E F IC U S j quem ab illuftd E yfen io acceptum 5 tamquam ¿viíov.'viv cum erudius diiTertatiònibus de libri hujus -vetciis au(5lore j fato , veruftate 3 racitate
& ufu anno M D C C V III. in Seleótis feu- dalibus cdidit C H R . T H O M A S IU S ,_edo- ÖLis poflea ab aliis , éum jam pridem iu tn Franc. Duareni Com m entario in con-
fu e -
( j I ) R eliqH .M SC.Tom .II.p.z'97> (.V-'ò je iU r . ad V iv id . 1 .
18
. i/. 6 .{ li)t)!'fc r ip t,Ila n d f', Lib, de fe u d a l. F lu n d r. rnorib.
(
54
) Confn,ed.Fmd,<3eLy.Trnü.l%TiuUU%.XlI.P R M F A T I O . xxvii fu e tu à in e s fe n d a U s cditum eíTe a Jo. Ha-
vicorftio 9 Colon. A g rip p . M D L X IX , 8.
füb titulo: L ih e r v etiiflu s de f e a d i s y ß v e fe n d is , ite m de ordine p la c ita tio n is &
urbano b e n e fic io , p er aphorifm os d iflin - Bhs% ( 5 5 ) Laudavcrat cum }amMafquar- dtis Freiicrusj ( 3 6 ) qui fub S a x o n ic is lo pcratoribus fciiptum putabar, quod in co ftuda fcmpci' beneficia, vocarentui:. Eideai hac in re fufftagatur laudatus Thom aiiu;
(37) eo inpiimis mocus argumento, quod nepotibus jus fuccedendi in feudo negc*
tur j ( 58 ) quos tarnen ad fucceHloncra jaii) adniifeiit Cotiradus Salicus Lnpera- tor. ( 39 ) Contra Lotharü Saxonis tciu- potibus auótoreiTi vixillc cenfuic vie da- ö iifim u sj N ie , H ie. Gundlingius. (40) Ac reni orancm conficere videtiir > I xus infi- gnis iilius lib e lli, ( 4 1 ^ ubi d icitur, Rx^
g e rn , qncm e lig a m T e n t o n i d , qunm Ron
^ ^ 2 m xnu
Summ»rifche Nachr» no» auferlefenen Büchern. Pare.XXlV.pag. 10 0 7. T h o m a ¿ Adpend, ScL Feud. Tom . II. p. 42p . fequ, ( 5 6 ) Hot» ad Conß, de expedit* Rom. ad verbít
feodo fu o .
(3 7) de libri vet» de henef. aitÜ. § . XXT.
X X Fh
%. y .X X .X X I V .X X V .X L iv .ix x v r , ( 5 9 ) 1 , 2,
( 40 ) in Di/f» de unione eleÜor* §. XXI*- ( 4 1 ) §.W .
xxviiì F R M F A r / o':
mam vadní erdwitrt , fccum adduccre cfc- bcre fe x principej, qui primi fin t in ejns eleElione, ut pateret Apejiolico Regis jufia elen io, fjin c enlm manifefium eft libium Jiunc pauJlo poft Lotharium fcriptum fub Conrado Ili. vel Fridiico Ahcnobarbo . A nte Loiharium enim neminem Impcraro- ruin judieium de ele¿Hone fuá Poniìfici R om ano detuliffe , pluribus jam dem on- firavit Gundlingius . (^ z) E x quo auteni iLot/wrius ille Pontificis Jura cognofccre cap crac: hoc judicium iribumm C u d s R o m a n » , adeo , ut in Casremoniali Roms^- no ^43 } legaaius, eltüum ^egem » rum Romanorum Imp^ratorem àehere à t- vretum eleñim is Pontifìci, oftendere , hune vero falere vifo decreto , & sxaminttta eUEliore in facro SenatUi hahitaqne f» j^ -
€Ìenti informatione , tam fuper forma ele^
Ìiionis , quam fuper idoneieate & habili
tate ferfona ú i ü i , per cornmjfarios n f e confiitutos y ad infìantiam d illi eU ñ i ip^
fu m eleElum in fpiritualem fílium fu u m dr ccclefit Romana fufdpere . Sed notata dignum eft» auitorem Caereraonialis* dum fubjungere voluit cxem pU Imperatorum >
qui hocobferyarint^ non nifi Carolum è antta Henricunt & Albertum ,
ejus ( 4 S') Cu»dlingìitn,Pitrt,III,p> ziè.fequ*.
