• No se han encontrado resultados

tesis de esquema de inmunizacion

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "tesis de esquema de inmunizacion"

Copied!
43
0
0

Texto completo

(1)

UNIVERSIDAD DE ORIENTE. UNIVERSIDAD DE ORIENTE.

 NÚCLEO BOLÍV  NÚCLEO BOLÍVAAR.R.

ESCUELA DE CIENCIAS DE LA SALUD ESCUELA DE CIENCIAS DE LA SALUD “Dr. Francisco Virgilio Battistini Casalta” “Dr. Francisco Virgilio Battistini Casalta” DEARTA!ENTO DE ENFER!ERÍA DEARTA!ENTO DE ENFER!ERÍA

NIVEL

NIVEL DE DE CONOCIMIENTO CONOCIMIENTO DE DE LAS LAS MADRES MADRES SOBRE SOBRE EL EL ESQUEMAESQUEMA AMPLIADO DE INMUNIZACIÓN,

AMPLIADO DE INMUNIZACIÓN, AMBULAAMBULATORIO UTORIO URBANORBANO TIPO I

TIPO I “BRISAS DEL SUR” CIUDAD BOLIV“BRISAS DEL SUR” CIUDAD BOLIVAAR,R,  ESTADO BOLIVAR

 ESTADO BOLIVAR

Ci"#a# Bol$%ar& !a'o ()*+. Ci"#a# Bol$%ar& !a'o ()*+.

Trabajo de grado Pree!"ado #or$ Trabajo de grado Pree!"ado #or$ Br. ,-rnn#-/ Castillo Fr-cia 0sa#"# Br. ,-rnn#-/ Castillo Fr-cia 0sa#"# C.I1 ((.2*3.34(.

C.I1 ((.2*3.34(. Br.

Br. !art$n-/ !art$n-/ D-%is 5o6ann' #- D-%is 5o6ann' #- los 7ng-l-slos 7ng-l-s C.I1 *8.2)4.488.

C.I1 *8.2)4.488.

Co%o re&'(("o #ara o#"ar a) "*"')o de$ Co%o re&'(("o #ara o#"ar a) "*"')o de$ Lic-nciat"ra -n En9-r:-r$a.

Lic-nciat"ra -n En9-r:-r$a. T'"or$

T'"or$

Lc#o. !-#rano Ro::-l Lc#o. !-#rano Ro::-l

(2)

+NDICE

+NDICE

Pg-Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 O=>-ti%os

O=>-ti%os #- #- la la In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;;;;;;; *+*+ Dis-?o

Dis-?o !-to#ol<gico;;;;;.;;;;;!-to#ol<gico;;;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.... ;;;;;.... *@*@ R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-9-r-ncia

R-9-r-ncia Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;; (2(2 An-o

(3)

+NDICE

+NDICE

Pg-Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii Agra#-ci:i-nto;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;. iii D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% D-#icatoria;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;.. i% R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % R-s":-n;;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;;;. % Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * Intro#"cci<n;;;..;;;;;;;;;;;;;;;;;;;...;;;;;; * 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 5"sti9icaci<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.;;;;... *4 O=>-ti%os

O=>-ti%os #- #- la la In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;In%-stigaci<n;...;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;;;;;;; *+*+ Dis-?o

Dis-?o !-to#ol<gico;;;;;.;;;;;!-to#ol<gico;;;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.... ;;;;;.... *@*@ R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * R-s"lta#os;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;..;;;;... * Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Disc"si<n;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;. (+ Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 Concl"sion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;..;;;;;;;... (3 R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-co:-n#acion-s;;;.;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;.. ( R-9-r-ncia

R-9-r-ncia Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;Bi=liogr9ica;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; ;;; (2(2 An-o

(4)

A.RADECIMIENTO

A.RADECIMIENTO

ri:-ra:-nt- l- #o' gracias a 5E,OVA DIOS or 6a=-r:- #a#o la 9"-r/a ' -rs-%-rancia ri:-ra:-nt- l- #o' gracias a 5E,OVA DIOS or 6a=-r:- #a#o la 9"-r/a ' -rs-%-rancia #"rant- to#o -sto ti-:o #- -st"#io.

#"rant- to#o -sto ti-:o #- -st"#io. A :i

A :is a#r-s Os:-lis a#r-s Os:-lis !art$n-/ ' As !art$n-/ ' Antonio Calntonio Cal#-ra #-ra or -l ao'o =rin#a#o 'a "- sin laor -l ao'o =rin#a#o 'a "- sin la a'"#a #- 5E,OVA ' #- -llos no lo 6a=r$a logra#o. Son :i :oti%o #- l"c6a ' ag"ant- ca#a a'"#a #- 5E,OVA ' #- -llos no lo 6a=r$a logra#o. Son :i :oti%o #- l"c6a ' ag"ant- ca#a #$a& gracias a s"s cons->os 6- o#i#o -n9r-ntar :"c6as #- las #i9ic"lta#-s "- s- :- 6an #$a& gracias a s"s cons->os 6- o#i#o -n9r-ntar :"c6as #- las #i9ic"lta#-s "- s- :- 6an  r-s-nta#o. racias a#r-s los a

 r-s-nta#o. racias a#r-s los a:o.:o.

A :is 6-r:anos orann's Ro#r$g"-/& Dionnis Ro#r$g"-/& 56onn' Ro#r$g"-/& Antonio A :is 6-r:anos orann's Ro#r$g"-/& Dionnis Ro#r$g"-/& 56onn' Ro#r$g"-/& Antonio Cal#-ra. or 9or:ar art- #- -st- logro tan i:ortant- ara :$ la c"al los a:o.

Cal#-ra. or 9or:ar art- #- -st- logro tan i:ortant- ara :$ la c"al los a:o.

A :i a:iga ,-rnn#-/ Fr-cia "i-n 6a si#o :s "- "na a:iga& "na 6-r:ana -n los A :i a:iga ,-rnn#-/ Fr-cia "i-n 6a si#o :s "- "na a:iga& "na 6-r:ana -n los :o:-ntos #i9$cil-s ' -:oti%os& la c"al a#:iro or s" caris:a ' -rs-%-rancia -n las cosas. :o:-ntos #i9$cil-s ' -:oti%os& la c"al a#:iro or s" caris:a ' -rs-%-rancia -n las cosas. T- "i-ro :"c6o a:iga.

T- "i-ro :"c6o a:iga.

A :is so=rinitos Os:-l Val-rio& DarGin Ro#r$g"-/ ' Orlan#o Ro#r$g"-/ or s-r :oti%o A :is so=rinitos Os:-l Val-rio& DarGin Ro#r$g"-/ ' Orlan#o Ro#r$g"-/ or s-r :oti%o al-gr$as.

al-gr$as.

A :is a="-los Car:-n D-%is ' -#ro B-r:H#-/& or -l ao'o =rin#a#o. A :is a="-los Car:-n D-%is ' -#ro B-r:H#-/& or -l ao'o =rin#a#o.

A :i t$a !ilagros Alon/o or -l ao'o #"rant- to#o -sto ti-:o -s "na -rsona :"' A :i t$a !ilagros Alon/o or -l ao'o #"rant- to#o -sto ti-:o -s "na -rsona :"' i:ortant- ara :$.

i:ortant- ara :$. A

A la 9a:ilia Cal#-ra& -ntr- -llla 9a:ilia Cal#-ra& -ntr- -llos& !-r=is& Elias ' os& !-r=is& Elias ' !isa-l. or s" ao'o ' cons->os #"rant-!isa-l. or s" ao'o ' cons->os #"rant-to#o -st- ti-:o.

to#o -st- ti-:o.

A la s-?ora Eloina Castillo or s" ao'o ' 6ositali#a# =rin#a#a. A la s-?ora Eloina Castillo or s" ao'o ' 6ositali#a# =rin#a#a.

Al ro9-sor Ro::-l !-#rano or to#o s" ao'o ' as-sor$a 9"- :s "- "n t"tor "n a:igo. Al ro9-sor Ro::-l !-#rano or to#o s" ao'o ' as-sor$a 9"- :s "- "n t"tor "n a:igo. Ec-l-nt- ro9-sional.

Ec-l-nt- ro9-sional.

A la Lic-ncia#a O#al's R-'-s& "i-n 9"- art- 9"n#a:-ntal -n la carr-ra. A la Lic-ncia#a O#al's R-'-s& "i-n 9"- art- 9"n#a:-ntal -n la carr-ra.

 !art$n-/& 5o6ann'  !art$n-/& 5o6ann'

(5)

A.RADECIMIENTO

A.RADECIMIENTO

A 5E,OVA DIOS or #ar:- ri:-ra:-nt- la %i#a& sal"# ' so=r- to#o 9"-r/a ' sa=i#"r$a A 5E,OVA DIOS or #ar:- ri:-ra:-nt- la %i#a& sal"# ' so=r- to#o 9"-r/a ' sa=i#"r$a  ara o#-r

 ara o#-r a%an/ar -n -sta a%an/ar -n -sta :-ta "- 6o' -:-ta "- 6o' -sto' a"nto #- alcansto' a"nto #- alcan/ar. ,a si#o :i :->or ' gran/ar. ,a si#o :i :->or ' gran a:igo.

a:igo. A :

A :i :oti%o #- al-gri :oti%o #- al-gr$a #- l"c6a a#-:s #- :i gran org$a #- l"c6a a#-:s #- :i gran org"llo :i :a#r- "llo :i :a#r- Eloina CaEloina Castillstillo ao a "i-n a:o con to#as :is 9"-r/as. !">-r #- %alor incalc"la=l- "- no :- canso #- a#:irar. "i-n a:o con to#as :is 9"-r/as. !">-r #- %alor incalc"la=l- "- no :- canso #- a#:irar. A

A :i:is s 6-6-r:r:anoanos s ,",":=:=-rt-rto o ,-,-rnrnn#n#-/-/& & 5a%5a%i-i-r r ,-r,-rnnn#-n#-/& /& C-C-sar sar ,-,-rnrnn#-n#-/& /& DaDarn'rn' on/l-/. or s-r :i ao'o #"rant- to#o -st- ti-:o ar#"o -ro ta:=in ll-no on/l-/. or s-r :i ao'o #"rant- to#o -st- ti-:o ar#"o -ro ta:=in ll-no #--:ocion-s.

-:ocion-s.

A :i :->or a:iga 5o6ann' !art$n-/ or to#o ' ca#a "no #- los :o:-ntos co:arti#os& A :i :->or a:iga 5o6ann' !art$n-/ or to#o ' ca#a "no #- los :o:-ntos co:arti#os&  ="-nos ' no tan ="-nos. A:iga& 6-r:ana -n ocas ala=ras "na -c

 ="-nos ' no tan ="-nos. A:iga& 6-r:ana -n ocas ala=ras "na -c-l-nt- co:a?-ra.-l-nt- co:a?-ra. A :i

A :i A="-la E#"%ig-s Castillo or s-r :i A="-la E#"%ig-s Castillo or s-r :i a:iga ' cons->-ra -s a:iga ' cons->-ra -s #-cir :i ao'o.#-cir :i ao'o.

A :is t$os ' t$as Ra9a-l Castillo& A:arilis& la#'s& Ra:ona& E#":ar ' A#ilia Castillo A :is t$os ' t$as Ra9a-l Castillo& A:arilis& la#'s& Ra:ona& E#":ar ' A#ilia Castillo si-:r- -sta=an all$ ara ao'ar:- -n to#o.

si-:r- -sta=an all$ ara ao'ar:- -n to#o.

A :is ri:os 5os Castillo JoloK& A#i:ar Ro#r$g"-/ Jc6iiK. 0agi#a ,-rnn#-/ JticoK. A :is ri:os 5os Castillo JoloK& A#i:ar Ro#r$g"-/ Jc6iiK. 0agi#a ,-rnn#-/ JticoK. 0"

0"lit/a on/l-/. or aolit/a on/l-/. or ao'ar:- -n los :o:-ntos :s 'ar:- -n los :o:-ntos :s #i9$cil-s.#i9$cil-s. A

A :i:is s so=rso=rinoinos s A#A#n n ,-rn,-rnn#n#-/& -/& A#A#$an $an ,-rn,-rnn#n#-/& -/& Da%Da%-rl-rlin in ,-rn,-rnn#n#-/& -/& RosiRosiann'ann' ac6-co& Ca:ila ,-rnn#-/& Di-go ,-rnn#-/& Dani-la Linar-s& illia:s Tira#o& !ar$a ' ac6-co& Ca:ila ,-rnn#-/& Di-go ,-rnn#-/& Dani-la Linar-s& illia:s Tira#o& !ar$a ' 5-sHs Snc6-/& Sai##i:ar& Sa:il Lascano& 0-st/ir- Blanco. En 9in a to#os ' ca#a "no 5-sHs Snc6-/& Sai##i:ar& Sa:il Lascano& 0-st/ir- Blanco. En 9in a to#os ' ca#a "no #-:is so=rinos or s-r :$ :oti%o #- risas ' al-gr$a si-:r- "- -sta=a asan#o or  :is so=rinos or s-r :$ :oti%o #- risas ' al-gr$a si-:r- "- -sta=a asan#o or  #i9ic"lta#-s.

#i9ic"lta#-s.

A :i a:iga ,aro Da'ana :- ao'o :"c6o

A :i a:iga ,aro Da'ana :- ao'o :"c6o -n :o:-ntos #i9$cil-s.-n :o:-ntos #i9$cil-s.

A :i ri:o 5"an Carlo !oral-s or 6a=-r cr-$#o -n :$ ' a'"#a#o a -ntrar -n la A :i ri:o 5"an Carlo !oral-s or 6a=-r cr-$#o -n :$ ' a'"#a#o a -ntrar -n la "ni%-rsi#a#.

(6)

A la ro9-sora O#al's R-'-s :s "- "na ro9-sora 6a si#o "na a:iga& "- nos =rin#< s" ao'o #"rant- ="-n art- #-l ti-:o #- -st"#io.

Al ro9-sor Ro::-l !-#rano or las as-sor$as ' ao'o.

En 9in a to#os ' ca#a "no #- los "- 9or:aron art- #- -st- logro.

(7)

DEDICATORIA

A 5E,OVA DIOS.

A :i :a: Eloina Castillo.

A :is 6-r:anos ,":=-rto& 5a%i-r& C-sar ' Darn's. A :i a:iga 5o6ann' !art$n-/

(8)

DEDICATORIA

A 5E,OVA DIOS.

A :is a#r-s Os:-lis !art$n-/& Antonio Cal#-ra.

A :is 6-r:anos orann's& Dionnis& 56onn' ' Antonio Cal#-ra. A :i :->or a:iga ,-rnn#-/ Fr-cia.

A :is so=rinos Os:-l Val-rio& DarGin ' Orlan#o Ro#r$g"-/.

(9)

UNIVERSIDAD DE ORIENTE.  NÚCLEO BOLÍVAR.

ESCUELA DE CIENCIAS DE LA SALUD “Dr. Francisco Virgilio Battistini Casalta”

DEARTA!ENTO DE ENFER!ERÍA

NIVEL DE CONOCIMIENTO DE LAS MADRES SOBRE EL ESQUEMA AMPLIADO DE INMUNIZACIÓN, AMBULATORIO URBANO

TIPO I “BRISAS DEL SUR” CIUDAD BOLIVAR  ESTADO BOLIVAR

A'"ore$

,-rnn#-/ Castillo Fr-cia 0sa#"#. !art$n-/ D-%is 5o6ann' #- los 7ng-l-s& ' !-#rano Ro::-l

RESUMEN

El r-s-nt- tra=a>o #- in%-stigaci<n& #-t-r:in< -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n -n -l A:="latorio Ur=ano tio I “Brisas #- s"r” #- Ci"#a# Bol$%ar& #"rant- -l ri:-r tri:-str- #-l a?o ()*+. S- #is-?< "n -st"#io #- tio #-scriti%o& #- cort- trans%-rsal. La :"-stra -st"%o constit"i#a or 3) :a#r-s. S- alic< "na -nc"-sta tio -ntr-%ista -str"ct"ra#a& con "na -scala #- -%al"aci<n #- ="-no& r-g"lar ' :alo. Los r-s"lta#os r-%-laron -l +4&4M #- las :a#r-s "-asisti-ron t-n$an -#a#-s co:r-n#i#as -ntr- *4 ' *2 a?os& -l (3&M #- las :a#r-s c"rsaron  ri:aria co:l-ta& -l -sta#o ci%il :s r-#o:inant- con +4&4M 9"- #- conc"=inato& -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s 9"- :alo -n 33&3M& -l (3&M #- las :a#r-s "- c"rsaron  ri:aria co:l-ta ti-n- "n conoci:i-nto :alo -n (4&4M ' r-g"lar -n 4&4M& las :a#r-s

r-ci=-n in9or:aci<n a tra%s #- s"s 9a:iliar-s -n +3&M& -l 24&4 #- las :a#r-s 6ici-ron c":lir -l -s"-:a #- in:"ni/aci<n r-9-r-nt-s a s"s 6i>os s-gHn la -#a#. A"n"- las :a#r-s no conta=an con -l conoci:i-nto ac-rca #- la in:"ni/aci<n :s #- la :ita# 6ici-ron c":lir con -l -s"-:a -n s"s 6i>os acor#- a la -#a#.

(10)

INTRODUCCIÓN

La r-%-nci<n #- las -n9-r:-#a#-s in9-cciosas r-"i-r- ro:-r la ca#-na -i#-:iol<gica act"an#o =i-n so=r- la 9"-nt- #- in9-cci<n. Ci9ras r-%-lan co:o1 Ca#a a?o :"-r-n :s #- *( :illon-s #- ni?os :-nor-s #- @ a?os& #- los c"al-s 4 :illon-s 9all-c-n ant-s #- c":lir "na s-:ana #- %i#a. Dos :illon-s #- -stas :"-rt-s son ca"sa#as or  -n9-r:-#a#-s "- o#r$an 6a=-rs- r-%-ni#o con las %ac"nas. D-s#- -s- "nto #- %ista -l  ro<sito #-l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/aci<n JAIK r-%- -t-n#-r la rot-cci<n al 8)M los ni?os :-nor-s "n a?o& -n tanto "- r-#"cir consira=l-:-nt- -l nH:-ro #-#-9"ncion-s ca"sa#as or -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s :-#iant- la %ac"naci<n JO!S ' UNICEF *88K.

or lo tanto -l conoci:i-nto #- los alcanc-s #- co=-rt"ra -s i:r-scin#i=l- ara la  lani9icaci<n #- accion-s -n -l cont-to sanitario a 9in #- c":lir con las r-co:-n#acion-s #-l rogra:a& En tr:inos #- instit"ir la noti9icaci<n an"al #- la co=-rt"ra %ac"nal '  r-cisar los :to#os "tili/a#os -n la r-cogi#a #- los #atos& t-n-r "n :-canis:o

-r:an-nt- %igilancia -r:an-nt-l -sta#o %ac"nal -r:an-nt- los ni?os :-#iant- r-gistro& a#otar "n rogra:a -r:an-nt- #--#"caci<n& "- a":-nt- la articiaci<n co:"nitaria& #-sarrollar "n :o#-lo #- cal-n#ario %ac"nal JCorts& ' Corts *883K.

El c":li:i-nto #- tal-s r-co:-n#acion-s or to#os los a$s-s ="sca la s"r-si<n #- los casos a"t<ctonos #- sara:i<n& olio:i-litis& ttano n-onatal& r"=ola congnita ' #i9t-ria ara los r<i:os a?os. As$ :is:o s- #-9in-n las %ac"nas son organis:os %i%os at-n"a#os los c"al-s son ro#"ci#os or las :o#i9icacion-s #- %ir"s o =act-rias sal%a>-s "- ro#"c-n la -n9-r:-#a#. Es or -llo "- s- consi#-ra "na #- las organi/acion-s -s-cialistas -n la ra:a #- la sal"#& cola=ora -n -l 9ortal-ci:i-nto #- la caaci#a# nacional ' r-gional #- #iagn<sticos& la %igilancia #- la -n9-r:-#a#& la r-s"-sta a los =rot-s ' -l a":-nto #- la co=-rt"ra %ac"na -ntr- los gr"os #- alto ri-sgo JO!S ())K.

V-n-/"-la& co:o a$s :i-:=ro #- la O!S& -sta=l-ci< #-s#- los a?os oc6-nta -l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/aci<n JAIK& #ir-cciona#o a tra%s #- la lla:a#a Dir-cci<n

(11)

#- Ei#-:iolog$a ' En9-r:-#a#-s Trans:isi=l-s #- #on#- s"rgi-ron los n"-%os lin-a:i-ntos ara a:liar la co=-rt"ra& :->orar -l cont-ni#o rogra:tico ' -t-n#-rlo a to#as las co:"ni#a#-s #-l a$s J!SAS *882K.

ara 6ac-r 9r-nt- a #ic6a sit"aci<n& a tra%s #-l D-arta:-nto #- -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"nas& s- "so -n %ig-ncia "n Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& o=ligatorio #-s#- inicios #- st- a?o& "- a#-:s #- las %ac"nas cont-nti%as #-l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/aci<n JAIK& incl"'- Tri%al-nt- %iral JSara:i<n& R"=ola& aroti#itisK  Haemophilus influenzae Tio = J!-ningitis& N-":on$a& otros or ,i=K antia:ar$lica J9i-=r- a:arillaK anti6-atitis B J,-atitis BK -l c":li:i-nto a ca=ali#a# #-l r-cita#o Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& -ig- #-l -"io #- sal"# '  artic"lar:-nt- #- la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria& o9r-c-r r-troali:-ntaci<n  -r:an-nt- a :a#r-s -:=ara/a#as o con ni?os r-cin naci#os& la -licaci<n s"cinta so=r-las %ac"nas& s" i:ortancia& #osis& -#a# #- alicaci<n& -n9-r:-#a#-s "- rot-g-&  =-n-9icios& -tc.& -llo r-"i-r- #- la lani9icaci<n ' ->-c"ci<n #- int-r%-ncion-s #- -#"caci<n  ara la sal"#& c"'o cont-ni#o 6aga n9asis -n las %ac"nas -s-c$9icas nor:a#as& s" #-9inici<n& -n9-r:-#a#-s "- rot-g-& -#a# r-co:-n#a#a& #osi9icaci<n& #osis& int-r%alo -ntr- #osis ' 6asta r-9"-r/os J!.S.D.S. ())+K.

R-al:-nt-& r-s"lta -%i#-nt- la i:ortancia #- lani9icar accion-s -#"cati%as  -r:an-nt-s ara a=or#ar :-#i#as #- r-%-nci<n ' ro:oci<n #- la sal"# a ni%-l #- los 6a=itant-s #- las co:"ni#a#-s& "-sto "- -llos r-"i-r-n -star in9or:a#os so=r- los #i9-r-nt-s rogra:as sal"#& -s-cial:-nt- -l r-laciona#o con -l Es"-:a Nacional #-Vac"naci<n JENVK ' la -n9-r:-ra #- sal"# co:"nitaria. A lo largo #- la 6istoria& 9"-ron %arios los 6-c6os "- ant-c-#i-ron -l inicio #- la -ra #- la %ac"na& la c"al s- 6an i:l-:-nta#os -st"#ios -n c"anto al Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n co:o :-#i#a  r-%-nti%a #- -n9-r:-#a#-s "- r-r-s-ntan n"-%os ro=l-:as #- sal"# H=lica. La

intro#"cci<n ci-rtas %ac"nas sir%- ara 9ortal-c-r la -9icacia la #is:in"ci<n #-alg"nas -n9-r:-#a#-s J!inist-rio #- Sani#a# ' Asist-ncia Social& *882K.

(12)

Ca=- #-stacar "- las %ac"nas son "na s"s-nsi<n #- :icroorganis:os %i%os& inacti%os o :"-rtos& 9raccion-s #- las :is:as o art$c"las rot-icas "- al s-r  a#:inistra#os in#"c-n "na r-s"-sta in:"n- contra la -n9-r:-#a# la c"al %a #irigi#a. Estas& actHan s-nsi=ili/an#o -l sist-:a in:"nitario #-l organis:o contra la #-t-r:ina#a toina =act-riana ' contra #-t-r:ina#os %ir"s o =act-rias at<g-nas. Si-n#o -l o=>-ti%o 9inal #- las %ac"nas la -rra#icaci<n #- las -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"naci<n Jr"g:an et al., *822K.

Co:o art- #- -sos co:ro:isos int-rnacional-s "- a#-lanta -l #-sac6o #-l !inist-rio #-l o#-r o"lar ara la Sal"#& V-n-/"-la ta:=in s- "ni< a la >orna#a #- las S-:anas #- las A:ricas& con -l o=>-ti%o #- in:"ni/ar la o=laci<n in9antil #- to#o -l contin-nt- contra *( -n9-r:-#a#-s& #- ac"-r#o a las n-c-si#a#-s local-s& ca#a a$s -la=ora s" roio lan #- acci<n ' #- s-r n-c-sario agr-ga #$as #- %ac"naci<n a los -sta=l-ci#os a ni%-l r-gional. S- 6a I:l-:-nta#o la a:liaci<n #-l Es"-:a Nacional #- In:"ni/aci<n #- la Fa:ilia& con la 9inali#a# #- incr-:-ntar ' 9ortal-c-r -l conoci:i-nto #- la o=laci<n& so=r- las %ac"nas 'a "- "-#-n r-%-nir -n9-r:-#a#-s ' sal%ar %i#as J!S ()))K.

or lo tanto& la %igilancia Ei#-:iol<gica ' las In:"ni/acion-s son ilar-s 9"n#a:-ntal-s ara -%itar =rot-s -i#:icos #- -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"naci<n -n la locali#a#& r-gi<n o a$s. Dic6o sist-:a #- %igilancia Ei#-:iol<gica #- ca#a a$s #-=- garanti/ar "- las %ac"nas s- cons-r%-n -n ="-n -sta#o& ' "- no i-r#an s" o#-r  in:"nol<gico a tra%s #- la ca#-na #- 9r$o& roc-so log$stico or -l c"al as-g"ra la cons-r%aci<n& al:ac-na:i-nto ' transort- #-l ro#"cto =iol<gico #-s#- s" ro#"cci<n 6asta -l =-n-9iciario 9inal #- la %ac"naci<n& cons-r%an#o "na t-:-rat"ra #- (P a 2QC J!inist-rio #- Sal"# ' D-sarrollo Social& ())+K.

El sa=-r ci-nt$9ico s- s"st-nta -n conoci:i-ntos ro#"ci#os or la 9or:"laci<n t-<rica& as$ co:o or la #-:ostraci<n ' la co:ro=aci<n -n la rctica ci-nt$9ica -n tanto "- ro9-sional to#o con -l 9in -sta=l-c-r :olos -licati%os& s"rgi#os a s" %-/ #-l$n-as -s-c$9icas #- in%-stigaci<n& co:o lo -s a"-lla c-ntra#a -n las ci-ncias #- la -n9-r:-r$a con n9asis -n la sal"# co:"nitaria. ara :"c6os --rtos& -n -l r-a #- sal"#&

(13)

la corri-nt- #o:inant- #-l -nsa:i-nto ositi%ista s"rgi#a #-l roc-so in#"striali/a#or&  las:a#o -n la :-#icina #- la=oratorio& la :-ntali#a# -tioatognico& -l naci:i-nto #- la -ra =act-riol<gica& la cr-aci<n #- la ri:-ra %ac"na or ast-"r& #i-ron l"gar al #-sc"=ri:i-nto #- :Hltil-s ag-nt-s -tiol<gicos ' s" :-canis:o #- trans:isi<n JFr$as ()))K.

La in%-stigaci<n -n sal"# ti-n- #os o=>-tos rincial-s #- anlisis& la caract-ri/aci<n #- los 9-n<:-nos #- sal"#& -n9-r:-#a# ' :"-rt- ' s" int-rr-taci<n -n la conci-ncia social& -l -st"#io la r-s"-sta social organi/a#a 9r-nt- a -sas con#icion-s #-sal"#& int-gra#a or las instit"cion-s sanitarias& las instit"cion-s aca#:icas& las organi/acion-s asist-ncial-s ' los ag-nt-s social-s& la sal"# co:"nitaria -s "na acci<n co:ro:-ti#a con los actor-s social-s  in#i%i#"os& gr"os " organi/acion-s -n la  =Hs"-#a #- in9or:aci<n ' #- n"-%os conoci:i-ntos so=r- las con#icion-s #- %i#a ' sal"# in#i%i#"al-s o col-cti%as& "-sto "- -n los :o:-ntos act"al-s& -s -r9-cta:-nt-constata=l- c<:o la sit"aci<n #- la sal"# #- c"al"i-r gr"o #- o=laci<n -st -str-c6a:-nt- r-laciona#a con los roc-sos :s g-n-ral-s la soci-#a# tal -s -l caso #-la :or=i:ortali#a# in9antil& -n ni?os :-nor-s #- c"atro a?os or -n9-r:-#a#-s in9-cciosas  r-%-ni=l-s or %ac"nas JSnc6-/ ' !-rr-ll-s& *883K.

La sal"# ' la cali#a# #- %i#a #- los ni?os son "n int-rs co:Hn ' "na r-sonsa=ili#a# ara -l con>"nto #- la soci-#a#. Est- int-rs& s"rg- #-l -s9"-r/o coor#ina#o #- :a#r-s& r-r-s-ntant-s& 9a:ilias& la co:"ni#a# co:o "n to#o ' los ro9-sional-s "-int-gran -l -"io #- sal"#& -ntr- -llos& las -n9-r:-ras -n sal"# co:"nitaria& #a#o -l rol as":i#o ara o9r-c-r at-nci<n int-gral ' =i-n-star a la o=laci<n in9antil. El =i-n-star a la  o=laci<n in9antil& s- 6ac- osi=l-& c"an#o la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria #-sarrolla acti%i#a#-s ro:ocional-s #- sal"# ara lograr "n a#-c"a#o s-g"i:i-nto #- la sal"# #-l ni?o -n los ri:-ros a?os #- la %i#a JFr$as& ()))K.

La in:"ni/aci<n acti%a o %ac"nas& “Es "na :o#ali#a# r-%-nti%a "- actHa -n -l  -r$o#o r-atognico #- la -n9-r:-#a#& con la 9inali#a# #- #is:in"ir la s"sc-ti=ili#a# in#i%i#"al #- a#-c-r #-t-r:ina#as -n9-r:-#a#-s& or lo g-n-ral trans:isi=l-s”. D- lo

(14)

cita#o& s- -%i#-ncia la i:ortancia #- #-sarrollar acti%i#a#-s #- -#"caci<n -n sal"# #irigi#as a 9o:-ntar -n las :a#r-s -l conoci:i-nto r-9-ri#o a las %ac"nas -s-c$9icas #-l Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& #- -sta 9or:a& a#-:s #- act"ar  r-sonsa=l-:-nt- ara as-g"rar "n cr-ci:i-nto ' #-sarrollo int-gral #- los 6i>os& c":l-con los r-c-tos c":l-constit"cional-s JD"rnt-s ' arc$a& ()))K.

ara c":lir #ic6o r-c-to constit"cional& s- -sta=l-ci< co:o ol$tica #- sal"#& "n n"-%o cal-n#ario #- %ac"naci<n& lla:a#o Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n& "- nor:ati/a las a"tas a#:inistraci<n oc6o J2K %ac"nas -s-c$9icas -n tr:inos nH:-ro #-#osis& o=laci<n #iaria a %ac"nar& -#a# - int-r%alos #- ti-:o -ntr- #-#osis& -n9-r:-#a# contra la "- rot-g- ' r-9"-r/o& ara ca#a %ac"na -n artic"lar& tal-s co:o1 BC& Antiolio& Tril- Bact-riana& Tri%al-nt- Viral&  Haemophilus influenzae tio =& Antia:ar$lica& Anti6-atitis B ' Tooi#- T-tnico& consi#-ra#as o=ligatorias ara to#o ni?o :-nor #- + a?os J!.S.D.S& ())+K.

La %ac"na BC JBacilo #- Cal:-tt-"-rinK -s "n ant$g-no %i%o& int-gra#o or  gr:-n-s %i%os at-n"a#os& o=t-ni#o #-l c"lti%o #- c-as #- Mycobacterium tuberculosis %i%os& tio =o%ino& "- s- 6a "tili/a#o ara rot-g-r a la o=laci<n =sica:-nt- contra la in9-cci<n t"=-rc"losa ' la l-ra& sta la Hlti:a -s "na -n9-r:-#a# rctica:-nt- -rra#ica#a -n V-n-/"-la. Dic6a %ac"na& “ro#"c- "n gra#o %aria=l- #- in:"ni#a# a la in9-cci<n or   =acilos t"=-rc"losos %ir"l-ntos”. "-sto "-& -n la lactancia& a#ol-sc-nt-s ' a#"ltos  ><%-n-s& -s :s 9r-c"-nt- "- la in9-cci<n inicial t-nga cons-c"-ncias ' ron<sticos gra%-s

Jr"g:anet al.& *822K.

La %ac"na BC -st in#ica#a -n1 Ni?os :-nor-s #- "n :-s& -"tr<9icos& sin r"-=a #- t"=-rc"lina r-%ia. S- s"on- "- -l ni?o no 6a a#"iri#o la in9-cci<n nat"ral& si no 6a -sta#o -"-sto a ning"na 9"-nt- #- in9-cci<n. El ni?o no 6-r-#a antic"-ros or %$a translac-ntaria #- la :a#r-& or -so s- "-#- %ac"nar #-s#- las (++2 6oras #-l naci:i-nto. D- 6-c6o& la %ac"na BC& rot-g- contra la in9-cci<n t"=-rc"losa. En V-n-/"-la& #ic6a %ac"na -s o=ligatoria ara to#o ni?o r-cin naci#o. Es nor:a instit"cional la a#:inistraci<n #-l ant$g-no ant-s "- -l ni?o ingr-s- al r-tn& alican#o "na #osis #- la

(15)

%ac"na al naci:i-nto. D- ac"-r#o al Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n #- V-n-/"-la la %ac"na BC rot-g- contra la t"=-rc"losis& la -#a# r-co:-n#a#a1 r-cin naci#o& )&* cc& %$a #- a#:inistraci<n1 intra#r:ica& "na #osis& no ti-n- r-9"-r/o JAran#a& *88*K.

Ta:=in con%i-n- -licar a la :a#r- "- l"-go #- alicar la %ac"na& aar-c- -ntr-los #os o tr-s #$as "n n<#"lo lano& con r-acci<n -rit-:atosa& sta #-saar-c- ri#a:-nt-&  -ro -l n<#"lo "-#- #-saar-c-r o -rsistir& a":-ntan#o #- ta:a?o& a#"iri-n#o "n color 

ro>i/o int-nso -ntr- los 4) a 4@ #$as s- ro#"c- "na -"-?a "lc-raci<n con sali#a #-:at-rial s-ro"r"l-nto& l-nta:-nt- s- -sta=l-c- "na cicatri/ caract-r$stica& #-9ini#a& -n saca=oca#o "- #"ra rctica:-nt- to#a la %i#a Jr"g:anet al.,*822K.

La %ac"na Antiolio& s- alica a ni%-l :"n#ial ara rot-g-r a to#os los ni?os #- la olio:i-litis& -n9-r:-#a# trans:isi=l- "- "-#- r-s-ntars- tanto co:o in9-cci<n asinto:tica& o co:o -n9-r:-#a# sin arlisis o =a>o la 9or:a aral$tica. Las caract-r$sticas cl$nicas #-l c"rso #- la -n9-r:-#a# son1 “9i-=r-& c-9alalgia& trastornos gastroint-stinal-s& :al-star ' rigi#-/ #- la n"ca ' la -sal#a& con o sin arlisis”. D- all$& "- la olio:i-litis s-a "na -n9-r:-#a# caa/ #- ca"sar arlisis -r:an-nt-& #i9ic"lta# r-siratoria ' -n alg"nos casos la :"-rt- JAran#a& *88*K.

Es "n 6-c6o& %-r#a#-ra:-nt- ci-rto "- los olio%ir"s a#:inistra#os -n la %ac"na s- :"ltilican -n las ar-#-s int-stinal-s& i:i#i-n#o o li:itan#o la instalaci<n #- los %ir"s  olio:i-l$ticos at<g-nos. Ello& con#"c- a s" %-/& a la r"t"ra #- la ca#-na #- trans:isi<n

' or -n#-& a #is:in"ir -l nH:-ro #- orta#or-s a ni%-l #- la co:"ni#a#. “La %ac"na oral JSa=inK -l-%a -l ni%-l #- la o=laci<n rot-gi#a& #-=i#o a "- la :"ltilicaci<n int-stinal #-l olio%ir"s %ac"nal -r:it- s" roagaci<n -n -l a:=i-nt-”. D- lo cita#o& s- as":- la i:ortancia 9ortal-c-r -n las :a#r-s -l conoci:i-nto so=r- -l Es"-:a Nacional #-Vac"naci<n JENVK& r-9-ri#o -n -st- caso a la %ac"na Antiolio& ara :oti%arlas a %ac"nar a s"s 6i>os :-nor-s a 9in #- rot-g-rlos contra la olio:i-litis JAran#a& *88*K.

La Vac"na Tril- Bact-riana& conoci#a or s"s siglas DT& -s "na :-#i#a -9ica/ #- r-%-nci<n contra la Di9t-ria& -l Ttanos ' la Tos9-rina& -n9-r:-#a#-s "- “a9-ctan

(16)

 rincial:-nt- a los ni?os& ac-nt"n#os- s" gra%-#a# c"anto :-nor -#a# ti-n- -l ni?o”. D-lo cita#o& s- as":-& la i:ortancia "- r-r-s-nta ara las :a#r-s articiar -n accion-s -#"cati%as& #on#- la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria #-scri=a las caract-r$sticas #- ca#a "na #- #ic6as -n9-r:-#a#-s& co:o #- la %ac"na -n artic"lar. Las :a#r-s #-=-n r-ci=ir  -#"caci<n aroia#a -n tr:inos #- la #-scrici<n #- #ic6a -n9-r:-#a#& as$ co:o so=r- la n-c-si#a# #- in:"ni/ar a s"s 6i>os con la %ac"na Tril- Bact-riana JFr$as& ()))K.

La Vac"na Tri%al-nt- Viral -s "na %ac"na lio9ili/a#a& “o=t-ni#a a artir #- c"lti%os c-l"lar-s #- c-as at-n"a#as #- los %ir"s #- Sara:i<n& R"=ola ' a-ras”. La %ac"na Tri%al-nt- Viral rot-g- contra1 -l Sara:i<n& -n9-r:-#a# ca"sa#a or "n ara:io%ir"s& "- s- r-s-nta #- 9or:a -n#:ica& :"' -t-n#i#a -ntr- la o=laci<n in9antil la R"=ola "- -s "na -n9-r:-#a# -ant-:tica #- orig-n %iral& #-l tio Toga%ir"s& c"'a trasc-n#-ncia sanitaria -st t-r:ina#a or la a9-ctaci<n l -:=ri<n #"rant- los ri:-ros :-s-s #-g-staci<n si la a#-c- la :">-r -:=ara/a#a '& la aroti#itis& in9-cci<n %iral g-n-rali/a#a& caract-ri/a#a or la in9la:aci<n #- las gln#"las ar<ti#as JFr$as& ()))K.

La -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria #-=- ta:=in -licar a las :a#r-s articiant-s -n -l rogra:a -#"cati%o& la osi=ili#a# #- "- -l ni?o r-s-nt- 9i-=r- :o#-ra#a o -r"ci<n l-%- -ntr- -l @Q al Q #$a #-s"s #- la %ac"naci<n& las c"al-s son #- 9cil -%ol"ci<n. La Vac"na Haemophilus influenzae tio = J,i=K. Es "na %ac"na& "- -n s"s inicios -st"%o constit"i#a or "n olisacri#o "ri9ica#o& oco -9ica/ -n los ni?os :-nor-s #- *2 :-s-s&  o=laci<n :s -"-sta a N-":on$a or Haemophilus influenzae J,i=K "- -s& as$ :is:o&

la rincial ca"sa #- !-ningitis no -i#r:ica JFr$as& ()))K.

El Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& -licita "- la %ac"na Haemophilus influenzae, tio =& o9r-c- rot-cci<n contra la !-ningitis& N-":on$a& ' otras in9-ccion-s& la -#a# r-co:-n#a#a #- alicaci<n -s (& + ' 3 :-s-s #osi9icaci<n1 )&@ cc intra:"sc"lar. Dosis1 4 con int-r%alo #- 2 s-:anas -ntr- #osis& no r-co:i-n#a r-9"-r/os. Vac"na Antia:ar$lica1 La %ac"na Antia:ar$lica& rot-g- contra la 9i-=r- a:arilla& c"'o ag-nt-in9-ccioso -s -l %ir"s #- la 9i-=r- a:arilla& #-l gn-ro Fla%i%ir"s& #- la 9a:ilia Fa%i%iri#a-.

(17)

Una #- las 9or:as :s -9icac-s ara la r-%-nci<n #- la -n9-r:-#a#& -s la in:"ni/aci<n acti%a #- to#os los ni?os :a'or-s #- 8 :-s-s JSoto& ())8K.

La %ac"na Anti6-atitis B& rot-g- contra la ,-atitis V$rica B& -n9-r:-#a# c"'a #istri="ci<n -s :"n#ial ' -n 9or:a -n#:ica. La in9-cci<n #is-:ina#a "-#- s"rgir -n los lactant-s ' -n los ni?os. La :a'or$a #- los casos& -%ol"cionan #- 9or:a ositi%a& #-saar-c- -l ant$g-no #- s"-r9ici- #- la 6-atitis B ' aar-c- -l antic"-ro rot-ctor  -s-c$9ico Janti ,=sK con9i-r- rot-cci<n contra in9-ccion-s ost-rior-s. Es or -so& "-la :-#i#a :s i:ortant- ara -l control ' osi=l- -rra#icaci<n a 9"t"ro #- "-la -n9-r:-#a# s-a la %ac"naci<n JSoto& ())8K.

La %ac"na Tooi#- T-tnico& -st co:"-sta #- toinas inacti%a#as& -sta=ili/a#as -n Al":inio& -s "na %ac"na "- rot-g- contra -l ttanos& "na -n9-r:-#a# in9-cciosa ag"#a& no contagiosa ca"sa#a or la toina #-l =acilo Clostridium tetani& c"an#o s- intro#"c- -n -l organis:o a tra%s #- 6-ri#as o l-sion-s conta:ina#as ta:=in rot-g- contra -l Ttanos  N-onatal& ro#"cto #- la conta:inaci<n #-l cor#<n ":=ilical con -soras #-lClostridium

tetani& s" inci#-ncia -st -n $nti:a r-laci<n con la co=-rt"ra #- %ac"naci<n -n g-stant-s& :">-r-s -n -#a# 9rtil ' tio #- at-nci<n #"rant- -l -:=ara/o& ara 9in-s #- la -li:inaci<n #-l ttano n-onatal& la nor:a& in#ica a#:inistrar #os #osis a :">-r-s -n -#a# 9rtil J*(++K "- 6a=it-n -n :"niciios #- ri-sgos& :s "n r-9"-r/o ca#a a?o or tr-s a?os JSoto& ())8K.

La O!S& "- conc-#- i:ortancia al a-l #- la -#"caci<n #-=i#o a "-& constit"'-la =as- so=r- constit"'-la "- s- #-sarrolconstit"'-la -l ot-ncial #-l in#i%i#"o ' so=r- constit"'-la "- s- -sta=l-c- constit"'-la  articiaci<n -n la %i#a social. Ta:=in s"=ra'a -l artic"lar co:-ti#o #- la -#"caci<n ara la sal"# ' s-?ala "- s" :to#o %i-n- #-t-r:ina#o or la 9iloso9$a articiati%a #- la #-claraci<n #-l Al:a Ata. En -l :arco #- -stas consi#-racion-s& #-s#- 6ac- alg"nos a?os la -#"caci<n ' artic"lar:-nt- la -#"caci<n ara la sal"# 6a %-ni#o a#"iri-n#o :a'or  i:ortancia -n -l :=ito #- la alicaci<n #- -strat-gias ara -l logro #- los 9in-s #- la sal"# -n "n cont-to "ni%-rsal& #on#- los ro=l-:as #- sal"# co:o art- #- "n roc-so 6ist<rico& 6an #- s-r trata#os ara roon-r sol"cion-s articiati%as :-#iant- accion-s -#"cati%as JO!S& ())K.

(18)

El ar-n#i/a>- signi9icati%o -s i:ortant- -n la -#"caci<n or"- -s -l :-canis:o 6":ano or clncia " s "tili/a ara a#"irir ' al:acnar la %asta canti#a# # i#as -in9or:aci<n r-r-s-nta#a or c"al"i-r ca:o #- conoci:i-nto. "-sto "-& -l orig-n o 9"-nt- ri:aria #- to#o roc-so -#"cati%o #-=- ="scars-& sin #"#a& -n la soci-#a#& -n s"s %alor-s - int-r-s-s& -n s"s n-c-si#a#-s ' asiracion-s& "- son las "- -n Hlti:a instancia #an s-nti#o a la rais -#"cati%a JA"s"=-let al.,*828K.

En -l :arco #- lo cita#o& s- as":- "- la -n9-r:-ra -n sal"# co:"nitaria ara #-sarrollar s" 9"nci<n -#"cati%a& #-=- 9or:"lar r-%ia:-nt- "n rogra:a -#"cati%o& sig"i-n#o las #ir-ctric-s t-<ricas c"rric"lar-s -sta=l-ci#as& "- l- -r:itan #ison-r #- "n instr":-nto ara ori-ntar las acti%i#a#-s #- -ns-?an/a ar-n#i/a>- cont-nti%o #- o=>-ti%os& cont-ni#os& -strat-gias #- ar-n#i/a>- ' -%al"aci<n& conc-=i#o ara o9r-c-r a las :a#r-s in9or:aci<n r-laciona#a con las %ac"nas JCorts ' Corts& *883K.

La Bas- L-gal "- soortan -sta in%-stigaci<n -s1 La L-' Orgnica ara la rot-cci<n #-l Ni?o& Ni?a ' A#ol-sc-nt- JLONAK -n ac-ta O9icial Etraor#inaria NQ @(33& -n los Art$c"los +*& +(&+ ' 2 #- la :is:a& ti-n-n co:o rincial o=>-ti%o garanti/ar al ni?o& ni?a ' a#ol-c-nt- "- s- -nc"-ntra -n -l t-rritorio nacional& -l #is9r"t- #-s" #-r-c6o a la rot-cci<n& sal"# ' s-r%icios #- sal"# 9$sica ' :-ntal& -s-cial:-nt- ara la  r-%-nci<n& trata:i-nto ' r-6a=ilitaci<n #- las a9-ccion-s #- sal"#& a#-:s ti-n- -l #-r-c6o

#- s-r %ac"na#o& -s r-sonsa=ili#a# #- los a#r-s& r-r-s-ntant-s o r-sonsa=l-s -n :at-ria #- sal"# c":lir con las instr"ccion-s ' control-s :#icos "- s- r-scri=an con la 9"nci<n #- %-lar or la sal"# #- los ni?os& ni?as ' a#ol-sc-nt-s JLONA& *882K .

La O!S ' AI& -n -l a?o ())& r-ali/aron "n -st"#io #- conoci:i-ntos& actit"#-s&  rcticas -n in:"ni/acion-s c"'o o=>-ti%o 9"- i#-nti9icar& #-s#- -l "nto #- %ista #- la co:"ni#a#& #- los s-r%icios #- sal"# ' #- los l$#-r-s social-s ' co:"nitarios& los conoci:i-ntos& actit"#-s& rcticas& -rc-cion-s& cr--ncias& =arr-ras "- i:i#-n la in:"ni/aci<n& To#as las -ntr-%ista#as conoc$an -n tr:inos g-n-ral-s las %ac"nas& sin -:=argo& -sta in9or:aci<n contrasta 9"-rt-:-nt- con -l r-lati%o =a>o ni%-l #- conoci:i-nto

(19)

-s-c$9ico #- las :is:as& la actit"# 6acia la in:"ni/aci<n -s a:lia:-nt- 9a%ora=l-& 8(M  i-nsa "- las %ac"nas son :"' n-c-sarias& sin -:=argo& -ntr- -l 4M ' -l *+M& tanto -n r-as "r=anas co:o r"ral-s& cr--n "- las :-#icinas cas-ras "-#-n s"stit"irla JO!S ' AI& ())K.

En Ca:ag-'C"=a -n -l a?o ())8& s- r-ali/< "n -st"#io c"asi --ri:-ntal int-r%-nci<n -n -l olicl$nico 5os !art$& con -l o=>-ti%o -l-%ar -l ni%-l #-conoci:i-ntos #- las :a#r-s ac-rca #- las %ac"nas "- s- on-n a s"s 6i>os 6asta los *2 :-s-s #- -#a#& Ant-s #- r-ci=ir #ic6a int-r%-nci<n s<lo -l +@&8M t-n$an conoci:i-ntos a#-c"a#os ' l"-go #- r-ci=ir las acti%i#a#-s -#"cati%as 'a -l 8+.*M conoc$an s" i:ortancia. S- -ncontr< :a'or conoci:i-nto so=r- la rot-cci<n or :-#io #- la %ac"naci<n contra la contra la olio:i-litis @+&* M& la ,-atitis B +@&( M& ' la t"=-rc"losis +4&) M JRo#r$g"-/et al., ())8K.

Asi:is:o -n V-n-/"-la!iran#a -n -l a?o ()*4& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio c"asi --ri:-ntal c"'o o=>-ti%o g-n-ral 9"- #-t-r:inar la in9or:aci<n #- las %ac"nas -n las :a#r-s #- ni?os #- ) a ( a?os #- -#a#& los #atos r-%-laron -l *))M #- las :a#r-s "- articiaron -n -l tall-r #-:ostraron :-#iant- "n ost t-st& "- 8*&3M conoc- las %ac"nas& "n 23&+M conoc- so=r- la in:"ni#a# translac-ntaria ' lactancia :at-rna& "n 2&M conoc- so=r- las -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or %ac"na JRo#r$g"-/ ' Tr">illo& ()*4K.

En V-n-/"-la& Bar"isi:-to -n -l a?o ())2& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio cort-trans%-rsal& c"'o o=>-ti%o 9"- t-r:inar -l ni%-l co=-rt"ra %ac"naci<n ' -l ni%-l conoci:i-nto s"s r-r-s-ntant-s (+ so=r- las %ac"nas& i:ortancia ' -s"-:a ial #-%ac"naci<n. Los 6alla/gos 9"-ron los sig"i-nt-s1 Ni%-l #- conoci:i-nto #- los r-r-s-ntant-s1 *4M -c-l-nt-& 4@M ="-no& 48M r-g"lar ' *(M #-9ici-nt-. S- con9ir:< "--l -s"-:a #"--l AI o=t"%o co=-rt"ra -ntr- ( ' *))M a #i9-r-ncia #"--l -s"-:a #- la Soci-#a# V-n-/olana #- -#iatr$a ' "-ric"lt"ra JSVK& "- incl"'- %aric-la J(&)(MK& 6-atitis A J4&42MK ' antin-":ococo J+&)@MK. En c"anto al gra#o #- instr"cci<n&  r-#o:in< -l ni%-l "ni%-rsitario J43MK& s-g"i#o #-l #- =ac6ill-r J4+MK JRon#<n& ())2K.

(20)

or otro la#o -n V-n-/"-laBar"isi:-to -n -l a?o ())2& s- r-ali/< "n -st"#io tio scriti%o cort- trans%-rsal& #on s- t-r:ino los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #-conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas -n -l ,osital “Dr. Ag"st$n "=illaga”& r-#o:in< "n ni%-l #- conoci:i-nto r-g"lar con "n +&3M ' #-9ici-nt- con 4M& s-gHn -#a# r-#o:in< :a#r- a#"lto >o%-n 3M. El -sta#o ci%il "- r-#o:in< con "n ++M 9"- conc"=ina& ' ()M solt-ra. La cat-gor$a s-c"n#aria inco:l-ta o tcnica in9-rior con "n ni%-l #- conoci:i-nto r-g"lar con "n @2M. S-g"i#o #- la cat-gor$a s-c"n#aria co:l-ta ' tcnico s"-rior con "n +8&4(M. Con r-s-cto al tio #- 9"-nt- la :a'or roorci<n corr-son#i< a la cat-gor$a %-r=al con "n +3&*@M& Fa:ilias con @@&33M. El c":li:i-nto #-l -s"-:a -#itrico #- in:"ni/aci<n or art- #- las :a#r-s -n "n 2+M Jari:& ())2K.

A#-:s& -n V-n-/"-la"-rto la Cr"/ -n -l a?o ())2& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio in%-stigaci<n acci<narticiant-& c"'o o=>-ti%o 9"- roon-r "n rogra:a -#"cati%o ara la 9or:aci<n #- actit"#-s r-%-nti%as ant-s -l inc":li:i-nto ' r-traso #- la alicaci<n #-l -s"-:a nacional #- %ac"naci<n -n la co:"ni#a# Santa E#"%ig-s. El @3&8M no conoc-c"al-s son las -n9-r:-#a#-s "- r-%i-n- las %ac"nas& :oti%o #- no %ac"naci<n ' no cr--ncia no 6"=o %ac"na J43&*MK. En9-r:-#a# #-l ni?o J(&2MK. Ol%i#o #- %ac"nar  J((&(MK. Tra=a>o :at-rno J2&4MK. !igraci<n J(2MK. Es :->or a#"irir la -n9-r:-#a# nat"ral:-nt- ' co:r-nsi<n la tar>-ta J*&+MK r-s-cti%a:-nt- J5"#it6& ())2K.

As$ :is:o& -n -l Esta#o Bol$%ar -n -l a?o ()**& s- r-ali/< "n -st"#io #- tio scriti%o cort- trans%-rsal& con -l ro<sito t-r:inar -l ni%-l conoci:i-nto #-las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/aci<n -#itrico& -n ()) :a#r-s #- aci-nt-s 6ositali/a#os& -n los r-s"lta#os r-#o:in< "n ni%-l #- conoci:i-nto s"9ici-nt- 33M& ' 9ici-nt- s-gHn la -#a# la :a#r- r-#o:ino ()  (4 a?os con "n *&@M #-conoci:i-nto #- %ac"na -l n":-ro #- g-sta #- las :a#r-s con + o :as g-stas r-r-s-ntaron (&+M co:o s"9ici-nt-& r-s-cto a la r-laci<n ni%-l aca#:ico ' conoci:i-nto -l :a'or   orc-nta>- lo o=t"%o las cat-gor$as s-c"n#arias ' "ni%-rsitarias r-r-s-ntan#o

(21)

or to#o lo ant-s lant-a#o s"rg- la sig"i-nt- r-g"nta1

C"l -s -l ni%-l conoci:i-nto las :a#r-s so=r- -l -s"-:a a:lia#o #-in:"ni/aci<n& -n -l a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& #"rant- -l I tri:-str- #-l a?o ()*+

(22)

El r-s-nt- tra=a>o a=or#ar -l ni%-l #- conoci:i-nto "- ti-n-n las :a#r-s #-l s-ctor #- Brisas #-l S"r #- C"i#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& so=r- la i:ortancia #-l -s"-:a #- in:"ni/acion-s. Est #irigi#o a in#agar so=r- los 9actor-s ca"sant-s& -s #-cir   or"- no s- c":l- ca=al:-nt- tal co:o -st -sta=l-ci#o. D- ig"al :o#o s- int-nta

alicar "n -n9o"- no%-#oso -n -l a=or#a>- #-l t-:a to:an#o -n consi#-raci<n los a%anc-s "- -n :at-ria #- in:"ni/acion-s s- 6an ro#"ci#o -n los Hlti:os a?os. Al >"sti9icar -l  r-s-nt- tra=a>o s- -n9oca #- ac"-r#o a lin-a:i-ntos #- !n#-/& J*882K. W"i-n -r-sa

"-la i:ortancia #- "na in%-stigaci<n 6an #- consi#-rars- #-s#- c"atro as-ctos1 T-<rico&  rctico& :-to#ol<gico.

A tal -9-cto consi#-ran#o -l as-cto t-<rico& s- >"sti9ica "- las :a#r-s int-rr-t-n los conc-tos ara #-9inir las r-no:=ra#as %ac"nas& s" clasi9icaci<n ' -s-ci9ici#a# -n 9"nci<n #-l Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK& as$ co:o s" i:ortancia ara la  rot-cci<n #- la sal"# #-l ni?o :-#iant- s" articiaci<n acti%a -n la acci<n -#"cati%a& al :is:o ti-:o s- tra#"c- -n ar-n#i/a>-s ' or -n -n conoci:i-ntos co:o "na 9or:a #-:oti%arlas a rot-g-r a s"s 6i>os #- -n9-r:-#a#-s r-%-ni=l-s or las %ac"nas. D- ig"al :o#o& -l as-cto rctico aorta conoci:i-ntos tanto al -rsonal #- sal"# #-l A:="latorio ' "- ti-n- #ir-cta r-sonsa=ili#a# -n la co=-rt"ra -9ici-nt- #-l rogra:a #- %ac"naci<n& otorgn#ol- -strat-gias ara "n :->or a=or#a>- #- s"s 9"ncion-s& a la %-/ s- r-cisan las 9allas o #-=ili#a#-s r-s-nt-s -n -l rogra:a.

En r-laci<n al as-cto :-to#ol<gico& -l r-s-nt- tra=a>o constit"'- "n aort- ara in%-stigacion-s a 9"t"ro ' a s" %-/ t-n#rn #ir-cta r-laci<n con -l t-:a ' s- trans9or:ara -n "n ant-c-#-nt-. En -st- s-nti#o& la >"sti9icaci<n :-to#ol<gica s- tra#"c- -n la alicaci<n #- :to#os #- la in%-stigaci<n ci-nt$9ica co:o los son1 -l #is-?o c"asi --ri:-ntal& la  r"-=a a los gr"os& ant-s ' #-s"s& la constr"cci<n #-l instr":-nto ' la -la=oraci<n '

->-c"ci<n #-l rogra:a E#"cati%o so=r- Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK.

(23)

E%al"ar -l ni%-l conoci:i-nto las :a#r-s so=r- -l Es"-:a A:lia#o #-In:"ni/aci<n -n -l A:="latorio Ur=ano tio I #- Brisas #-l S"r& Ci"#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& -n -l I tri:-str- #-l a?o ()*+.

OB/ETIVOS ESPEC+0ICOS

*. Clasi9icar a las :a#r-s or -#a#.

(. Distri="ir a las :a#r-s or ni%-l aca#:ico. 4. Esta=l-c-r -l -sta#o ci%il #- las :a#r-s.

+. D-t-r:inar -l ni%-l conoci:i-nto las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #-in:"ni/aci<n.

@. Co:arar -l ni%-l #- conoci:i-nto con -l ni%-l aca#:ico.

3. I#-nti9icar -l tio #- 9"-nt- or -l c"al r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas.

. D-t-r:inar c"ntas :a#r-s c":l-n con -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -n s"s 6i>os.

DISE1O METODOLÓ.ICO

T(#o de I!2e"(ga3(4!$

(24)

F"- "n -st"#io tio #-scriti%o #- cort- trans%-rsal.

Pob)a3(4! 5 M'e"ra$

La o=laci<n o=>-to #- -st"#io -st"%o con9or:a#a or las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r” a la cons"lta #- in:"ni/aci<n -n -l I tri:-str-#-l a?o ()*+.

  La :"-stra 9"- s-l-cciona#a or con%-ni-ncia ' -l ta:a?o :"-stral -s #- 3) :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r” #"rant- -l I tri:-str-#-l a?o ()*+.

M6"odo e I!"r'%e!"o de Re3o)e33(4! de Da"o

La cons"lta #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano tio I #- “Brisas #-l S"r” tra=a>a los #$as l"n-s ' >"-%-s #- 1))a: 6asta las *(1)):& #-s"s #- a%-rig"ar los #$as #- cons"lta -n la instit"ci<n s- i#i< -r:iso al a:="latorio& s-g"i#o #-l cons-nti:i-nto in9or:a#o a las :a#r-s o=>-to #- -st"#io& l"-go s- r-col-ctaron los #atos or :-#io #- "na -ntr-%ista -str"ct"ra#a "- const< #- tr-s art-s #- s-l-cci<n si:l-. An-o A& An-o B& An-o C& #-  $t-:s ca#a art- ' or Hlti:o s- ta="laron los r-s"lta#os.

 Ni%-l #- conoci:i-nto so=r- las %ac"nas

 Ni%-l #-conoci:i-nto Ít-:s B"-no  *) R-g"lar +3 !alo )4

(25)

Los r-s"lta#os 9"-ron r-s-nta#os -n ta=las #- 9r-c"-ncia a=sol"ta ' r-lati%a -n  orc-nta>-s #- "na ' #o=l- -ntra#a.

(26)

Tab)a N78

!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r” s-gHn gr"o -tario& #"rant- -l I tri:-str- ()*+.

E#a# Ja?osK  NQ M *4*2 (3 +4&4 *8(+ *3 (3& (@4) *) *3& 4*43 @ 2&4 4+( 4 @&) Total 3) *))&)

0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

En -l r-s-nt- c"a#ro s- r-9l->an las -#a#-s #- las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& #on#- -l +4&4M #- las :is:as t-n$an -ntr- *4 ' *2 a?os& -l (3&3M -ntr- *8 ' (+ a?os& ' con -#a#-s co:r-n#i#as -ntr- (@ ' 4) a?os& s- -ncontr< *3&M.

(27)

!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r” s-gHn -l ni%-l aca#:ico& C"i#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& -n -l I Tri:-str- ()*+.

 Ni%-l aca#:ico NQ M

ri:aria inco:l-ta *) *3&

ri:aria co:l-ta *3 (3&

S-c"n#aria inco:l-ta *+ (4&4

S-c"n#aria co:l-ta *@ (@&)

Uni%-rsitaria @ 2&4

Total 3) *))&)

0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

El (3&3M #- las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& c"rsaron ri:aria co:l-ta& :i-ntras "- -l (@&)M s-c"n#aria co:l-ta& -l (4&4M s-c"n#aria inco:l-ta.

(28)

 !a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn -sta#o ci%il& #"rant- -l I tri:-str- ()*+. Esta#o ci%il NQ M Solt-ra *2 4)&) Casa#a *( ()&) Conc"=ina (3 +4&4 Vi"#a + 3& Total 3) *))&)

0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

El +4&4M #- las :a#r-s o=>-to #- -st"#io -l -sta#o ci%il :s 9r-c"-nt- 9"- -l conc"=inato& -l 4)M solt-ras ' -l ()M casa#as.

(29)

!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn -l ni%-l #- conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n.

 Ni%-l #- conoci:i-nto NQ M

B"-no *) *3&

R-g"lar *) *3&

!alo +) 33&3

Total 3) *))&)

0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

El 33&3M #-l conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n -s :alo& -l *3&M -s r-g"lar ' ="-no.

(30)

!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn ni%-l aca#:ico& co:ara#o con -l ni%-l #- conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n& C"i#a# Bol$%ar& Esta#o Bol$%ar& -n -l I tri:-str- #-l a?o ()*+.

