UNIDAD 12 12.1 PRONOMBRES INTERROGATIVOS.
12.6. LOS VERBOS COMPUESTOS DE SUM.
– Enunciado. Están formados sobre el verbo sum con diversos prefijos que marcan el sentido del verbo. Son los siguientes:
– ab-sum, abes, abesse, afui, - (estar ausente, estar lejos). – ad-sum, ades, adesse, adfui/affui, - (estar presente, ayudar. – de-sum, (dees), deesse, defui, - (faltar).
– in-sum, ines, inesse, (infui), - (estar en, estar dentro).
– ob-sum, obes, obesse, obfui/offui, - (oponerse,ser un obstáculo). – pos-sum, potes, posse, potui, - (poder).
– prae-sum, (praees), praeesse, praefui, - (presidir, estar al frente (de)). – pro-sum, podes, prodesse, profui, - (aprovechar, ser útil).
– sub-sum, subes, subesse, (sin tema de perfecto), - (estar debajo). – super-sum, superes, superesse, superfuui, - (sobrar, sobrevivir).
– absum y praesum tienen participio de presente: absens (ausente) y praesens (presente).
– desum contrae generalmente la vocal del prefijo con la vocal temática: dest, dero, deram, etc.
– prosum está formado del preverbio prod, que conserva la d cuando ésta precede a una vocal: prodes, prodest, etc. Pero la pierde ante consonante (s o f), ejs.:
prosum, prosumus, etc.
– El verbo posum. Es el más irregular. Tiene en el sistemaa de presente un prefijo pot, que conserva la t ante vocal, ejs.: potes, poteram, etc., pero la convierte en s ante otra s, ejs.: possum, possim, etc. El sistema de perfecto se forma sobre un tema potu- que no tiene nada que ver con el verbo sum y posee una conjugación absolutamente regular.
PRESENTE PRET. IMPERFECTO FUTURO SIMPLE INDICATIVO possum Yo puedo
potes potest possumus potestis possunt poteram Yo podía poteras poterat poteramus poteratis poterant potero Yo podré poteris poterir poterimus poteritis poterunt SUBJUNTIVO possim Yo pueda
possis possit possimus possitis possint possem Yo pudiera, posses pudiese o posset podría possemus possetis possent INFINITIVO Posse Poder
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones:
1. Reges venerunt ut inter se de cunctis negotiis disceptarent. 2. Cum hunc copiis praefecissent, milites hostes vicerunt.
3. Vetus est lex illa verae amicitiae, ut idem amici semper velint (quieren). 4. Romae populus liber semper pugnabit ut multa bona habeat.
5. Dum Lesbiam amabat Catullus, Lesbia amabat alium.
VOCABULARIO.
alius, alia, aliud: otro. amicitia, -ae (f): amistad. amicus, a-, -um: amigo. amo (1ª): amar
bonum, -i (n): bien. Catullus, -i (m): Catulo. copiae, -arum (f.pl.): tropas. cum: conjunción, cuando, como,
histórico, porque, aunque: cunctus, -a, um: todo.
de: prep. de abl., de, desde, acerca de. discepto (1ª): juzgar, discutir.
dum: mientras, hasta que. ego: yo.
habeo, habui, habitum (2ª): tener. hic, haec, hoc: éste, ésta, esto. hostis, -is (m): enemigo.
idem, eadem, idem: el, la, lo mismo. ille, illa, illud: aquél, aquélla, aquello. inter: prep. de ac. entre.
Lesbia, -ae (f): Lesbia. lex, legis (f): ley.
liber, libera, liberum: libre. miles, militis (m): soldado. multus, -a, -um: mucho.
negotium, -ii (n): negocio, asunto. populus, -i (m): pueblo.
praeficio, -feci, -fectum (5ª): poner al frente.
pugno (1ª): luchar. rex, regis m: rey. Roma, -ae (f): Roma. se: acus. de 3ª persona. semper: siempre.
sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, existir.
ut: conjunción, cuando, como, que, para que.
velint: quieren.
venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar. verus, -a, -um: verdadero.
vetus, veteris: viejo.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones interrogativas directas: 1.- Quae est maxima egestas? Avaritia.
2.- Cuius sunt istae domus?