ì 43 ) Cirimon, Rom, Lih> I. SeU. K» Cap. U
? R M F A T / o , rxi x ^ ejas fntdecejforem , & Rudolyhtim nomt- naffc, adjeciifcque quidcm & glares alios hocque intellexiiic ) Lotharium » cjufque aliquot ^cceflbrcs . Et quibus , quafo » ttiT>peribus magIs convenit numerus ille pi'incipuin fcnarius « quam Conradi III.
quibus , profcripto Hcnrico Supeibo , 6c dubia aliquamdiu S a xo n is & Bavariie pof- feffione» unus cx pfiniariis Germ ani» Ptin- cipibus decrac, adeoquc fex tantura fupcr- erant » quorum fuffragia in cligendis Im*
peracoribus prerogativa denari jam turn iblcbant; His ergo demura,temporibus pro- diit monimentum prsiìantiiTìmum, ex quo plcraquc decerpíiíTe juris feudalis Saxonici
& Alam annici auc5tores> jam ab aliis ob- fervatum eft. N ec in co ego quideni quid- quam deprehendo > quod iili tempori m i
nus conveniat, quum & benefidi vox fe- quioris asviicriptoribus non ignota fit, &
nepotes difertis verbis a AjcceiTione exclu- dantur nufquam , fed fubjf/zV«w vocabulo commodc fatis comprehendi pcffe videantur • Sed h$c quoque fcribentem » plura lecum , L E C T O R , confabular! volentera interpeilant me o p ers, & prsfacionem'non fine convicio flagtcant . Abrumpendum itaque fuIt filium , te liq u is, qu£ dicenda fupererant , alii occafioni fepofitis • T a itaque vale 5 meifque conatibus fa v e . Halas e mufeoprid. K al. O£tobr. M D C C X X X III.
N O I
NOI RIFORMATORI
D ello Studio di Padova.
A
V en d o veduto per la F ed e d i re v iiìo n e , ed approvazione del Padre Era P aolo T om m afo M anuelli Inquliì:ore nel L ib ro in titolato : Jo: C o tti, H eineccii J . C . H/fto- ria J u n s C i v il l s R o m a n i, non eflervi c o s ' alcuna contro la Sànca F ede C a tto lica» e parim enti per atteftato d el Segreta
rio n o firo , niente con tro P r in c ip i, e buo
ni c o ftu n ii, concediam o L icen za che poilt efler ftam p a to , oilcrvan do gF ord ini in ma
teria di fl.impe 3 e prefencando le fo lite C o p ie a lle P t:b b ilch e lib r e r ie d i V en e
z i a , e d i P a d o v a .
Dat. li 6. Agofto 1742.
( A lv i f e M o cen igo 2. R if.
( Zuanne Q iierin i P ro c. R if.
( Agoftino Bianchi Segr,
A d i 9 , A g o fto 17 4 2 .
R egiftrato nel M a g iftra io Eccellentlifim o d e g li E fecu to ri c o n iio la B e ftc m in ia .
A l v i f e LegrenZét
I N D E X
■ E - T S E R I E S C A P I T U M . I I s . I,
D E O R I G I N E , l ^ R O G R E S S U , V a riifq u e M utationibiis
Juris R o m a n i.
C A P U T I .
Z)e origine & p>'ogreJfit ju r is Uomnni fu b Rí-
g ièu s. p ag . I.
C A P U T I I .
J)e fta tti ju ris Romitai itb exa^ is Regibus act Idtiis Leges XIU Tdbularum . ' IJ
C A P U T I I I .
Z>e fla tu ju r is Romani pofi X II, Tabulas a i
tempora Augufii-, 3^
C A P U T IV.
D e {iatu ju r is Romani a Cafare Aagtifio ad
Confiantinttm Magnum Imp, ' 16$
C A P U T V.
De fìa tu ju r is Romani a Confiantino M. ad
Jujtinianum Imp, J í- f
C A -
C A P U T vr.
G e compoJitioHe j u r i s Ja Jlin ia n ei , e/ufqae ia G ritn-ie O ' O cciden te u f u O ' adnofi>-n tem pera,
L I B , I I ,
D E O R I G I N E E T P R O G R E S S U J u r i s <5 i r m a n i c i .
