UNIVERSIDAD DE ORIENTE. UNIVERSIDAD DE ORIENTE.
NÚCLEO BOLÍV NÚCLEO BOLÍVAAR.R.
ESCUELA DE CIENCIAS DE LA SALUD ESCUELA DE CIENCIAS DE LA SALUD “Dr. Francisco Virgilio Battistini Casalta” “Dr. Francisco Virgilio Battistini Casalta” DEARTA!ENTO DE ENFER!ERÍA DEARTA!ENTO DE ENFER!ERÍA
NIVEL
NIVEL DE DE CONOCIMIENTO CONOCIMIENTO DE DE LAS LAS MADRES MADRES SOBRE SOBRE EL EL ESQUEMAESQUEMA AMPLIADO DE INMUNIZACIÓN,
AMPLIADO DE INMUNIZACIÓN, AMBULAAMBULATORIO UTORIO URBANORBANO TIPO I
TIPO I “BRISAS DEL SUR” CIUDAD BOLIV“BRISAS DEL SUR” CIUDAD BOLIVAAR,R, ESTADO BOLIVAR
ESTADO BOLIVAR
Ci"#a# Bol$%ar& !a'o ()*+. Ci"#a# Bol$%ar& !a'o ()*+.
Trabajo de grado Pree!"ado #or$ Trabajo de grado Pree!"ado #or$ Br. ,-rnn#-/ Castillo Fr-cia 0sa#"# Br. ,-rnn#-/ Castillo Fr-cia 0sa#"# C.I1 ((.2*3.34(.
C.I1 ((.2*3.34(. Br.
Br. !art$n-/ !art$n-/ D-%is 5o6ann' #- D-%is 5o6ann' #- los 7ng-l-slos 7ng-l-s C.I1 *8.2)4.488.
C.I1 *8.2)4.488.
Co%o re&'(("o #ara o#"ar a) "*"')o de$ Co%o re&'(("o #ara o#"ar a) "*"')o de$ Lic-nciat"ra -n En9-r:-r$a.
Lic-nciat"ra -n En9-r:-r$a. T'"or$
T'"or$
Lc#o. !-#rano Ro::-l Lc#o. !-#rano Ro::-l
+NDICE
+NDICE
Pg-Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 O=>-ti%osO=>-ti%os #- #- la la In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;;;;;;; *+*+ Dis-?o
Dis-?o !-to#ol<gico;;;;;.;;;;;!-to#ol<gico;;;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.... ;;;;;.... *@*@ R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-9-r-ncia
R-9-r-ncia Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;; (2(2 An-o
+NDICE
+NDICE
Pg-Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 O=>-ti%osO=>-ti%os #- #- la la In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;;;;;;; *+*+ Dis-?o
Dis-?o !-to#ol<gico;;;;;.;;;;;!-to#ol<gico;;;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.... ;;;;;.... *@*@ R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-9-r-ncia
R-9-r-ncia Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;; (2(2 An-o
A.RADECIMIENTO
A.RADECIMIENTO
ri:-ra:-nt- l- #o' gracias a 5E,OVA DIOS or 6a=-r:- #a#o la 9"-r/a ' -rs-%-rancia ri:-ra:-nt- l- #o' gracias a 5E,OVA DIOS or 6a=-r:- #a#o la 9"-r/a ' -rs-%-rancia #"rant- to#o -sto ti-:o #- -st"#io.
#"rant- to#o -sto ti-:o #- -st"#io. A :i
A :is a#r-s Os:-lis a#r-s Os:-lis !art$n-/ ' As !art$n-/ ' Antonio Calntonio Cal#-ra #-ra or -l ao'o =rin#a#o 'a "- sin laor -l ao'o =rin#a#o 'a "- sin la a'"#a #- 5E,OVA ' #- -llos no lo 6a=r$a logra#o. Son :i :oti%o #- l"c6a ' ag"ant- ca#a a'"#a #- 5E,OVA ' #- -llos no lo 6a=r$a logra#o. Son :i :oti%o #- l"c6a ' ag"ant- ca#a #$a& gracias a s"s cons->os 6- o#i#o -n9r-ntar :"c6as #- las #i9ic"lta#-s "- s- :- 6an #$a& gracias a s"s cons->os 6- o#i#o -n9r-ntar :"c6as #- las #i9ic"lta#-s "- s- :- 6an r-s-nta#o. racias a#r-s los a
r-s-nta#o. racias a#r-s los a:o.:o.
A :is 6-r:anos orann's Ro#r$g"-/& Dionnis Ro#r$g"-/& 56onn' Ro#r$g"-/& Antonio A :is 6-r:anos orann's Ro#r$g"-/& Dionnis Ro#r$g"-/& 56onn' Ro#r$g"-/& Antonio Cal#-ra. or 9or:ar art- #- -st- logro tan i:ortant- ara :$ la c"al los a:o.
Cal#-ra. or 9or:ar art- #- -st- logro tan i:ortant- ara :$ la c"al los a:o.
A :i a:iga ,-rnn#-/ Fr-cia "i-n 6a si#o :s "- "na a:iga& "na 6-r:ana -n los A :i a:iga ,-rnn#-/ Fr-cia "i-n 6a si#o :s "- "na a:iga& "na 6-r:ana -n los :o:-ntos #i9$cil-s ' -:oti%os& la c"al a#:iro or s" caris:a ' -rs-%-rancia -n las cosas. :o:-ntos #i9$cil-s ' -:oti%os& la c"al a#:iro or s" caris:a ' -rs-%-rancia -n las cosas. T- "i-ro :"c6o a:iga.
T- "i-ro :"c6o a:iga.
A :is so=rinitos Os:-l Val-rio& DarGin Ro#r$g"-/ ' Orlan#o Ro#r$g"-/ or s-r :oti%o A :is so=rinitos Os:-l Val-rio& DarGin Ro#r$g"-/ ' Orlan#o Ro#r$g"-/ or s-r :oti%o al-gr$as.
al-gr$as.
A :is a="-los Car:-n D-%is ' -#ro B-r:H#-/& or -l ao'o =rin#a#o. A :is a="-los Car:-n D-%is ' -#ro B-r:H#-/& or -l ao'o =rin#a#o.
A :i t$a !ilagros Alon/o or -l ao'o #"rant- to#o -sto ti-:o -s "na -rsona :"' A :i t$a !ilagros Alon/o or -l ao'o #"rant- to#o -sto ti-:o -s "na -rsona :"' i:ortant- ara :$.
i:ortant- ara :$. A
A la 9a:ilia Cal#-ra& -ntr- -llla 9a:ilia Cal#-ra& -ntr- -llos& !-r=is& Elias ' os& !-r=is& Elias ' !isa-l. or s" ao'o ' cons->os #"rant-!isa-l. or s" ao'o ' cons->os #"rant-to#o -st- ti-:o.
to#o -st- ti-:o.
A la s-?ora Eloina Castillo or s" ao'o ' 6ositali#a# =rin#a#a. A la s-?ora Eloina Castillo or s" ao'o ' 6ositali#a# =rin#a#a.
Al ro9-sor Ro::-l !-#rano or to#o s" ao'o ' as-sor$a 9"- :s "- "n t"tor "n a:igo. Al ro9-sor Ro::-l !-#rano or to#o s" ao'o ' as-sor$a 9"- :s "- "n t"tor "n a:igo. Ec-l-nt- ro9-sional.
Ec-l-nt- ro9-sional.
A la Lic-ncia#a O#al's R-'-s& "i-n 9"- art- 9"n#a:-ntal -n la carr-ra. A la Lic-ncia#a O#al's R-'-s& "i-n 9"- art- 9"n#a:-ntal -n la carr-ra.
!art$n-/& 5o6ann' !art$n-/& 5o6ann'
A.RADECIMIENTO
A.RADECIMIENTO
A 5E,OVA DIOS or #ar:- ri:-ra:-nt- la %i#a& sal"# ' so=r- to#o 9"-r/a ' sa=i#"r$a A 5E,OVA DIOS or #ar:- ri:-ra:-nt- la %i#a& sal"# ' so=r- to#o 9"-r/a ' sa=i#"r$a ara o#-r
ara o#-r a%an/ar -n -sta a%an/ar -n -sta :-ta "- 6o' -:-ta "- 6o' -sto' a"nto #- alcansto' a"nto #- alcan/ar. ,a si#o :i :->or ' gran/ar. ,a si#o :i :->or ' gran a:igo.
a:igo. A :
A :i :oti%o #- al-gri :oti%o #- al-gr$a #- l"c6a a#-:s #- :i gran org$a #- l"c6a a#-:s #- :i gran org"llo :i :a#r- "llo :i :a#r- Eloina CaEloina Castillstillo ao a "i-n a:o con to#as :is 9"-r/as. !">-r #- %alor incalc"la=l- "- no :- canso #- a#:irar. "i-n a:o con to#as :is 9"-r/as. !">-r #- %alor incalc"la=l- "- no :- canso #- a#:irar. A
A :i:is s 6-6-r:r:anoanos s ,",":=:=-rt-rto o ,-,-rnrnn#n#-/-/& & 5a%5a%i-i-r r ,-r,-rnnn#-n#-/& /& C-C-sar sar ,-,-rnrnn#-n#-/& /& DaDarn'rn' on/l-/. or s-r :i ao'o #"rant- to#o -st- ti-:o ar#"o -ro ta:=in ll-no on/l-/. or s-r :i ao'o #"rant- to#o -st- ti-:o ar#"o -ro ta:=in ll-no #--:ocion-s.
-:ocion-s.
A :i :->or a:iga 5o6ann' !art$n-/ or to#o ' ca#a "no #- los :o:-ntos co:arti#os& A :i :->or a:iga 5o6ann' !art$n-/ or to#o ' ca#a "no #- los :o:-ntos co:arti#os& ="-nos ' no tan ="-nos. A:iga& 6-r:ana -n ocas ala=ras "na -c
="-nos ' no tan ="-nos. A:iga& 6-r:ana -n ocas ala=ras "na -c-l-nt- co:a?-ra.-l-nt- co:a?-ra. A :i
A :i A="-la E#"%ig-s Castillo or s-r :i A="-la E#"%ig-s Castillo or s-r :i a:iga ' cons->-ra -s a:iga ' cons->-ra -s #-cir :i ao'o.#-cir :i ao'o.
