– El pronombre relativo introduce una oración subordinada adjetiva que explica o especifica un elemento de la oración principal. A este elemento tradicionalmente se le llama antecedente. El pronombre relativo sustituye al antecedente, por lo que debe concertar con él en género y número, pero no necesariamente en caso que el que corresponde a su función en la oración de relativo.
– Cuando el verbo de la oración adjetiva o de relativo va en modo subjuntivo, ésta suele tener valor final; ejemplo: misit legatos qui pacem peterent: “envió embajadores para pedir la paz”.
– La flexión del pronombre relativo es la siguiente:
singular plural
Masc. Fem. neutro Masc. Fem. neutro
nominativo qui quae quod qui quae quae
acusativo quem quam quod quos quas quae
genitivo cuius cuius cuius quorum quarum quorum
dativo cui cui cui quibus quibus quibus
ablativo quo qua quo quibus quibus quibus
– Ejemplos:
– Mulier quae carmina legit Lesbia est: “La mujer que lee los poemas es Lesbia”. – Vir quem Lesbia amat Catullus est.: “El hombre a quién Lesbia ama es Catulo”.
En la primera oración, el pronombre relativo está sustituyendo al antecedente mulier, que es una palabra femenina y singular, por eso el pronombre quae es femenino y singular, y está en nominativo porque desempeña la función de sujeto en la oración adjetiva (es sujeto de legit). En la segunda oración, el antecedente es vir, una palabra masculina y singular, por eso el pronombre quem es masculino y singular, y está en caso acusativo porque desempeña la función de CD en la oración de relativo (es CD de amat).
EJERCICIO. Analiza y traduce las siguientes oraciones: a. Vir, quem Lesbia amat, est Catullus.
b. Vir, quem vidi, est Iulius Caesar.
c. Mulier, cui Marcus Tullius Cicero litteras scripsit, est Terentia. d. Mulier, quam Catullus amabat, Lesbia erat.
e. Poeta, cuius carmina Lesbia legebat, est Catullus. f. Litteras accepi quas ad me misisti.
g. Scipio, qui in Hispania Carthaginenses devicerat, Romam venit. h. Caesar speculatores dimisit, qui naturam loci cognoscerent. i. Omnia quae scio vobis iam dixi.
VOCABULARIO.
accipio, accepi, acceptum (5ª): recibir. amo (1ª): amar.
Caesar, -is m.: César, nombre propio. carmen, -inis n. poema.
Carthaginenses, -ium m.pl.: los cartagineses. Catullus, -i m.: Catulo, nombre propio. cognosco, -cognovi, cognitum (3ª): conocer. devinco, devici, devictus (3ª) vencer.
dico, dixi, dictum (3ª) decir.
dimitto, dimisi, dimissum (3ª): enviar. Hispania, -ae f.: Hispania.
iam: adv. ya
in: prep. de abl. en.
Iulius, -ii m.: Julio, nombre propio. lego, legi, lectum (3ª): leer.
Lesbia, -ae f.: Lesbia, nombre propio. litterae, -arum f.pl.: carta.
locus, -i m.: lugar.
Marcus, -i m.: Marco, nombre propio
mulier, -is f.: mujer. natura, -ae f.: naturaleza. omnis, -e: todo.
poeta, -ae m.: poeta.
qui, quae, quod: que, quien. Roma, -ae f.: Roma.
scio, scivi, scitum (4ª): saber.
Scipio, -onis m.:Escipión, nombre propio. scribo, scripsit, scritum (3ª): escribir. speculator, -oris m.: explorador. sum, es, esse, fui, - : ser, estar.
Terentia, -ae f.: Terencia, nombre propio. Tullius, -i m.: Tulio, nombre propio. venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar. video, vidi, visum (2ª): ver.
vir, viri m. hombre.
vobis: dat. De vos pronombre de 2ª persona del plural.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones: 1.- Urbs quam videtis, pulcherrima Italiae est.
2.- Bis miser est ille, qui ante felix fuit.
3.- Diligens agricola serit arbores, quarum fructus ipse numquam aspiciet. 4.- Homines id, quod volunt, libenter credunt.
