Institutiones philosophicae [tractatus moralis]

JOSE LUIS ESTRADA MALAGA

BIBLIOTECA UNIVERSIDAD DE MALAGA

IIIIIIIIIIIIIII~

1111111111111111111111111111111111111111111 '

INSTITUTIONES

PHILOSOPHIC.iE

AUCTORE

FRANCISCO JAC,QUIER

ex minimorum Familia, primariarwn per

Europam aeademiarum socio,

in

Iyeeo

ro-mallO,

et

in eollegio urbano de propaganda

fid

e

professore.

ª

W1'RACT ATUS MORALIS.

~

~

\

~.%

ZJJICTIO NOVA HISPANA '. '

1"""'

'

.

~

o

-~

MATRITI:

TYPlS AGUADO: MDCCCXXI,.

Se halüwá en el despacho de libro. de DON ANTÓNIO

BoA

YLO, cl/lle de las Carretal.

fU

. A U'CTOR

LECTORL

. IV

INDEX

PHILOSOPHI1E MORALIS

PARS PRIMA

SEU ETHICA GENERALIS.

Caput

l.

7.

Art ic. 1. D~ moralitati; principio atque

ori-gine. ¡bid.

Conclus. I. Ex notionc Dú et creaturte ratio-nalis fiuant omnia moralitatis principia. 9. Concluso ll. Essentialis atque ¡n~rinseca

ac-tíonum lllGral¡urn dífferentia ab hominul/J opitliGníbus ornnino indepenJens

demons-tratur. 20.

Ca put

-11.

De ,lege naturali generatim

consi-derata. H.

Arde. 1. De legis naturalis essentia, non-t1ullisque prillcipiis ex lege naturali

Je-ri'L·andís. ibid.

Condusio. Una es! et indelebjlis, quoall universali,l pro:x.imaque pdncipia, legis naturali, notío: atque in ipsa lege na-turte suallJ rationem habet lex qu¡elibet. 41. Artie. 11. De obligatiotle el geMratíbus

flon-tíullis morum principiis ex obligatione

vI

Concluso

J.

Omnis o.blígatio

ti

.divina

volun-tate emanot.

86.

Conelus.

JI.

Dlffltur a.ctu-s indiJferentes in -sPlcíe; nuUi uutem sunt ac&us ·indifere't1- •

tes in individuo. f OS.

Artie. III. De prcemiis et prenis. 11 S.

Conclusio. Post cO'rparis . mortemin altero vitce futurce statu bonos manen: prcemia, malos autem pren1t!;

-Ca put 1Il. De hominis beatitudine el sumino bono.

Artie. lo De formal; et objecliva homirlis be,ltit udin,.

CO¡Ic!Ils. 1. Hom;nis lJeatitudo fornlúlis in verce virtutis exercitio ¿Ónsistit.

Conclus.

n.

So/us Dcus es: objec·tiva homi-nis beatitudo.

An

¿

1 L

De cOltscientia.

Conclusio. NOIl /icel sequi conscientlam 1'ro-babi!em, qua: f(,vet libertati, in concursu opillionis

Cl!qu

c

probabiLis, quce favet prce-cepto: n~(l!le Licet sequi opinionel1l 7Ilinus provlIlJilem, quce fave: libertad, ill

con-120.

139.

f40.

147.

16

i.

i66.

. curm probavllioris, 'lUce favet Legi.; s.equi tamen Ilcet opinionem probabillorelll, quce

VII

.

PHILOSOPHllE MORALIS

PARS SECU.NDA

SEU ETHICA

.

PARTICULARIS.

\

-Seetio. l. De hominis officiis.

Capur. 1.

D

e

jure

natur~

.

ethico.

Articul. l.

De officiis hominis

"

erga Deun,.

Conclusio.'

Deus

non

·

.

so/um cultu inter.

no,

·

·

sed etiam externo colenaus esto

Arde.

n.

I!e hominisC!fficiis ergiJ se. ipsum.

Arde.

Ill. De officiis hominis

. erga aHos.

Caput

H

o-

De hominis officiis

in

statu civili,

· seu de jure natura¡ politico.