C A P U T I.
Q e j u r t Germanico a n te C a ro li M , im pcrium .^^^
C A P U T I I .
Z>e progrejfu ju r i s G erm anici a CftroH M . tetn-
£ poribus ad L o tharium III, Im per, 4^9
C A P U T III.
D e fin iti ju r is G erm anici a Lethario Im p, a i tempora y q u ib u s in G erm an ia Academ it. in-
J iiiiitA , 4 5 ^
C A P U T IV.
D e fia tH ju r i s G erm an ici /# conditis A ca d e m iit a d noftra tem p ora ,
H I -
H I S T O R I A
J U R I S C I V I L I S .
L I B E R P R I M U S .
D e O r i g i n e % Pr o g r "e s s u ^
V A R I I S Q U E M U T A T I O N I 8 U S
Ju r i s R o m a n i .
C A P U T P R I M U M .
D e O rig in e , & Progreffu J u r is R o m a n i ft ib R e g ib m .
§ . I .
O M A > A ibanorum colonia , fed Quom«;
ii'itio m agno advenariim , n u - xim e ad afylum RomuH con- tio fine fluentium , concurfu , poftea & !^se &
to tis civitatib us gen tibu fqu e dedititiis tra m cenia receptis ienfiin fuppieca , m o res a c religion em m ajoris p atri» , aliarum coloniaru.n exeinplo retinuic . * Q uum et- g o illi patrii m ores in fcripturam non- dum effent redaóli : utbs Roma
H ein. n ifi. J u r , C iv , & c . A le^
1 Lib, /. H 'fl, J u ris Romani,
lege certA , fin e ju re certo , egi/fe dícíttir S Pom ponio /. 2. §. I . D . de orig, ja r,
* D îonyf. Hallcarn. jintìqu. ^om. Lìb. I. p. ¡ f , Roniam difcrce vocat a"\0»í «/'Vo»«/«» , ^1- banortm coloniam . Ec panilo polt f . J7. ad
d ir, TU J'' t^Ss tTi nì No/í/VíífCJ j /Ætî'- fo/ / i ]ìf 'TiTgftkiig'/aff^ ¿UÍT* <f I '\ / n cf''-'
^oiKia* í’í'fí^e/t'Tts A’X/S«*'/ j P’(ö|auXa X) P‘ù/u»t 3?
ew'ttis tx&»'iwvj xXu^SiTi P'tufÁÍuj . A li
terò dtinàt l^unttorit anno , pofi Jlium 'tero captum C C C C X X X I Í . A lb a n i , liomuii i f Himi du B uì C O L O N I A M m ìferm t , cendi- derunt^ueKO M A M . U ri vero coloniasD eo s, mores j jniïitiica , facra cum mecropolibus coiniriunia habuiiTe , pliuibus exemplis prò- bavii Ez. Spanhem. de ufu ¿r* fr a ß , nutnifm.
tomo I, Difjert, IX , p, ySo. fe^, ita de Ilo*
maiiis & Albanis Strabo LÌb, y , pag.
ed/t, nov. difçrte fcribic , eos communia ha- buiife ^ »'«e^c <fÌKaia. ifiXiTiKtt ) cum fa- era ^ turn alia fura civ ilia .
§. n.
id? quo- Q u o d tamen nolim earn in parcem ìnter- n c d j in- preterís , ac fi populus Rom anus n ullis pla- le g ib u s , nulla aäio n u m norma fub urbis incunabula ulus fît: ( qui enim fieri potuif- f e t , ut line le g e in civitatem coalefcerec tiu:- ba incondita , & extorris patria hoiijinum c o llu v ie s ? ) fed fenfus eft » Romanos in itio jure ícrip to caruifíe . * Q u o d com m une il- iis fu it cu m gen tib u s plerifque an ciquiífim is.
T a c ir . A n n u l, U h í 6 , Juftin. H ifi, /, I . xiy 7 , Porphyr, ^íqJí d ‘7ro)(fií L ib . III» p. 283.
ed it Lugdm , i6iq ,
* Ni -
Cap, I. De fia fu ju r . fuh rtg, j
* Nim ’jrum lex lata Pomponio ^ jus conüitu- tiim feu fcriprum . Id m o ipfo opponic j u r i incerto vcl confuetudini. Sint ju re tr%o cer
to egerunt, quod fine lata lege & jure fcri- pto viverenc . V . A . Corn, van Bynkcrsh.