A :is t$os ' t$as Ra9a-l Castillo& A:arilis& la#'s& Ra:ona& E#":ar ' A#ilia Castillo A :is t$os ' t$as Ra9a-l Castillo& A:arilis& la#'s& Ra:ona& E#":ar ' A#ilia Castillo si-:r- -sta=an all$ ara ao'ar:- -n to#o.
si-:r- -sta=an all$ ara ao'ar:- -n to#o.
A :is ri:os 5os Castillo JoloK& A#i:ar Ro#r$g"-/ Jc6iiK. 0agi#a ,-rnn#-/ JticoK. A :is ri:os 5os Castillo JoloK& A#i:ar Ro#r$g"-/ Jc6iiK. 0agi#a ,-rnn#-/ JticoK. 0"
0"lit/a on/l-/. or aolit/a on/l-/. or ao'ar:- -n los :o:-ntos :s 'ar:- -n los :o:-ntos :s #i9$cil-s.#i9$cil-s. A
A :i:is s so=rso=rinoinos s A#A#n n ,-rn,-rnn#n#-/& -/& A#A#$an $an ,-rn,-rnn#n#-/& -/& Da%Da%-rl-rlin in ,-rn,-rnn#n#-/& -/& RosiRosiann'ann' ac6-co& Ca:ila ,-rnn#-/& Di-go ,-rnn#-/& Dani-la Linar-s& illia:s Tira#o& !ar$a ' ac6-co& Ca:ila ,-rnn#-/& Di-go ,-rnn#-/& Dani-la Linar-s& illia:s Tira#o& !ar$a ' 5-sHs Snc6-/& Sai##i:ar& Sa:il Lascano& 0-st/ir- Blanco. En 9in a to#os ' ca#a "no 5-sHs Snc6-/& Sai##i:ar& Sa:il Lascano& 0-st/ir- Blanco. En 9in a to#os ' ca#a "no #-:is so=rinos or s-r :$ :oti%o #- risas ' al-gr$a si-:r- "- -sta=a asan#o or :is so=rinos or s-r :$ :oti%o #- risas ' al-gr$a si-:r- "- -sta=a asan#o or #i9ic"lta#-s.
#i9ic"lta#-s.
A :i a:iga ,aro Da'ana :- ao'o :"c6o
A :i a:iga ,aro Da'ana :- ao'o :"c6o -n :o:-ntos #i9$cil-s.-n :o:-ntos #i9$cil-s.
A :i ri:o 5"an Carlo !oral-s or 6a=-r cr-$#o -n :$ ' a'"#a#o a -ntrar -n la A :i ri:o 5"an Carlo !oral-s or 6a=-r cr-$#o -n :$ ' a'"#a#o a -ntrar -n la "ni%-rsi#a#.
A la ro9-sora O#al's R-'-s :s "- "na ro9-sora 6a si#o "na a:iga& "- nos =rin#< s" ao'o #"rant- ="-n art- #-l ti-:o #- -st"#io.
Al ro9-sor Ro::-l !-#rano or las as-sor$as ' ao'o.
En 9in a to#os ' ca#a "no #- los "- 9or:aron art- #- -st- logro.
DEDICATORIA
A 5E,OVA DIOS.
A :i :a: Eloina Castillo.
A :is 6-r:anos ,":=-rto& 5a%i-r& C-sar ' Darn's. A :i a:iga 5o6ann' !art$n-/
DEDICATORIA
A 5E,OVA DIOS.
A :is a#r-s Os:-lis !art$n-/& Antonio Cal#-ra.
A :is 6-r:anos orann's& Dionnis& 56onn' ' Antonio Cal#-ra. A :i :->or a:iga ,-rnn#-/ Fr-cia.
A :is so=rinos Os:-l Val-rio& DarGin ' Orlan#o Ro#r$g"-/.
UNIVERSIDAD DE ORIENTE. NÚCLEO BOLÍVAR.
ESCUELA DE CIENCIAS DE LA SALUD “Dr. Francisco Virgilio Battistini Casalta”
DEARTA!ENTO DE ENFER!ERÍA
NIVEL DE CONOCIMIENTO DE LAS MADRES SOBRE EL ESQUEMA AMPLIADO DE INMUNIZACIÓN, AMBULATORIO URBANO
TIPO I “BRISAS DEL SUR” CIUDAD BOLIVAR ESTADO BOLIVAR
A'"ore$
,-rnn#-/ Castillo Fr-cia 0sa#"#. !art$n-/ D-%is 5o6ann' #- los 7ng-l-s& ' !-#rano Ro::-l
RESUMEN
El r-s-nt- tra=a>o #- in%-stigaci<n& #-t-r:in< -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n -n -l A:="latorio Ur=ano tio I “Brisas #- s"r” #- Ci"#a# Bol$%ar& #"rant- -l ri:-r tri:-str- #-l a?o ()*+. S- #is-?< "n -st"#io #- tio #-scriti%o& #- cort- trans%-rsal. La :"-stra -st"%o constit"i#a or 3) :a#r-s. S- alic< "na -nc"-sta tio -ntr-%ista -str"ct"ra#a& con "na -scala #- -%al"aci<n #- ="-no& r-g"lar ' :alo. Los r-s"lta#os r-%-laron -l +4&4M #- las :a#r-s "-asisti-ron t-n$an -#a#-s co:r-n#i#as -ntr- *4 ' *2 a?os& -l (3&M #- las :a#r-s c"rsaron ri:aria co:l-ta& -l -sta#o ci%il :s r-#o:inant- con +4&4M 9"- #- conc"=inato& -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s 9"- :alo -n 33&3M& -l (3&M #- las :a#r-s "- c"rsaron ri:aria co:l-ta ti-n- "n conoci:i-nto :alo -n (4&4M ' r-g"lar -n 4&4M& las :a#r-s
r-ci=-n in9or:aci<n a tra%s #- s"s 9a:iliar-s -n +3&M& -l 24&4 #- las :a#r-s 6ici-ron c":lir -l -s"-:a #- in:"ni/aci<n r-9-r-nt-s a s"s 6i>os s-gHn la -#a#. A"n"- las :a#r-s no conta=an con -l conoci:i-nto ac-rca #- la in:"ni/aci<n :s #- la :ita# 6ici-ron c":lir con -l -s"-:a -n s"s 6i>os acor#- a la -#a#.
INTRODUCCIÓN
La r-%-nci<n #- las -n9-r:-#a#-s in9-cciosas r-"i-r- ro:-r la ca#-na -i#-:iol<gica act"an#o =i-n so=r- la 9"-nt- #- in9-cci<n. Ci9ras r-%-lan co:o1 Ca#a a?o :"-r-n :s #- *( :illon-s #- ni?os :-nor-s #- @ a?os& #- los c"al-s 4 :illon-s 9all-c-n ant-s #- c":lir "na s-:ana #- %i#a. Dos :illon-s #- -stas :"-rt-s son ca"sa#as or -n9-r:-#a#-s "- o#r$an 6a=-rs- r-%-ni#o con las %ac"nas. D-s#- -s- "nto #- %ista -l ro<sito #-l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/aci<n JAIK r-%- -t-n#-r la rot-cci<n al 8)M los ni?os :-nor-s "n a?o& -n tanto "- r-#"cir consira=l-:-nt- -l nH:-ro #-#-9"ncion-s ca"sa#as or -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s :-#iant- la %ac"naci<n JO!S ' UNICEF *88K.
or lo tanto -l conoci:i-nto #- los alcanc-s #- co=-rt"ra -s i:r-scin#i=l- ara la lani9icaci<n #- accion-s -n -l cont-to sanitario a 9in #- c":lir con las r-co:-n#acion-s #-l rogra:a& En tr:inos #- instit"ir la noti9icaci<n an"al #- la co=-rt"ra %ac"nal ' r-cisar los :to#os "tili/a#os -n la r-cogi#a #- los #atos& t-n-r "n :-canis:o
-r:an-nt- %igilancia -r:an-nt-l -sta#o %ac"nal -r:an-nt- los ni?os :-#iant- r-gistro& a#otar "n rogra:a -r:an-nt- #--#"caci<n& "- a":-nt- la articiaci<n co:"nitaria& #-sarrollar "n :o#-lo #- cal-n#ario %ac"nal JCorts& ' Corts *883K.
El c":li:i-nto #- tal-s r-co:-n#acion-s or to#os los a$s-s ="sca la s"r-si<n #- los casos a"t<ctonos #- sara:i<n& olio:i-litis& ttano n-onatal& r"=ola congnita ' #i9t-ria ara los r<i:os a?os. As$ :is:o s- #-9in-n las %ac"nas son organis:os %i%os at-n"a#os los c"al-s son ro#"ci#os or las :o#i9icacion-s #- %ir"s o =act-rias sal%a>-s "- ro#"c-n la -n9-r:-#a#. Es or -llo "- s- consi#-ra "na #- las organi/acion-s -s-cialistas -n la ra:a #- la sal"#& cola=ora -n -l 9ortal-ci:i-nto #- la caaci#a# nacional ' r-gional #- #iagn<sticos& la %igilancia #- la -n9-r:-#a#& la r-s"-sta a los =rot-s ' -l a":-nto #- la co=-rt"ra %ac"na -ntr- los gr"os #- alto ri-sgo JO!S ())K.
V-n-/"-la& co:o a$s :i-:=ro #- la O!S& -sta=l-ci< #-s#- los a?os oc6-nta -l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/aci<n JAIK& #ir-cciona#o a tra%s #- la lla:a#a Dir-cci<n
#- Ei#-:iolog$a ' En9-r:-#a#-s Trans:isi=l-s #- #on#- s"rgi-ron los n"-%os lin-a:i-ntos ara a:liar la co=-rt"ra& :->orar -l cont-ni#o rogra:tico ' -t-n#-rlo a to#as las co:"ni#a#-s #-l a$s J!SAS *882K.
ara 6ac-r 9r-nt- a #ic6a sit"aci<n& a tra%s #-l D-arta:-nto #- -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"nas& s- "so -n %ig-ncia "n Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& o=ligatorio #-s#- inicios #- st- a?o& "- a#-:s #- las %ac"nas cont-nti%as #-l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/aci<n JAIK& incl"'- Tri%al-nt- %iral JSara:i<n& R"=ola& aroti#itisK Haemophilus influenzae Tio = J!-ningitis& N-":on$a& otros or ,i=K antia:ar$lica J9i-=r- a:arillaK anti6-atitis B J,-atitis BK -l c":li:i-nto a ca=ali#a# #-l r-cita#o Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& -ig- #-l -"io #- sal"# ' artic"lar:-nt- #- la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria& o9r-c-r r-troali:-ntaci<n -r:an-nt- a :a#r-s -:=ara/a#as o con ni?os r-cin naci#os& la -licaci<n s"cinta so=r-las %ac"nas& s" i:ortancia& #osis& -#a# #- alicaci<n& -n9-r:-#a#-s "- rot-g-& =-n-9icios& -tc.& -llo r-"i-r- #- la lani9icaci<n ' ->-c"ci<n #- int-r%-ncion-s #- -#"caci<n ara la sal"#& c"'o cont-ni#o 6aga n9asis -n las %ac"nas -s-c$9icas nor:a#as& s" #-9inici<n& -n9-r:-#a#-s "- rot-g-& -#a# r-co:-n#a#a& #osi9icaci<n& #osis& int-r%alo -ntr- #osis ' 6asta r-9"-r/os J!.S.D.S. ())+K.