. .

.:

Arde.

I~

De societafe

..

in

..

genere,

ef

juris po-

o

·

·

titici

origine.

Conclusio.

Jus politicum

in

ipso jure

natura-li funaatur) et

ex

eo origlnem habet.

Arríe.

1I.

De societate quoaa virtutes

in-tellectuales et n

i

orales consiaeranaa.

Conclusio.

Impiissima est atque etiam

socie-tati civili perniciosissima falsa¡

cujuscum-que

religionis,

et atheismi tolerantia.

Arrie.

Ill. De societate quoaa sta

hi1n

ex-fernum generatim considerafa.

Arrie. IV.

De commet'cio et contractibus.

Conclusio.

UsurQ lege nafurQli frohibetur.

~9f.

.ibid. ibid.

197.

2L1.

230.

240.

.bid.

1

242.

256.

267.

vUt

Arde.

y.

De

jtlsti~.

rer"

.

"!..

,ocquirendarum

titlllis,

:

. .

.: .

Anie.

VI.

De tuendo

~

""e

ipubiic~

h'onquilli-tate

et de

jure

·

beHi.

Seelío ll.

De

virtutibus et vitiis.

C:lput 1 ..

De

virJutwuf

'horalibus.

! .. "

Art.

1.

D

e

virtutluus,

qUa!

ad

nostra ergo

Deum officia

s

pectanr.

,~.' ~

Anic.

n.

De virtutiuus,

qUa!

ad hominum

erga

se

ipsos

officia spectant.

Arde. III.

De virtutibus,

q~a!

od nostra

er-go

alios

officia spectont.

·

Caput. lI.

De vitiis.

.

Arti~.

1

,'

·

De vitiis,

qUa!

nostris ergo Deum

officiis 0ppolluntur.

ArLÍe.

n.

De

vit;;s,

qUa!-

.ergo nosmetipsos

. 'officiis opponuntur.

.

, .' .

Artic.

lB. De vitiis,

qUa!

nostris ergo olios

_

offici;s opponuntur.

.

Artíe. IV:

De offectuum notura et

origine. :

Artíe. V.

De

conjectQndi~

homi"um

moribus.·

J. .f'

.l

331.

339. 349. '.3 SO.

ibid.

356.

.36,. . 370.

ibid.

376.

382. 388. 398.

, '" ~ l

• ! . Jo. '" J ' .

, '_ ... ' .

PROCEMIUM

DE ETHICES

DEFINITIONE AC DIVISIONE.

l.

Ethica, ex ipsa nominis etymologia, cst ,cientia morum. Ha:c autem dividitur in gene-ralem et particularem. Ethica generalis illa est: qu~ hominis officia generatim considerat: 'Dirtu-tis amorem, vitiique horrol'em instillat. Hinc intelligitur, philosophia: moralis institutionibus statim pra:mittendam es se notionem boni .et ma-}i, cenissimisque regulis constituendam actio-num humanarum morlllitatenr. !taque actionum ·llumanarum differentiam, hujusque· differentia: originem atque fundamentum investigabimus, et . accurate demonstrabimus. Hominum offiéia in universu!h 'éxpendemus.: Deumque omnis obli-gationis fontem atq~e principium esse ostende-mus. Hinc rerum ardo postulat, ut de virtuti-bus et vitiis atque elÍam de pra:miis et preni3 g~~eratim tractemus. Quia vera ethic:l: finis al-que principium est btatitudo veraque hominis ft¡licitas; de hQminis beatitudine pro rerum

ordí-'n

e

:·dlsserem.us, atque ,landem de obtinenda: fe-licitatis modo Sf;!rmonem habebimus. N~mQ au-tem non .. intelligit, qui verJ: felicitatis §ibi". con-~ius est ~ .,mprtalium bealiludinem in recto

2

PROOEMIUM.

'scienti;e testimon io posilam es~e. Quare tandem de

conscientil ag::lllUS. Ha!c suot prxcipua , qUa! in

Pthié~ gerierali cOlltemplabilllur, alia prurill1,a nOl1

pra:terinissul i, qUa! cLