-'m Im perator vocat luco meridiana clariorem , quz maxime iu criminalibus deiideratur,
1
vlt C.<lepi^»batio. Et fcripii viginti probationis fpccics in |. fina.dc rcg. ad pr?latu.no- mmzfaciend. in concorda. Franci?.c Pr.obi numinijid eft legitimi,boni,vcri, no adulterini, aut zre non contaminato fafti, Trohi nwrnm 1-Titius.ff de conft.pecu.his opponuntur reprobi,l.&eleganter.§.qui reprobos nummos. & reprobi, ff. de pigu<i- aftio. cuius h?c funt verba, qui reprobos nummos fo lu it, an habeat pigno- ratitiam aftionem,quaii foluta pecunia,qu?ritur?& conftat neque pignoratitia eum agere poife,neque liberarL,quiareprobapecunianon liberat foluentem,reprobis videlicet num
tf Approbare fc comprobare frequentius & regulariter idem fignificant, vt infra dice- ^Zokreqkd mus.Lucas de Penna in l.i.col.i.C :de iure fifci, li.io.Intcrdum approbare eft fidem facere,
pro bare ,l.intra.ibi,niii maluerit impenfas omnes,quas bon? fidei polfeflor feciife fe appro bauerit, ei pr?ftare. ff. de minor. 1. quod ii deferente, ibi, periurium fuerit approb.atum. de dolo.l. pr?tor. §. Marcellus.dum dicitur, & hoc modo eum confecutum fententiampr?-
toris hquido fuerit approbatum, de iudic.ff., Coprobarequid
tf Comprobare pro approb.are,vt fupra diftum eft, quaii fimul probare, quod ab alio probatum eftjl.ii exheredatus.ff.de moff.teft.eoloco,agnouiffe eum videri, qui tale iudi
cium defunfti comprobauerir. & 1. in cauf?. §. c?terum ft mandatum non cft, cum neque quicquam in iudicium deduxerit, neque tu ea comprobafti, qu? inuito te afta funt, tibi non pr?iudicant. de procurat, l.ii non fortem. §. ii decem, ib i, poftenor folutio compro
babit, de condiftio.. indeb,item multis comprobariexemplis dicitur, in 1 .1. §. cafum.ver- ficul.quamuis. ffd e poftul.
tf Comprobare diploma, aut refcriptum , interinare refcriptum fermone vernaculo di- Comprebars citur,vt Bud?.in forenf declarat,qur ait,fere ante diplomata in iudicium prolata, non ante pro interi- á iudicibus comprobantur pro poteftate, qua Imperatores ipii diplomatum argumenta
iudicibiis approbauerint, id eft probabilia iudicibus cffe docuerint, id eft iuri & zquitati Xonfentanea,necenientitaexpoiitionereiim pctrata.& dicunturiudices probare fimul cam Principe,qui illud refcriptuih concedendo probauit.ideo comprobari dicitur.
tf Iniprobare & reprobare eftnon probare,repelIere,impugnare,reiicere,l.cum hi.§.eam Lrnprehare &
tranfaftionem oratio improbat.ff de traufaft.l.fed& ii.§.hoc.ad S. C. Macedo.
1
. ii filiuffa- reprobare, &milias, ibidem. & 1. fi in emptione. §. rei fuz. de contrah.emptio.oppofitumque eft verbo ^ r^escxnura approbare.l.fi ab arbitro. §.i.ff.quifadfd.coga.ibi, qui ex caufa improbat ab arbitro proba-
tos,alios improbatos probat.fcalibi,obligationem fenatus im p robat,® l.ii mulieri.3.ff.ad
Velleia.I.vlt.ltcm aftiones improbare oneris aduerfi.
1
. ® naue. circa finem.loca.ff.Impro iffri mprcha bat? leftionis libri magici dicuntur,l.c?ter?.§.i.ff.famil.ercifc.Non improbata lex,pro con tiqm.uentione non reprobata á iure fumitur,m l.lulia.§.idcm Papmia.in fi.ff de aftio.empti.
tf Improbatum,
1
.& eleganter, in fine,ff de pignor.aftio.ibi,quarefi proftituitancillam, Irnprohatum.vcl aliud improbatu facere coegit, illico pignus ancili? foluituf.improbacum eo loco pro
flagitio accipitiir,cum probaría probis virisnon foleat. Improbato more, I.i.in fine.ff. de linprohato a ftio. empti, vbi Salicet. explicat,morem non procedentem ex bona fide, fed vfu quodam reprobato.
tf Improbatio contraria eft approbationi,quaii non approbatio, l.cum in plures. §.lege Improbatio.
i nprobandum.ff.iocat.l.ii quis ciediderit.in fine, ft.de paft. De improbo autem & impro
bitate dicam infra in 1. probrum. Item probatio velimprobado iocationis,aut heredis eius cffe dicitur m d.§.lege improbandum.
tf Reprobare his affine eft,& idem quod improbarCjVt paulo ante diftum fuir,yt firepro Reprobare bauerit compenfadonem,vt dicitur in lq u o d in diem.ft.de compenfa.l.vt gradatim. §. pe- quid.
aiult.ff.deminonb.Lfed & reprobari.de excufat.tuto.i.fc-mper.§.hzc idcirco, de mre immu
n«.ibi,qui reprobauic proiixz,velim beciiIz ztatis hommes. Reprobatunj teftimonium, Reprobatum J.Lucius.ft.dc ns qm notan.infa. Reprobare non poffum femel approbatum, i. Pom po- teflmonmm.
mius.i.ff.denegp.geft.fc fi, lus quzfitum fuerit terdo ex iila approbatione,non poteftis qui quafnum zenunriauit, poftea per Principem reftitui, feu vt Gallice dicimus releuan, nifi fit mmor, Y ^^tttia-
& Ita iudicatum obfcruaui. ad quam rem pertinet 1 .6c fi fine. §. fed quod Papinianus, ff.de minorib.l.quzntur.§.ii venditor.ft'.dezdii.edifto.dixi fufiusin trac.dc refticut, feu releua.
in i.tom o commentar, in conftit. Regias Gallicas.
tfCo>p«i. C o rp us h ic p ro rei fubftantia accipien du m eft.fc tria c o rp o ru m genera fcribit Iu n icon ru lt.® l.rerum mixtura.ff.de vfucapio.quz declarabo m l.oftentum.mfra eod.
tf Manet, idQ rem anct,fupereft, .vtexpofuimus in I. alienatum, infraeod.
tfíb/w/rf.Etíi eam fupra initio legis definicrimus,eftalia quoque vulgata, quz folet tradi: Eorraaquid.
ffifnmur fc'eft,quz dat eíl'c rei,& eam conferuat m eife.fe.l.Iuhanus.ff.adcxhibend.tradit Q ntoc. m lib. dc fex prmcip. & phyfico. fcripfi in forma manda, in concorda.Aliquando forma accipitur pro regula: vnde Vipia.aitff. de cenfib. 1. forma cenfuali cauetur! vtagri
p R E B V F F I C O M M E N T . L « x u , .
O B. .-.-nfouis Calliftva.inl.cliuus.z.ff.dc falfis.
. ) r f i n n t u r . S ¿ fo r m a m ® '" " n u a i i d o variata cffn ccca eft in ic,quaipfo
Murat; autem tci intcnmi ait lui.icorfult. I.Iulianus.
/Matata/-»»- ,
^ I T o hcius «'‘‘“ “ “ ‘'•'“ l i t Wbctt. Brunus ,n tratolno deforma & fole„n¡
fp‘ f ¿ d « h t b c n d .d = q u a r e « P ‘° fo,vberiuscxplan..b.mus.
5
n terd u m fo r„,^^anstsalrolocoifioccurra^;^^^^
P‘ ° 7tóbó.co™3 C.tl“ gricol.& cciif.b nn ^ ^ immutare, Gallici ebaa^j
•a "^^Muurccftvariare.conuertcrcicm mutet.,„fracod.l.fi,udk ibi, quod adhibitum cius nat ju-^t. Item, ante htem conteftatam
1,«;
« S
7demffiorib..b.,quaffl
7 7 7 7eontcftatam.cuml.feq.deproen^
i t ratorcm mutare,poftea non b a ^ Uem l.bello dicrt tex.m l.edlta.C.decde„i
‘ lene traaatFelin.inc.ex paite. .
vbi plene iurium interpretes.^ Mutare fententiam definitiuam iudex,vel arbiter no potcft:,mrcrlocutoriam tefi, lJu d e x .if.d ere iudica,l.dicere.§.vndc.&penult. d ereccp, arbitr. id fu£fsj
5
° deiideret,vidercpoceririn interprcta.noftral.quodiufsit.dcreiudica.ff. lUis^Mutare voluntatem,l.r.¿.penult.ff depolit, poffum cnim mutare voluntar mortem tuam depolitum repetere,& l.ü ve rd .§ .fimandaucro.mandat 1 fi fierif
"is.in fiijc fo
Mutarefenten
defiirec,viaercpoterit in Mutare volun
tatem, ___ -
aaio.em pt.U.§.i- fofraeo.ibi,perbreuifsimasmutationes.&l.cacft Mutatio, ff Mutatio, id ¿ u lu s dc mutatione nominis, C . in I.i.dicirur.-Mutare ita^., natura.infta , prenomen fine aliqua fraude licito iure,fi liber es,minime pro, nomen,vel cognom ’ P ^ ^ j^^ju rei mutatione interire vfumfrufrum placuit Item m ilitixm utatio,l.,§.:.& ¿.m iles.& l.
Vipia.m "® p en g ^^^uedelifrum . §. pervm um .ffderem ihta.
m m cM fi. " " ¡ M r a r e L ufam .vtdicitur in /hbertns.l.fi non fortem ff.de condift. mdeb. Plerunq, robur h o m in is,anas.tem ponfqueopportunttas nararalem caufam operatum mutant.
Mutatum do- -^ 'T fo gatu m dominium dicit lurifconfult. in §. vir.
1
. quoties, ff. de peculio. L non folet minium, Meatio dominium mutare.ff.locati. Et fi res hypotheex data,poftea mutata fuerit,xquehypothecaria competit afrio,vtdc domo data hypotheex, & horto fafro, l. li fundus. §. fi
res.de pignor.ff. , - . . . ,
■Mulata fpecie, ^ Mutata fpecie,Lfi ipfa res. in fine.ff.quod metus cauf. m initio texr.conuerfa dixerat,in poftrema parte dicit mutata.
ff Mutata re extinguí vfumff ufrum,id dilucide declarat lurifconfult. in l.quid tamen.§.
fed & fi ftagni.ff.quib. mod. vfusfrufr. amitta.
Mutatk fer- ff Permutationem perfonx an res mutetur, videte Lucam in L vnica. col.z. & feq.C.H fon». ^ impo.lucrat.dcfcriptio.lib.io.
cuZan aM ff Mutatio fingulorum iudicum ad eandem rem,an aliud iudicium feciffct.trafrat lurif- iSckmfaclit confuic. Alfen. in
1
. proponebatur, ff.de md, & fi quis, inquit, putaret partibus commut a t i s aliam rem fieri, fore vtex eius ratione iiofipfi non iidem effemus, qui abhinc anno
fuiffemus.
Mutatismri- ff Mutatis moribus,
1
. inde Neratius. §. idem lulianus. ff. ad Icg. Aquil. vcrffcd li bonae frugi feruus intra annum mutatis monbus occifus fit.ff Mutato alueo, lcu m vfumfrufrum. ff. quib. mod. vfusfrufr. amitt. ibi, nam Sc fi aluep mutato inde manare cccperit.& I.adeo.§.infula.& feq.de acquir.rcrum dom.
ff M utari periculi caufam n o n poffe varietate ftatus, I.penult.ff.dc in ftito.& caufam cx- ponit glo.in l.fina.ff.ii pars hered. peta, id eft titulum.
Mutare pro ff Mutare prxterea fumitur pro transferre, L fi cui.ff.de feruitut, vbi dicitprimum mu- ransperre, tare,deinde transferre, quod vulgus dicktranfforterff. fimaudzio.i.^.i.ff.vaanda. Sumitur etiam interdum pro commutare,-iiue permutare, aliud fcilicet pro alio accipere, vcl dare, vt m rubr. de rer. permut. 8c fcripfi in L dediifc. infra cod.& in praxi beneficio.in eo. tii-P^
permuta.in3.parte. ‘ ■
Mutare fiat&, Y Untare ftatum dicitur minor, fi in feruitutem redigatur, I. fi ex caufa.§.Fapinianus.ff
f ' « « * » « . Atmra f P ™ " « M a d hoc vcrbum m utare, vidctc m regula M ura»
iex,h.cdupU c,tetIeg.turc,liqu«doineoeft.;
7
* « i.« r e d & / / » » '- ^ ^ ^ ^ ^íénfus eil cum vcrbo corrumpere, quia rumpere corrumpere cft, I. ii feruus feruum. §. in
anit lex. i f adiegem Aquiliam. & rumpere veftimenta dicit lurifconfuk. m
1
. qui icruum.J penuk.fKdc aftio. & oblig. Alias legitur ,Ji corrupta reddita fint, &c ferme omnes ita ha- b em ,& Pandee. Florent, & cric interpretatio , quod ii res corrupcxredditx line, non v i
dentur rcdditx. C orruptx autem res dicuntur inqum atx, deftruftx, perem ptx, rupex, corrumpere ra&3 vitiatx, deterioratx, vft?, aut delec?.texc. notandus admodum in l.i.§. Labeo putac.if quomodo capi- deaqna quotid.& xftiua. 1.3. §. fed & ii quis, de crimine ftellio. vnde ii vinum .apud te de- atur.
pofuero,& cu fpurcafti, vel acetum fecifti, tencris.d.§.inquit lex.& 1.Titius, ibi, viliam ve- tuftate corruptam.ff.de vfufruftu.l.ex condufto.§.fed & fi labes, ibi, li vredo iruftum oli
ux corruperit, ff.loca. I.fedaddes.§.iiIud.ibidem.I.itemverberatum.§.i.ff.de rei vindicat.&:
in rubr.ff. 11 quis tefta. iiber effe iuffus fueric, & poft mortem domini ante aditam licredita- ccm furripuiftt;,aut corrupiffe quid dicatur: ica expone ea qux fequuntur.
4 Corrum pere enim aut ad perfonas refertur, feu ad animum carum, vcl ad res,feu ma- Gonrmpere
¿eriam quan dam .ad perfonas autem & ad animum refertur, vt in toto tit. ff. & C . de feruo
corrupt. & in 1. ii familia, ff. de iurifd. oma.iudicum. & in d.l.z.ibi,corruptos accufatores. ~ de bonis eorum qui ante fencenc.& 1.4 . eo lo c o , nouercafibus definimentis corrupti.ff.de phrafes.
inoff.tefta.Lfugitiuus.infraeod.
4 Corrumpere virgincs,cft violare eas, Paul.l.ii quis aliquid. §.qui nondum viripoten- Corrupensvir tes virgines corrumpunt,humiliores in metallum damnantur, honeftiores in infulam rc- g M noitduM^
legantur,aut damnaiitur.ff.de poen is. E t cognatam, vel viduam,vel alij nupta corrumpens, fum cum qua matrimonium contrafiercnon poteft, in infulam deportandus c ft, 1, fi quis vi-
duam.ff de quxftio.Corrumpere vxorem , idem,l.interdum. §.i,lf de p ublica.& veftigal.
4 Corrumpere aduerfarium.In capitalibus criminibus á Principibus decretum eft,non Corruperead- npcere ei, qui aduerfarium corruperit: Vlpian.in l.i. ff.de bo.eo. quiaiicet cuilibet fangui- uerfanum an nem fuum redimere, vt ibidem fcribitur: fed iniufte hoc facere non eft fecundum euan-
gel:um ,vt docet Albc.in verb.lcgcs dicuntur.& Fíippol.inprac.fua,§.diÍigcnter. nu. 55.
4 Corrumpere iudicem dicitur quis muneribus, veJ pecunia, vel alio m odo, qui á iure . Corrumpere
reddendo,iuftiti?que& veritatis via ipfum d efleftk,& alienat. L i. gfed & fi quis, ib i, qui fe iudicem corrupexit,aut corrumpendum curauerit. ff. de falf. Lied & li per prxtorem.§.pcr
magiftratus.ex quib.caufimaior.Lqui duobus.ibidem .&auth.nouo iure.C.de poena iudi. jji qm male iudica. & iudices pedanei fi corrupti effe dicantur, plerunque fummouentur, |l|
aut m exilium mittuntur,autadxempusrelegátur.Lli quis.z.gíudiccs.ffdepcenis. Harum É poenarum aliqua arbitrio ludicis irrogan da,vtputo,relinquitur,pro modo admifsi,& per- |i
fonarum qualitate. ':i
. . 4 Corrumpere prxm io dicitur in l.quifundu.§.proeurator.ffproemptorc.&arbitrum Corrumpere fordidum,id eft muneribus corruptum vocat i.3.§.i.& Lita demum.ff.de receptis,qui arbit. prs^nio.
4 Idem 111 tefte dicitur; nam fi quis á veritate dicenda eum teneat, corrumpere exifti-
matur, cap.iicec.vbi piene dofto. de probationibus. Et teftes pecunia corruptos dicimu s, Corrwrffiere Iiue n ummis, fiue alia re,trumento, aut alio dato corrupti fuerint,!, diuus.íf'.de re iudica. tefiem.
d. cap. iicet.quiapecunixnomm e res continentur. Lpecunix. vbi plene fcripfi.fupra eod.
Icem carceri prcpofitus vel cuftos pretio corruptus officio iudicis puniendus cftj.carceri.
ff.de cuftod.rco.
4 A d res autem refertur corrumperemam & corrumpere aquam dicimus,l.is quiin pu- Corrupere ad teum.ff.quod vi auc clam.ibi, is qui in puteum vicm ialiquideffuderk,& hoc fafto aquam resrefttuir corruperitjfec Labeo quod viauc clam tencri.Item cxlam ,id cftaerem,inLxquifsimum.§.
& fi forte, if. de vfufruft. & fxpius cxlum pro acre vfurpacur, vc Li.ff.de luftic. & iure. & §. Cduproaere.
I.de iurc nat. gent. & ciuil.in Inftic. V u m publicam , 1.2.§.liabere. ne quid in lo co publico fiac. Iter, vtL 3.gvtiiitas. de itinere aftuquc priuat. lau olcnus fcribic, cum viapu blica c o r rupta e ft, v elam iffa, p ro xim u s viem us viam prcftare debcc, in L fi lo cus, in fin. quemad.
fcruit.amittac. Et itcr nauigij dctcrms ficri videcur,fi ems vfus corrCipatur,!.!.!.deterior, de
f
fiumi.Tabulasceftamenti,i.íicummihi.ff.dcdolo,corrupiírerefteisdickur,quicasincer-
leuciTC.i.qui tabulas.ff.ad legem Aquii.Rationcs,&cautiones,I.cu plures.de bonis author. ■ ’ md.poff.Largcntanus.in fine,decdend.Monumentum quoq; corruptú dicitur,quod coL J lapfUm,deftruftii,autmuciIc£iftumcft,Lfepulchn.2.defepulchro viola.l.fina,decolleg & f corporib. ilhci. f f Appulfum vero pecons ad aquam corrumpit, qui aliquem impedmnc ■ appellat pecus.ad aquam,velcum pccus eipecon,cui appuifus debcbatur,iungit:& ita am- ij pliQrnumcrusficpecons,&appcliitur,quamdebcacappelli,l.i.§.Trebatius.cleaquaquo- >
n d ,& ;ftm a Statuas Pn ncipis r e fe ;la n s y c tu fta tc coliapfas non corrum pit.qu,reficit, nece_ontrahitcri£iiciitekmaiefta..M arceI.inl.nonconcrahit.li.adlcg,Iul.mLli.
« t o quod aliquid poteft facile c o rru m p i, perm ittitur alienari, etiam ci cm line fpeciali t f ‘ mandato alienareBOii licenvt procriratori fru ñ u s & allas te s,q u ;£ icileco tru m p i polfunt. *
iyiodclti.m l.procuratortO Eorum .ft.deprocurat. ftne fpecialima
dato poffit.
ii
p. R E B V F F l C O M M E N T . i _ « v . V
A. I J
r , Ad incorporalia ctum & ad iura hoc verbum accommodamus, alio tamcn fianfe ‘ tio L sg e n e rcn a m p ro p cn m crc,u .te rc,d o re . j e t e
latm. fio corrum pkfiipulacioncm J.ftipuIanoneQ on diuiduntur.ft.dc verb. obfi.l.cum e n ? dc ftipuIatio.feruo. Item naturalia iura ciuilis rano coreum ^re non poteftJ.cas.de c a ? demmut.£§.mmus.Inft.dc hcre.quz ab in teQ .Q u od tranfaftum refte eft/uperucmcnr dclifto corrumpijaut mutari non poteftJ.z.íEde itiner.aftuquc priuato. ' tf E t tanta eft vis huius verbi,vt amouiíTc videatur,qui corruperitJ.qui tabulas.in fin ^ Lfed fc ft imaginem.íF.dc furt.vndc condiftio c o m ^ tit de cautione corrupta, vt de fur[p pta,fc damni iniurizvc aftio.l.argcntarius.in finc.tt.de edendo.