R-al:-nt-& r-s"lta -%i#-nt- la i:ortancia #- lani9icar accion-s -#"cati%as -r:an-nt-s ara a=or#ar :-#i#as #- r-%-nci<n ' ro:oci<n #- la sal"# a ni%-l #- los 6a=itant-s #- las co:"ni#a#-s& "-sto "- -llos r-"i-r-n -star in9or:a#os so=r- los #i9-r-nt-s rogra:as sal"#& -s-cial:-nt- -l r-laciona#o con -l Es"-:a Nacional #-Vac"naci<n JENVK ' la -n9-r:-ra #- sal"# co:"nitaria. A lo largo #- la 6istoria& 9"-ron %arios los 6-c6os "- ant-c-#i-ron -l inicio #- la -ra #- la %ac"na& la c"al s- 6an i:l-:-nta#os -st"#ios -n c"anto al Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n co:o :-#i#a r-%-nti%a #- -n9-r:-#a#-s "- r-r-s-ntan n"-%os ro=l-:as #- sal"# H=lica. La
intro#"cci<n ci-rtas %ac"nas sir%- ara 9ortal-c-r la -9icacia la #is:in"ci<n #-alg"nas -n9-r:-#a#-s J!inist-rio #- Sani#a# ' Asist-ncia Social& *882K.
Ca=- #-stacar "- las %ac"nas son "na s"s-nsi<n #- :icroorganis:os %i%os& inacti%os o :"-rtos& 9raccion-s #- las :is:as o art$c"las rot-icas "- al s-r a#:inistra#os in#"c-n "na r-s"-sta in:"n- contra la -n9-r:-#a# la c"al %a #irigi#a. Estas& actHan s-nsi=ili/an#o -l sist-:a in:"nitario #-l organis:o contra la #-t-r:ina#a toina =act-riana ' contra #-t-r:ina#os %ir"s o =act-rias at<g-nas. Si-n#o -l o=>-ti%o 9inal #- las %ac"nas la -rra#icaci<n #- las -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"naci<n Jr"g:an et al., *822K.
Co:o art- #- -sos co:ro:isos int-rnacional-s "- a#-lanta -l #-sac6o #-l !inist-rio #-l o#-r o"lar ara la Sal"#& V-n-/"-la ta:=in s- "ni< a la >orna#a #- las S-:anas #- las A:ricas& con -l o=>-ti%o #- in:"ni/ar la o=laci<n in9antil #- to#o -l contin-nt- contra *( -n9-r:-#a#-s& #- ac"-r#o a las n-c-si#a#-s local-s& ca#a a$s -la=ora s" roio lan #- acci<n ' #- s-r n-c-sario agr-ga #$as #- %ac"naci<n a los -sta=l-ci#os a ni%-l r-gional. S- 6a I:l-:-nta#o la a:liaci<n #-l Es"-:a Nacional #- In:"ni/aci<n #- la Fa:ilia& con la 9inali#a# #- incr-:-ntar ' 9ortal-c-r -l conoci:i-nto #- la o=laci<n& so=r- las %ac"nas 'a "- "-#-n r-%-nir -n9-r:-#a#-s ' sal%ar %i#as J!S ()))K.
or lo tanto& la %igilancia Ei#-:iol<gica ' las In:"ni/acion-s son ilar-s 9"n#a:-ntal-s ara -%itar =rot-s -i#:icos #- -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"naci<n -n la locali#a#& r-gi<n o a$s. Dic6o sist-:a #- %igilancia Ei#-:iol<gica #- ca#a a$s #-=- garanti/ar "- las %ac"nas s- cons-r%-n -n ="-n -sta#o& ' "- no i-r#an s" o#-r in:"nol<gico a tra%s #- la ca#-na #- 9r$o& roc-so log$stico or -l c"al as-g"ra la cons-r%aci<n& al:ac-na:i-nto ' transort- #-l ro#"cto =iol<gico #-s#- s" ro#"cci<n 6asta -l =-n-9iciario 9inal #- la %ac"naci<n& cons-r%an#o "na t-:-rat"ra #- (P a 2QC J!inist-rio #- Sal"# ' D-sarrollo Social& ())+K.
El sa=-r ci-nt$9ico s- s"st-nta -n conoci:i-ntos ro#"ci#os or la 9or:"laci<n t-<rica& as$ co:o or la #-:ostraci<n ' la co:ro=aci<n -n la rctica ci-nt$9ica -n tanto "- ro9-sional to#o con -l 9in -sta=l-c-r :olos -licati%os& s"rgi#os a s" %-/ #-l$n-as -s-c$9icas #- in%-stigaci<n& co:o lo -s a"-lla c-ntra#a -n las ci-ncias #- la -n9-r:-r$a con n9asis -n la sal"# co:"nitaria. ara :"c6os --rtos& -n -l r-a #- sal"#&
la corri-nt- #o:inant- #-l -nsa:i-nto ositi%ista s"rgi#a #-l roc-so in#"striali/a#or& las:a#o -n la :-#icina #- la=oratorio& la :-ntali#a# -tioatognico& -l naci:i-nto #- la -ra =act-riol<gica& la cr-aci<n #- la ri:-ra %ac"na or ast-"r& #i-ron l"gar al #-sc"=ri:i-nto #- :Hltil-s ag-nt-s -tiol<gicos ' s" :-canis:o #- trans:isi<n JFr$as ()))K.
La in%-stigaci<n -n sal"# ti-n- #os o=>-tos rincial-s #- anlisis& la caract-ri/aci<n #- los 9-n<:-nos #- sal"#& -n9-r:-#a# ' :"-rt- ' s" int-rr-taci<n -n la conci-ncia social& -l -st"#io la r-s"-sta social organi/a#a 9r-nt- a -sas con#icion-s #-sal"#& int-gra#a or las instit"cion-s sanitarias& las instit"cion-s aca#:icas& las organi/acion-s asist-ncial-s ' los ag-nt-s social-s& la sal"# co:"nitaria -s "na acci<n co:ro:-ti#a con los actor-s social-s in#i%i#"os& gr"os " organi/acion-s -n la =Hs"-#a #- in9or:aci<n ' #- n"-%os conoci:i-ntos so=r- las con#icion-s #- %i#a ' sal"# in#i%i#"al-s o col-cti%as& "-sto "- -n los :o:-ntos act"al-s& -s -r9-cta:-nt-constata=l- c<:o la sit"aci<n #- la sal"# #- c"al"i-r gr"o #- o=laci<n -st -str-c6a:-nt- r-laciona#a con los roc-sos :s g-n-ral-s la soci-#a# tal -s -l caso #-la :or=i:ortali#a# in9antil& -n ni?os :-nor-s #- c"atro a?os or -n9-r:-#a#-s in9-cciosas r-%-ni=l-s or %ac"nas JSnc6-/ ' !-rr-ll-s& *883K.
La sal"# ' la cali#a# #- %i#a #- los ni?os son "n int-rs co:Hn ' "na r-sonsa=ili#a# ara -l con>"nto #- la soci-#a#. Est- int-rs& s"rg- #-l -s9"-r/o coor#ina#o #- :a#r-s& r-r-s-ntant-s& 9a:ilias& la co:"ni#a# co:o "n to#o ' los ro9-sional-s "-int-gran -l -"io #- sal"#& -ntr- -llos& las -n9-r:-ras -n sal"# co:"nitaria& #a#o -l rol as":i#o ara o9r-c-r at-nci<n int-gral ' =i-n-star a la o=laci<n in9antil. El =i-n-star a la o=laci<n in9antil& s- 6ac- osi=l-& c"an#o la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria #-sarrolla acti%i#a#-s ro:ocional-s #- sal"# ara lograr "n a#-c"a#o s-g"i:i-nto #- la sal"# #-l ni?o -n los ri:-ros a?os #- la %i#a JFr$as& ()))K.
La in:"ni/aci<n acti%a o %ac"nas& “Es "na :o#ali#a# r-%-nti%a "- actHa -n -l -r$o#o r-atognico #- la -n9-r:-#a#& con la 9inali#a# #- #is:in"ir la s"sc-ti=ili#a# in#i%i#"al #- a#-c-r #-t-r:ina#as -n9-r:-#a#-s& or lo g-n-ral trans:isi=l-s”. D- lo
cita#o& s- -%i#-ncia la i:ortancia #- #-sarrollar acti%i#a#-s #- -#"caci<n -n sal"# #irigi#as a 9o:-ntar -n las :a#r-s -l conoci:i-nto r-9-ri#o a las %ac"nas -s-c$9icas #-l Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& #- -sta 9or:a& a#-:s #- act"ar r-sonsa=l-:-nt- ara as-g"rar "n cr-ci:i-nto ' #-sarrollo int-gral #- los 6i>os& c":l-con los r-c-tos c":l-constit"cional-s JD"rnt-s ' arc$a& ()))K.
ara c":lir #ic6o r-c-to constit"cional& s- -sta=l-ci< co:o ol$tica #- sal"#& "n n"-%o cal-n#ario #- %ac"naci<n& lla:a#o Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n& "- nor:ati/a las a"tas a#:inistraci<n oc6o J2K %ac"nas -s-c$9icas -n tr:inos nH:-ro #-#osis& o=laci<n #iaria a %ac"nar& -#a# - int-r%alos #- ti-:o -ntr- #-#osis& -n9-r:-#a# contra la "- rot-g- ' r-9"-r/o& ara ca#a %ac"na -n artic"lar& tal-s co:o1 BC& Antiolio& Tril- Bact-riana& Tri%al-nt- Viral& Haemophilus influenzae tio =& Antia:ar$lica& Anti6-atitis B ' Tooi#- T-tnico& consi#-ra#as o=ligatorias ara to#o ni?o :-nor #- + a?os J!.S.D.S& ())+K.