 Ni%-l aca#:ico Ni%-l #- conoci:i-nto Total

B"-no R-g"lar !alo

 NQ M NQ M NQ M NQ M

ri:aria inco:l-ta ) )&) ) )&) *) *3& *) *3&

ri:aria co:l-ta ) )&) ( 4&4 *+ (4&4 *3 (3&

S-c"n#aria inco:l-ta * *& 4 @&) *) *3& *+ (4&4 S-c"n#aria co:l-ta 3 *)&) 4 @&) 3 *)&) *@ (@&)

Uni%-rsitaria 4 @&) ( 4&4 ) )&) @ 2&4

Total *) *3& *) *3& +) 33&3 3) *))

0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

El ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n ' "-c"rsaron ri:aria co:l-ta -s :alo -n (4&4M ' r-g"lar -n 4&4M& #an#o "n total #- (3&M. S-g"i#o #- s-c"n#aria co:l-ta :alo ' ="-no -n *)&)M r-s-cti%a:-nt- ' @&)M r-g"lar  #an#o "n total #- (@&)M. !i-ntras "- s-c"n#aria inco:l-ta -n *3&M :alo& @&)M r-g"lar  ' *&M ="-no& #an#o "n total #- (4&4M.

(31)

!a#r-s "- asisti-ron al s-r%icio #- in:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn la 9"-nt- #- la c"al r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas& #"rant- -l I tri:-str- ()*+. Tio#- 9"-nt- NQ M Fa:ilia (2 +3& En9-r:-r$a 2 *4&4 Ra#io 2 *4&4 T-l-%isi<n 3 *)&) !#ico + 3& Int-rn-t 4 @&) R-%istas 4 @&) Total 3) *))&)

0'e!"e$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

El sig"i-nt- c"a#ro r-9l->a -l :-#io or la c"al las :a#r-s o=t"%i-ron in9or:aci<n so=r- las %ac"nas& or :-#io #- 9a:iliar-s +3&M. S-g"i#o #-l ro9-sional #- En9-r:-r$a -n *4&4M al ig"al "- la ra#io.

Tab)a N7>

!a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& s-gHn c":li:i-nto #-l -s"-:a #- in:"ni/aci<n -n s"s 6i>os.

(32)

C":li:i-nto #-l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/acion-s NQ M

Co:l-to @) 24&4

Inco:l-to *) *3&

Total 3) *))&)

  0'e!"e

$ Instr":-nto #- r-col-cci<n #- #atos.

El 24&4M #- las :a#r-s c":li-ron con -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n -n s"s 6i>os ' -l *3&M no c":li< con #ic6o -s"-:a.

DISCUSIÓN

A -sar #- los a#-lantos -n -l #iagn<stico ' trata:i-nto #- las -n9-r:-#a#-s& las accion-s #- r-%-nci<n son las -9icac-s ara cons-g"ir "na %i#a sana -n la o=laci<n in9antil. Entr- -stas :-#i#as s- #-stacan las in:"ni/acion-s. Las %ac"nas 6an r-#"ci#o consi#-ra=l-:-nt- la :ortali#a# #- :"c6as -n9-r:-#a#-s& sin -:=argo casi -l *)M #- los ni?os no r-ci=-n to#as las %ac"nas r-co:-n#a#as 6asta los (a?os #- -#a#& -s n-c-sario

(33)

-sti:"lar la articiaci<n social -n los rogra:as #- in:"ni/aci<n ara as-g"rar la sost-ni=ili#a# #- "na co=-rt"ra #- %ac"naci<n. Los tra=a#or-s #- la sal"# #-=-n =rin#ar  in9or:aci<n oort"na a las :a#r-s ac-rca #- la i:ortancia "- ti-n- -l conoci:i-nto r-laciona#o al c":li:i-nto #-l -s"-:a #- in:"ni/aci<n a s"s 6i>os JAcX-rson ()*)K.

El +4&4M #- las :a#r-s "- asisti-ron al a:="latorio "r=ano tio I “Brisas #-l S"r”& t-n$an -#as co:r-n#i#as -ntr- *4 ' *2 a?os& -sto s- "- atri="ir a "na 9alta #--#"caci<n ' l"gar-s #- #istracci<n o r-cr-aci<n. Est- r-s"lta#o #i9i-r- #-l -st"#io r-ali/a#o  or Al#a/ono ' ,-rnn#-/ ()**& #on#- s- #-t-r:in< -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& la c"al -l *&@M t-n$an -#a#-s -ntr- () ' (4 a?os.

or otro la#o -l (3&M #- las :a#r-s o=>-tos #- -st"#io c"rsaron ri:aria co:l-ta& :oti%o or la c"al no sig"-n s" c"rso aca#:ico #-=i#o a 9alta #- ti-:o o "n r-r-s-ntant- "- c"i#- al ni?o. Est- r-s"lta#o #i9i-r- #-l -st"#io r-ali/a#o or Ron#<n -n -l ())2& #on#- s- #-t-r:in< -l ni%-l #- co=-rt"ra #- %ac"naci<n ' -l ni%-l #- conoci:i-nto #- s"s r-r-s-nta#os so=r- las %ac"nas -l c"al r-#o:in< -l ni%-l "ni%-rsitario con 43M.

El -sta#o ci%il #- las :a#r-s r-#o:in< -n conc"=inato con +4&4M -sto s- #-=- a "- son :a#r- :-nor-s #- -#a#& ' "- no ar"-=an -l co:ro:iso #- :atri:onio& -st-r-s"lta#o coinci#- con -l -st"#io r-ali/a#o or ari: !o"X6allal-l- -n -l ())2& #on#-#-t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& s-r%icio #- c"i#a#os int-r:-#ios -l c"al  r-#o:in< -l -sta#o ci%il conc"=inato con ++M.

El 33&3M #-l conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n #- las :a#r-s -s :alo& -sto s- =- a la 9alta articiaci<n social -n los rogra:as #-in:"ni/aci<n or art- #- los tra=a>a#or-s #- sal"#& c"'o #-=-r -s =rin#ar in9or:aci<n a las :a#r-s ac-rca #- la i:ortancia "- ti-n- -l conoci:i-nto so=r- las %ac"nas. Est-r-s"lta#o #i9i-r- l -st"#io r-ali/a#o or Ron#<n -n -l a?o ())2& #on -l ni%-l #-conoci:i-nto #- los r-r-s-nta#os 9"- 48M r-g"lar.

(34)

Al anali/ar -l ni%-l aca#:ico con -l gra#o #- conoci:i-nto so=r- las %ac"nas s- "#o notar "- las :a#r-s "- c"rsaron ri:aria co:l-ta r-#o:in< -n la cat-gor$a :alo -n (4&4M r-r-s-ntan#o -l (3&M& #- to#a la o=laci<n o=>-to #- -st"#io& -sto s- #-=- =sica:-nt- al gra#o #- -#"caci<n o=t-ni#a& 'a "- -n :s #-l +)M son a#ol-sc-nt-. Est-r-s"lta#o #i9i-r- #-l -st"#io r-ali/a#o or arin !o"X6allal-l- -n -l ())2& #on#- s-#-t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& #on#- r-#o:in< s-c"n#aria co:l-ta o tcnico in9-rior con "n ni%-l #- conoci:i-nto r-g"lar -n @2M.

Con r-s-cto al tio #- 9"-nt- #- in9or:aci<n s- o=s-r%< "- la :a'or roorci<n corr-son#i< -n +3&M a la cat-gor$a %-r=al -:iti#a or 9a:iliar-s& #-=i#o a la co:"nicaci<n #-ntro #-l 6ogar -st- r-s"lta#o coinci#- con -l -st"#io r-ali/a#o or arin !o"X6allal-l- -n -l a?o ())2& #on s- t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #-conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas. Don#- r-#o:in< la cat-gor$a %-r=al con +3&*@M a tra%s #- s"s 9a:iliar-s.

or otra art-& -l 24&4M las :a#r-s c":li-ron con -l -s"-:a co:l-to #-in:"ni/aci<n acor#- a la -#a# #- s"s 6i>os& -sto s- #-=- a "- la 9a:ilia int-r%i-n-#ir-cta:-nt- -n r-co:-n#arl- "- c":lan con -l -s"-:a #- in:"ni/aci<n& a"n"- "- -l conoci:i-nto no s-a ="-no. Esto coinci#- con -l -st"#io r-ali/a#o or arin !o"X6allal-l--n -l a?o ())2& #on s- t-r:in< los 9actor-s "- in9l"'!o"X6allal-l--n !o"X6allal-l--n -l ni%-l conoci:i!o"X6allal-l--nto #-las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& #on#- r-#o:in< -l c":li:i-nto #-l -s"-:a -#itrico #- in:"ni/aci<n or art- #- las :a#r-s -n 2+M.

CONCLUSIONES

*. El +4&4M #- las :a#r-s t-n$an -#a#-s co:r-n#i#as -ntr- *4 ' *2 a?os. (. El (3&M #- las :a#r- c"rsaron ri:aria co:l-ta.

4. El +4&4M #- las :a#r-s s" -sta#o ci%il 9"- conc"=inato.

+. El 33&3M #- las :a#r-s ti-n-n "n ni%-l #- conoci:i-nto :alo.

@. El (3&M las :a#r-s "- c"rsaron ri:aria co:l-ta ti-n-n "n ni%-l #-conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n :alo -n (4&4M.

(35)

3. El +3&M #- las :a#r-s r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas a tra%s #- s"s 9a:iliar-s.

. El 24&4M #- las :a#r-s 6ici-ron c":lir -l -s"-:a a:lia#o #- in:"ni/aci<n acor#- a la -#a# a s"s 6i>os.

RECOMENDACIONES

A )a Madre$

 Asistir a las >orna#as "- s- r-alic-n -n -l a:="latorio.  Ll-%ar a los ni?os a s" control #- in:"ni/aci<n.

 r-g"ntar "- s- l- a#:inistra a s" 6i>o ' ara "- sir%-.  !ant-n-r -n ="-n -sta#o la cartilla #- %ac"naci<n.

(36)

A )a I!"("'3(4!$

 lani9icar -strat-gia con -l -rsonal caacita#o -n ro #-l conoci:i-nto #- las

:a#r-s.

 Organi/ar >orna#a #- %ac"naci<n cons-c"ti%a.

 Ori-ntar a las :a#r-s so=r- los c"i#a#os "- #-=- =rin#arl- al ni?o #-s"s #- la

%ac"na.

 Eigir "- s- l- -li"- a la :a#r- "- =iol<gico s- a#:inistra ' ara "-.

 R-ali/ar %isitas #o:iciliarias a :a#r-s "- no 6an c":li#o con -l -s"-:a

#-in:"ni/aci<n #- s"s 6i>os.

A )a Co%'!(dad$

 Cola=orar con -l -rsonal #- sal"# #- sal"# -n -l :o:-nto #- r-ali/ar alg"na

acti%i#a# con s" asist-ncia ' articiaci<n.

 In9or:ar a los 6a=itant-s #- la co:"ni#a# "- no t-ngan conoci:i-nto #- las

acti%i#a#-s a r-ali/ar or art- #- la instit"ci<n ara "- to#os asistan.