5.- Mihi gratior est is, qui verum dicit, quam is, cuius verba dulcia sed infida sunt. 6.- Hic puer idem est, de quo tibi dixi.
7.- Peccatum extenuat, qui celeriter corrigit. 8.- Homo, cuius filius sum, meus pater est.
9.- Navis quae in flumine magna est, in mari parvula est. 10.-Hoc illis narro, qui me non intelligunt.
VOCABULARIO.
Agricola, -ae (m): agricultor. Ante: adverbio, antes.
Arbor, -oris (f): árbol.
Aspicio, aspexi, aspectum (5ª): ver. Bis: dos veces.
Celeriter: rápidamente.
Corrigo, correxi, correctum (3ª): corregir. Credo, credidi, creditum (3ª): creer. De: prep. de abl., de, sobre.
Dico, dixi, dictum (3ª): decir.
Diligens, -entis: cuidadoso, diligente. Dulcis, -e: dulce.
Ego: yo.
Extenuo (1ª): liberar. Felix, -icis: feliz.
Filius, -i (m): hijo. Flumen, -inis (n): río. Fructus, -us (m): fruto. Gratus, -a, -um: grato.
Hic, haec, hoc, ésta, ésta, esto. Homo, -inis (m): hombre. Idem, eadem, idem: el mismo.
Ille, -illa, illud: aquél, aquélla, aquello. In: prep. de abl., en.
Infidus, -a, um: desleal.
Intelligo, intellexi, intelectum (3ª): comprender. Ipse, ipsa, ipsum: él mismo.
Is, ea, id: éste, ése, aquél, el. Italia, -ae (f): Italia.
Magnus, -a, -um: grande. Mare, -is (n): mar.
Me: ac. de ego.
Meus, -a, -um: mi, mío. Mihi: dativo de ego.
Miser, misera, miserum: desgraciado. Narro (1ª): narrar, contar.
Navis, -is (f): nave. Non: no.
numquam: adv. nunca. Parvulus, -a, -um: pequeñito. Pater, -tris (m): padre.
Peccatum, -i (n): pecado.
Puer, -pueri (m): niño.
Pulcher, -chra, -chrum: hermoso. Qui, quae, quod: que, quien, el cual. Sed: pero.
Sero, sevi, satum (3ª): sembrar, plantar. Sum, fui, - (irr.): ser, estar.
Tibi: dat. De tu tu: tu.
Urbs, -is (f): ciudad. Verbum, -i (n): palabra. Verus, -a, -um: verdadero. Video, vidi, visum (2ª): ver. Volunt: quieren.
11.2. El participio.
– El participio es un adjetivo verbal. Como adjetivo concuerda con el sustantivo en género, número y caso; como verbo dispone de las categorías de tiempo y voz, y sintácticamente puede llevar complementos verbales.
– La formación de los participios es la siguiente:
Voz activa Voz pasiva
presente 1ªc.: -a 2ªc.: -e 3ªc.: -e + nt + terminaciones de la 3ª 4ªc.: -ie declinación 5ªc.: -ie X
pasado X Tema de supino + us, -a, -um
futuro Tema de supino + urus, -a, -um X
– El participio de presente se declina como un adjetivo de una terminación, por la tercera declinación. En castellano no existe este participio, aunque han llegado hasta nosotros algunos sustantivos o adjetivos que proceden de antiguos participios de presente; ejemplos de ello son amante(“el que ama”, oyente (“el que oye”), agente (“el que hace”) o durmiente (“el que duerme”).
– El participio de pasado equivale a nuestro participio de pasado: amatus (“amado”, “el que ha sido amado”. También con él se conjuga la voz pasiva del tema de perfecto. Se declina como un adjetivo de la primera clase (2ª masculino, 1ª femenino, 2ª neutro).
– El participio de futuro activo indica posterioridad. Se declina como un adjetivo de la primera clase (2ª masculino, 1ª femenino, 2ª neutro).
11.2.1. Sintaxis del participio.
– El participio puede presentar dos construcciones diferentes: la construcción concertada y la construcción llamada ablativo absoluto.
– En la construcción concertado, el concuerda con un sustantivo o pronombre en género número y caso. El participio se puede traducir como una oración adjetiva o de relativo, como una oración temporal o como un gerundio, según los casos.
– Ejemplos:
– Virtus subiectorum grata est imperantibus: “El valor de los súbditos es grato para los que mandan”
– Platonem scribentem mors oppressit: “La muerte le llegó a Platón mientras escribía”.
– Gladiatores, in arena morituri, Caesarem salutant: “Los gladiadores, que morirán en la arena, saludan a César”.
– Miles, ad oppidum expugnatum ab hostibus contendunt: “Los soldados se dirigen a la ciudad asaltada por los enemigos”.
– En la construcción llamada ablativo absoluto, un participio se une predicativamente a un sustantivo o a un pronombre que está en ablativo concordando con él; esta construcción equivale a una oración subordinada circunstancial, generalmente temporal. Una traducción rigurosamente literal no siempre es posible; normalmente va bien traducir por gerundio simple si el participio es de presente, y por gerundio compuesto si el participio es de pasado.
– Ejemplos:
– Patre absente, aeger fui: “Estando ausente mi padre, estuve enfermo”.
– Finito bello, milites victores redierunt: “Habiendo acabado la guerra, los soldados volvieron victoriosos”.
– Cuando el participio debería ser el del verbo copulativo, puesto que éste carece de él, forman el ablativo absoluto un sustantivo o un pronombre en ablativo, naturalmente con otro sustantivo que los determina; ejemplo: Me puero, avus meus mortuus est: “siendo yo niño, murió mi abuelo”.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones: a. Legati, Romam missi, auxilium a senatu petierunt. b. Hannibal, Carthagine expulsus, Ephesum exul venit. c. His rebus confectis, Caesar ad Italiam intendit.
d. Hamilcar, perfecto Africo bello, in Hispaniam exercitum traduxit. e. Galli fugerunt corpora suorum in campo relinquentes.
f. Cognito hostium adventu, nostri naves e portu educunt. g. Hannibale duce, Poeni Saguntum expugnaverunt.
h. Q. Fabio M. Claudio consulibus, Cato tribunus militum in Sicilia fuit. i. Hostes, brevi tempore a nostris superati, sese fugae dederunt.
VOCABULARIO.
a(b): prep. de abl. de, desde, por. ad: prep. de ac. a hacia.
adventus, -us f.: llegada. Africus, -a, -um: africano. auxilium, -ii n.: auxilio, ayuda. bellum, -i n.: guerra.
brevis, -e: breve, corto. Caesar, -is m.: César. campus, -i m.: campo. Carthago, -inis f.: Cartago.
Cato, -onis m.: Catón.
cognosco, cognivo, cognitum (3ª): conocer. conficio, confeci, confectum (5ª): acabar. consul, -is m.: cónsul.
corpus, -oris n.: cuerpo. do, dedi, datum (1ª): dar. dux, ducis m.: general, jefe. e: prep. de abl. de, desde.
educo, eduxi, eductum (3ª): sacar.
exercitus, -i m.: ejército.
expello, expulsui, expulsus (3ª): expulsar. expugno (1ª): asaltar, conquistar.
exul, -is m.: exiliado. fuga, -ae f.: fuga, huida. fugio, fugi, fugitum (5ª): huir.
Galli, -orum m.pl.: los Galos, gentilicio. Hamilcar, -is m.: Amílcar.
Hannibal, -is m.: Aníbal. hic, haec, hoc: éste, ésta, esto. Hispania, -ae f.: Hispania. hostis, -is m.: enemigo. in: prep. de abl. en. in: prep. de ac. a, hacia.
intendo, intendi, intentum (3ª): dirigirse a. Italia, -ae f.: Italia, nombre propio.
legatus, .-i m.: embajador.
M. Claudius, -ii m.: M(arco) Claudio, nombre propio.
miles, -itis m.: soldado.
mitto, misi, missum (3ª): enviar. navis, -is f.: nave.
noster, -tra, -trum: nuestro.
perficio, perfeci, perfectum (5ª): acabar. peto, petii (petivi), petitum (3ª): pedir. Poeni, -orum m.pl.: los Cartagineses. portus, -us m.: puerto.