La %ac"na BC JBacilo #- Cal:-tt-"-rinK -s "n ant$g-no %i%o& int-gra#o or gr:-n-s %i%os at-n"a#os& o=t-ni#o #-l c"lti%o #- c-as #- Mycobacterium tuberculosis %i%os& tio =o%ino& "- s- 6a "tili/a#o ara rot-g-r a la o=laci<n =sica:-nt- contra la in9-cci<n t"=-rc"losa ' la l-ra& sta la Hlti:a -s "na -n9-r:-#a# rctica:-nt- -rra#ica#a -n V-n-/"-la. Dic6a %ac"na& “ro#"c- "n gra#o %aria=l- #- in:"ni#a# a la in9-cci<n or =acilos t"=-rc"losos %ir"l-ntos”. "-sto "-& -n la lactancia& a#ol-sc-nt-s ' a#"ltos ><%-n-s& -s :s 9r-c"-nt- "- la in9-cci<n inicial t-nga cons-c"-ncias ' ron<sticos gra%-s
Jr"g:anet al.& *822K.
La %ac"na BC -st in#ica#a -n1 Ni?os :-nor-s #- "n :-s& -"tr<9icos& sin r"-=a #- t"=-rc"lina r-%ia. S- s"on- "- -l ni?o no 6a a#"iri#o la in9-cci<n nat"ral& si no 6a -sta#o -"-sto a ning"na 9"-nt- #- in9-cci<n. El ni?o no 6-r-#a antic"-ros or %$a translac-ntaria #- la :a#r-& or -so s- "-#- %ac"nar #-s#- las (++2 6oras #-l naci:i-nto. D- 6-c6o& la %ac"na BC& rot-g- contra la in9-cci<n t"=-rc"losa. En V-n-/"-la& #ic6a %ac"na -s o=ligatoria ara to#o ni?o r-cin naci#o. Es nor:a instit"cional la a#:inistraci<n #-l ant$g-no ant-s "- -l ni?o ingr-s- al r-tn& alican#o "na #osis #- la
%ac"na al naci:i-nto. D- ac"-r#o al Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n #- V-n-/"-la la %ac"na BC rot-g- contra la t"=-rc"losis& la -#a# r-co:-n#a#a1 r-cin naci#o& )&* cc& %$a #- a#:inistraci<n1 intra#r:ica& "na #osis& no ti-n- r-9"-r/o JAran#a& *88*K.
Ta:=in con%i-n- -licar a la :a#r- "- l"-go #- alicar la %ac"na& aar-c- -ntr-los #os o tr-s #$as "n n<#"lo lano& con r-acci<n -rit-:atosa& sta #-saar-c- ri#a:-nt-& -ro -l n<#"lo "-#- #-saar-c-r o -rsistir& a":-ntan#o #- ta:a?o& a#"iri-n#o "n color
ro>i/o int-nso -ntr- los 4) a 4@ #$as s- ro#"c- "na -"-?a "lc-raci<n con sali#a #-:at-rial s-ro"r"l-nto& l-nta:-nt- s- -sta=l-c- "na cicatri/ caract-r$stica& #-9ini#a& -n saca=oca#o "- #"ra rctica:-nt- to#a la %i#a Jr"g:anet al.,*822K.
La %ac"na Antiolio& s- alica a ni%-l :"n#ial ara rot-g-r a to#os los ni?os #- la olio:i-litis& -n9-r:-#a# trans:isi=l- "- "-#- r-s-ntars- tanto co:o in9-cci<n asinto:tica& o co:o -n9-r:-#a# sin arlisis o =a>o la 9or:a aral$tica. Las caract-r$sticas cl$nicas #-l c"rso #- la -n9-r:-#a# son1 “9i-=r-& c-9alalgia& trastornos gastroint-stinal-s& :al-star ' rigi#-/ #- la n"ca ' la -sal#a& con o sin arlisis”. D- all$& "- la olio:i-litis s-a "na -n9-r:-#a# caa/ #- ca"sar arlisis -r:an-nt-& #i9ic"lta# r-siratoria ' -n alg"nos casos la :"-rt- JAran#a& *88*K.
Es "n 6-c6o& %-r#a#-ra:-nt- ci-rto "- los olio%ir"s a#:inistra#os -n la %ac"na s- :"ltilican -n las ar-#-s int-stinal-s& i:i#i-n#o o li:itan#o la instalaci<n #- los %ir"s olio:i-l$ticos at<g-nos. Ello& con#"c- a s" %-/& a la r"t"ra #- la ca#-na #- trans:isi<n
' or -n#-& a #is:in"ir -l nH:-ro #- orta#or-s a ni%-l #- la co:"ni#a#. “La %ac"na oral JSa=inK -l-%a -l ni%-l #- la o=laci<n rot-gi#a& #-=i#o a "- la :"ltilicaci<n int-stinal #-l olio%ir"s %ac"nal -r:it- s" roagaci<n -n -l a:=i-nt-”. D- lo cita#o& s- as":- la i:ortancia 9ortal-c-r -n las :a#r-s -l conoci:i-nto so=r- -l Es"-:a Nacional #-Vac"naci<n JENVK& r-9-ri#o -n -st- caso a la %ac"na Antiolio& ara :oti%arlas a %ac"nar a s"s 6i>os :-nor-s a 9in #- rot-g-rlos contra la olio:i-litis JAran#a& *88*K.
La Vac"na Tril- Bact-riana& conoci#a or s"s siglas DT& -s "na :-#i#a -9ica/ #- r-%-nci<n contra la Di9t-ria& -l Ttanos ' la Tos9-rina& -n9-r:-#a#-s "- “a9-ctan
rincial:-nt- a los ni?os& ac-nt"n#os- s" gra%-#a# c"anto :-nor -#a# ti-n- -l ni?o”. D-lo cita#o& s- as":-& la i:ortancia "- r-r-s-nta ara las :a#r-s articiar -n accion-s -#"cati%as& #on#- la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria #-scri=a las caract-r$sticas #- ca#a "na #- #ic6as -n9-r:-#a#-s& co:o #- la %ac"na -n artic"lar. Las :a#r-s #-=-n r-ci=ir -#"caci<n aroia#a -n tr:inos #- la #-scrici<n #- #ic6a -n9-r:-#a#& as$ co:o so=r- la n-c-si#a# #- in:"ni/ar a s"s 6i>os con la %ac"na Tril- Bact-riana JFr$as& ()))K.
La Vac"na Tri%al-nt- Viral -s "na %ac"na lio9ili/a#a& “o=t-ni#a a artir #- c"lti%os c-l"lar-s #- c-as at-n"a#as #- los %ir"s #- Sara:i<n& R"=ola ' a-ras”. La %ac"na Tri%al-nt- Viral rot-g- contra1 -l Sara:i<n& -n9-r:-#a# ca"sa#a or "n ara:io%ir"s& "- s- r-s-nta #- 9or:a -n#:ica& :"' -t-n#i#a -ntr- la o=laci<n in9antil la R"=ola "- -s "na -n9-r:-#a# -ant-:tica #- orig-n %iral& #-l tio Toga%ir"s& c"'a trasc-n#-ncia sanitaria -st t-r:ina#a or la a9-ctaci<n l -:=ri<n #"rant- los ri:-ros :-s-s #-g-staci<n si la a#-c- la :">-r -:=ara/a#a '& la aroti#itis& in9-cci<n %iral g-n-rali/a#a& caract-ri/a#a or la in9la:aci<n #- las gln#"las ar<ti#as JFr$as& ()))K.
La -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria #-=- ta:=in -licar a las :a#r-s articiant-s -n -l rogra:a -#"cati%o& la osi=ili#a# #- "- -l ni?o r-s-nt- 9i-=r- :o#-ra#a o -r"ci<n l-%- -ntr- -l @Q al Q #$a #-s"s #- la %ac"naci<n& las c"al-s son #- 9cil -%ol"ci<n. La Vac"na Haemophilus influenzae tio = J,i=K. Es "na %ac"na& "- -n s"s inicios -st"%o constit"i#a or "n olisacri#o "ri9ica#o& oco -9ica/ -n los ni?os :-nor-s #- *2 :-s-s& o=laci<n :s -"-sta a N-":on$a or Haemophilus influenzae J,i=K "- -s& as$ :is:o&
la rincial ca"sa #- !-ningitis no -i#r:ica JFr$as& ()))K.
El Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& -licita "- la %ac"na Haemophilus influenzae, tio =& o9r-c- rot-cci<n contra la !-ningitis& N-":on$a& ' otras in9-ccion-s& la -#a# r-co:-n#a#a #- alicaci<n -s (& + ' 3 :-s-s #osi9icaci<n1 )&@ cc intra:"sc"lar. Dosis1 4 con int-r%alo #- 2 s-:anas -ntr- #osis& no r-co:i-n#a r-9"-r/os. Vac"na Antia:ar$lica1 La %ac"na Antia:ar$lica& rot-g- contra la 9i-=r- a:arilla& c"'o ag-nt-in9-ccioso -s -l %ir"s #- la 9i-=r- a:arilla& #-l gn-ro Fla%i%ir"s& #- la 9a:ilia Fa%i%iri#a-.
Una #- las 9or:as :s -9icac-s ara la r-%-nci<n #- la -n9-r:-#a#& -s la in:"ni/aci<n acti%a #- to#os los ni?os :a'or-s #- 8 :-s-s JSoto& ())8K.
La %ac"na Anti6-atitis B& rot-g- contra la ,-atitis V$rica B& -n9-r:-#a# c"'a #istri="ci<n -s :"n#ial ' -n 9or:a -n#:ica. La in9-cci<n #is-:ina#a "-#- s"rgir -n los lactant-s ' -n los ni?os. La :a'or$a #- los casos& -%ol"cionan #- 9or:a ositi%a& #-saar-c- -l ant$g-no #- s"-r9ici- #- la 6-atitis B ' aar-c- -l antic"-ro rot-ctor -s-c$9ico Janti ,=sK con9i-r- rot-cci<n contra in9-ccion-s ost-rior-s. Es or -so& "-la :-#i#a :s i:ortant- ara -l control ' osi=l- -rra#icaci<n a 9"t"ro #- "-la -n9-r:-#a# s-a la %ac"naci<n JSoto& ())8K.