3.- Ex iis donis, quae ego tibi dedi, quae sunt tibi iucundiora? 4.- Quid est optabilius sapientia?
5.- Quid est in homine ratione divinius?
6.- Quotidie ante nocturnam quietem animum tuum interroga: <<Quod malum tuum hodie sanavisti? Cui vitio obstitisti? Qua parte melior es?>> Quid hac consuetudine pulchrius est? Qualis erit tuus somnus, cum totum diem sic tecum scrutatus eris (hayas examinado): <<Quibus officiis defuisti? Cui es iratus (= te has irritado)? Quocum es altercatus (= has disputado)? Quem irrisisti? De quo male locutus es (= has hablado)? Quem amicum decepisti? Quid iusiurandum violavisti? De quo bene meritus es? Cuius te miseruit (= te has compadecido)? Quorum peccatorum te paenituit?>> Mihi crede: quotidie rationem reddere debet animus (adapt. de Séneca). 7.- Uter est insanior horum?
8.- Cur calamitas? Quid venisti? Ubi est Antonius? Quando veniet? 9.- Cur me querellis exanimas tuis?
10.- Quin ommittimus ambages?
11.- Nonne millies perire est melius quam... ? 12.- Num duas patrias habemus?
13.- Nonne miseris succurrere debemus? 14.- Estne frater tuus intus? Non est.
15.- Nonne pulchrum est pro patria mori (= morir)? Etiam. 16.- Novistine (= conoces) meum patrem? Novi.
17.- Meosne filios novisti? Tuos. Novistine meos filios? Novi. 18.- Num inimicis nocere licet? Non.
VOCABULARIO.
ambages, -is f.: ambigüedad, excusa. amicus, -a, -um: amigo.
animus, -i m.: ánimo, espíritu. ante: antes de.
Antonius, -i m.: Antonio. avaritia, -ae f.: avaricia. bene: bien.
bonus, -a, -um: bueno.
calamitas, -atis f.: calamidad, desgracia. consuetudo, -inis f.: costumbre.
credo, credidi, creditum (3ª): creer. cum: como, cuando, puesto que. cur: ¿por qué?
de: de, desde, acerca de, sobre. debeo, debui, debitum (2ª): deber.
desum, defui, - (comp. de sum, irr.): faltar, no asistir a.
dies, -ei m/f.: día. divinus, -a, -um: divino. do, dedi, datum (1ª): dar.
domus, i/us f.: casa. donum, -i n.: don, regalo. duo, duae, duo: dos.
egestas, -atis f.: pobreza, escasez. ego: yo.
eris scrutatus: hayas examinado. es altercatus: has disputado. es iratus: te has irritado. etiam: todavía, también, sí. ex: de, desde.
exanimo (1ª): perturbar, preocupar. filius, -ii m.: hijo.
frater, -tris m.: hermano.
habeo, habui, habitum (2ª): tener. hic, haec, hoc:éste, ésta, esto. hodie : hoy.
homo, -inis m.: hombre, ser humano. in: en, a, hacia.
inimicus, -a, -um: enemigo. insanus, -a, -um: loco.
interrogo (1ª): preguntar. intus: dentro.
irrideo, irrisi, irrisum (2ª): burlarse. is, ea, id: éste, el.
iste, ista, istud: ése, ésa, eso. iucundus, -a, -um: agradable. iusiurandum, -i n.: juramento. licet: impers. Está permitido. locutus es: has hablado. magnus, -a, -um: grande. male: mal.
malum, -i n.: mal.
maximus, -a, -um: superl. De magnus. me: me, acusativo de ego.
melior, melius: comparativo de bonus. meritus es: has merecido.
meus, -a, -um: mi, mio. mihi: dat. de ego. millies: mil vecess.
miser, misera, miserum: desgraciado. miseruit: te has compadecido
mori: morir.
-ne: ¿acaso...?, o no se traduce.
noceo, nocui, nocitum (2ª): dañar, perjudicar. nocturnus, -a, -um: nocturno, de noche.
non: no.
nonne: ¿acaso no...?
nosco, novi, notum (3ª): conocer. novi: perf. de nosco.
novisti: conoces. num: ¿acaso...?
obsto, obstiti, obstaturus (1ª): oponerse, ser un obstáculo.
officium, -ii n.: servicio, cargo, deber. ommitto, omisi, omissum (3ª): dejar, omitir,
prescindir. optabilis, -e: deseable.
paeniteo, paenitui, - (2ª): disgustar,
arrepentirse. pars, partis f.: parte. pater, patris m. padre. patria, -ae f.: patria.
peccatum, -i n.: pecado, falta.
pereo, perii, peritum (4ª): irse, desaparecer, morir.
perire: inf. Presente de pereo. pro: por, en favor de.
pulcher, pulchra, pulchrum: hermoso. qualis, -e: ¿qué?, ¿cuá', ¿qué clase de...? quam: que.
quando: ¿cuándo...?
querella, -ae f.: queja, reclamación.
quies, -etis f: reposo, tranquilidad, descanso. quin: ¿por qué no...?
quis/qui, quae, quid/quod: ¿quién? ¿qué? ¿cuál?
quotidie: cada día.
ratio, -onis f.: razón, inteligencia. reddo, reddidi, redditum (3ª): devolver. sano (1ª): sanar, curar.
sapientia, -ae f.: sabiduría. sic: así, de este modo. somnus, -i m.: sueño.
succurro, succurri, succursum (3ª): acudir, socorrer.
sum, fui, - (irr.): seer, estar, haber, existir. te: acusativo de tu.
tibi: dativo de tu.
totus, -a, -um: todo, todo entero. tu: tu.
tuus, -a, -um: tu, tuyo. ubi: ¿dónde...? ¿Cuándo...? uter: ¿Cuál de los dos...?
venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar. violo (1ª): violar, profanar.
vitium, -ii n.: vicio,defecto.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones interrogativas indirectas: 1.- Quis sum? Nescio quis sim.
2.- Scire volo uter vestrum hoc fecerit. Uter vestrum hoc fecit? 3.- Nemo scit quid quaeque nox aut dies nobis afferre possit.
4.- Deos semper rogaverunt homines cur in terris malum exsisteret. 5.- Minos in inferis homines interrogabat quomodo in terris egissent.
6.- Pater interrogavit filium velletne (= si quería) secum in castra proficisci (= partir) necne. 7.- Videamus primum deorumne providentia mundus regatur (= es regido) deinde,
consulantne rebus humanis.
9.- Ulixes Nausicaam rogavit deane esset an mortalis; at Nausicaa Ulixem interrogavit quae esset eius patria.
10.- Videamus utrum ea fortuita sint necne. 11.- Ex te quaero utrum hoc verum sit an falsum.
VOCABULARIO.
affero, attuli, allatum (irr.): traer, llevar. afferre: infinitivo pres. de affero.
agito (1ª): examinar, discutir. ago, egi, actum (3ª): hacer. an: ¿no es cierto...?, o si. at: pero, sin embargo, o bien. aut: o.
beatus, -a, -um: feliz.
castra, -orum n.pl.: campamento.
consulo, consului, consultum (3ª): deliberar, consultar, ocuparse (de).
cur: ¿por qué?, porque. dea, -ae f.: diosa. deinde: luego, después deus, -i m.: dios. dies, -ei m/f.: día.
divitiae, -arum f.pl.: riquezas. egi: perfecto de ago.
ex: de, desde.
exsisto, exsistiti, - (3ª): originarse. facio, feci, factum (5ª): hacer. falsus, -a, -um: falso.
feci: perfecto de facio. filius, -ii m.: hijo.
fortuitus, -a, -um: fortuito casual. his, haec, hoc:éste, ésstsa, esto. homo, -inis m.: hombre, ser humano. humanus, -a, um_ humano.
in: en, a, hacia.
inferi, -orum m.pl.: los infiernos. interrogo (1ª): interrogar, preguntar. is, ea, id: ése, el.
malum, -i n.: mal.