Q. Fabius, -i m.: Q(uinto) Fabio, nombre propio. relinquo, reliqui, relictum (3ª): dejar, abandonar. res, rei f.: cosa.
Roma, -ae f.: Roma. Saguntum, -i n.: Sagunto. senatus, -us m.: Senado.
sese: se (ac. del pronombre de tercera persona sg./pl.).
Sicilia, -ae f.: Sicilia.
sum, es, esse, fui, - : ser, estar. supero (1ª): superar, vencer. suus, -a, -um: su, suyo. tempus, -oris n.: tiempo.
traduco, traduxi, traductum (3ª): llevar, trasladar. tribunus, -i m.: tribuno.
venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones de participio concertado: 1. Duci morienti victoria nuntiata est (se le anunció).
2. Platonem scribentem mors oppressit.
3. Omne malum nascens facile opprimitur (se reprime). 4. Nihil puero nascente debilius est.
5. Hostes territos nostri milites fugaverunt. 6. Graecia capta ferum victorem cepit.
7. Dionysius tyrannus, cultros tonsorios timens, candenti carbone sibi adurebat capillum. 8. Interdiu (“de día”) stellas non conspicimus, solis luce obscuratas.
9. Illum exercitum comtemno, collectum ex senibus desperatis. 10. Legati veniunt auxilium implorantes.
11. Legati a Saguntinis Romam missi sunt (han sido enviados) auxilium orantes. 12. Hominibus laborantibus fortuna favet.
VOCABULARIO. a: de, desde; por.
aduro, aduri, adustum (3ª): quemar. auxilium, -ii n.: ayuda, auxilio.
candeo, candui, canditum (2ª): estar inflamado, arder, estar candente.
capillus, -i m.: cabello, pelo.
capio, cepi, captus (5ª): coger, tomar conquistar.
carbo, -onis m.: carbón.
colligo, collegi, collectum (3ª): recoger, reclutar.
comtemno contempsi, contemptum (3ª): despreciar,no temer.
conspicio, conspexi, conspectum 85ª): observar, mirar.
culter, cultri m.: cuchillo. debilis, -e: debil, suave. despero (1ª): desesperar. Dionysius, -i m. Dionisio. dux, ducis m.: general, jefe. ex: de, desde, a partir de. exercitus, -us m.: ejército.
facile: fácilmente.
faveo, favi, fautum (2ª): ayudar, favorecer, proteger.
ferus, -a, -um: fiero.
fortuna, -ae f.: fortuna, suerte. fugo (1ª): ahuyentar, poner en fuga. Graecia, -ae f.: Grecia.
homo, hominis m.: hombre. hostis, -is m.: enemigo. ille, ella, illud: aquél. imploro (1ª): suplicar. interdiu: de día. laboro (1ª): trabajar.
legatus, -i n.: legado,embajador. lux, lucis f.: luz.
malum, -i n.: mal. miles, .-itis m.: soldado. missi sunt: han sido enviados.
morior, mortuus sum (4ª, dep.): morir. mors, mortis f.: muerte.
nascor, natus sum (3ª, dep.): nacer. nihil (indeclinable): nada.
non: no.
noster, -tra, -trum: nuestro. nuntiata est: se le anunció..
obscuro (1ª): oscurecer, cubrir. omnis, -e: todo.
opprimitur: se rerpime.
opprimo, oppressi, oppressum (3ª): oprimir, reprimir.
oro (1ª): rogar, suplicar, hablar. Plato, -onis m.: Platón.
puer, pueri m.: niño. Roma, -ae f.: Roma.
Saguntini, -oum m.pl.: los Saguntinos. scribo, scripsi, scriptum (3ª): escribir. se: él, ella; ellos, ellas.
senex, senis m.: viejo, anciano. sibi: dativo de se.
sol, -is m.: el Sol. stella, -ae f.: estrella.
sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, existir.
terreo, terrui, territum (2ª): aterrorizar, asustar.
timeo, timui, - (2ª): temer. tonsorius, -a, -um: de barbero. tyrannus, -i m.: tirano.
venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar. victor, -oris m.: vencedor.
victoria, -ae f.: victoria.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones con ablativo absoluto: 1. Dux, oriente sole, e castris copias eduxit.