CorrHptela,cor tf Corruptela hinc proficifcitur pro corruptionQumpta, & corruptor qui corrumpit ruptio ,corru- J.eius.l.plane.ffdc iure fifci, corruptioque pro amifsione & finc.l.corruptionem vfusftu!
ptor. ftus.de vfufruft. C .
Transfigurare f Transfigurat*res dieuntur, cum in aliamQguram, & formam mutatz funt & verfe, quaíi transformat?:vt íi ex fcypho meo lance feceris,& íic reddideris, abeíTe videtur, qui»
res eft trásfigurata,l.quid tamen.§.proinde.quib.modis vfusfir.amitta. vbi amitti vfumfru
ftum dicit lu rifcon f Q u o d & ad animata quoq; pertinet, vt in lupum cx gente Antzi cuiufdam nonnullos transfiguran author eft Plinius lib. 8. cap .iz.& ap u d Ouidiumin
¡ metamorpho. fingitur: & diuus Paulus ait transfigurari fiitanam in angelum lucis, 2. ad Corinth.cap.ii.quod declarat c.epifcopi.zí.q.y* vt cum mentem mulieris alicuius ceperit,
& eam fibi propter infidelitatem fubiecerit, fe transfigurat in diuerfas fpecies illico perfo!
narum,ac fimilitudincs,& imagines, mentémque quam captiuatam tenet, in fom.nus de- ludendo,modo cognitas m odo incognitas perfonas oftendens, modo Izta modo triftiaj per qu?que deuia deducit: fc cum iolus ipiritus hoc patitur, infidelis hoc non in animo^
fed in corpore euenire opinatur.fc c.necmirum.poftmediu, ibidem.ca.licet.in fine.c.non magnopere, ne cler. vcl monach.c.vno, verficu. aliter, z^.q.i. D e transfiguratione Chrilfi miraculofa & transformatione theologis traftanda relinquo, mcis contentus finibus.
Declaratio ^ Quoniam plus eft plerunque in manus pretio,quam inre.Rationem reddit h x cpars l.quam- obrem res corrupta reddita non cenfeatur, fed videatur abeffe: quoniam , inquit Iu- rifconfulcus, plerunque plus eftin manus pretio, quam in re. id eft in arte potius pre
tium confiftit, & plus pretij eft r quam in ipfa rei fubftantia, vt dilucidius in lege fequen.
fcribitur.atquc ita vult tex. dicere,pluriscíTe, fc zftimari ipfumartificium,induftriamque adhibitam artificis, & quemadmodum vulgo dicimus,manum artificis,& Couurage, quam rem ipfam & materiam. Quare qui reddit mihi ex fcypho maíTam,non videtur reddidiíTe, quia tametfi materiaipfius fcyphi fubliftar, quia tamen form? detraftum eft, q u? opera eii,
&artificium ,&induftria, abeffe videtur, pretiu enim manus deeft, vt ait ifte tex.fc in i.qui infulam, l.q u i ?dem.ff.Iocati,vbi etiam pretium manus appellat,vt hic:& ad huius |.cxQ- fitionem facitetiam l.cum ftipulamur.infra eo. & Ouid. fcribit,materiam fuperabat opus.
Quoniam,par tf Q uoniam , notum eft grammaticis quid fit, & eife rationalem particulam, vt quia,&
iicula. pleraq; alia, qu? ipfi notant,fc: per eam ratio redditur,vt hic,&: l.fcq.fc 1. Hcrennius.l.vina cia.I.maium.infraeodcm.Superuacaneumeftlocosiurisplures citare,cum vbique oceur- ratjideo omitto, cum etiam idem iit iudicium , quod de diftione quia, de qua vidiftis in l rei.fupra cod. vbi abunde fcripii.
Manus rnulti- tf Manus. Notandum eft manus multis modis dici, & prout diuerfts accommodatur, pliciter dicitur, ita diucrfa fignificat. Primum notum eft membrum hominis efle, vu lg o , la main, m
1
. quineq;.|.foiutum .infr.eo.vndeIurifc.Vlp.aitomnem iniuriam ,quzm anufit,legcCornclia contmeri,I.lcx Cornelia.|.lex itaq;.áT.de iniuriis:& ii quis pulfatus noneft, verii aduerfus eu manus kuatz,vtiii iniuriarum aftione tenetur.litem apud.|.i.ibid.codé modo fumitur Artificem pri inhii calumnietur.|.telum.&: l.pkbs.|.pignus.infr,eo.& apud Perfas qui artificem manu, uansmanu _ aut oculo priuauerit,morredanatur,vtnarratStob?.infcrmo.dekgib.4z.inferius dicetur.
qiwm 0pum ^ Secundó manus pro poteftate, idq; pafsim vfitatifsimúrvnde manumittere,á manu fc Mammittere. poteff'i® Homini liberare, ideft liberum facere, ferui enim in manu & poteftate domino
rum funtjfc liberatiab ea,manumifsi diciitur:& manumifsio liberatio, feu datio libertatis.
l.m anumifsiones.íF.deiuft.&iur.&|.i.Inft.delibert.Itafubm anibusprocuracoris,velco- loni,vel ferui poflefsio fafta dicitur,vt I.vlt. C.dc acq.poíT. Et fub manu iegu ficri clericum depoficum,§.iiIud.in authen.vt ckriciapudpropriosepifcoposcoucnianrur,id cft,legibus tenetur, fubiicitur,iicut laicus.Et qUia manibus aliqmd tenemus,ideo quoties locum ha bet vfus huius verbi tenere,i?pifsime eo nomine dicere folemus fub manu effe, vel haberc nos fub manu,id cft tenere, vt in fuperioribus exemplis. H incper metaphoram pro porc*
ftare generaliter fum itur: vc dominus feruum manui fu z fuppofitum habet,& pater habet filium in poteftate iure Rom ano, vt |.i.de patr. potefta. in Infti.vnde m.anumirtcre fihum dicitur,cum emancip.at eum,quafi á manu & poteftate mittere, dimitterc,& liberare, id ek emancipare.1 jiberum,ff.de adopcio.iunfto §.przccrea.quibus mod.ius patri? poteff Hol®*
T ft
1
’ dc oiFptoconf dum dicitur,apud eos poiTu.ntmanumittftam liberkquam ferui. Manwnktere™ "ropne tamen manumiisio ad liberos pertinet; emancipatio vero proprie,fi credas Al Í^X et cotra
f o j de ver.iign.tamen quia nouii non eftin iure,verbum idcm plures admittere pro-
5 a s fignificationes J.z.ff.dc offi.proconf vbi fcripfi,& multipliciter proprie fumi,vt infra tji picemus in l. Scxuola.curnon£ciam proprieadliberos quoquemanumifsionemreferri p di?m us,&; lurifconfultos ptopne locucos, cum ad patrem retulerunt ? tametfi non inii-
fofoorvfitatius ad feruos accommodari, eo quod manus pro poteftate fum itur,& liberi D funtin poteftate parentis , & liberantur, & ita manumittuntur, yt difrum eft, & tam fere
patet manus nominis vfus,quam poteftatis.quo fit,vt manum militarem dicamus, & Re-. P giam,vt paulo poft dicemusmam variis addita varia fignificat,& pro materix propofitx ra |j/
t io n e : ideo nos ea attingemus feparatim, & feorfum finguladiftinguentes.nam multx pa- i f
rcemix ex bac voce deduci videntur ,v t fequitur. »
^ Inferre manusjiiueafierreieftirruercinaliquem Ixdendi eius caufa,&iniiceremanus, inferrermms
fiue vulnerafldo,fi;ire:occidcndo,V£l-aUo m odo.& inferre fibi manus,vtaic tcx.in l.Iibero- quid dicatur. 1), rum .§.Fom ponius.deiis qui not. infa. vt hi qni mortem iibi confcifcunt, proprie manus f | fibiinferredicuntur.Lvlt.ff.de'bo.eo.quiantefent.& Lin fraudem.¿.eius.deiurefifc.Li.§.fi | | quis non.de fenaLSilan.Lfi quis feruo.de. furt.& fE.quod viaut clam.Lfi alius.§,.notauim.us. | | ibi,at qui arbores fuccidit, vtique tenebitur: & qui arundinem, & qui falifrum,terrx enim
& quodam m odo folo ipfi corrumpendo manus infert; id eft ipfum folum corrumpere
vidctur,quiarbaresruccidit. Iniicere manus , idem quod inferre manus , & aliquando jmceremx- propriaauthoritate rem apprehendere, l.penult.ff de feru.export.ficdicens,Titius calege nus.
f e r u u m vendi dit, vtfi R o m x moratus eifetJicerctmanusiniicere:emptoralijeademIege -
vendidit,feruus ffigir á fecundo emptore,& R o m x moratur:quxro,fitne manus iniefrio,;
& cui?&c.Lfed hac.§.Lde inius voc. & ka fumitur toto tit.de fexu. expo.rt.íF.&in titulo, fi- feruus exportand. veneat,vhi 6t mentioiniefrionis man us fxpifsimeq&: B udx. ait iniicere;
manus proprie efie antiquo verbo iuris, quoties nuila expcfrata iudicis authoritate'rem« ..
nofixam,aut nobis dehitam vindicamursz.fed pro:priks&aptius dixiíTet,apprehendimus, vei capimus.vel ius nobis dicimus/ytadleg.íuL-dé vipriu.Lpen.fih&L exfat. quod metus- caufa. Vindicare cnim more I uritconfultorum iumpro verbo, eft per iudiccm , n on pro - yinflcare pria authoritate repofe;ere,vx toto titu.de, rei vind.& cuique licet:at inTicerc manus,rapere, qmd.' vel inuadere,& ius fibi dicerc,conftitutiQnibys prohibitum eft,vrff. adleg.Iul.de Vi priu.
& publ.& vi bonor.rapt.&: d.Lexcat.ac ¿.recuperandx.Inftit.de interd.