Minos, Minois m.: Minos. mortalis, -e: mortal. Humano. mundus, -i m.: mundo. Nausicaa, -ae f.: Nausicaa. -ne:si.
necne: o no.
nemo, neminis: nadie, ninguno.
nescio, nescivi (nescii), nescitum (4ª): no saber, desconocer.
nobis: dat./abl. de nos. nos: nosotros.
nox, noctis f.: noche. pater, patris m.: padre. patria, -ae f.: patria.
possit: presente de subj, de possum. possum, potui, - (compuest. de sum, irr.):
poder.
primum: primeramente, en primer lugar. proficisci: partir.
providentia, -ae f.: providencia, cuidado. quaero, quaesivi, quaaesitum (3ª): buscar,
preguntar, inquirir.
quis/qui, quae/qua, quid/quod: ¿quién?, ¿qué?, ¿cuál?
quisque, quaeque, quodque: cada, todo, cualquiera.
quomodo: ¿cómo...?, de la manera que. regatur: es regido.
res, rei f.: cosa.
rogo (1ª): rogar, preguntar.
scio, scivi (scii), scitum (4ª): saber. secum: consigo, con él.
semper: siempre.
sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, existir. te: acusativo de tu
terra, -ae f.: tierra. tu: tu.
Ulixes, -is m.: Ulises.
uter: uno de los dos, ¿cuál de los dos? utrum: puede no traducirse.
velletne: si quería. verus, -a, -um: verdadero.
vester, vestra, vestrum: vuestro, de vosotros. video, vidi, visum (2ª): ver.
virtus, -utis f.: virtud, valor. volo, volui, - (irr.): querer.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones de Ut: 1.- Ut Hostius cecidit, confestim Romana inclinatur (se rompe) acies. 2.- Ut ignis aurum probat, sic miseria probat virtutem.
3.- Epicurus discipulos hortabatur (animaba) ut amicitiam omnibus rebus humanis anteponerent.
4.- Pompeius suis praedixerat ut Caesaris impetum exciperent. 5.- Sol efficit ut omnia floreant.
6.- Vereor ut (que no) satis diligenter actum sit. 7.- Milites pugnant, ut suam patriam defendant.
8.- Legum idcirco omnes servi sumus, ut liberi esse possimus. 9.- Tanta vis probitatis est, ut eam etiam in hoste diligamus.
10.- Erat... ita non superstitiosus, ut... sacrificia et fana contemneret.
11.- Ut rationem Plato nullam afferret, tamen ipsa auctoritate me frangeret.
VOCABULARIO.
acies, -ei f: linea de batalla, ejército. actum sit: se haya hecho.
affero, attuli, allatum (irr.): traer, llevar, aportar.
amicitia, -ae f.: amistad.
antepono, anteposui, antepositum (3ª): anteponer, preferir.
auctoritas, -atis f.: autoridad. aurum, -i n.: oro.
cado, cecidi, casum (3ª): caer, morir. Caesar, -is m.: César.
confestim: al instante, en seguida. contemno, contempsi, contemptum (3ª):
despreciar.
defendo, defendi, defensum (3ª): defender, rechazar.
diligenter: atentamente.
diligo, dilegi, dilectum (3ª): amar, apreciar. discipulus, -i m.: discípulo, alumno.
efficio, effeci, effectum (5ª): producir, hacer. ego: yo.
Epicurus, -i m.: Epicuro. et: y.
etiam: también, incluso.
excipio, excepi, exceptum (5ª): sacar, sostener, aguantar.
fanum, -i n.: templo.
floreo, florui, - (2ª): florecer.
frango, fregi, fractum (3ª): romper, abatir, conmover, convencer.
hortor (1ª dep.): exhortar, animar. hostis, -is m.: enemigo.
Hostius, -ii m.: Hostio.
humanus, -a, -um humano, mortal.
idcirco: por esta razón. ignis, -is m.: fuego. impetum, -i n.: ataque. in: en, a, hacia.
inclino (1ª): inclinar, caer.
ipse, ipsa, ipsum: él, ella , ello mismo. is, ea, id: éste, ésta, esto.
ita: así, de este modo. lex, legis f.: ley. liber, -a, -um: libre. me: acusativo de ego. miles, -itis m.: soldado. miseria, -ae f.: desgracia. non: no.
nullus, nulla, nullum: ningún, ninguno. omnis, -e: todo.
patria, -ae f.: patria. Plato, -onis m.: Platón. Pompeius, -ii m.: Pompeyo.
possimus: presente de subj, de possum. possum, potui, - (irr. comp. de sum): poder. praedico, praedixi, praedictum (3ª): predecir, advertir.
probitas, -atis f.: honradez. probo (1ª): probar.
pugno (1ª): luchar.