2. Regnante Tarquinio Prisco, Pythagoras in Italiam venit. 3. Mortuo Numa, Tullus Hostilius creatus est rex.
4. Regibus expulsis, Romae consules creati sunt.
5. Galba, secundis aliquot (“algunos”) proeliis factis castellisque compluribus expugnatis, missis ad eum undique obsidibusque datis et pace facta, constituit in finibus hostium hiemare.
6. Orta luce, profecti sumus.
7. Mortuo rege, magna erat omnibus maestitia. 8. Maximae virtutes, voluptate dominante, pereunt. 9. Multis obsistentibus, hoc impetravi.
10. Perditis omnibus rebus, tamen ipsa virtus se sustentare potest (puede).
VOCABULARIO. ad: a, hacia, junto a. aliquot: algunos.
castellum, -i n.: fortaleza.
castra, -orum n.pl.: campamento. complures, -ura pl.: muchos.
constituo, -ui, -utum (3ª): colocar, decidir. consul, -is m.: consul.
copiae, -arum f.pl.: tropas.
creo (1ª): crear, elegir, nombrar. do, dedi, datum (1ª): dar.
dominor (1ª, dep.): dominar, mandar. dux, ducis m: general, jefe.
e: de, desde.
educo, eduxi, eductum (3ª): hacer salir. et: y.
expello, expulsi, expulsum (3ª): echar, expulsar, rechazar.
expugno (1ª): atacar, asaltar. facio, feci, factum (5ª): hacer. fines, -ium m.pl.: territorio. Galba, -ae m.: Galba.
hic, haec, hoc: ésta, ésta, esto.
hiem0 (1ª): pasar el invierno, invernar. Hostilius, -ii m.: Hostilio.
hostis, -is m.: enemigo. impetro (1ª): pedir. in: a, hacia, contra, en.
ipse, ipsa, ipsum: él, ella, ello mismo. Italia, -ae f.: Italia.
lux, lucis f.: luz.
maestitia, -ae f.: tristeza, aflicción. magnus, -a, -um: grande.
maximus, -a, -um: máximo, muy grande. mitto, misi, missum (3ª): enviar.
morior, mortuus sum (3ª, dep.): morir. multus, -a, -um: mucho.
Numa, -ae m.: Numa. obses, obsidis m./f.: rehén.
obsisto, obstiti, - (3ª): resistir, oponerse. omnis, -e: todo.
orior, ortus sum (4ª dep.): levantarse, salir.
pax, pacis f.: paz.
perdo, perdidi, perditum (3ª): perder. Gastar. pereo, perii, peritum (4ª): irse, perecer,
desaparecer, potest: puede.
priscus, -a, -um: antiguo.
proelium, -ii n.: combate, batalla.
proficiscor, preofecti sum (3ª, dep.): marcharse. Pythagoras, -ae m.: Pitágoras.
-que: y.
regno (1ª): reinar. res, rei f.: cosa. rex, regis m.: rey. Roma, -ae f.: Roma. se: se, él, ellos.
secundus, -a, -um: favorable. sol, solis m.: el Sol.
sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, existir. sustento (1ª): sostener, conseervar. tamen: sin embargo.
Tarquinius, -ii m.: Tarquinio. Tullus, -i m.: Tulo.
undique: de todas partes.
venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar. virtus, virtutis f.: virtud, valor.
voluptas, -atis f.: placer, deseo.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones: 1. Cicerone consule, coniuratio Catilinae patefacta est. 2. Catone censore, severa fuit Romae morum disciplina. 3. Te praetore, populi Romani classis a piratis victa est. 4. Anco Martio rege Ostia ad ostium Tiberis condita est. 5. Domitiano principe, Stoici Roma pulsi sunt.