^Iniicereautem manum Regiam , eft quod vulgo dicimus,/r//
7
ir authoritate Regia, Iniicersmanii.fweffyeá/iíw<í/«d«ifoj,capereauthoritate Regia, de qua re plura fcripii in §.i. denomina- Begtam.
tione Rcg.in concor. Irem dickur manus micteremam ii res legat?funt á teftatore,de cu- Manus mit
ius funere agitur,necfit vndefiincretur,ad eas quoque manus mittere oportet, Vlpia. fcri bit in l.at fi quis.§.& fi.ff.dc religio, id eft capere,faifire. Item iniicere manum Regiam in cquum,id eft arreffare equum authoritate Regia.
ff Item manu militari,id eft manu viatorum, vel feruientium, per iudicis minifiros Manusmilita- fergens.vndc Vlpia.ait,Reftituere iuilus,fi iudici non paretjcontendcns non poflercftkue ris,& manus
T2, fi quidem rem habeat, manu militari officio iudicis ab eo póíTefsio transferatur. I. qui ntmjtrorum.
r:ftkuere.ff’.dereivindi.& 1.3.§.i.ne vis fiatei quiin poifefiii ea p,artc,meiiuseftdicere,ex- . | tra ordinem prxtores ipfosiu refu x poteftatis exequi oportere decretum fuum,nonnun- | qaam etiam per manum militarem. Manus hxc militaris, miniftrorum manus etiam dici- r tur per metaphoram,vt l.i. ¿ .ueccíTario.fi vent.no.mulier.coget autem, inquit tex. difcedc | re non prxtoria potcftate, aut manu miniftrorum; melius & ciuilius fccerit, ii eum per f interdifrum ad ius ordinarium remiferit. quod & notari poteft Afro. 12. c. in prine. Milit |' Herodes R ex manus,vt affligeret quofdam de ecclefia.namvt manus membrum toti cor- | poriferuit, ita & minifter obfequitur potcftati, c.dic.'it.&feq.zj.q.5. Manus armata dici- Armata ma- i([
tur, quando armis munita eft hominum, L3.¿.aduerfus. ff! de fepul.vioLvbi aduerfus eos, nus qu» fit. S qui cadauera fpoliant,prxfidesfeuerius interuenire folcnt,maximeli manu .armataaggrc-
f,
diuntur,vtfim ore latronum id egerint,etiam capite plefrunrur.& c.cum dilefrus.dc ordi. /
cognit. i
ff Per manum proMbere potero, fi quis in meo vultxdificare, id eft per lapidis iafrum Ter manum I manii fafru,Ldepupillo.¿.mcminiire.de iioui ope.nunLl.quamuis.deacq. rcr. do vel dici frchibác.
poteft manu prohibere, id eftafru aliquo & operem.an«ali, vel exercitio, & quocunque,
quod per manus fieri poteft, vt impediendo, proliciendo lapillum , atque ita obftaculum
'j
opponcndo:ynde manu opponere, eft prohibere,!.vim fecit. §.i.ft!quod vi aut clam, dum tex. ait, intelligitur prohibitus quolibet afru prohibentis, id eft vel dicentis fe prohibere, vZe vel manum opponentis, lapiUumve lafrantis prohibendi gratia: quod facit contra oppo- nentcsfe,vtdelinquentesnoncapiantur,vcipiItencantur.Lquotiens.vbidofr.C.deexafr.
tribut.hb.io.
Manus pro aBiooe.
/M an u s pro aftione,I.r..C.quo quifqi ord.conucn.li.u.ibi,manusad nominatore p w
L
■ Lr, e r r ln u c oui id munus adm iiiiftraucrunt,fueiiiit cxcufsi fi>lciiiiitcr,iiuliarati„„.
quám vtrique qui id munus auiinu -x.. ^xLuuucr, nuiia racion»
t e r n g i poiruut.l.fi.dc pcric.nomi.ibidem, vbi doft.cxponunt,&poteft accipi procxccu.
t i o n e , aftione vel periculo. , i a . r
Breui manu ficri lurifconfultus ait,pro co, quod cft cclcritcr, fine mora & circm*,,.
- . . I . : I - J __________ i r r M i m i i r i i U -i U/i...___ ______
■Rreuimanu. cUreuimanuiK-xixuxxxvvxx.*.*..^,. . -v v-iicui
Brm m m . j t i b i d c c c m 2 « K 0 s ,/ t t u r e o s f o f o a s ,m u t u u m c t u ; licet ego á debitore pecuniam non acceperim meam, tamen videtur mihi / t a pecunia, ¿ tibi á me breui manu ftacim tradita,l.íingularia.íF.li cerc.pct.qu/r Galhce,fanss'anesle¡-g„- tremesmdms,de ruam en wrf/«.l.licct.§.quotics.ibi,tunc enun credendum eft,brcui manu ac
ceptum á muliere,& marito datum.ff.de iurc dot.nempe ica celeriter ficri dicitur,vt celeri
tate coiunaendarum mcerfe aftionu vna occulcetur aftio. I.3. §.fed fi debitorem, ffde don.
Uamhnga, inrer vir. ¿ vx o . Manu longa, contra dicitur,quando ea edentas noai cft,vt l.pccun,jj^' ffd e folut. vbi non occultatur vna aftio:vndc Amvmns,delonme matm vndem ilia lege fcn' bicur,Si pecuniam,quam mihi debcs,aut alum rem, m confpeftu meo ponere te lubcam, cfficitur,vt & tu ftanm libereris,& mea cffe incipiat.nam tum quod anullo eius rei corpo
raliter poffefsio detineretur, acquifita m ih i, & quodammodo rnanu longa tradita exifti- manda eft. nam debitor cenfetur mihi tradidiffe, & ego poftea tib i, & fic de manu in ma
num , vt vulgo dicitur. ,v . • '
Ter manus ^ pej- njanus traditum effe illud dicitur, (juod a maioribus accepimus, quafi de
manu
traditum. manum,l.quód per manus traditum eft.ft.de iure codicil.ctli glofcxpom c eum locum,id eft vulgo reeeptumffed tenete,vc dixi.
Suamarm adi 4 Sua m anu adem it libertatem feruo teftatorisjideo falii tcn etu r,id cft fcriptura propria manu fcripta, feu fua authoritate, vt fcriptum eftin l.ii quis lcgatum.§ffimiiicer. z. de leg, , C oriieldefalf.& lim puberem , gadim endo quoque.ibid. declaratlulu.in
1
. fenatuspce- nam remiiic e i, qui legata á fe teftamento data, codicillis fua manu fcriptis ademerat, ibid.Sua manuad- ibiffua manu,pro propria, vt fequitur. Sua manu adfcripfit, non alien.a, l.Diuus.i.ff.de firkere. fa lf in princ. & g i.v b i fcriptum eft. Scribere autem iibi legatum videri, non foium eum, qui manu fua id fccit,ied etiam qui per feruum ilium,aut fiJium, quem in poteftate habet, diftante teftatore legato honoratur, facitl.cum quidam. §.qui libertfibidem. quodperti- net ad intelleftum,&■ ad interpretationem totius rit. C.de iis qui in teibm.iibi adfcri. Cpq fcripii de propria man u m traft.nomina.quxft.io.nu.ii.
Opus tnanufii 4 O pus manu faftu m, quod naturaliter faftum non cft, fed artificis manu, l.i.§.i.ff dc aquaplu.arc.
Emtjjamanus. ^ Emiffamanus dicitur, cautio manu fafta, & alicui tradita. Modeft. in
1
. quidam.ff.de proba, dum rex.ait, an cü eo de hereditate fratris poffenr propter emiffam manum ab eis, quaii filio , agere .-quaii extra manum miffaiit. vnde chirographum proeofepifsimein iureIcgimuSjVtaiibietiamdcclarauimus,que diftio Grxcaeft,deduftaaA^f^quodEatinc manum fignifi cat,& 7^«?« fcribo, vtin trac.de chirogra.rccogni.dixi in ordin.Regi.ini.to-Adhibm ma commentar.
4 Adhibere manum dicitur,qui multitudinem comparat,& congregat, vel adhibet mi
niftros,! .i.Lmetum autem.ff.quod met.cauf.ibi,idem air,& ii forte adhibita manu per vim in meo xdifices folo ; ideft multitudine adhibita & coiic6b, & pluribus congregatis, eo
rum auxilio vtens. idem dicitur in i. ita vulneratus, m pnnc. ibi ,fed Si legc Aquiliais de
mum tencri vifus eft, qui adhibita v i , Sc quaii manu caufam mortis prxbuiffct. tf. ad leg.
AquffEafignificatione apudhiftoriographos crebro vfurpatur, prxcipuc Tit.Liuio fami liaris eft diftio manus pro multitudine. Et omitto alios dicendimodos perfchematarhc- Tkna manu. ^ figuras, Sc grammaticorum prxcepta, vt P rx manu foluere, id cft ante manum,
Plena manu traftare,ideftample,& c o f io(e,plemement & amplement.bAanihus pedibuiquc facere,id eft totis vinbus,totóquc conatu niti:& .alia pulchra, qux legenda funt apudcos, qui fermonis Latini elegantiam tradere folent. tantum eft inftituti mei profequi, qux iu
re noftro probantur. De manu Regia multa tradidi in verbo,m manibus. §. i- fo Rcg.uo- fici.in concor.qux hic non repetam.
Mola manua- 4 H inc mola manuaria, qux manu ducitur,l.dolia.§.i.ff defund.¡nftr.ibi,nioÍ2smanua beneficia na- fupelleftilis, iumcntarias vero inftrumenti effe Offilius ait: Cafsius autcin|^
nuaria. Trebatius neutras fupelleftilis,fed inftrumentirquod & verum puto. Manuaria bcn/
cia vocantur prxbendx,quia ad manum pr?bentur tantum fruftus refidentibus pro vic/
& veftitu. c. olim. de verb.fignifvel manuaria dicuntur,qu? pro nuru fuperioris regu / bus dantur, &am oucntur:dequibusin ca.cum ad monaftcrmm.§.raies. deft.uu m ona®, abunde fcripfi in trac.de parific.poffeffo.m glimita.nu. z v i. & fcquen. & doft. ift2 manualia.
Admanum f A dm anum non habcre.cftin nrnmnm «m, necuniamnon h ab /-
non kabere, ^ 4 A d manum non habere,eft in promptu non effe,& pr?fcntcm pecuniam non habe ■ it enim Vlpiadn hp^^^"-Hnutuam pecuniam creditori, cum ad manum fo^^"^
Lex X I I I . I N T I T . D E V E R B O R . S I G N I F . 123
berecjfpecics auri dcdit. if! de p ig n o . a ftio .& l.c u to r.§ .c u m b a b e rc s .a d Vellcia. ibi, deinde cum ad m an u m n u m m o s n o n h ab erem , & c. Idem p r z m anibus n o n habere iure c ¿ o n i c o dicicur,c.i.dc iibclLobiario.