La %ac"na Tooi#- T-tnico& -st co:"-sta #- toinas inacti%a#as& -sta=ili/a#as -n Al":inio& -s "na %ac"na "- rot-g- contra -l ttanos& "na -n9-r:-#a# in9-cciosa ag"#a& no contagiosa ca"sa#a or la toina #-l =acilo Clostridium tetani& c"an#o s- intro#"c- -n -l organis:o a tra%s #- 6-ri#as o l-sion-s conta:ina#as ta:=in rot-g- contra -l Ttanos N-onatal& ro#"cto #- la conta:inaci<n #-l cor#<n ":=ilical con -soras #-lClostridium
tetani& s" inci#-ncia -st -n $nti:a r-laci<n con la co=-rt"ra #- %ac"naci<n -n g-stant-s& :">-r-s -n -#a# 9rtil ' tio #- at-nci<n #"rant- -l -:=ara/o& ara 9in-s #- la -li:inaci<n #-l ttano n-onatal& la nor:a& in#ica a#:inistrar #os #osis a :">-r-s -n -#a# 9rtil J*(++K "- 6a=it-n -n :"niciios #- ri-sgos& :s "n r-9"-r/o ca#a a?o or tr-s a?os JSoto& ())8K.
La O!S& "- conc-#- i:ortancia al a-l #- la -#"caci<n #-=i#o a "-& constit"'-la =as- so=r- constit"'-la "- s- #-sarrolconstit"'-la -l ot-ncial #-l in#i%i#"o ' so=r- constit"'-la "- s- -sta=l-c- constit"'-la articiaci<n -n la %i#a social. Ta:=in s"=ra'a -l artic"lar co:-ti#o #- la -#"caci<n ara la sal"# ' s-?ala "- s" :to#o %i-n- #-t-r:ina#o or la 9iloso9$a articiati%a #- la #-claraci<n #-l Al:a Ata. En -l :arco #- -stas consi#-racion-s& #-s#- 6ac- alg"nos a?os la -#"caci<n ' artic"lar:-nt- la -#"caci<n ara la sal"# 6a %-ni#o a#"iri-n#o :a'or i:ortancia -n -l :=ito #- la alicaci<n #- -strat-gias ara -l logro #- los 9in-s #- la sal"# -n "n cont-to "ni%-rsal& #on#- los ro=l-:as #- sal"# co:o art- #- "n roc-so 6ist<rico& 6an #- s-r trata#os ara roon-r sol"cion-s articiati%as :-#iant- accion-s -#"cati%as JO!S& ())K.
El ar-n#i/a>- signi9icati%o -s i:ortant- -n la -#"caci<n or"- -s -l :-canis:o 6":ano or clncia " s "tili/a ara a#"irir ' al:acnar la %asta canti#a# # i#as -in9or:aci<n r-r-s-nta#a or c"al"i-r ca:o #- conoci:i-nto. "-sto "-& -l orig-n o 9"-nt- ri:aria #- to#o roc-so -#"cati%o #-=- ="scars-& sin #"#a& -n la soci-#a#& -n s"s %alor-s - int-r-s-s& -n s"s n-c-si#a#-s ' asiracion-s& "- son las "- -n Hlti:a instancia #an s-nti#o a la rais -#"cati%a JA"s"=-let al.,*828K.
En -l :arco #- lo cita#o& s- as":- "- la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria ara #-sarrollar s" 9"nci<n -#"cati%a& #-=- 9or:"lar r-%ia:-nt- "n rogra:a -#"cati%o& sig"i-n#o las #ir-ctric-s t-<ricas c"rric"lar-s -sta=l-ci#as& "- l- -r:itan #ison-r #- "n instr":-nto ara ori-ntar las acti%i#a#-s #- -ns-?an/a ar-n#i/a>- cont-nti%o #- o=>-ti%os& cont-ni#os& -strat-gias #- ar-n#i/a>- ' -%al"aci<n& conc-=i#o ara o9r-c-r a las :a#r-s in9or:aci<n r-laciona#a con las %ac"nas JCorts ' Corts& *883K.
La Bas- L-gal "- soortan -sta in%-stigaci<n -s1 La L-' Orgnica ara la rot-cci<n #-l Ni?o& Ni?a ' A#ol-sc-nt- JLONAK -n ac-ta O9icial Etraor#inaria NQ @(33& -n los Art$c"los +*& +(&+ ' 2 #- la :is:a& ti-n-n co:o rincial o=>-ti%o garanti/ar al ni?o& ni?a ' a#ol-c-nt- "- s- -nc"-ntra -n -l t-rritorio nacional& -l #is9r"t- #-s" #-r-c6o a la rot-cci<n& sal"# ' s-r%icios #- sal"# 9$sica ' :-ntal& -s-cial:-nt- ara la r-%-nci<n& trata:i-nto ' r-6a=ilitaci<n #- las a9-ccion-s #- sal"#& a#-:s ti-n- -l #-r-c6o
#- s-r %ac"na#o& -s r-sonsa=ili#a# #- los a#r-s& r-r-s-ntant-s o r-sonsa=l-s -n :at-ria #- sal"# c":lir con las instr"ccion-s ' control-s :#icos "- s- r-scri=an con la 9"nci<n #- %-lar or la sal"# #- los ni?os& ni?as ' a#ol-sc-nt-s JLONA& *882K .
La O!S ' AI& -n -l a?o ())& r-ali/aron "n -st"#io #- conoci:i-ntos& actit"#-s& rcticas -n in:"ni/acion-s c"'o o=>-ti%o 9"- i#-nti9icar& #-s#- -l "nto #- %ista #- la co:"ni#a#& #- los s-r%icios #- sal"# ' #- los l$#-r-s social-s ' co:"nitarios& los conoci:i-ntos& actit"#-s& rcticas& -rc-cion-s& cr--ncias& =arr-ras "- i:i#-n la in:"ni/aci<n& To#as las -ntr-%ista#as conoc$an -n tr:inos g-n-ral-s las %ac"nas& sin -:=argo& -sta in9or:aci<n contrasta 9"-rt-:-nt- con -l r-lati%o =a>o ni%-l #- conoci:i-nto
-s-c$9ico #- las :is:as& la actit"# 6acia la in:"ni/aci<n -s a:lia:-nt- 9a%ora=l-& 8(M i-nsa "- las %ac"nas son :"' n-c-sarias& sin -:=argo& -ntr- -l 4M ' -l *+M& tanto -n r-as "r=anas co:o r"ral-s& cr--n "- las :-#icinas cas-ras "-#-n s"stit"irla JO!S ' AI& ())K.
En Ca:ag-'C"=a -n -l a?o ())8& s- r-ali/< "n -st"#io c"asi --ri:-ntal int-r%-nci<n -n -l olicl$nico 5os !art$& con -l o=>-ti%o -l-%ar -l ni%-l #-conoci:i-ntos #- las :a#r-s ac-rca #- las %ac"nas "- s- on-n a s"s 6i>os 6asta los *2 :-s-s #- -#a#& Ant-s #- r-ci=ir #ic6a int-r%-nci<n s<lo -l +@&8M t-n$an conoci:i-ntos a#-c"a#os ' l"-go #- r-ci=ir las acti%i#a#-s -#"cati%as 'a -l 8+.*M conoc$an s" i:ortancia. S- -ncontr< :a'or conoci:i-nto so=r- la rot-cci<n or :-#io #- la %ac"naci<n contra la contra la olio:i-litis @+&* M& la ,-atitis B +@&( M& ' la t"=-rc"losis +4&) M JRo#r$g"-/et al., ())8K.
Asi:is:o -n V-n-/"-la!iran#a -n -l a?o ()*4& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio c"asi --ri:-ntal c"'o o=>-ti%o g-n-ral 9"- #-t-r:inar la in9or:aci<n #- las %ac"nas -n las :a#r-s #- ni?os #- ) a ( a?os #- -#a#& los #atos r-%-laron -l *))M #- las :a#r-s "- articiaron -n -l tall-r #-:ostraron :-#iant- "n ost t-st& "- 8*&3M conoc- las %ac"nas& "n 23&+M conoc- so=r- la in:"ni#a# translac-ntaria ' lactancia :at-rna& "n 2&M conoc- so=r- las -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"na JRo#r$g"-/ ' Tr">illo& ()*4K.
En V-n-/"-la& Bar"isi:-to -n -l a?o ())2& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio cort-trans%-rsal& c"'o o=>-ti%o 9"- t-r:inar -l ni%-l co=-rt"ra %ac"naci<n ' -l ni%-l conoci:i-nto s"s r-r-s-ntant-s (+ so=r- las %ac"nas& i:ortancia ' -s"-:a ial #-%ac"naci<n. Los 6alla/gos 9"-ron los sig"i-nt-s1 Ni%-l #- conoci:i-nto #- los r-r-s-ntant-s1 *4M -c-l-nt-& 4@M ="-no& 48M r-g"lar ' *(M #-9ici-nt-. S- con9ir:< "--l -s"-:a #"--l AI o=t"%o co=-rt"ra -ntr- ( ' *))M a #i9-r-ncia #"--l -s"-:a #- la Soci-#a# V-n-/olana #- -#iatr$a ' "-ric"lt"ra JSVK& "- incl"'- %aric-la J(&)(MK& 6-atitis A J4&42MK ' antin-":ococo J+&)@MK. En c"anto al gra#o #- instr"cci<n& r-#o:in< -l ni%-l "ni%-rsitario J43MK& s-g"i#o #-l #- =ac6ill-r J4+MK JRon#<n& ())2K.
or otro la#o -n V-n-/"-laBar"isi:-to -n -l a?o ())2& s- r-ali/< "n -st"#io tio scriti%o cort- trans%-rsal& #on s- t-r:ino los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #-conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas -n -l ,osital “Dr. Ag"st$n "=illaga”& r-#o:in< "n ni%-l #- conoci:i-nto r-g"lar con "n +&3M ' #-9ici-nt- con 4M& s-gHn -#a# r-#o:in< :a#r- a#"lto >o%-n 3M. El -sta#o ci%il "- r-#o:in< con "n ++M 9"- conc"=ina& ' ()M solt-ra. La cat-gor$a s-c"n#aria inco:l-ta o tcnica in9-rior con "n ni%-l #- conoci:i-nto r-g"lar con "n @2M. S-g"i#o #- la cat-gor$a s-c"n#aria co:l-ta ' tcnico s"-rior con "n +8&4(M. Con r-s-cto al tio #- 9"-nt- la :a'or roorci<n corr-son#i< a la cat-gor$a %-r=al con "n +3&*@M& Fa:ilias con @@&33M. El c":li:i-nto #-l -s"-:a -#itrico #- in:"ni/aci<n or art- #- las :a#r-s -n "n 2+M Jari:& ())2K.