6. Caesare duce, Romani Galliam subegerunt.
7. Omnia summa consecutus est, virtute duce, comite fortuna. 8. Cotta et Torquato consulibus, multa prodigia fuerunt.
VOCABULARIO. a: de, desde; por. ad: a, hacia, junto a. Ancus, -i m.: Anco. Caesar, -aris m.: César. Catilina, -ae m.: Catilina. Cato, -onis m.: Catón. censor, -oris m.: censor. Cicero, -onis m.: Cicerón. classis, -is f.: flota.
comes, -itis m.: compañero.
condo, condidi, conditum (3ª): fundar.
coniuratio, -onis f.: conjura.
consequor, consecutus sum (3ª, dep.): conseguir.
consul, -is m.: cónsul. Cotta, -ae m.: Cota.
disciplina, -ae f.: instrucción, aprendizaje. Domitianus, -i m.: Domiciano.
dux, ducis m.: jefe, guía, general. et: y.
fortuna, -ae f.: fortuna, suerte. Gallia, -ae f.: la Galia.
Martius, -ii m.: Marcio. mos, moris f.: costumbre. multus, -a, -um: mucho. omnis, -e: todo.
Ostia, -ae f.: Ostia.
ostium, -ii n.: desembocadura.
patefacio, patefeci, patefactum (5ª): abrir, descrubir, revelar.
pello, pepuli, pulsum (3ª): empujar, expulsar. pirata, -ae m.: pirata.
populus, -i m.: pueblo. praetor, -oris m.: pretor.
princeps, principis m.: príncipe, principal. prodigium, -ii n.: prodigio, presagio. rex, regis m.: rey.
Roma, -ae f.: Roma.
Romanus, -a, -um: romano. severus, -a, -um: severo, duro. Stoici, -orum m.pl.:los estoicos.
subigo, subegi, subactum (3ª): someter. sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, existir.
summus, -a, -um: superl., el más alto, el mayor.
te: acusativo de tu. Tiber, -eris m.: Tíber. Torquatus, -i m.: Torquato. tu: tú.
vinco, vici, victum (3ª): vencer. virtus, virtutis f.: virtud, valor.
EJERCICIO.- Analiza y traduce el siguiente texto: El caballo de Troya
Argumento. El príncipe troyano Paris, hijo del rey Príamo, había raptado a la bella Helena, esposa de un rey griego, Menelao, y ése fue el motivo que desencadenó la guerra. Cuenta la leyenda que los griegos tardaron muchos años en conquistar la ciudad de Troya para recuperar a Helena. El posible resultado de la guerra fue incierto durante todo ese tiempo. Los troyanos habían sufrido numerosas bajas, pero no se rendían, y los griegos comenzaban a desanimarse, ya que la victoria parecía poco segura y el viaje de vuelta era muy largo. Hasta que el astuto Ulises, uno de los jefes griegos, ideó la siguiente estratagema: construirían un enorme caballo con madera de los abundantes árboles que crecían sobre el monte Ida, fingiendo que hacían una ofrenda en honor de Minerva; camuflarían en su interior a los guerreros más valerosos y lo dejarían abandonado en la playa simulando que regresaban a Grecia en sus naves.
Troianus Paris, Priami regis filius, pulchram Helenam, Menelai uxorem, rapuerat. Raptus Helenae causa belli fuerat. Graeci per multos annos Troiam oppugnaverunt, et diu anceps fuit bellum. Iam ex Troianis viri fortissimi in proelio vulnerati aut necati erant, sed oppidum eorum semper diris hostibus resistebat et Graeci omnem spem abiciebant; tam dubia victoria videbatur et longinquus in patriam reditus! Tum Ulixes, Graecorum dux callidissimus, insidias paravit. Ex arboribus, quae in monte Ida permultae erant, equum ligneum tam ingentem quam montem aedificavit et fortissimos viros in eius ventre inclusit; laeti autem huius ingentis equi magnis litteris talia verba inscripsit: <<Graeci hunc equum deae dono dant>>. Hunc equum in litore Graeci reliquerunt, et ipsi, reditum in Graeciam simulantes solverunt.