€ latet manus verfari dicitur in vfu eife,& non verfari, quando res non extat, vel lacct, Jnter manus p ^ p o .I.2 .§ poft hos Quintus.vcrfic.denique.ff.deorig.iur.denique, inquit,nec verfan- verfari.
cL>rumfcripta o® in iiio m ter m anus h o m in u m . In m an u m con u en ire m uher dicitur, in l.ex ea parce.§.i.ff.de verb.obliga.declarac B u d ?.in 1.2r.ff.de orig.iu ris.
tf Porrigere manuá-iiidíces,ádüerfus emptorem cui pignora addifta funr, non debent, "Porrigere ma fd eft vltra procedere hon debenr, fcáurifdíftionem -fuam extendere aduerfus iftum cm-
ptorem,nec przbere viatores ad exigendum pretium, vel exequendum,!. á diuo Pio.§.fed ffempcbr.ff. de re iudiea^JLicet interdum manus porrigere iit opem ferre, & interdum exer celé adionera,feu dirigere.I.e&am.§,i.ff. de petitio, hered. Porrigere etiam extendere dici- tuf ,^t-vizIariciidG ex lege duodecim tabuiarumin porreftum ofto pedes habet, id eft ín extenfum fciongitudiaenijLvizlacitudo.de feruit. vrba. przd.l.pronuntiatio.infraeod. 1.
a.de libera, caufa, v®-ÍQHiriaparfcíítÍLfad noftram iniurí
3
'pc)rrigitur,id eft percinec,& excen+ditu¿auth;vüigáta,hocíhás^pórreftuffi€Íacro.ecci.C.dicam ÍH-d.l.pronütiatio.mf.eo.Dcci:
iii-f.2;.nu.95.der€g;iur. Satam as«iáicuncur,quzífeqüenterferifolent,vtfrum enca,noñ Satamanu.
vero quz perpetuo fata permanent, vt arboresT.cü'm man u fata. ff. decontrab.emptio.
■ ~tf lu re auteib canonico Q ib h s modis m’áHüs dici foleat ,h i fu n t; Primum,vtfupra di- Manus in iure ftuni,' pro membro ipfo, & dicftSi quandoque violenta, qu? m clericum veieonuerfum canonico quot aut alium, per vim & imürlaW Í?dehdféíus caufa,infertur.c. fi quis fuadente diabolo ma-
nus v i o l e n t a s miecefiEÍñ cieriGÚ.ij.qitfifetíum deiideros.de fent.excom. Manus impia,c.
finzde donat.l.íiná.Gffie réuóCídofíaíYbfexponituttfcan i,i.§.i. ífjdé obfeq.a liber.&c.
tf M anus im p o iitio ideo dicicur, q u iain iacram cn tis íp iritu aliB usib len cm an u s im p o - Manus impo- n L c.m ah u is.i.qliifcéftraük ipJéX diám qü ^d am eftcon firm atoria, q u z ín ffrontecon firm ati fii» . im p o n itu r;e.ié& 3Íd e cbíifecráidíftQ A lia o rd in a t oria,q u ? in coilatioh e o rd iiiu im p o n i Ordiiuama.
t u r , c. cu m hobrs'oíim á'dekieftáq.de qua A p o ftb lu s aitj N em in i cito m anus im pofucris.
quid iit citd-flfeáhffift'impóñerc, deéíarat-c.-qüidtfffmáhiís^ c itb im p o n é re , nífrahce ?tatis m aturitatein'iáut cém puscxaiaíni-s, aáVé m érítúra bbédiéhEÍ?'','anEe experientiam difcipli-
n z fa c e rd o ta le m h o n o re m tribuéíe“Hbn probatisyT-S; diftinftio. A lia eft co n fecratoria, Confecratoria.
q ü z ín dignitate epifcopali lo c-u m Q b e t,ffu m ep ifeopusk óñfecratu r, ciépifcopus.zi.dift.
Alia benediftoria, quz fuper ábbaté-s-& abbáCiífas impbnicür, c; quoniám. 59. dift. c. i. dé BenediBoria.
temp. ord. vbi cciam confecracbriaffici poteft. ‘ Alia recóncíliacoriavbeatur, quz fuper Reconciliato- pcenicentes cum inuoeationeípiritus fanftí parácleti,& aliqua óratione-fic,& hoc iir h?re-
ticis reuertehttbus ad eccleíiamV<í;Arríanos.i.qü.&excommunicatis, c.cümaiiquis.ii.q.3.
c.pcenitenccs.& crin capíte.jo.diftiñft. Alia eft curatiUa'idé qua Chriftüs^Marcí vlt.c. fu- Curatiua^
per zgros mánus imponenc,& bene habcbúc.c.i.de facra vnftio. Hofticn.de facra.non ite
ran .§.qualicer Conferatur, in fum ma, vbi addit illam, qüz fit cum oiei vnftione fuper innr mos,de quaín cpresbytcros.95.diftinft.& Przpof.in cm anus. i.q. i. aiia dicam in titui. de verbor. fign. ín decre. fi perztatem liceatf
tf Interdu m eciam ius pontificiu m dicic,tertia & quarta m anu quis purgari debet, id eft Manus tertk tribus teftibus,vel quatuor,c.quocies^ d e p u rg z c a n o n ic a . Q u a n d o q ; quinta, au tfep tim a & quarta.
m anu, c .e x cuarum . ibidem. & c, fina, dc frigidis & m aleíiciatis. & c, iudicatum . de íim on . A liq u an d o d u od ecim a m anu,c.in tcr.ib idem .& ifta fu n t nocan da,qu ia ita nem o attigit.
tf Item ad m anum fuam tenere, éftin d o m in io & poteftate hab erc, & alterí n o n lo ca re . A i wanum c .vtfu per.d e reb.eccleíi? n o n aiic.D eciarat B arb a.cO n f.i7.clem en tifsim u m .co l.7.in 4.V0L i^riere.
íi teftator velic d o m u m n o n exire de m anu hered is, id cft dé d o m in io , v t Barba, n o r.in c.
cu m accefsiffenc.col.3.de con ft.p er illum tex.A lia h ic m anus n o ftra de m anu fcriberet,niíi
c z te ra per fuperiora inteliigi facilépoffent. n o lo tam en przterm ittere C n . V atieni ig n a- No. de eo qui u i a m ,q u c m n e bello Itálico m ilita re t, traditum eft liniftr? m anus dígitos abfcidiffe, ob fibidigitosab- q u o d facinus bonis publicatis ?ternis vinculis , & p erpetuo carccre puniendum fenatus nemiü-
e d íxit,vc teftis eft C ?iiu s líb .A n tiq .le d io ,5 .c .4 . kret,
5. Defmerc autem abeffe res tunc videtur, cum fie redit iñ poteftatem, amittere eius poffefsionem pofsim us,obboc,quodfurtopridem fubtrada eft*
tf PoftquQ i fuQ á enucleatum foffquando res abeffe dicatur,nunc tex.clucidat,quau-
do a b ^ Q efin ac. Definic autem abeffe tunc res, qnando in poteftatem noftra iufte rediit, Defiereabef- nc poflefsionem CIUS amictcre pofsimus, eo quod pridé, & antea ftibcrada fuic. nam fi do ffi ^‘^dkatur.
mmus fundí poffeíTorem vi dcieccrit, Cafsms ait nÓ viden in poteftatem dommi rcdhíTc, q u Q m teffiiao v a á c v i reftimturus eft poffefsionem, I.fequitur. §. íi fundum.ff.de vfuc.
7 7 poffefsio n em , etiam reí m e z , fi m iu f tc , n o n Q f in ic illa r c s a m c a Q f f e ,e o q u o d poffefsio lu iu fta á m e auferri p o fs it: nam etiam p r z - d o rcftitu iru r,cap .m htcris. de re ftitu a o /p o iía .I.fi quis ad fe .C .a d le g e m lu l.d c vi n n ® -
L 2
Mcritó non definit á me res abeffe, á quo auferri poteff ^ tf Prxterea is , qui rcipublicx caufa abfens cit, deline^ abeffe videtur, quando rcuerf cit non fimul atquc vcnit, fed cxpcfratis quindecim diebus, vcl alias arbitrio ludicifo ?
■' r -/7^ iio ff bus. in fi l" H c x quibus cauf maio. Q uod facit pro literis ftatus, qux impetrantu?
fik peUterisjta-
^fo^fous,quandiuinexpeditione,funr,vtcaufx,corumctumQisreuciffu.iptraqafode" ^
j ; .Y rr,fl-<.nriir:auxlitcrxftatus auandolocum
bobpant,fcripfi in4ies non lato.ftatus
trafrenturiqux literx ftatus quando locum babpant,fcripfi m tririta.ffe Ikcrii' d?
u.x.-.xui.s,inordi.Rcg.ini.tofo'0commenta. .¡.¿i . .. .j ^ c Item res furtiua non poteft víucnpii, quandiiiabeff & .non .reucgtitui iji ffó ¿in j Z • teftatem,!. fequitur. §. quoff.xutcm^iftde vfuxap. &tnneetiam.dickupabeffc>quan
i u r e ,quo prius,n p n habeo,dfffeqiiitur.S.item fi.P a i ñ . . . : . . . . . . j , , ; !
ff Item requiritur mc fcire eam reuerfam inpoteftatem meam
alioquin non,Hl.fequkur.§.Ub.ep^:Yfkricul.ide0.1ffi-affffQminium. de fgft.&: q u a n 4 q ¿ diit,oportet me fcire eamfubtraotamj,qui funffum.§;pe!ijulíiffmrpempiipíej.Li:i^niupQr cet eam>yt meam reueríam:qu¡afi,eám emerimknpp videtui/definerfeabGffcjd.Iifequij-d j y tunc m poteftatem.fic dicens, tunQfiipoteftatemdomÍni redjifferd)cenff tfoi^e^^ cum pofl fefsionem eius nafrus fit iufte,víapelluion pofsiftffidtoA quaiafuxrei.nani íi ignorans : rem mihi furreptam emam, non viderÜnpotcftamto-nafiamregerfafoi,ff6f..quodfacka4
intellefrum fpen.ff.adlegem ;Iuhaniiepem ndron-.y/y;. I..-.: 7 ' »/■.' r¿Ó
^ Aliquando aduerfus furefo,qni f§ruu,fiiriipkjlffic( adfit,furti actio cQin.
petit,quia ponnunquam beneficio iiiris ab/uit/ l.in??f: OíU«es.§.pGpetÍ£.ffffe furt,& ita jegi InteUeBus ai ille tex.debct,licet antiqui libri effent corruptifsimi.^C Accurf,repreheridat tex.dicensfic- Unteromm. neficio,iffeft.maIeficip,non;fatisÍHíyffjgens.:na£uraniHfrípnisbeueficip,quxibifumitur
^ fu r t . pro occaftone,vclprpp£eryVtff nobisahbifcripnum.cft.&'hxcveraexftilliusffQtenhu'e-
iefris glp f& : aliorum didis. J ¡ k ,
Verbidefinere ff Definere prO:qeffare,vthic,&ipl yrbanafemiffx-&l,pupiftu^U9£rgep;;.i.j5efinaIfaY fignificationes cere poffe,id eft definat foluere poffe,foluendo effe.l,ffiueitip!5,r6 4 ^.fi fecere ppfsirnja,
& phrafes. ritus,adio negotiorum gcftprufn inducitur,quia forte periculUfo eft, neffa.cere poife ¿e!
finat. de nego.geft.ff. Definci;? per^^ontumacianr'diciwíiqui yocaf u&abe^.l.in caufx.§!
caufa.ibi, vel fiper contumacia definit.ff.de tniporH.,, ^¿Definat teneri,id pft:geiret o bliga- tuscffe,l.videamus,ffquodmet:eaufiittí,anffeíkaí'tfiUfílií
Deperditum ff Rem quod defiit effc ip rerum.pafurajdepp/dku^ ifli:jefligitur,l.dep.erffitum.ff.de pe*
quid. titione hered.l.fi.ff.quand.adio de peppl.eft annff.-j^fff ffcíatjffTe patris, l.fin.§.fedin pro- poiito.ff.fi pars here, petat, , .D eiink peculiufopffeff.ndn ftatim.m fi.de pecul.ff. Defiit effe m poteftate,},i.§,fed fi alio modp,quand.ad.de pecul.fit annal.
Ij- Defierunt fe/rudus continere terra, quando percepti.funt,
1
. fi c-ius; ff. de rei vindira.Item verfum eife defiir,quando no
4
urac.l.prp.patre,S.y,crfum.& feq.ff.de in rem verfitem jofsideri á proprietario dcfmk.Í.arboribus.§.idé tractat, ff.dc vfufrudu, & vt-ifrui defiilTe, Defineredmi I.fi vfusfrudus legatus eft.z.§,i,ff.de.yfufrud. E t dcfiit.quis ferx alicuius dominus effe,vbi nus efie quado Pcj-j euafit,l.i.§.in beftiis.ff.fi quadrup,paup.fecifl¡<iicát.&: l,P 6po."in fim ff fem.ercifcund quisdicatur. §.pfene. ff. deacq.re.do.§.ferx.cum §.feq.Inft.-de re.diuif.fackl.fin.§.illud.de diuortiis.Bonaeccle- f C um loca capta funt ab hoftibus, omnia deiinuat religiofa, yel facraeffe,l.cum loca.
ftarum etiam de religiof ff.qupd vcrum erat tempore ff. fed hodie n p n , ideo fecr-ilegi funt, & fures im- ab hofiibus oc probiores,qui templa etiam inimicorum furantur Cffiiftkhorum jtcfte Anton.in c.quod
^ p a r i mmpof fuper.col.vlt.dc voto.Angel.in ver.bellu.in fumma Angelltem : cu impetratur, vt reliqui?
* t r a n s f e r a n t u r ,d e iin k lo c u s r e lig io f u s e ff e ,l.c u m ijn d iu e r f i) S .d e r e lig io f f f .D e f in k p o f s id e * r i,l.r o g a fti.§ .fin a .fi ce rt.p e t.ff. D e iin k e f f e m e u m .jI .p r p c u r a t o r is .§ .p e n u l.d e m b u to ff.
f Item delinere prxfupponit ante habuiffe: nam non poteft videri defiiffe habere, qui nunquam habuit, 1. non poteft. de.reg. iur. licetimproprie vfusfrudus delinere pertinere dicatur, licet nunquam cccpcricpertinere,in 1. ij.in princip. ff.vfufrudua.quemad. caueat.
Defiit & v a - fi numerus canonicorum non fit in ecclefia,ftatutus, per mortem vniusdeiiit cano- eat differunt, "iratus:fiverberatftatutusnumerus,vacat.c.cpnllitu£-us. derefcrip.cap.dilcdo.deprxj).
alia,ne vobis faftidiofus fim,omitto. ;
Natura diBio ff Id e ft e o c a fu .& h x c d i d i o in te r d u m r e fp ic it c a fu m , & fic e x p o n itu r G allicé,g nis tuc,eo cafu. ^ fic f u m itu r i n l . v in a ria 'v a fa .& l .q u o d d ic im u .s .in f r .e o .& l.f i p r o c u r a to r c in .v ^
v e r o .m a n d .i f p u lc h r e d e cla ra t I.lic c t.ff. d e p o f v b i p n m b d ic it tu n c ,d e in d e hoc c a fu .l.ri® ' l u s .v b i g I o f t u n c e x p o n k ,i d e f t i n e u m c a f u m .f f .d e l i b c r ,& p o f t h u . . x Extremitatem ff Aliquando refertur ad tempus,& fignificat extremitatem temporis,rio!kf
4
" " y ' d tfporijquando de cond.& demonftratio.ibi,quiahicarticu!us tu n c, extremi quinqucnnij tempus n g " ' firat.Bar.iiil.tutonb.fF.de tefta,tut.&pxponi folct,tunc,pro illo tempore, vcl id te m ?®/;I.IS cum quo.ibi, quod tun c, cum vi eximeres, m eo peculio fu erk, fpcdari o f o n c u - - - pecul.& text. ad hoc accommodatifsimus in l.i.§.rcdifsime. ff. de vi & vi arma.
enim ,inquittex.prxtoraddidit,tuncibi' A riirp v c a ir.n m g cotradib.fiG accipitur,l.]eda.& ibi dod.i
: ibi habuit.tucficaGcjpi®"S,cum
3d.ff.fi cer.pet.& l.v.lc.quad.ad. depecui.no ^
4 Et cum ad tcmpus refertur, extremitatem tantum temporis fignificat, aiioqui non, quicquiddicant dofto.& laf.in §.rurfus.col.j.in z.notab.nu.Z7.de aftio. InR iu iiñ quis de tendat femper mefle tempus aliquod, cum nihil fine tempore fiat. Sed dicerem h ocnon debere confiderari, per J. fi quis nec caufem. E f i cert. petat, vnde fi quis nomine rcrraftus foluere debeat monetam tunc receptam,fcu currentem,debet íntcllígi de moneta tempo
re contraftus celebrati, quia nunc fignificat tempus prxfens, tunc vero ad tempus cxcre- mum refertur, vc docet Bai. in authen. contra cum rogatus. C . ad Trebcli.rcfcrt Caica.in conf.25.v1fo infixumcnco.nu.24.&feq.doft.in l.Paulus.Edefoiucio.
4 Interdum pro poftea,deindc aceipitur,!.nuptam.in fine.Ede adult. ibi, fi vero nupta fic,vc prius ad adulterum pergat, tunc admulierem.
4Tuncdem um ,i.licer.Edepofici,ibi,nam tuncdemumfequefterpofsidet.I.fiftulas.!. Tunc demum.
i.E d e contrah. em ptio.Tunc demum,quafi fioc fafto, dors, celafdifh,puis apresJuñCconC
interdum dicit tunc.Tunctem porisd.etia.i.§.i.Edem ino.quafiid tcmporis,eo tempore. Tume tuoris.
4 E x quo infertur, etfi fubftitutio vulgaris con tineat pupillarem, & fefta in vn o cafu, fiéflitutio alium,l.cum prop onas.C.dehere.inft. tamen fioc non procedit, cum h xcdiftio cunceffet '^FminetFFpil in fubftitutione appofita.aIlegaruri.in fubfticutione.in fine.Ede vulga.Ancha.confii.355. ‘¡Fm^ciemFr- cxferic.coi.2.ficDecius confuiuit coniil. 89.vifo punfto.coi.2.nu.3.&confil.3i4.pro rcfo- pcfitaeflá^o lutionc. col. 2.nu. 4.vbi piura allegat, & confil. 5 3 . & pro tenuLin princip. & Gomef.in §, tunc.
rurfus.in 4.notab.de aftio.in Inftir.
4 Secundo infertur, vc fi conditioniadiicitur tempus, per diftionem, tunc,etiam puri- ytHJtatcs hu- ficaracondicioneexpeftaturtempus,l.yxori.de vfufruft.leg.ESoci. in d.
1
. 4. in fine. E de iusdiBionis c o n E & demonftratio, vnde fi legem vfum fruftum domus ad quinquennium, & tunccum ad proprietatem redierit, decur T itio , ante quinquennium non dabitur T itio , licet habens vfumfiruftum antea moriatur.
4 Tertio h xc diftio tunc, fi refpiciat condiriones,omnimodo impleri debet,& forma- licer,necfufficit,quod vnaficimpieta,tefteRoma.confii.i3i.prima dubicatio.&conf.i38.
noua.Deci.conf.89.vifopunfto,coI.2.verficq)oftrem o.uu.3.&PauI.Parifc6£85.ad verá.
nu.34.in 2.vol.& fubftitutus tuc cum Petrus, & Philippus deceEerint,n6fuccedcc altero m ortu o.B oer.in decEBurdega.q.58.Acnigma.fecitl.fi heredipiures.Ede cond. & dem.
4 Q uarto in formafpecifica aftus impleri dcbet, quado eft adiefta diftio tunc, probat A n cha.confil.355.cx ferie.coL2.verf.quarto confirmat.
4 Q uinto h xc diftio tunc, reftringit, & limitat difpofirionem ad cafum expreffum, vt Tuc refringía confuiuit Decius confil.227.1n cafu.coLi.vndc fubfticutus tunc, quando pofthuma non & Untitat.
nafcetur, nonfuccedct,fi nafcatur, & moriatur, vt concludit Angel, confil.92, vifis & in- fpeftis omnibus, col. penuEprobacRom a. confii. 138. noua fuperuenit.dofto.per illura tcxr.in I.fina.C.de inftic.& fubE
4 Sexto heredes tunc conueniri debent, poftquam adierunt,& elapfum tcmpus ad con Ccmeniri he*
fidendum inuentarium fuerit, i.fi.§.fin aute poftquam. C.de iur.deliber.-m.Ergo qui vult quando conuenire, vel executionem fecere in heredem, ifta debec probare, liquere enirn debec dc
his.l.hoc aucem.ff.quib.ex cauf.in poEef. cat. propter illam diftionem tunc. Sic confuiuit
Barba.coníiL73.magnanímus.coI.5.nu,8.in 4,vol.Iicechodie h xc probatio in hoc R egno Traxis Frm- Franci? non fiat propter lege Regiam,pcrmittentc executionem fieri contra affercum here rix. . demrde quo fcripfi m traftatu de iiter. oblig.arti.3.& in i.tom.c6men.in conft. Reg. Gailic.-
4 Septimo fi notarius dicat in inftrumento calem mutuaffe T itio centum aureos, quos tunc numerauit,intelligi debet tunc, id eft tempore inftrumenci,per tex.notab.in l.aducr- fus.iunftagI.C.denonnum era.pecu.&fiprobareturtuncnonnum eraffe,inftrum entum falfum redderetur, vt docet B alin J.fi ex caucione.q.5.nu.io.C.de non nu.pccu. ad quod debent notarij aduertcre.
q O ftau b diftio extunc extremitatem etiam temporisfignificat,vcaffirmatg].in cxtra- n/irw extimr nag.fufcepti.in verbo,excunc.in extraua.I0an.22.de eleftio. fequitur D.Tiraquel.in trafta. JhjjM t d c v tr oq-, retraft.in §.i.gl.2.nu.39,& fic folent C anoniftx iungcrc,Iicet hoc no fiac á lurifc.