'Prtetevmiff. pag. 19. Similiter D io n yf. Hali- camalT. jdnriqu. X . fa g , (>xj. O i t a ^
TU'« hS ÍTt S
k\ íV«(S®*
pi’« , St* e n rPAi>AI2 oira»T« n ò //* « /« tíT « - . I^ondum enim trat apud Komanot ju t te^uum omnibus civibus , nec omnibus ex ee- quo fujfragandi foteßas erat , nec I N S C R l- P T U R A M rdata. erant jura omnia. u b i iti»
dem ¡¡fOitfjíía. opponicur to ?; ¿i /<-
*«/«//.
§ . I I I .
Regum
Quum vero , ut in nova civltate per. arbítru multa inciderent, quae ad ilios fegy^“”
patri« mores componi non poteranc : res fupple«
ipfa popofcic , ut ea omnia temperaren- tur regum arbitriis , * qua; vetuftiifimìs mortalibus pro legibus erant . Seneca £- prfl. X C . Juitin. /, I. Atque inde eft, quod omnia initio M A N U t* Kegibus guber»
nata- effe^ dicit Pomponius /. i . §. i . D, de orig, jur*
* D ionyf. HaJicarn. Ltb, X . fag, <5i7. ubi de ftaiu juris civilis fub Regibus : rS
* V nvv» ì<>[jf.<‘S Iw , J u i ab illis ce«- JiiiHtum pro lege erat , C ^ o ci« ergo nova aliqua ac repentina inciderent ; toties _ ipfi Reges eranc \t/*»s , v ira ac ffirans lex , uti loquitur P h ilo dt W « Mofit U b , U . f , yo Ä
A i §. XV.
% I V ,
wincidi- Q u id q u id ergo v e l fieri , v e l om ittl a c l- ä a regia yib us veljcn t R «ges R o m a n i: id p ro p o litis, erant!^^ v e l per pr^concm p ro m u lgatis E D I C T IS p ra cip ie b a n t. * Q u o d facientes manu om nia gubernare diceban tiir.
■*' Hinc pafllm fcriptores mencionem faciMnt E D I C T O R U M regiorum A LB Ique R E G I I , ycluti L iviu s Lib. I. Ca^. 31. & 44. D io- nyf. Halicarnaff, ^ntiqu. Lib, III, f . 178.
Lib, i i6. Lib. f . 478. M A N U S ergo R E C jIA erat potcftas regum cdicendi 9 qus'ctimque è repubJica \ idebant(ir) quarque legibus èi moribus patriis nondum eranc de*
liiiica. Q uo feafu manus accipi vidctur a Ta
tito in .4gric, Cap. ¡X .
§. V-
Mos ta- Hum re ip u b lic* ftatum v e l Idee aequo ani- m o fereb at popuius , q uod R eges ad fafti- tavUpo-' hujus majeftatis non a m b itio popula- pulus, ris , led ípe¿éata inter b onos m oderatio ju - ftitix q u e fam a e v e x iñ e t. Q uan doquidem ta
mcn ) uti refte obiervavic C ic e r o ad Fam i
liar. Lib, IX . Epifl, XVI. omnia incerta fu n t y quHtn a ju r e difceffnm efl , nec pnfiare <inif- qu»tn potefl quale f u i urttm ß t i d , quodpojitum efi in alterius "volúntate ^ ne dicam libidine ; non fane mirandum eft , ferocem populum » lib ertatifq ue cupldum m agis j quam patien- tem » R o m u lo ip fo paullo rigid iu s dominan
t e , m ox L E G E S flagitaíTe , * & tales qui- iJem , quas ip fe .cu ria tis cotnitfis fd viflfet.
* L i-
Càp. 1. t is fia tit jn r , fu h règ. f
* Lìbertatis enim argumentum id eft cirtifii- mum f fi Ifgei imperent, A rìftot. Tol/t, l//, 16, H inc veteres fcriptores civitaces liberas L E G U M í regna. P R IN C IP U M R E G U M - que elfe , dicebanc , iegiburc^ue reddiram cfle cenfebanc civitacem » qua; fe in prifti- nam llbertatein adferuiiTec , Tefiim onu più*
rima Lucani» Quinéìi.liani, Claudìani,_alÌo- rumque meliorls auftorutii collegÌt Jo.