VOCABULARIO.
abicio, abieci, abiectum (5ª): perder. aedifico (1ª): edificar, construir. anceps, ancipitis: incierto, dudoso. annus, -i m.: año.
arbor, -oris f.: árbol. aut: o.
autem: pero, por su parte. bellum, -i n.: guerra. callidus, -a, -um: astuto. causa f.: casua, motivo. dea, -ae f.: diosa.
diu: durante mucho tiempo. do, dedi, datum (1ª): dar. donum, -i n.: don, regalo. dubius, -a, -um: dudoso. dux, ducis m.: jefe, general.
eius: genitivo singular masculino de is, ea, id. eorum: genitivo plural masculino de is, ea, id. equus, -i m.: caballo.
et: y.
ex: preposición e ablativo, de, desde. filius, -ii m.: hijo.
fortis, -e: fuerte, valiente. Graecia, -ae f.: Grecia. Graecus, -a, -um: griego. Helena, -ae f.: Elena.
hic, hace, hoc: éste, ésta, esto. hostis, -is m.: enemigo.
huius: genitivo singular masculino de hic, haec, hoc.
hunc: acusativo singular masculino de hic, haec, hoc.
iam: ya.
Ida, -ae f.: el Ida.
in: preposición de acusativo, a, hacia, contra; de ablativo, en.
includo, inclusi, inclusum (3ª): encerrar. ingens, ingentis: ingente, enorme.
inscribo, inscripsi, inscriptum (3ª): grabar. insidiae, -arum f.pl.: emboscada, insidia,
traición.
ipse, -a, -um: el mismo, personalmente. is, ea, id: éste, ésta, esto; él, ella, ello. laetus, -a, -um: alegre.
ligneus, -a, -um: de madera. littera, -ae f.: letra.
litus, -oris n.: playa, costa. longinquus, -a, -um: largo. magnus, -a, -um: grande. Menelaus, -i m.: Menelao. mons, montis m.: monte. multus, -a, -um: mucho. necatus, -a, -um: muerto.
omnis, -e: todo.
oppidum, -i n.: ciudad, fortaleza. oppugno (1ª): atacar, sitiar, asaltar. Paris, Paridis m.: Paris.
paro (1ª): preparar. patria, -ae f.: patria.
per: preposición de acusativo, por, durante. permultus, -a, -um:muchísimo, en gran
número.
Priamus, -i m.: Príamo. proelium, -ii n.: batalla.
pulcher, pulchra, pulchrum: hermoso. quam: que.
qui, quae, quod: que, quien. rapio, rapui, raptum (5ª): raptar. raptus, -us m.: rapto.
reditus, -us m.: retorno, vuelta.
relinquo, reliqui, relictum (3ª): dejar, abandonar.
resisto, restiti, - (3ª): detenerse, resistir, enfrentarse.
rex, regis m.: rey. sed: pero.
semper: siempre.
simulo (1ª): simular, fingir.
solvo, solui, solutum (3ª): librar, soltar. spes, -ei f.: esperanza.
sum, fui, - (irr.). Ser, estar, haber, existir. talis, -e: tal.
tam: tan.
Troia, -ae f.: Troya. troianus, -a, -um: troyano. tum: entonces.
Ulixes, -is m.: Ulises. uxor, uxoris f.: esposa. venter, ventris m.: vientre. verbum, -i n.: palabra. victoria, -ae f.: victoria.
videor, visus sum (dep.): parecer. vir, viri m.: hombre.
vulneratus, -a, -um: herido.
EJERCICIO: Analiza y traduce el siguiente texto:
Galli in urbem intrant (Editex pág 118)
Galli, relictis agris suis ob sterilitatem, multas civitates Italiae ceperant et Romam iam aderant. Exercitum Romanum apud Alliam fluvium ceciderunt die XVI Kal. August.; quem diem inter nefastos relatum Romani Alliensem dixerunt. Victores Galli in urbem intraverunt, ubi nobiles senes in curulibus et insignibus conspexerunt. Primo senes venerationem Gallorum habuerunt; deinde, sublata veneratione, Galli illos senes interfecerunt. Capta urbe,
reliqua iuventus cum Manlio in Capitolium fugit. Manlium ob defensum Capitolium