4 N on o hxc diftio fufpendicaftum ,&fencentiam interiocutoriam iudicis, vfq uead extremum tempus iudicis,text.& ibi eum notat Felin.in
5
motab.in cap.licct.de probatio.allegat glo.in cap. paftoralis.de excepcio.&cle.i.de iure patrón.
4
1
dem in diftione ex nunc,Arec.m d.l.lefta.nu.i3.ff fi certum peta.Idco conftitut io,in Ex mnc.qua eft hxc diftio nuim, vel exnunc, ftatim ligat, g lo f fmg. m cie. 2. in verbo, exnunc de hxret.Q upd declarat Irelm.m d.c.3.nu.i9.col.9.de refcripc.& in d.cEna.de coniHc & quod lurifconfultidicuncnÜc,tunc,Pontificcs&doft.pafsim vtuncurextunc,exnunc ombus Laurentius Valla vix confcniiffec,fed legum medullas vc plurim um quxramus "
4Idco lex non trahitur adprxcerita,nm adiefta fuerit hxc diftio, vel cfeu filii c x nunr r
volumus feruari g ;o .& d o fe .in l.i.C .dc codicil.Barbat.confil.64,rcr,bitur.coi,8!in 4.V0I. f i Z Z Í g!o. in d c. 2. de hsret. n e c k x rcgularucr dcbct trahi ad prartcrita/. non adicfla fuerit ilJa rita.
L
3
I
¿'ii'didio.c.fi.dc conftit,].icgcs.C.dclcgib.fcdin hoc cafu quicquid dicant H 1 non cr.ihiad p rz:cnca,ícd tantum adprzíéntia,id eftad tempus conditz 1 Hetur Lex Regkde- jn Jege K cgu ,dc rcfürma.prouiiio.arci.io.dcprouííionibus que funt v e / Hicuul claratur. ftrarncntiicu procuratorij annalis, n n o ii valeant, ibi íic fcnbitur Y ; in-
q u zfcfip íiin p raxi bcnefici. vidc
Dsckupdaex tfPr?cercaiftzdi¿l:ioncs,cxnuncproutcxtunc,intcrdumiunc
9
un tur&• firr c fcntem verbiadura,fcd futurum cífcdum,l.Icda.vbi dodo.ft.fi cert.pet ’ £ t pi'zZtm retro, fc futurum tempus trahunt ad przteritum
de concefprzb.B.al.m c.vno.col.5.nu.47.de milite vaííáiio.Aret.m d.i.Ieda ' /1--;..-___
c_______o fo-fUllC,
i Sñl
Vtilitates ex
f Ex quo infertur,quod iicct conditio potcftaciua non fingat retro, tamcn propter ¿ s
■ idiones diuerfum eft, vc docet Bal. in authen.contra cum rogatus.col.i.C.ad Trcbeii.ft
dí^<,.exn«»í didiones diuerfum eft, ^ ■ ir n. /-prout extunc, ele. vnica,vbi Imol.dicit,ifta verba dcbere inteliigi, non vt m eíiedurefpiciant tempus ce
lebrad adus, fed tempus condicionis extantisifcaduenicntc conditione bene trahunt effc dum difpoíitionis rctro.gio.in §.vt vero.in gio.prout excunc.de collat.m prag.
te Q u o d n o n proccdit in exco m m u n icatio n e, in qua n o n fingitur retro , quia iudex n o n poteft ante contum aciam cxcom m unicare,nec pro futura culp.a.gIo.in cap. Salomi- tanz.53.diftindio.Innoc.fc aiij m cap.przterea.de appellat.
tf E t fic collado beneficij intcrim valebit,íi illi fa d a íit,& teftim onium , antequam con.
dicio venerit,vt docec P e ru f in d.c.przcerea.& G u id o P ap.in d e c ifD e lp h .q .588.clericus, tf D ero gatu r in a d u c o n d itio n ali, v b i ifta claufula n o n operatur ftatim, fed á die con- ditionisjvcpleneprobac C afsio d o , in d e cifj.fu p er grada.in rub . de przbend. in g ra tia ,®
qua P a p * referuabat beneficia v fq ; ad fum m am du orum m illium ducatorum ,q u z Cardi
nalis Surrentinus du xerit acceptanda, & iic acceptata ex n u n c pro ut extun c eidem com- Cotneniaante jn eu4¿Lat,vt ante vacationem illo rum n o n cenfeantur com m endataiquia com m enda,fi.
collatio n o n fic ante vacation e,vt rub. de conceiT, p rzb e n d .& e c cle f non vacant.patet:
& quia du o extrem a no fu n t habilia,vt requirit Bar.in l.ii is qui pro emptore.iF.de vfucap.
DediBione ex tf Item ifta d id io ,c x n u n c p r o u t extun c o p eraru r,q u o d c5d itio ,q u z alias non trahitur mnc, retro in contradibus>l.fi filius.de verb.oblig. £ per iftam claufuiam retro trahetur. Bal. ®
d.authen.contra cum rogatus.ad T rebel. probat & refert Aret, in i. G allu s. 2,notabi.ff.dc Jib.fc pofthu.
tf A d h * c ft fiat przceptum alicui, v t foiuat intra m enfem ,alioqui exn u nc pro ut extunc talis res lit taii precio c re d ito riv e n d ita ,v e la Iiu d ,& ism u te tfo ru m ,re sta m e n cenfebitur adiudicata,quiainitium fuit bonum .l.cum qu zd am puella, de iurifd. om n. iudAE gloffc Traxiscuri* ¿ g f+ o á n d.c.pr?terea.de appella.Et f?pe audiui D .L ife tu m prim um preiidem vti hac clau fuprema, areftorum probatione, La cour l'afórelos dejlors comme deprefent,
0
deprefent commedeJlors-.Sc iic q u o d fuerit fa d u interim ,non valebit, ii codicioni probat? pars n o n paruerit.
tf Przcerea ifta claufula polita in gratia Principis illam m agis efficacem reddit, vc doccc glo.in d.cle.vnica.de con celFp rzben d.fc probat D eciu s conlil.405.videbitur.col.i.
Legatimcon- fl Infuper legatum condicionale cum ifta claufula extun c pro ut e x n u n c , traniitadbc- dimnakquan redes ratione voluntatis teftatoris,fc huius clauful?,vt pulchre decidit lo an .C ro tu s in re- do ad heredes petit.I.ii is qui pro em ptore, coi. 48. in j.q.in princip. Bar.iFde vfucapio. quamuis ibi Bar.
tranfiat. contrarium ccneat,quod condicionale legatum no n tranfeat ad heredes.l. vna.§.iin autem aliquid fub conditione. C .d e caduc. tollend. ideo legatum faiftum fub conditione, fi Rex, veneric in hanc vrbem ante feftum natiuitatis, fc exn unc p ro u t extunc habeat legatunij H etiam legatarius m ortuus fuerit,hcredeshabebuntiegatum , ii R e x venerit.
tf Etiam h?c verba, exn unc p ro u t extunc ad b o c p ro fu n c, vt vn u m tempus infit alten, fc ex quoiibecpoteft difpoiitio fumere initium , A n ge l.inl.huiufm odi.ff.de verb.obii.de.
i.de iure patro.C urtius fenior c o n f 43. C h rifti,fc cq u ia inquit.nu.39.
Conftitutum fl A d den du m eft, q u o d licec ex conftituto poftm orcein collato non transferatur pof quamiopojfef- fefsio ,vtii quis conftituatfe nom ine altcriuspofsidcre p o ft mortem eius, 1. quamuis.
fionenontraf condu6lor.it.de acq.poftef quia confertur in tem pus inhabiie,cum poiTefsio niorrc exv.a
¡erat. guatur.l.i.§.Sc?uola.íFíi qm s ceftame .libcr eife iulTus fiier.dicam in l.lege u.tabuia.in-Q l amen H q non procedic,ii in conftituto erant ifta verba,exnunc prourexcunc,vt A le x .Q iffiJ. 83.vifa faóli.col.j.n u .u .in z.vol.fc la fin l.qiiotics. in i.nora. C . dc rci virm-
^ ^ P ^ jP Q p u r a t u s in l.ieda.íFficert.pet.alia nunc omittam. . flQ Q ldeQ euernitur,fcficcom m uniusaccipiturinrub.decapti.& poftl.rcucrfl.p
^ jY ? ? & legi.hcred. A liq u an d o redit pro defertur,peruenit, accipitur in I.quo
rcdic, eo hereditas perucnit,de reg.iur.l.i.de lev tuto
tf Inde venit reditus,quod fingulis redeat anms,vt dixim l.frugem.iuuaco tf De vcrboreddere craftabo in I.verbum reddendi,
infraco. ^
^
l-ojfiimts iure.Nani poteil amicti
poirefsioiurc mukis
modis. i.J-■ ¡¡ji®
^•n confideratur, quando iniufte amitti pofsit, per ea qu?foriph ® F Y¿cicte
Lex X Í I !• I N T I T . D E V E R B O R . S I G N I F . 12 7
Tride&iam- pridem.
Vidcce in tertio tomo commentar.in conftit.Reg.traft.dc matcr.poficff.vbi plene tra£Li- niodos acquirendi poíícfsionem ,& amittendi.
Pridem & lampridem in tempore longiori verificantur,quam diidum ,& iamdudum, yr icripfi iu procemio concorda.in vcrbo,non pridem.
^.Abeft & ca tcs, qua in rebus humanis non eft.
4 Mortuus abelTe cenfecur;vnde fi R ex dederit alicui T itio officiu, quandiu, vel quo- Mortuus abef- ties abcfle contigeritiudicem maiotem-mortuo hociuEce,potcrit etiam hic Titius,excr fecenfitur.
cere officium,per hunc tex.quia abeft,qui in rebus humanis non eft, cap.li delcgatus.de officio deleg.in
5
.Et quamuis perfonaabefie videacur,quando moritur, camen non dicitur renuntiaire.tex.nota.& ibigloíT.in cap.fufcepcum.derefcript,iib.