Fridr, Gronovius in Seatlum Fapin, sily*
Diatr. /, Cap, II. f . I I . fequ. Addo egO , &
G racos ita loquutus» veluci A riñ otelem , qui dum Voi/tic. Illy I I . ex iniiituto q u ir ic >
|Uét>Xeir f I/Va as «cf/s* àtJ'fcts
^ , fr^ fietne a
bono ytro rtgì ^ an a honis legtbut í n u n if e - fto im p e riu m b o n i v iri p ra principacu ; im - p e tiu m b e n « legis p ro lib é rta te a c c ip it. H in e fe m p e r, q u i iib e rta c is , iid etn S c /V iy í^ /a j ad*
pctenciilìm i eiTe fo le n t.
§. V I.
Im m o h o c v e l id eo fuo quodatn ;u re idque &
poftulabant R a n a n i , quod Rom ulus ¡p íe S ' J g c I non merum principatum inüituerat , ceu e x r jv id e - mrJe incelleòÌo lo co T a c iti A nnui. lU^ 2., baiur.
CJ’ /. 2. §. 1. Ì>* de crig. ju r . vuÌgO c o l- lig u n t , fed fummum im perium ita com m u- nicaverat cum patribus , & p opu lo , ut R E X fenatuì pr^elfet , populum rogarec » b e ila adininifiraret , & jus in urbe dice- ret : P A T R E S confilìa cum re g e de re
p úb lica caperenc , m agiftram fque gererenc : P O P U L U S denique in comitiis de le- gib u s de b e llo & pace , n ec non de ma- giftratibus creandis curiatim ferree fuftVa-
A 5 g i à .
é JmiK ]• H ìfi, J u r is •
g ià . * D ìo n y f. H alicarn, Anti(^u. Lih» l ì . ’ fa g . 87.
* R efìe ergo L . Ampelius Lìh. mmar. Cap. L, tria ciTe obfcrvac reriimpublicarum genera : efle tamen tif quurtunt genus > tjuoi Komcin!
(ommemi fin ti tribus unttm ejjìce- rtnt , H is non obloqukur Pomponiusj aum omnia aliquamdiu a Regibiis >»2»» gubetnaca cffej memori* procìit : uc adeo merito mire- m ur, fvirum dodiiììmum Scipionem Gentrleni in D ìff. illu fir. de jure pubi, I{onj. difp. I
$. II . fa g . 8. fcribére non dubiraffe s Quod 'Pomponius fcib it : Inttro cìrstatis nofìrte ìj»
mnia marta <* Hegibus gHbtrnabantur j ^md n ih il al/ud eji j qua fummuvt omnium rerum tirbitrium ac judicium penes eos fu ijj'ei id de
^egìbus ü'imjiniî dici non poffe 9 nec a Tom'- fonia dìBum^ exijì/mamus, Adeo totam illam Jcgem Pomponio abjudicare mavuh vir exi- mius) quam credere) reges initio omnia manti gubernajje : quod hls vetbis yeram Trafx^xvi^
defcribi putarec.
§. V I r.
Hinc lat* H in c ìp fc R O M U L U S Leges quafdam cu- rtatæ popuhim t f d i t , l. 2. §. 2. D , de
orig. ju r * Q iiu in enim ip fe populum iini- veriu m priinuin in tres T R I B U S , T u tie n - fe m , Lucerem & R a m n etem , h a f q u e dein
de in triginta C U R I A S delci'ipiìiTec : D ìo n yf. L ib , 11. p» 82. feqti- Fcrtus voce C u r ii y q u o ties ferendae eiTent leges , populo in- d iceb ât co m itia j pera¿liÍ4ue facris & ad- dicencibus a u fp iciis , eum rogabac verb is follem n ibus ; V E L IT IS J U B E A T Ì S , Ro-
jììnr. 1 .