ratio, -onis f.: razón, inteligencia. res, rei f.: cosa.
romanus, -a, -um: romano. sacrificium, -ii n.: sacrificio. satis: bastante, suficiente. servus, -a, -um: siervo, esclavo. sic: así, de este modo.
sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, existir. superstitiosus, -a, -um: superticioso. suus, -a, -um: su, suyo.
tamen: sin embargo. tantus, -a, -um: tan grande. tu: tu:
ut: como, cuando, que, para que.
vereor, veritus sum (dep.): respetar, venerar, temer.
virtus, -utis f: virtud, valor. vis, vis f.: fuerza, violencia.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones de Cum: 1.- Pater mecum veniet.
2.- Utilitas saepe cum honestate certat. 3.- Cum hostibus pugnavimus.
4.- Facile omnes, cum valemus, recta consilia aegrotis damus.
5.- Cum solitudo et vita sine amicis insidiarum plena sit, ratio ipsa nos monet ut (= que) amicitias comparemus.
6.- Cum sint in nobis consilium, ratio, prudentia, necesse est (= es preciso) deum haec ipsa habere maiora.
7.- Romulus eiusque socii, cum uxores non haberent, mulieres Sabinas rapere statuerunt. 8.- Cum Romani urbis muros ariete oppugnavissent, hostes urbem deseruerunt.
9.- Leonidas, cum victoriam non speraret, tamen usque ad mortem pugnavit. 10.- Cum hostes numero praestarent, eos tamen exercitus noster profligavit.
VOCABULARIO.
aegrotus, -a, -um: enfermo. amicitia, -ae f.: amistad. amicus, -a, -um: amigo. aries, arietis m: ariete.
certo (1ª): luchar, ser enemigo. comparo (1ª): preparar, buscar. consilium, -ii n.: consejo, razón. cum: con, cuando, puesto que, auneu,
gerundio.
desero, deserui, desertum (3ª): abandonar. deus, -i m.: dios, divinidad.
do, dedi, datum (1ª): dar. et: y.
exercitus, -us m.: ejército. facile: fácilmente, con facilidad. habeo, habui, habitum (2ª): tener. hic, haec, hos: éste, ésta, esto. honestas, -atis f.: honestidad. hostis, -is m.: enemigo. in: en, a, hacia.
insidiae, -arum f.pl: insidia, emboscada. ipse, ipsa, ipsum: él, ella, ello mismo. is, ea, id: éste, el.
Leonidas, -ae m.: Leónidas. magnus, -a, -um: grande. maior: comparativo de magnus. mecum: cum me, conmigo.
moneo, monui, monitum (2ª): aconsejar. mors, mortis f.: muerte.
mulier, -eris f.: mujer. murus, -i m.: muro. necesse est: es preciso. nobis: dat./abl. de nos. non: no.
nos: nosotros.
noster, nostra, nostrum: nuestro. numerus, -i m.: número, cantidad. omnis, -e: todo.
oppugno (1ª): atacar, asaltar. pater, patris m.: padre. plenus, -a, -um: lleno.
praesto, praestiti, praestitum (1ª): aventajar. profligo (1ª): derrotar, destruir.
prudentia, -ae f.: prudencia. pugno (1ª): luchar.
-que: y.
rapio, rapui, raptum (5ª): arrebatar, secuestrar. ratio, -onis: razón.
rectus, -a, -um: recto, acertado. Romani, -orum m.pl.: los romanos. Romulus, -i m.: Rómulo.
Sabinus, -a, -um: sabino.
saepe: a menudo, con frecuencia. sine: sin.
socius, --a, -um: socio, aliado. solitudo, -inis f.: soledad. spero (1ª): esperar.
statuo, statui, statutum (3ª): establecier, decidir.
sum, fui, - (irr.): ser, estar, haber, xistir. tamen: sin embargo, no obstante. urbs, urbis f.: ciudad.
usque ad: hasta. ut: que.
utilitas, -atis f.: utilidad. uxor, -oris f.: esposa, mujer.
valeo, valui, valitum (2ª): valer, estar bien. venio, veni, ventum (4ª): venir, llegar. victoria, -ae f.: victoria.
vita, -ae f.: vida.
EJERCICIO.- Analiza y traduce las siguientes oraciones con verbos compuestos de sum: 1.- Hominis natura longe abest a ferarum natura.