A#-:s& -n V-n-/"-la"-rto la Cr"/ -n -l a?o ())2& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio in%-stigaci<n acci<narticiant-& c"'o o=>-ti%o 9"- roon-r "n rogra:a -#"cati%o ara la 9or:aci<n #- actit"#-s r-%-nti%as ant-s -l inc":li:i-nto ' r-traso #- la alicaci<n #-l -s"-:a nacional #- %ac"naci<n -n la co:"ni#a# Santa E#"%ig-s. El @3&8M no conoc-c"al-s son las -n9-r:-#a#-s "- r-%i-n- las %ac"nas& :oti%o #- no %ac"naci<n ' no cr--ncia no 6"=o %ac"na J43&*MK. En9-r:-#a# #-l ni?o J(&2MK. Ol%i#o #- %ac"nar J((&(MK. Tra=a>o :at-rno J2&4MK. !igraci<n J(2MK. Es :->or a#"irir la -n9-r:-#a# nat"ral:-nt- ' co:r-nsi<n la tar>-ta J*&+MK r-s-cti%a:-nt- J5"#it6& ())2K.
As$ :is:o& -n -l Esta#o Bol$%ar -n -l a?o ()**& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio scriti%o cort- trans%-rsal& con -l ro<sito t-r:inar -l ni%-l conoci:i-nto #-las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/aci<n -#itrico& -n ()) :a#r-s #- aci-nt-s 6ositali/a#os& -n los r-s"lta#os r-#o:in< "n ni%-l #- conoci:i-nto s"9ici-nt- 33M& ' 9ici-nt- s-gHn la -#a# la :a#r- r-#o:ino () (4 a?os con "n *&@M #-conoci:i-nto #- %ac"na -l n":-ro #- g-sta #- las :a#r-s con + o :as g-stas r-r-s-ntaron (&+M co:o s"9ici-nt-& r-s-cto a la r-laci<n ni%-l aca#:ico ' conoci:i-nto -l :a'or orc-nta>- lo o=t"%o las cat-gor$as s-c"n#arias ' "ni%-rsitarias r-r-s-ntan#o
or to#o lo ant-s lant-a#o s"rg- la sig"i-nt- r-g"nta1
C"l -s -l ni%-l conoci:i-nto las :a#r-s so=r- -l -s"-:a a:lia#o #-in:"ni/aci<n& -n -l a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& #"rant- -l I tri:-str- #-l a?o ()*+
El r-s-nt- tra=a>o a=or#ar -l ni%-l #- conoci:i-nto "- ti-n-n las :a#r-s #-l s-ctor #- Brisas #-l S"r #- C"i#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& so=r- la i:ortancia #-l -s"-:a #- in:"ni/acion-s. Est #irigi#o a in#agar so=r- los 9actor-s ca"sant-s& -s #-cir or"- no s- c":l- ca=al:-nt- tal co:o -st -sta=l-ci#o. D- ig"al :o#o s- int-nta
alicar "n -n9o"- no%-#oso -n -l a=or#a>- #-l t-:a to:an#o -n consi#-raci<n los a%anc-s "- -n :at-ria #- in:"ni/acion-s s- 6an ro#"ci#o -n los Hlti:os a?os. Al >"sti9icar -l r-s-nt- tra=a>o s- -n9oca #- ac"-r#o a lin-a:i-ntos #- !n#-/& J*882K. W"i-n -r-sa
"-la i:ortancia #- "na in%-stigaci<n 6an #- consi#-rars- #-s#- c"atro as-ctos1 T-<rico& rctico& :-to#ol<gico.
A tal -9-cto consi#-ran#o -l as-cto t-<rico& s- >"sti9ica "- las :a#r-s int-rr-t-n los conc-tos ara #-9inir las r-no:=ra#as %ac"nas& s" clasi9icaci<n ' -s-ci9ici#a# -n 9"nci<n #-l Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& as$ co:o s" i:ortancia ara la rot-cci<n #- la sal"# #-l ni?o :-#iant- s" articiaci<n acti%a -n la acci<n -#"cati%a& al :is:o ti-:o s- tra#"c- -n ar-n#i/a>-s ' or -n -n conoci:i-ntos co:o "na 9or:a #-:oti%arlas a rot-g-r a s"s 6i>os #- -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or las %ac"nas. D- ig"al :o#o& -l as-cto rctico aorta conoci:i-ntos tanto al -rsonal #- sal"# #-l A:="latorio ' "- ti-n- #ir-cta r-sonsa=ili#a# -n la co=-rt"ra -9ici-nt- #-l rogra:a #- %ac"naci<n& otorgn#ol- -strat-gias ara "n :->or a=or#a>- #- s"s 9"ncion-s& a la %-/ s- r-cisan las 9allas o #-=ili#a#-s r-s-nt-s -n -l rogra:a.
En r-laci<n al as-cto :-to#ol<gico& -l r-s-nt- tra=a>o constit"'- "n aort- ara in%-stigacion-s a 9"t"ro ' a s" %-/ t-n#rn #ir-cta r-laci<n con -l t-:a ' s- trans9or:ara -n "n ant-c-#-nt-. En -st- s-nti#o& la >"sti9icaci<n :-to#ol<gica s- tra#"c- -n la alicaci<n #- :to#os #- la in%-stigaci<n ci-nt$9ica co:o los son1 -l #is-?o c"asi --ri:-ntal& la r"-=a a los gr"os& ant-s ' #-s"s& la constr"cci<n #-l instr":-nto ' la -la=oraci<n '
->-c"ci<n #-l rogra:a E#"cati%o so=r- Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK.
E%al"ar -l ni%-l conoci:i-nto las :a#r-s so=r- -l Es"-:a A:lia#o #-In:"ni/aci<n -n -l A:="latorio Ur=ano tio I #- Brisas #-l S"r& Ci"#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& -n -l I tri:-str- #-l a?o ()*+.
OB/ETIVOS ESPEC+0ICOS
*. Clasi9icar a las :a#r-s or -#a#.
(. Distri="ir a las :a#r-s or ni%-l aca#:ico. 4. Esta=l-c-r -l -sta#o ci%il #- las :a#r-s.
+. D-t-r:inar -l ni%-l conoci:i-nto las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #-in:"ni/aci<n.
@. Co:arar -l ni%-l #- conoci:i-nto con -l ni%-l aca#:ico.
3. I#-nti9icar -l tio #- 9"-nt- or -l c"al r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas.
. D-t-r:inar c"ntas :a#r-s c":l-n con -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -n s"s 6i>os.
DISE1O METODOLÓ.ICO
T(#o de I!2e"(ga3(4!$
F"- "n -st"#io tio #-scriti%o #- cort- trans%-rsal.
Pob)a3(4! 5 M'e"ra$
La o=laci<n o=>-to #- -st"#io -st"%o con9or:a#a or las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r” a la cons"lta #- in:"ni/aci<n -n -l I tri:-str-#-l a?o ()*+.
La :"-stra 9"- s-l-cciona#a or con%-ni-ncia ' -l ta:a?o :"-stral -s #- 3) :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r” #"rant- -l I tri:-str-#-l a?o ()*+.
M6"odo e I!"r'%e!"o de Re3o)e33(4! de Da"o
La cons"lta #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano tio I #- “Brisas #-l S"r” tra=a>a los #$as l"n-s ' >"-%-s #- 1))a: 6asta las *(1)):& #-s"s #- a%-rig"ar los #$as #- cons"lta -n la instit"ci<n s- i#i< -r:iso al a:="latorio& s-g"i#o #-l cons-nti:i-nto in9or:a#o a las :a#r-s o=>-to #- -st"#io& l"-go s- r-col-ctaron los #atos or :-#io #- "na -ntr-%ista -str"ct"ra#a "- const< #- tr-s art-s #- s-l-cci<n si:l-. An-o A& An-o B& An-o C& #- $t-:s ca#a art- ' or Hlti:o s- ta="laron los r-s"lta#os.
Ni%-l #- conoci:i-nto so=r- las %ac"nas
Ni%-l #-conoci:i-nto Ít-:s B"-no *) R-g"lar +3 !alo )4
Los r-s"lta#os 9"-ron r-s-nta#os -n ta=las #- 9r-c"-ncia a=sol"ta ' r-lati%a -n orc-nta>-s #- "na ' #o=l- -ntra#a.
Tab)a N78
!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r” s-gHn gr"o -tario& #"rant- -l I tri:-str- ()*+.
E#a# Ja?osK NQ M *4*2 (3 +4&4 *8(+ *3 (3& (@4) *) *3& 4*43 @ 2&4 4+( 4 @&) Total 3) *))&)
0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
En -l r-s-nt- c"a#ro s- r-9l->an las -#a#-s #- las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& #on#- -l +4&4M #- las :is:as t-n$an -ntr- *4 ' *2 a?os& -l (3&3M -ntr- *8 ' (+ a?os& ' con -#a#-s co:r-n#i#as -ntr- (@ ' 4) a?os& s- -ncontr< *3&M.
!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r” s-gHn -l ni%-l aca#:ico& C"i#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& -n -l I Tri:-str- ()*+.
Ni%-l aca#:ico NQ M
ri:aria inco:l-ta *) *3&
ri:aria co:l-ta *3 (3&
S-c"n#aria inco:l-ta *+ (4&4
S-c"n#aria co:l-ta *@ (@&)
Uni%-rsitaria @ 2&4
Total 3) *))&)
0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
El (3&3M #- las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& c"rsaron ri:aria co:l-ta& :i-ntras "- -l (@&)M s-c"n#aria co:l-ta& -l (4&4M s-c"n#aria inco:l-ta.
!a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn -sta#o ci%il& #"rant- -l I tri:-str- ()*+. Esta#o ci%il NQ M Solt-ra *2 4)&) Casa#a *( ()&) Conc"=ina (3 +4&4 Vi"#a + 3& Total 3) *))&)
0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
El +4&4M #- las :a#r-s o=>-to #- -st"#io -l -sta#o ci%il :s 9r-c"-nt- 9"- -l conc"=inato& -l 4)M solt-ras ' -l ()M casa#as.