^ Cttp, I. D« fiatH jn r . fuh yeg^ 7 m ani . ( Q U I R I T E S enim m ulto polt a R om ulo in co elu m , ut fin g eb an t, rapto c o gnom inali coeperant: F lo r. Hìft. i . ) Q u o fa¿to curi« ibanc in fu ffra g ia , & quod plu- rcs fcivcran t, id pro ic g e erat: & Jegis cu
ria ta nom ine venlebat . * U n d e iucem capic dennitio leg is §. 4. Ifift, d* ju re nut, ge»t, é f civ,
* Videmur L E G E S C U R IA T ^ i tantum ad Ssr.
vii T u llii Regis tempera obcinuiflfe. Hie eiiltn nova inventa populi particione in claffes , uc porciuiorum atque opulentiorum fuftragia ple
bis infima '.turbxque proletarix confiiiis p ;x- valcrent , plei-aque per coraitia C E N T U R IA * T A explicavit . AcceíFerunc portea demum co- niitia T R I B U T A ) in quibus plebifcica' po- tiftimuin fiebaiic cribauiu ftrftragiis . D?myin libera república tam rara; eife cofeperunc L E G E S C U R lA T i i ,, uc CO nomine, mutata no- tione venirenc decreta » quibus magiftraciUus majoribus imperium milicare aufpicti caul^i deferebatur , L iv. Ltb, y . Cap, 46. & jJb, IX . Cap, X X X V lll, D e qua Uge curiata in
ter viros doéliflimcs , C ar. Sigoniüm & N ii.
Grucchiiim acrem intcrceffiíTe difputacionem novimus . Scfipca amoebea eo percinentia Tht~
fiuro ^n(iq»itatum "t^omanarum Tamo I, pag, S $ i, feq», inferuic G raj/ius.
§. V I I I .
T aliu m leg u m curiatafum a R O M U L O parlatarum v e ftig la paffiin exftant , non qui- legmn dem in vetere tabu la , quam Franc. B aidui- R^aiuli.
nus is a Jo. Barthol. M arliano accep if- fe , fcrib it ad Leges RomuU f. t i . Tom i I, J ti'ifp r , Uotn. & A ttlo . ( earn enim a rg-
A 4 Cwf)»
8
L ih ./.
H ifl. J u r is Romani»centiore manii effe , nem o negaverit . vM . Schubarr. de F a iis J u r ifp . Rotr, B xerc. I ,p . 64. ) ie d apud a u d o res veteres , * ex quibus eas collegerunc cu:n a l i i , tum A n t. A u g u ftin u s, Jufius L ip iiu s , F u lv. U rlin u s, Franc. Baldui*
n iis, 8c his om nibus accuratior PaulJ. M erli
la de Le¿ib. Rom. Cap. II, fe q u e n t, ut ad co falíi iint Juftinianus N o v ell, K L V II. pr&f. 8¿ Gratianus c m . 1. D ifiin U . VII. q u i a R oraulo n ih il om nino legum la tu m , exiftim arunt.
Tales legcs ad jus privatum & ammadverfio*
nem in facinorofos homines pertinentes, ip u d D ionyf. Halacarn. L ib . II, f . p f . funt fequett*
tes : M » lie r , qttie fecundum facras leges con^
yenit tn manum , fa rticep s bonoritm fuera' THntei»e m ariti eflo. P a tr i in liberas j u s yttte necis , illof<j»e ttr tenum djndt Jiis cfio . Tertiunt -venumdatt & manmnifji e patria fo - tejiate exeunto . Sórdidas fellitU ria fq u e artes cive s ne faciuntO) fed Jiu diis m ilita rib us rei- t^ue ru/iica vacanto, Temetum m idier ne b ì
b it a . Ex aliis fcriptoribiis h x colliguntur : SE I P A T R O N O S C L IE N T E I F R A U D E M F A X I T , S A C E R E S T O D . Seiv. ad y ir g il.
^ n e id , y i , y. 6z i . Q¿iod natura erit , pa- rentes to llm to . Monfirofos partus fine fraude e.xponere j u s ejio . M a n ta fa tig a fu n to , PJu*
tarch, in Komulo p. 30. Eft quoque fragmen- tum legis Rom uli de nurüum in foceros f«»
v itia apud Fefíum in ’Plorare : cui occafio- nem dediíTe mulierum Sabinaruiii a Rotnanis raptarum ferociam j fufpicacur Merula de Leg.
Rom. Cap. i . § . 4. Reliqtia Rcmuli infíicuta ad facra & rempublicam , acque adeo ad jus publicum 9 pertiaeoc.
^ C ä/. i . De fìa m ju r , ftih reg, '9
§. I X.