2.- Adeste, cives; adeste, commilitones.
3.- Melius est prodesse etiam malis quam bonis deesse.
4.- Omnibus prosimus cum possumus, nam quidem semper prodesse non possumus; saepe enim desint vires.
5.- Pugnae adfueram; a patria numquam affuero. 6.- Homines hominibus plurimum et prosunt et obsunt. 7.- Ex ea pugna pauci milites superfuerunt.
8.- Tuis nuptiis adesse non potero. 9.- Rosae non deerant in horto.
10.- Druides rebus divinis intersunt, itaque bello semper absunt; omnibus Druidibus unus praeest.
11.- Eloquentia sine sapientia magis obest civitatibus quam prodest. 12.- Bona exempla tibi profuerunt.
13.- Non possum tibi prodesse.
14.- Desunt nunc nobis consilia vestra.
15.- Hasdrubal exercitui Carthaginiensium apud Metaurum praeerat. 16.- Neque animus neque corpus a vobis aberit.
17.- Quis est divitior quam is, cui nihil deest?
18.- Huic homini non minor vanitas inerat quam audacia. 19.- Tiberis inter eos intererat.
20.- Inter hominem et beluam hoc maxime interest, quod... 21.- Verba tibi supersunt.
22.- Cum sol Oceano subest.
VOCABULARIO. a: de, desde, por.
absum, afui, - (irr. comp de sum): estar ausente, estar lejos.
adeste: 2ª p.pl. imperativo presente de adsum.
adsum, adfui/affui, - (irr. comp. de sum): estar presente, ayudar, acudir. animus, -i m.: ánimo, espíritu- apud: junto a.
audacia, -ae f.: audacia, atrevimiento. bellum, -i n.: guerra.
belua, -ae f.: bestia.
bonum, -i n.: bien. bonus, -a, -um: bueno.
Carthaginienses, -ium m.pl.: los cartagineses.
civis, -is m.: ciudadano. civitas, -atis f.: ciudad, pueblo. commilito, -onis m.: camarada. consilium, -ii n.: consejo. corpus, -oris n.: cuerpo.
cum: con, cuando, porque, aunque, gerundio. desum, defui, -(irr. comp. de sum): faltar. dives, -itis: rico.
divinus, -a, -um: divino. Druides, -um m.pl.: los druidas. eloquentia, -ae f.: elocuencia. enim: pues.
et: y, et... et... no sólo... sino también... etiam: también, incluso.
ex: de, desde.
exemplum, -i n.: ejemplo. exercitus, -us m.: ejército. fera, -ae f.: fiera.
Hasdrubal, -alis m.: Asdrúbal. hic, haec, hoc: éste, ésta, esto. homo, -inis m.: hombre, ser humano. hortus, -i m.: huerto.
in: en, a, hacia.
insum, (infui), - (irr. comp. de sum): estar en, estar dentro, tener.
inter: entre.
intersum, interfui, - (irr. comp. de sum): intervenir, difereneciarse.
is, ea, id: éste, el. itaque: así pues. longe: mucho. magis: más. malum, -i n.: mal. maxime: sobre todo.
melius: comparativo de bonus. Metaurum, -i n.: Metauro. miles, -itis m.: soldado.
minor: comparativo de parvus. nam: pues.
natura, -ae f.: naturaleza. neque: ni, y no.
nihil: nada (indeclinable). nobis: dat./abl. de nos. non: no.
nos: nosotros. numquam: nunca. nunc: ahora.
nuptiae, -arum f.pl.: boda.
obsum, obfui/offui, - (irr. comp. de sum): oponerse, ser un obstáculo,
obstaculizar, perjudicar. Oceanus, -i m.: Océano.
omnis, -e: todo
parvus, -a, -um: pequeño. patria, -ae f.: patria. paucus, -a, -um: poco. plurimum: muchísimo.
possum, potui, - (irr. comp. de sum): poder. praesum, praefui, - (irr. comp. de sum):
presidir, estar al frente (de). prosum, profui, - (irr. comp. de sum):
aprovechar, ser útil, ayudar. pugna, -ae f.: lucha.
quam: que.
qui, quae, quod: que, quien, cual. quidem: ciertamente.
quis/qui, quae/qua, quod/quid?: quién, qué, cual?