!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn -l ni%-l #- conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n.
Ni%-l #- conoci:i-nto NQ M
B"-no *) *3&
R-g"lar *) *3&
!alo +) 33&3
Total 3) *))&)
0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
El 33&3M #-l conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n -s :alo& -l *3&M -s r-g"lar ' ="-no.
!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn ni%-l aca#:ico& co:ara#o con -l ni%-l #- conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n& C"i#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& -n -l I tri:-str- #-l a?o ()*+.
Ni%-l aca#:ico Ni%-l #- conoci:i-nto Total
B"-no R-g"lar !alo
NQ M NQ M NQ M NQ M
ri:aria inco:l-ta ) )&) ) )&) *) *3& *) *3&
ri:aria co:l-ta ) )&) ( 4&4 *+ (4&4 *3 (3&
S-c"n#aria inco:l-ta * *& 4 @&) *) *3& *+ (4&4 S-c"n#aria co:l-ta 3 *)&) 4 @&) 3 *)&) *@ (@&)
Uni%-rsitaria 4 @&) ( 4&4 ) )&) @ 2&4
Total *) *3& *) *3& +) 33&3 3) *))
0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
El ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n ' "-c"rsaron ri:aria co:l-ta -s :alo -n (4&4M ' r-g"lar -n 4&4M& #an#o "n total #- (3&M. S-g"i#o #- s-c"n#aria co:l-ta :alo ' ="-no -n *)&)M r-s-cti%a:-nt- ' @&)M r-g"lar #an#o "n total #- (@&)M. !i-ntras "- s-c"n#aria inco:l-ta -n *3&M :alo& @&)M r-g"lar ' *&M ="-no& #an#o "n total #- (4&4M.
!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn la 9"-nt- #- la c"al r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas& #"rant- -l I tri:-str- ()*+. Tio#- 9"-nt- NQ M Fa:ilia (2 +3& En9-r:-r$a 2 *4&4 Ra#io 2 *4&4 T-l-%isi<n 3 *)&) !#ico + 3& Int-rn-t 4 @&) R-%istas 4 @&) Total 3) *))&)
0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
El sig"i-nt- c"a#ro r-9l->a -l :-#io or la c"al las :a#r-s o=t"%i-ron in9or:aci<n so=r- las %ac"nas& or :-#io #- 9a:iliar-s +3&M. S-g"i#o #-l ro9-sional #- En9-r:-r$a -n *4&4M al ig"al "- la ra#io.
Tab)a N7>
!a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn c":li:i-nto #-l -s"-:a #- in:"ni/aci<n -n s"s 6i>os.
C":li:i-nto #-l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/acion-s NQ M
Co:l-to @) 24&4
Inco:l-to *) *3&
Total 3) *))&)
0'e!"e
$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.
El 24&4M #- las :a#r-s c":li-ron con -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n -n s"s 6i>os ' -l *3&M no c":li< con #ic6o -s"-:a.
DISCUSIÓN
A -sar #- los a#-lantos -n -l #iagn<stico ' trata:i-nto #- las -n9-r:-#a#-s& las accion-s #- r-%-nci<n son las -9icac-s ara cons-g"ir "na %i#a sana -n la o=laci<n in9antil. Entr- -stas :-#i#as s- #-stacan las in:"ni/acion-s. Las %ac"nas 6an r-#"ci#o consi#-ra=l-:-nt- la :ortali#a# #- :"c6as -n9-r:-#a#-s& sin -:=argo casi -l *)M #- los ni?os no r-ci=-n to#as las %ac"nas r-co:-n#a#as 6asta los (a?os #- -#a#& -s n-c-sario
-sti:"lar la articiaci<n social -n los rogra:as #- in:"ni/aci<n ara as-g"rar la sost-ni=ili#a# #- "na co=-rt"ra #- %ac"naci<n. Los tra=a#or-s #- la sal"# #-=-n =rin#ar in9or:aci<n oort"na a las :a#r-s ac-rca #- la i:ortancia "- ti-n- -l conoci:i-nto r-laciona#o al c":li:i-nto #-l -s"-:a #- in:"ni/aci<n a s"s 6i>os JAcX-rson ()*)K.
El +4&4M #- las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& t-n$an -#as co:r-n#i#as -ntr- *4 ' *2 a?os& -sto s- "- atri="ir a "na 9alta #--#"caci<n ' l"gar-s #- #istracci<n o r-cr-aci<n. Est- r-s"lta#o #i9i-r- #-l -st"#io r-ali/a#o or Al#a/ono ' ,-rnn#-/ ()**& #on#- s- #-t-r:in< -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& la c"al -l *&@M t-n$an -#a#-s -ntr- () ' (4 a?os.
or otro la#o -l (3&M #- las :a#r-s o=>-tos #- -st"#io c"rsaron ri:aria co:l-ta& :oti%o or la c"al no sig"-n s" c"rso aca#:ico #-=i#o a 9alta #- ti-:o o "n r-r-s-ntant- "- c"i#- al ni?o. Est- r-s"lta#o #i9i-r- #-l -st"#io r-ali/a#o or Ron#<n -n -l ())2& #on#- s- #-t-r:in< -l ni%-l #- co=-rt"ra #- %ac"naci<n ' -l ni%-l #- conoci:i-nto #- s"s r-r-s-nta#os so=r- las %ac"nas -l c"al r-#o:in< -l ni%-l "ni%-rsitario con 43M.
El -sta#o ci%il #- las :a#r-s r-#o:in< -n conc"=inato con +4&4M -sto s- #-=- a "- son :a#r- :-nor-s #- -#a#& ' "- no ar"-=an -l co:ro:iso #- :atri:onio& -st-r-s"lta#o coinci#- con -l -st"#io r-ali/a#o or ari: !o"X6allal-l- -n -l ())2& #on#-#-t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& s-r%icio #- c"i#a#os int-r:-#ios -l c"al r-#o:in< -l -sta#o ci%il conc"=inato con ++M.
El 33&3M #-l conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n #- las :a#r-s -s :alo& -sto s- =- a la 9alta articiaci<n social -n los rogra:as #-in:"ni/aci<n or art- #- los tra=a>a#or-s #- sal"#& c"'o #-=-r -s =rin#ar in9or:aci<n a las :a#r-s ac-rca #- la i:ortancia "- ti-n- -l conoci:i-nto so=r- las %ac"nas. Est-r-s"lta#o #i9i-r- l -st"#io r-ali/a#o or Ron#<n -n -l a?o ())2& #on -l ni%-l #-conoci:i-nto #- los r-r-s-nta#os 9"- 48M r-g"lar.
Al anali/ar -l ni%-l aca#:ico con -l gra#o #- conoci:i-nto so=r- las %ac"nas s- "#o notar "- las :a#r-s "- c"rsaron ri:aria co:l-ta r-#o:in< -n la cat-gor$a :alo -n (4&4M r-r-s-ntan#o -l (3&M& #- to#a la o=laci<n o=>-to #- -st"#io& -sto s- #-=- =sica:-nt- al gra#o #- -#"caci<n o=t-ni#a& 'a "- -n :s #-l +)M son a#ol-sc-nt-. Est-r-s"lta#o #i9i-r- #-l -st"#io r-ali/a#o or arin !o"X6allal-l- -n -l ())2& #on#- s-#-t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& #on#- r-#o:in< s-c"n#aria co:l-ta o tcnico in9-rior con "n ni%-l #- conoci:i-nto r-g"lar -n @2M.
Con r-s-cto al tio #- 9"-nt- #- in9or:aci<n s- o=s-r%< "- la :a'or roorci<n corr-son#i< -n +3&M a la cat-gor$a %-r=al -:iti#a or 9a:iliar-s& #-=i#o a la co:"nicaci<n #-ntro #-l 6ogar -st- r-s"lta#o coinci#- con -l -st"#io r-ali/a#o or arin !o"X6allal-l- -n -l a?o ())2& #on s- t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #-conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas. Don#- r-#o:in< la cat-gor$a %-r=al con +3&*@M a tra%s #- s"s 9a:iliar-s.
or otra art-& -l 24&4M las :a#r-s c":li-ron con -l -s"-:a co:l-to #-in:"ni/aci<n acor#- a la -#a# #- s"s 6i>os& -sto s- #-=- a "- la 9a:ilia int-r%i-n-#ir-cta:-nt- -n r-co:-n#arl- "- c":lan con -l -s"-:a #- in:"ni/aci<n& a"n"- "- -l conoci:i-nto no s-a ="-no. Esto coinci#- con -l -st"#io r-ali/a#o or arin !o"X6allal-l--n -l a?o ())2& #on s- t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'!o"X6allal-l--n !o"X6allal-l--n -l ni%-l conoci:i!o"X6allal-l--nto #-las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& #on#- r-#o:in< -l c":li:i-nto #-l -s"-:a -#itrico #- in:"ni/aci<n or art- #- las :a#r-s -n 2+M.
CONCLUSIONES
*. El +4&4M #- las :a#r-s t-n$an -#a#-s co:r-n#i#as -ntr- *4 ' *2 a?os. (. El (3&M #- las :a#r- c"rsaron ri:aria co:l-ta.
4. El +4&4M #- las :a#r-s s" -sta#o ci%il 9"- conc"=inato.
+. El 33&3M #- las :a#r-s ti-n-n "n ni%-l #- conoci:i-nto :alo.
@. El (3&M las :a#r-s "- c"rsaron ri:aria co:l-ta ti-n-n "n ni%-l #-conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n :alo -n (4&4M.
3. El +3&M #- las :a#r-s r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas a tra%s #- s"s 9a:iliar-s.
. El 24&4M #- las :a#r-s 6ici-ron c":lir -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n acor#- a la -#a# a s"s 6i>os.
RECOMENDACIONES
A )a Madre$
Asistir a las >orna#as "- s- r-alic-n -n -l a:="latorio. Ll-%ar a los ni?os a s" control #- in:"ni/aci<n.
r-g"ntar "- s- l- a#:inistra a s" 6i>o ' ara "- sir%-. !ant-n-r -n ="-n -sta#o la cartilla #- %ac"naci<n.
A )a I!"("'3(4!$
lani9icar -strat-gia con -l -rsonal caacita#o -n ro #-l conoci:i-nto #- las
:a#r-s.