Sed & fequentes R eges le g e s quafdam Necnou»
curiaras adpopulum t u lifle co n ß ac . E T NU-TuiTr>*
M A quidem P O M P IL IU S eas po:ifliìmum > HoilUio q u * ad facra pertinere v ifa funt , ad jecit . ^ Anco»
Tacic. AnnaL ///, 16 . quas ip fe in o ä o par- tibus p rototidem claflìbus d e fc rip iìt. * D io - n yf. Halicarn. A n iìq . Liò, IL p, 1 1 4 . D E T U L L I H O S T IL II leg islad o n e teftem ha- bemus eumdein Dlonyiìum ibid. p. 94. qui
& Lìb. IH. p. 160. laudat leg em de terge- m inis c x pub lico alendis , ad fuam ufque -artatem obiervatain . Reperta etiam quxdain ab A N C O M A R C I O , T acir. A n n u i. U l-,ì6 . qui tamen Numae p re c ip u e , a v i , inftituta in uluin revocaffe icrcur. L Ìv. Hlfi. i, 52.
^ Sacris iftis iuftitm is , quibus fimujato no- Ä urno cum Egeria nympha congreiTu aufto- ritacem conciliabac , L iv . Í, 19. D ionyf.
Ltb, I h U ì . callide ticebacur Numa ab co acriora vincula lígibus civilibus iajicien»
da . Sic uc vites diligencius putarent cives . fanxerat «e quis Di/s ex ytte impHtata liéa- ret . Plin. H iß. nat. Xlf^t l i . X ^ I I f, 12.
N e infanos fumptus fepeliendis cadaveribus coenifque impcnderenc ; inftituerac , ne quii yino Yogum reffergereti Plin. Sb/d. X l'y , 12.
neve pifces nifi fqaamofos ad polluftutn
■emerec . Plin . /b/d. & XXX I/) 11. N e ter
m ini nefaric moverentur : neve pellicacus glifcerec in civitate 5 vel fidem quifqua;n impune fallire auderec : callide prrceperac,
« Í Term inus Dens eß'et j f i quis termi- nam exarajfet , ipfe a m bobus V fyis
A s f f
i o L ih. 1. H'-fi. Juris RomM-t,
ejjet : D ionyf. HaUcarn. Lìh. II. p. 135. Pe- ftus_ in voce Termina . felle.x ttram Jk~
nonis tangerei : Jl tetìgìjfet , crtnlbus dtmiffa agnum faminam aederet , Feñ. in yoce T e l' lices . Denique j ut Fidel numen omnes me- tuerent . D ionyf. iùid^ p. 34. Propne ad le
ges civiles N um x _ pertioenc feqiicntcs : S Ì quit liberum hominem dolo mal» acciderit y farrictda ejio : fin /mprudttis , in conciane fro capite occtfi & natis ejus arictem offer
to , Fefius in yoce Tarrrcida . S i filiusfa- mtlias } yolente patre , uxìrem duxerit , px- tr i ejus yenumdandi potejìas ne ejìo « Fidu-t intra decem menfes lu fiu s ne 'nubito . Plu
tarch. in IS^umtt pag. 7r. Ad<Ìimus legem rc- giana 9 cujus mentio fic L z . D, de mart, in
fe r , ne njulìer , prxgnans mortuz fue- rat > nifi tAicifo partu humetur . Ejus enim autìorem effe N U M A M , ex ipfa iilius indole colligic Anr. Auguftin. de hfgib. &
Senxtufconf. pag, 130. Sunc qui Moiìs leges y fune qui Pytiugor® infti:uca NuniK ob o- culos fuiife contenduBt. Gleni. A k x . Stromat, Lib» I. pag, 3 ^4 » Eufcb. praiparxc, ev^ng, Ltb, I X . Cap. 6. pag. 410. Sed» Uti piius vix pro
babile.: ita polkrius manifefto falfum » & ob raciones chronoiogicas abfurdumeft« Liv.H /^*
X 18. D ionyf, Ltb. 2. p. la o .
§. X.