RE0ERENCIAS

BIBLIO.R?0ICAS-Al#a/ono& 5.& ' ,-rnn/& !. ()**. Ni%-l conoci:i-nto so=r- -l -s"-:a #-in:"ni/aci<n -#itrico -n :-#r-s #- ni?os 6ositali/a#os& s-r%icio #- -#iatr$a& Co:l->o ,ositalario Uni%-rsitario “R"i/ ' -/”. Tra=a>o gra#o. Dto. #- "-ric"lt"ra ' -#iatr$a& Esc. Cs. Sal"#. Bol$%ar. U.D.O.  +) J:"lt$gra9oK

Aran#a& 5. *88*. Ei#-:iolog$a g-n-ral. I To:o& R-i:r-si<n& Tall-r-s gr9icos "ni%-rsitarios& !ri#a& V-n-/"-la. .& +)3.

(37)

cognosciti%o. 4Y r-i:r-si<n. E#. Trillas. !ico.  +.

Corts& .& Corts& A *883. Las %ac"nacion-s in9antil-s& #- a#"ltos ' #- la o=laci<n -n ri-sgo social. En sal"# H=lica ' -n9-r:-r$a co:"nitaria. E#. !c raG ,ill Int-ra:-ricana. Esa?a. Vol. III1 *)8+.

D"rnt-s& 5.& arcia& !.& ())). Ca"s"ali#a# ' -strat-gia #- r-%-nci<n. En sal"# H=lica ' -#"caci<n ara la sal"# -n Fr$as os"na E#. !asson. Barc-lona Esa?a %ol. I1 (*).

Fr$as& O. ())). En9-r:-r$a Co:"nitaria. E#. !asson& S.A. Barc-lona& Esa?a.  ().

5"#it6& 5. ())2. ro"-sta #- "n rogra:a -#"cati%o ara la 9or:aci<n #- actit"#-s  r-%-nti%as -nt-s -l inc":li:i-nto ' r-traso #- la alicaci<n #-l -s"-:a nacional #- in:"ni/aci<n& co:"ni#a# “Santa E#"%ig-s”. Tra=a>o #- gra#o. @(& #isoni=l--n1 6tt1ZZri.=i=liot-ca."#o.-#".%-Z=itstr-a:Z*(4+@328Z+*)Z*ZT-sis E!))2M()5+).#9 

ari: !o"X6allal-l- ())2. Factor-s "- in9l"'-n -n -l ni%-l #- conoci:i-nto #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a #- in:"ni/acion-s -#itricas& s-r%icio #- c"i#a#os int-r:-#ios V. 6osital "ni%-rsitario #- -#iatr$as& Dr. Ag"st$n "=illaga. Bar"isi:-to. Tra=a>o #- gra#o  @@ #isoni=l- -n1 6tt1ZZ=i=:-#."cla.-#".%-ZDBZ=:"claZ-#ocsZt-toco:l-toZTS*4@DV+!32()*).  #9 .

r"g:an& S.& at/& S.& -rs6on A. il9-rt& C. *822. Conoci:i-ntos #- las :a#r-s so=r- -l -s"-:a nacional #- %ac"naci<n. [-n l$n-a\. Disoni=l-1 6tt1ZZ-s.scri=#.co:Z#ocZ*(2@2283ZConoci:i-nto#-las:a#r-sso=r--l

Es"-:aNacional#-Vac"nacion [9-=r-ro ()*4\.

L-' Orgnica ara la rot-cci<n #-l Ni?o ' #-l A#ol-sc-nt- con Eosici<n #- !oti%os *882. ac-ta o9icial NQ @(33. R-H=lica Boli%ariana #- V-n-/"-la. Caracas&

(38)

V-n-/"-la.

!n#-/& C.& *882. !-to#olog$a. "$a ara -la=orar #is-?o #- in%-stigaci<n. Bogot. !c raG ,ill. Vol. I1  *)*@.

!inist-rio #-l o#-r o"lar ara la sal"# ())). A:liaci<n #- la 9a:ilia. Disoni=l- -n1 6tt1ZZ=i=:-#."cla.-#".%-ZcgiGinZ=-]al-.--

Doc":-nto^T))()))))*+8Z3_No:=r-=#^RVS_Co#AsocDoc^22_t)4^_t)+ ^*_t)@^ng_S-sion^+**2(24**

!inist-rio #- Sal"# ' D-sarrollo Social ())+. Sit"aci<n #- la !or=ili#a# -n V-n-/"-la Dir-cci<n #- Ei#-:iolog$a ' Anlisis -stratgico. Coor#inaci<n #- Vigilancia Ei#-:iol<gica. Caracas.

!inist-rio #- Sani#a# ' Asist-ncia Social *882. ro:oci<n #- la sal"#. !<#"lo V. Dir-cci<n -n-ral S-ctorial ' ro:oci<n Social ara la Sal"#. Caracas V-n-/"-la.

Ro#r$g"-/ O.& Casta?-#a A.& Casa#o C.& Ro#r$g"-/ O ())8. Int-r%-nci<n -#"cati%a ara -l-%ar -l ni%-l #- conoci:i-ntos a :a#r-s #- ni?os %ac"na#os 6asta los *2 :-s-s& R-%.Arc6.!-#.#-.ca:ag"-'. Disoni=l-1 6tt1ZZsci-lo.sl#.c"Zsci-lo.6scrit^sci  ]artt-t_i#^S*)(@)(@@())8)))()))*)_lang^t [En-ro!ar/o ())8\.

Ro#r$g"-/& . Tr">illo&  ())2. In9or:aci<n #- las :a#r-s #- ni?os -ntr- ) ' ( a?os ac-rca #-l -s"-:a #- in:"ni/aci<n ant-s ' #-s"s #- articiar -n "n tall-r -n -l a:="latorio *( #- oct"=r- #- -tar- -sta#o :iran#a [-n l$n-a\. Disoni=l-1 6tt1 ZZsa=-r."c%.%-Z:l"iZ=itstr-a:Z*(4+@328Z+4@Z*ZINFOR!ACI]N]DE]LAS]!AD RES]DD. [En-ro()*4\.

Ron#<n& !. ())2. Co=-rt"ra #- %ac"naci<n #- los ni?os #-l r--scolar “El !"c6ac6ito” l ,osital C-ntral Uni%-rsitario “Dr. Antonio !ar$a in-#a” ' ni%-l #-conoci:i-nto #- s"s r-r-s-ntant-s so=r- -l -s"-:a i#-al #- %ac"naci<n.

(39)

Bar"isi:-to. ())2. Tra=a>o #- gra#o #- -s-ciali/aci<n. Uni%-rsi#a# C-ntro Occi#-ntal “Lisan#ro Al%ara#o”& Bar"isi:-to. Disoni=l- -n1 6tt1ZZri.=i=liot-ca."#o.-#".%-Z=itstr-a:Z*(4+@328Z+*)Z*ZT-sis

E!))2M()5+).#9 

Snc6-/& A.& ' !-r-ll-s& T.& *883. La in%-stigaci<n -n sal"#. Sal"# H=lica ' sal"# co:"nitaria. E#it. !c raG ,ill int-ra:-ricana !a#ri# Esa?a. Vol. I1 *+4.

Soto& E. ())8& Conoci:i-nto :a#r-s Es"-:a Nacional #- Vac"naci<n JENVK ant-s #-s"s rogra:a -#"cati%o& [-n l$n-a\. Disoni=l-1 6tt1ZZGGG.ortal-s:-#icos.co:Z"=licacion-sZarticl-sZ*@4(Z*ZConoci:i-nto#- las:a#r-sso=r--lEs"-:aNacional#-Vac"nacionENVant-s'#-s"-s#-  articiar-nrogra:a-#"cati%o.6t:l [-n-ro ()*4\.

Organi/aci<n !"n#ial #- la Sal"# ' -l Fon#o #- las Nacion-s Uni#as ara la In9ancia JO!SUNICEF& *88K. Vac"nas - in:"ni/acion-s.

Organi/aci<n !"n#ial #- la Sal"# ' -l rogra:a A:lia#o #- In:"ni/acion-s. ())& Co=-rt"ras #- %ac"naci<n or arro"ias& :"niciios ' #istritos& -n ni?os ' ni?as :-nor-s #- * a?o ' #- * a?o.

ANE@O 8.

I Par"e

T$t"lo1

Tios #- 9"-nt-s #- la c"al r-ci=-n in9or:aci<n so=r- las %ac"nas.

Instr"ccion-s1

-sc"c6ar #-t-ni#a:-nt- las r-g"ntas "- s- l- r-ali/aran ' cont-star  s-gHn -l conoci:i-nto "- t-nga.

S-r%icio1

In:"ni/aci<n #-l A:="latorio Ur=ano Tio I Brisas #-l S"r.

(40)

*. C"antos a?os ti-n- R1

(. C"antos 6i>os ti-n- a. *  =. ( c. 4 #. + -. @ o :s. 4. C"l -s s" ni%-l aca#:ico a. ri:aria inco:l-ta.  =. ri:aria co:l-ta. c. S-c"n#aria inco:l-ta. #. S-c"n#aria co:l-ta. -. Uni%-rsitario. 9. Anal9a=-ta. +. Esta#o ci%il a. Solt-ra.  =. Casa#a. c. Conc"=inato. #. Vi"#a.

@. #- "- 9or:a o=ti-n- "st-# in9or:aci<n so=r- las %ac"nas a. V-r=al

 =. Escrita c. Ning"na

3. Si -s %-r=al "- -rsona l- in9or:a a. Fa:ilia

 =. !-#ico c. En9-r:-ras #. A:igos -. Otros

. Si -s -scrita #- #on#- o=ti-n- "st-# la in9or:aci<n a. Tr$ticos

 =. r-nsa c. R-%istas #. Li=ros -. Otros

2. O=ti-n- "st-# in9or:aci<n so=r- las %ac"nas a tra%s los :-#ios #-co:"nicaci<n

Referencias

Documento similar

En la base de datos de seguridad combinados de IMFINZI en monoterapia, se produjo insuficiencia suprarrenal inmunomediada en 14 (0,5%) pacientes, incluido Grado 3 en 3

En este ensayo de 24 semanas, las exacerbaciones del asma (definidas por el aumento temporal de la dosis administrada de corticosteroide oral durante un mínimo de 3 días) se

En un estudio clínico en niños y adolescentes de 10-24 años de edad con diabetes mellitus tipo 2, 39 pacientes fueron aleatorizados a dapagliflozina 10 mg y 33 a placebo,

• Descripción de los riesgos importantes de enfermedad pulmonar intersticial/neumonitis asociados al uso de trastuzumab deruxtecán. • Descripción de los principales signos

Abstract: This paper reviews the dialogue and controversies between the paratexts of a corpus of collections of short novels –and romances– publi- shed from 1624 to 1637:

En junio de 1980, el Departamento de Literatura Española de la Universi- dad de Sevilla, tras consultar con diversos estudiosos del poeta, decidió propo- ner al Claustro de la

[r]

SVP, EXECUTIVE CREATIVE DIRECTOR JACK MORTON