Organi/ar >orna#a #- %ac"naci<n cons-c"ti%a.
Ori-ntar a las :a#r-s so=r- los c"i#a#os "- #-=- =rin#arl- al ni?o #-s"s #- la
%ac"na.
Eigir "- s- l- -li"- a la :a#r- "- =iol<gico s- a#:inistra ' ara "-.
R-ali/ar %isitas #o:iciliarias a :a#r-s "- no 6an c":li#o con -l -s"-:a
#-in:"ni/aci<n #- s"s 6i>os.
A )a Co%'!(dad$
Cola=orar con -l -rsonal #- sal"# #- sal"# -n -l :o:-nto #- r-ali/ar alg"na
acti%i#a# con s" asist-ncia ' articiaci<n.
In9or:ar a los 6a=itant-s #- la co:"ni#a# "- no t-ngan conoci:i-nto #- las
acti%i#a#-s a r-ali/ar or art- #- la instit"ci<n ara "- to#os asistan.
RE0ERENCIAS
BIBLIO.R?0ICAS-Al#a/ono& 5.& ' ,-rnn/& !. ()**. Ni%-l conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a #-in:"ni/aci<n -#itrico -n :-#r-s #- ni?os 6ositali/a#os& s-r%icio #- -#iatr$a& Co:l->o ,ositalario Uni%-rsitario “R"i/ ' -/”. Tra=a>o gra#o. Dto. #- "-ric"lt"ra ' -#iatr$a& Esc. Cs. Sal"#. Bol$%ar. U.D.O. +) J:"lt$gra9oK
Aran#a& 5. *88*. Ei#-:iolog$a g-n-ral. I To:o& R-i:r-si<n& Tall-r-s gr9icos "ni%-rsitarios& !ri#a& V-n-/"-la. .& +)3.
cognosciti%o. 4Y r-i:r-si<n. E#. Trillas. !ico. +.
Corts& .& Corts& A *883. Las %ac"nacion-s in9antil-s& #- a#"ltos ' #- la o=laci<n -n ri-sgo social. En sal"# H=lica ' -n9-r:-r$a co:"nitaria. E#. !c raG ,ill Int-ra:-ricana. Esa?a. Vol. III1 *)8+.
D"rnt-s& 5.& arcia& !.& ())). Ca"s"ali#a# ' -strat-gia #- r-%-nci<n. En sal"# H=lica ' -#"caci<n ara la sal"# -n Fr$as os"na E#. !asson. Barc-lona Esa?a %ol. I1 (*).
Fr$as& O. ())). En9-r:-r$a Co:"nitaria. E#. !asson& S.A. Barc-lona& Esa?a. ().
5"#it6& 5. ())2. ro"-sta #- "n rogra:a -#"cati%o ara la 9or:aci<n #- actit"#-s r-%-nti%as -nt-s -l inc":li:i-nto ' r-traso #- la alicaci<n #-l -s"-:a nacional #- in:"ni/aci<n& co:"ni#a# “Santa E#"%ig-s”. Tra=a>o #- gra#o. @(& #isoni=l--n1 6tt1ZZri.=i=liot-ca."#o.-#".%-Z=itstr-a:Z*(4+@328Z+*)Z*ZT-sis E!))2M()5+).#9
ari: !o"X6allal-l- ())2. Factor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& s-r%icio #- c"i#a#os int-r:-#ios V. 6osital "ni%-rsitario #- -#iatr$as& Dr. Ag"st$n "=illaga. Bar"isi:-to. Tra=a>o #- gra#o @@ #isoni=l- -n1 6tt1ZZ=i=:-#."cla.-#".%-ZDBZ=:"claZ-#ocsZt-toco:l-toZTS*4@DV+!32()*). #9 .
r"g:an& S.& at/& S.& -rs6on A. il9-rt& C. *822. Conoci:i-ntos #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a nacional #- %ac"naci<n. [-n l$n-a\. Disoni=l-1 6tt1ZZ-s.scri=#.co:Z#ocZ*(2@2283ZConoci:i-nto#-las:a#r-sso=r--l
Es"-:aNacional#-Vac"nacion [9-=r-ro ()*4\.
L-' Orgnica ara la rot-cci<n #-l Ni?o ' #-l A#ol-sc-nt- con Eosici<n #- !oti%os *882. ac-ta o9icial NQ @(33. R-H=lica Boli%ariana #- V-n-/"-la. Caracas&
V-n-/"-la.
!n#-/& C.& *882. !-to#olog$a. "$a ara -la=orar #is-?o #- in%-stigaci<n. Bogot. !c raG ,ill. Vol. I1 *)*@.
!inist-rio #-l o#-r o"lar ara la sal"# ())). A:liaci<n #- la 9a:ilia. Disoni=l- -n1 6tt1ZZ=i=:-#."cla.-#".%-ZcgiGinZ=-]al-.--
Doc":-nto^T))()))))*+8Z3_No:=r-=#^RVS_Co#AsocDoc^22_t)4^_t)+ ^*_t)@^ng_S-sion^+**2(24**
!inist-rio #- Sal"# ' D-sarrollo Social ())+. Sit"aci<n #- la !or=ili#a# -n V-n-/"-la Dir-cci<n #- Ei#-:iolog$a ' Anlisis -stratgico. Coor#inaci<n #- Vigilancia Ei#-:iol<gica. Caracas.
!inist-rio #- Sani#a# ' Asist-ncia Social *882. ro:oci<n #- la sal"#. !<#"lo V. Dir-cci<n -n-ral S-ctorial ' ro:oci<n Social ara la Sal"#. Caracas V-n-/"-la.
Ro#r$g"-/ O.& Casta?-#a A.& Casa#o C.& Ro#r$g"-/ O ())8. Int-r%-nci<n -#"cati%a ara -l-%ar -l ni%-l #- conoci:i-ntos a :a#r-s #- ni?os %ac"na#os 6asta los *2 :-s-s& R-%.Arc6.!-#.#-.ca:ag"-'. Disoni=l-1 6tt1ZZsci-lo.sl#.c"Zsci-lo.6scrit^sci ]artt-t_i#^S*)(@)(@@())8)))()))*)_lang^t [En-ro!ar/o ())8\.
Ro#r$g"-/& . Tr">illo& ())2. In9or:aci<n #- las :a#r-s #- ni?os -ntr- ) ' ( a?os ac-rca #-l -s"-:a #- in:"ni/aci<n ant-s ' #-s"s #- articiar -n "n tall-r -n -l a:="latorio *( #- oct"=r- #- -tar- -sta#o :iran#a [-n l$n-a\. Disoni=l-1 6tt1 ZZsa=-r."c%.%-Z:l"iZ=itstr-a:Z*(4+@328Z+4@Z*ZINFOR!ACI]N]DE]LAS]!AD RES]DD. [En-ro()*4\.
Ron#<n& !. ())2. Co=-rt"ra #- %ac"naci<n #- los ni?os #-l r--scolar “El !"c6ac6ito” l ,osital C-ntral Uni%-rsitario “Dr. Antonio !ar$a in-#a” ' ni%-l #-conoci:i-nto #- s"s r-r-s-ntant-s so=r- -l -s"-:a i#-al #- %ac"naci<n.
Bar"isi:-to. ())2. Tra=a>o #- gra#o #- -s-ciali/aci<n. Uni%-rsi#a# C-ntro Occi#-ntal “Lisan#ro Al%ara#o”& Bar"isi:-to. Disoni=l- -n1 6tt1ZZri.=i=liot-ca."#o.-#".%-Z=itstr-a:Z*(4+@328Z+*)Z*ZT-sis
E!))2M()5+).#9
Snc6-/& A.& ' !-r-ll-s& T.& *883. La in%-stigaci<n -n sal"#. Sal"# H=lica ' sal"# co:"nitaria. E#it. !c raG ,ill int-ra:-ricana !a#ri# Esa?a. Vol. I1 *+4.
Soto& E. ())8& Conoci:i-nto :a#r-s Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK ant-s #-s"s rogra:a -#"cati%o& [-n l$n-a\. Disoni=l-1 6tt1ZZGGG.ortal-s:-#icos.co:Z"=licacion-sZarticl-sZ*@4(Z*ZConoci:i-nto#- las:a#r-sso=r--lEs"-:aNacional#-Vac"nacionENVant-s'#-s"-s#- articiar-nrogra:a-#"cati%o.6t:l [-n-ro ()*4\.
Organi/aci<n !"n#ial #- la Sal"# ' -l Fon#o #- las Nacion-s Uni#as ara la In9ancia JO!SUNICEF& *88K. Vac"nas - in:"ni/acion-s.
Organi/aci<n !"n#ial #- la Sal"# ' -l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/acion-s. ())& Co=-rt"ras #- %ac"naci<n or arro"ias& :"niciios ' #istritos& -n ni?os ' ni?as :-nor-s #- * a?o ' #- * a?o.
ANE@O 8.
I Par"e
T$t"lo1
Tios #- 9"-nt-s #- la c"al r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas.Instr"ccion-s1
-sc"c6ar #-t-ni#a:-nt- las r-g"ntas "- s- l- r-ali/aran ' cont-star s-gHn -l conoci:i-nto "- t-nga.S-r%icio1
In:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I Brisas #-l S"r.*. C"antos a?os ti-n- R1
(. C"antos 6i>os ti-n- a. * =. ( c. 4 #. + -. @ o :s. 4. C"l -s s" ni%-l aca#:ico a. ri:aria inco:l-ta. =. ri:aria co:l-ta. c. S-c"n#aria inco:l-ta. #. S-c"n#aria co:l-ta. -. Uni%-rsitario. 9. Anal9a=-ta. +. Esta#o ci%il a. Solt-ra. =. Casa#a. c. Conc"=inato. #. Vi"#a.
@. #- "- 9or:a o=ti-n- "st-# in9or:aci<n so=r- las %ac"nas a. V-r=al
=. Escrita c. Ning"na
3. Si -s %-r=al "- -rsona l- in9or:a a. Fa:ilia
=. !-#ico c. En9-r:-ras #. A:igos -. Otros
. Si -s -scrita #- #on#- o=ti-n- "st-# la in9or:aci<n a. Tr$ticos
=. r-nsa c. R-%istas #. Li=ros -. Otros
2. O=ti-n- "st-# in9or:aci<n so=r- las %ac"nas a tra%s los :-#ios #-co:"nicaci<n