res, rei f.: cosa. rosa, -ae f.: rosa.
saepe: a menudo, con frecuencia. sapientia, -ae f.: sabiduría. semper: siempre.
sine: sin.
sol, solis m.: el Sol.
subsum, (sin tema de perfecto) – (irr. comp. de sum): estar debajo.
sum, fui, - (irr.). Ser, estar, haber, existir. supersum, superfui, - (irr. comp. de sum):
sobrar, sobrevivir. Tiberis, -is m.: Tíber. tibi: dat. de tu. tu: tú.
tuus, -a, -um: tu, tuyo. unus, -a, -um: uno. vanitas, -atis f.: vanidad. verbum, -i n.: palabra.
vester, vestra, vestrum: vuestro. vis, vis f.: fuerza.
vobis: dat./abl. de vos. vos: vosotros.
EJERCICIO: Analiza y traduce el siguiente texto:
Los troyanos caen en la trampa
Argumento. Una vez que los troyanos vieron desde el puerto que las naves griegas se alejaban,, engañados con el ardid del caballo, sintieron una gran alegría porque se veían por fin libres de un prolongado asedio. Se dirigieron alegres a la llanura que había junto a la playa, donde habían librado muchas de sus batallas contra los enemigos griegos. Al advertir la presencia de aquel enorme caballo de madera, quedaron tan impresionados que decidieron llevar el artefacto al alcázar de la ciudad, donde estaba situado el templo de Minerva. Y aunque el sabio Laoconte, sacerdote de Apolo, que temía un engaño por parte de los griegos, había manifestado su desconfianza ante la supuesta ofrenda a Minerva, nadie le hizo caso, y el caballo fue arrastrado al interior de la ciudad. Por la noche, los griegos que estaban ocultos dentro del caballo, aprovechando el descuido de los troyanos, agotados por la diversión y por el vino, salieron de su escondite y abrieron las puertas de la ciudad indefensa al resto del ejército.
Decepti equi dolo Troiani laetabantur quod longa obsidione tandem liberati erat. Postquam Graecos ex portu navigantes viderunt, laeti in campum progressi sunt, in quo multis proeliis cum hostibus Graecis dimicaverant. Cum ad litus pervenerunt et illum ligneum equum conspexerunt, multi Troiani magnitudinem equi mirati sunt et eum in arcem urbis, ubi templum Minervae deae erat, trahere constituerunt. Quamquam Laocoon, Apollinis sacerdos qui Graecorum insidias timebat, Troianos periculi, quod in Graecorum dono erat, frustra admonuerat, omnes tamen eius verba neglexerunt. Itaque fatalis equus in urben a Troiani tractus est. Noctu autem, ut Troiani ludo et vino fatigati dormiebant, egressi sunt et urbis portas patefecerunt et omnes socios in urbem acceperunt.
VOCABULARIO.
a: preposición de ablativo, de, desde, por.
accipio, accepi, acceptum (5ª): recibir, aceptar.
ad: preposición de acusativo, a, hacia, junto a, para.
admoneo, admonui, admonitum (3ª): advertir.
Apollo, -inis m.: Apolo.
arx, arcis f.: ciudadela, fortaleza. autem: pero, por su parte. campus, -i m.: llanura, campo.
conspicio, conspexi, conspectum (5ª): ver, mirar, observar.
constituo, constitui, constitutum (3ª): decidir, establecer.
cum: preposición de ablativo, con; conjunción: cuando, como, ya que, aunque, verbo en gerundio.
dea, -ae f.: diosa.
decipio, decepi, deceptum (5ª): engañar. dimico (1ª): combatir.
dolus, -i m.: engaño.
donum, -i n.: don, regalo.
dormio, dormivi, dormitum (4ª): dormir. egredior, egressus sum (5ª dep.): salir. equus, -i m.: caballo.
et: y.
ex: preposición de ablativo, de, desde. fatalis, -e: fatal, funesto.
fatigo (1ª): fatigar, cansar. frustra: en vano, inútilmente. Graecus, -a, -um: griego. hostis, -is m.: enemigo. ille, -a, -ud: aquél.
in: preposición de acusativo, a, hacia, contra; de ablativo, en.
insidiae, -arum f.pl.: emboscada, traición.