5
. idem dixi in vica- rio,vei officiali creato,quodes principalemabeife contigerit, vc is poftmorcem principalis vicarij pofsit c
5
ferre beneficia,& alia facere, q ux fpeftat ad officium vicarij. Vnde infe capones -vi- ru ntdoft.vcis, oui capones fingulis annis dare tenetur, velgallinas,eoseafve viuos daredebetjtefte Bar.iii lq u o d te.ff.fi cercum petacur.alioquiabeffe videntur,vt hic:quod non tenetur.
jrocedit in animaiibus,qux facile viua capi non poffunt,vc pcrdiccs,lepores, & alix. fer? Qjfi mortua ieftix, propter difficultatem capiedi,& quia meliora fiunt,fi aliquo tempore referuentur
mon:ua,pro qualitate temporis,ea mortua dare fufficic:& ica feruat confuetu do,tefte AI- bercBruno in traftatu de forma & folennitate aftus,rub.de generali cognit. form x. verfi.
rerum autem.Confuctudo etiam ftruat,vt tempore fiyemali dentur magiftradbus,& pro curatoribus Andegauenfib.item & Cenom anenf pingues capones mortui, coraeftibiics, denique & c a qu x pertinent ad cdulia,vcperdices,& cuniculi mortui. Q u x autem ferua- ri poffunt.ncc ftatim edifolcnt,vtporci,boues,arictes,aliaquc idgenus animalia,viuacra di foIcnt,&debenr.In huiufmodircbus m os, & confuetudo cuiufque regionis, q u x eft optima legum interprcsjnfpicienda e ft lii feruus plurium,in fine.ff.dc Icga.i. & in cenfu foluendo melius cft,quod viui capones dentur.
4 Q u xro quando res alicui deterior redditur, non videtur reddita: ideo decerioratio Re deteriori^
peti poteft,vt diftum fuic in §.res abeffe.fed qua aftionc petatur? Refpondeo quando res reddita yqaa redditur transfigurata,non contingitliberatio,& idcm fi corrupca;& ideo in cotraftibus uBionedeterio bonxfidci decerioratio petetur aftione exilio contraftu, vel rcs non transfigurata: v rfi
equum commodatum deteriorem faftum reddidifti,aftione commodatiad deterioratio nem agam.l5.§.fireddita.ff.commod.li.§.fircs.depofiti .-quiain contraftibus bonxiidei deteriorado iure aftionis vcnit,& iure obligationis,& quicquid xquum & bonum eft ve nire.lin bonxfidei.ff.de eo quod cert.loco.ideo in his cautio euiftionis poteft principa
liter peti,lex empto.§.eciam.deaftio.empc.ff.&lii.d e euiftion.& ln o n dubitatur.C.iilo ticu.Et in teftamento poteftprincipaliterad cautionem euiftionis agiffetiam .ffde folut.
Barco.in l.fi domus.§.ii de euiftione.ffde lega.i.quia aftio ex teftameto habet inftar aftio nis bonxfidci.lin m inorum .C.in quib.caufm incegr.reftitut.non eftn eccffar.Iafin llu lianus.§.i.col.2.ff.de verb.obliga.Secus in córraftibusftrifti iuris,quiain eis omiffum há- betur pro omiiTo.lquicquid.ft.de verborum obiigat.niii peteretur pars rei quoca,vtpoce, quia non cftfoluta,tunc ad illam partem ducat obligatio, non ad cotam rem .lii ftipula
tus fim.§.iina.ff.de folutio.Alex.in llulianus.^.fina.ftlde vcrb.oblig.
4 Primum id locum nonhabet,quando decerioratio effet promiffa per ftipulationem y reddi,quia licecreddendo rem ,vnaaftio rei fcilicet toiiatur,non tamen ifta,videlicet dete quando quis riorationis.d.l4.C.depoiit.ibi,non enim Tunc duxaftiones;crgo fi effent du?,aIteranon non fit libera-
eifet fublata perreftitutioncm rei. tus.
4 Secundo hxcrcgulavitiatur,fi quis rem dolo deteriorcmfecit,quia tunc dominus recipiendo rem,non iibi prxiudicac m hac aftionc doli,fcd in principali tantum. Barc.&
Salic.in lexhibitionis.C .ad exhibcnd.perd.l.&eicgancer.§.non folum.ff.de dolo .-allo
qui non puniretur dolus.lfina.ff.de eo quod ccrc.locoddeo poftea doli aftione agetur.
4Tern6coarftatur, quando pars ignorans rem deteriorem recepiffet, ncmpc quod « ,v;
ignorat,remictere non videturj.m ater.ffdc inoffic.reftam.& ibi multa cumulaui, & fcire dFtmoFaZZj prxfumicur,fivitium cracpatens,alioqmnon.gio.m linhac.if.decricicar.aftio.BartoLm an deteriora!
d.lexhibitionis.quodcft verumin re debita quam nunquá habuerat, quia debct eam vi- tionem pg.ere dere.an libi placcat,antequam rccipiactfecus in rc fua,quam ci dum qms cómodauit,fcie- f
bac vitio caruiifc,& ficfanam putabat fibi reftitm,tuncnon prxfumitur fcm ilfe, maxime fi data fit £imiiIo,qui hanc eciam ignorans recepit: ficut euenit mihi in mulo fan o com- m oiito,deindeclaudo noftum ihi reddito.&difficiieefteuaderc line deceptione huius (ecuh calummas.lverius.lf.de probat.Salic.in d.lexhibitionis. Cautela tamen cft, quod tuamrcm diligenter infpicus,an ecquam recipias poft commodam depolimmvc faftum, vei non.commodcs,ii non vis decipi.fed praxis non tam exafte ifta feruat,cma fufficit iu
rarcfc:gnoraffevicium,liparsnonprobccpartcmlcimíre.
L 4
*frotefiatioco ff Q uarto moderanda eft,nifi quis cum protcftationc rcccpcritrcm,videlicet inn,, • ’ rermtiMSf
nolle
fc recipiendo rem,remitKre dctenorationcmffi qua fit, & hxc proteftatio vtiiis 5 * are 1 fina.§.item ii prxdixcrit.ff.nautx,cauponcs.& l.atfi quis.§. pleriquc.ff.de relifonr^^’- aru ff In contradu autem ftridiiuris agetur ex ftipulatu,fi ftipulatio interucncrit I &r
iranter §.nonfolum.ff.dedolo,fmminus,adioiiccxillocontradu,fideterior fad
5gep
5deHe.l,quifibiautTitio.§
quomodo a-
¿um.ff.dexdilitioedido. • n. • i "
¡ttuff te Itcm fi ante litcm contcftata res mea deteriorara eft,in qua habebam vindication
&:fic ago in rem,tunc eadem adione,qpa prius,agam ad deteriorationcm,l.nonfolu
5 de r c i v in d ica.R 0 m a.fin g.773.q u ia ratione pleni lu n s,q u o d habeo,agitur;&: qu odfu. 5 eft,petitur. ideo magis ei fauetur, inftar ad io n is b onxfid ei.l. videam us.§. fi adionem. ffde vfuris.
r ■ ■ r s ■c Sivero res mihi erat debita,& dolo aducrfarij fucrit fada deterior,agá adione de dn lo.l.&:eieganter.§.non folum.ff.de dolo, vtibi faip fi. Sin autem fine dolo, culpa tamen*
vel alio m odo deterior fiat, adione in fadum .agitur,I.exhibitionis.C.ad exhibendu. Pe’
trus d c B e l l a Pertic.q.5Z4.gloffnotab.in dido §.non folum.vbi plene tradit materiam, &
infine demonftratin quibus cafibus quis rcmfinc pretio detcriorationis teneatur r e c L rc;inillisnonviciecurremictere id ,quod intereft propter detcriorationem,argum.I.qfo.
dam.ff.fi ccrtum peta. Contrarium tamen tenet Salicet.in d.l.exhibitionis.vt recipiendo videatur remittere pretium deteriorationis,& tutius cflc,fi n
5
receperit, vt ipfc exiftimat vel cum proteftatione recipiat,quod non intendit remittere xftimationem deterioratio!nis:idque videtur cautius.vide Cepol.in §.res abeffe. proxim o,fupra; vbi ponit reg.cum limita,in 6.quxftio,
Dtíawrath
^ Notandum tamen eft,cum res ratione detcriorationis petitur,vel iuris deficientis in illa rc,no debebit fimpliciter peti,fed cu exprefsione caufx, videlicer, vt fuppleatur quod dceft,d.I.& eIcgancer.§.non folum.fi!de dolo.Iafon in I.Iulianus.§.i.notab.i.ff.de verbor.
pbliga.idco in libello debet dici,Peto rcm,vt mihi intereffe detcriorationis prxftetur,rel mihi caueatur dc ilio prxftando.Bart.in d.l.exhibitionis.coI.final.Hodie res non petitur, fed intereffe tantum:& ratio eft, quia hxc deterioratio & alia veniebant prxftanda officio iudicis(vtdicunt)mercenario,quodfuinaturaexpirat, vbiadio principalis nondurar.1.' 4.C.depof.idco Lcgiilatores noluerunt principalem adionem extingui,vt officium iudi cis ad prxdida pofsit implorari.Et ifta nunc fufficiant.
ffln rebus humanis
effc,eft fuperftitemeffe,& viuere.idem in l.nomen filiarum.infr.eo.in rebus vero humanis non effe,eft rem non
extare,animal extindum effe, & mortuum,vt
Sonaahfentis,
hic.Et notadum bonaabfentis,de cuius morte dubitatur,fequeftrari, & gubernari manu Regia,quoufquc venerit:vel fi confanguineus petat,folent ei concedi cautione data de re
qumfrehati
Rituedo,quia pro mortuo habetur.l.libera.ff.de pecuLdixi in praxi bencfic.abunde,quan
& q Jd deris
beneficia viuentis pofsint conferri,& in verbo,deferuerit.§.i.de colla.in concorda.
P A V L V S LI B . O C T A V O A D E D I C T V M ,
L E X D E C I M A Q ^ V A R T A.
Labeo & Sabinus exiftimant,ii veftimentum fciffum reddatur, vel res cor
rupta reddita iic, veluti fcyphi collifi, vel tabula rafa piftura, videri rem abef
fe, quoniam carum rerum pretium, non in fubftantia, fed in arte /ic po- iitum.
Elmdatktex,
q Hxc icx ad declarationem eorum,qux proxime dida funt/ubiunda eibquipp^ ciini fuperior §.res abeffe,dixerit,quarum corpus manet,forma tamen mutata eft:
hic iubiicitexemplum,veluti (inquit)fi veftimetum fciffum reddatur,vel fi commodauero fcyphos,
& tu collifos reddideris,& frados,atque conquaffatos,aut fi tabulam pidam apuh ® he- pofuerim,m rafa pidura illam reftituas:in his res abeffe videtur,quia pretium earum nofl principaliter eft pofitum in fubftantia,id eftin materia,fedin arte &artificio:vt de pid®^
Apellis & g r r baiij,quam fcribit Imperator in §.fi quis in aliena tabula.de rerum diuifiO' inlnftmndiculum effe in accefsionem vilifsimx tabulx, & ica materix piduram ccderc.
QuodfuperiorUcge diaum crac.pius eftinmaaus prctio.quam
inre.hic dicit in arte p»
litum, quare eft expofitio prxdidorum, qux nos iam declarauimus. Ideo nunc
tc
ad exterorum verborum interpretationem, poftquam fupcrius fuit tradiwabun
materia. r
tr
ff