A n & a T A R Q U I N Í I P R I S C l le x , q u x qui- j d e in a d ju s privatum p e n ìn e a t, a ve teri-
* b us nulla d efcribitur : at tanto p^ures iau- dantur S E R V II T U L L I I , non curiata ta
m en , fed cem uriatis > uti vid etur , coin i- tiis periata?. * Q u a s deinde om nes uno ed i- fuftuìit , ÍUO om nia arbitrix? 5 tam quam
, tyran-
^ Cap. I. Üe fin tu ;u r. ßth reg, i i .t/iannus , afturus T A R Q U i N l U S S U P E R
B U S . D ion yf. H alicarn. A n ü iu .L ih .v .p . 278,
* S E R V IU S T U L L i y S non modo Rom uli &
N um x leges revocavit in ufum ; D ion yf, Lih.
ly* fcd & plures novas fan«
x ici veluci de judiciisf, D ionyf. ibid. f . 228.
de libsrcinis civitace donandis , ibid. p. i i.6. Cicero fro Cornelio Balbo Cap, X X I f'. de ci- vibns ob x s alicnum in vincula non ditcendis:
Ibid. Lib. l y . pag. i i s . de filio pacvem ver
berante: Fcñus in voce T?ltrxre . X>sniqus de contraftibus & injuriis piivaiis . D ion. Ltb.
IV . pag. i i 6 . Unde Tacicus jim a L i l i . z6. Tntcipuus , inquic > Servius Tuliitts fancior legum f u it y queis eiiam H^gfS obtemperarenr , N^m c«m in tote imperio Tuo j lum io feren- dis legibus tam popularis e ra t, ut non modo de patrum , fed & regia poteftate dimidiutn detraxiße viderctur. D iony. ibid. p. laS-
§. X I .
/
S e d non diu tyrannidem tu lit ferociffiin us p opu iu s . M ox enim regnari Romac deiiic j psrü ß- poftquam TAR<:ìU I N I U S S U P E R im S e x "* '*
m agno im perio nomiifi m axim am recincns li- c e titia m 5 everfis le g ib u s , oppreflbque popu
lo j civ iu m fuorum incurrit cd ia , regno ip- faqiie clv ita te pulüis a n u o U . C - C C X L I V , Flor.. I. 7 .
§ . X I I.
E x b is om nibus in telligltu r , icges Re-
«um Rom anorum fuilfe paucas , c;ifque , üi'doVes*.
iiv e verba , iive rem ip fjm confideres , p riicam iiiip ü c lu c e m u b iq u e redolulfTe ,
A ä iini
Î2, £//•. 7. fíljl. J u rìs Romani,
fini tamen reip u b licæ , qui in potencia b e lli
c a c o n iìik b a t, * fi p auciflìn a N jm æ iiiftìtu- ca exceperis , tam calJide accemperatas > ut R cm ulum iplìs Grascorum legislacoribus an- teferre non dubittt D io n y f. H alicarn. L ìk II,
^4. feq^n.
* Fuie nova refpubllca ex earum num ero, qua- runi finis eii ^ ot» ««»'t* ìTfo'i to ns^tTéìi
iTfo'? ut cunSlti ad potcn-
tiam beUifntque gerendum injìruanfur . Ari- ftor. V olit. Vll-iiù,. Nimirum quum nec ag^r Romanus atimodum airtplus) nec arcifictim iu promifcua turba magna m ultitudo, nec com- modus ad commercia iniHruenda porcus ef
fet : non poterat non inreJligere Romulus , neque agriculiuram , ncque opes per opihcia vel conimcrcia adquìrendas finem effe poife nov£ reipublic* > ac proinde ipfe audor erat civibus, fu is , uc omnia ad bellicam po*
tentiam referrent» commcndabarque ils ¿y ¡*i~
•rit TCÎi 0'3-vhs;/ ìt'ì'KÌix<its W //a tW
■nff y CfJ'Î ï i/içvx/s/f 'taQS^-^MÎ t
■¿f <TM<î>p(iyM . 3Ì) J'/K a ïo y « W r » ySA », t u e x t t r n is heLlls armorum potentiam , in clvilibuf ver<t zumultibHs concordiam , temperantiamque Û"
jujiitia m . D ionyf. Halicarn. IL p- 79*
£t ad lîunc iînem pleræque leges Regiæ coin- paratic fucriint . Pleræque , inquam , N u- niam eniin id in primis egilfe , ut ferocem populum ad pacis fìudia paullatim infleàe- rec » jain fupra diximus . Fior. Hifi* h . i t
& 8
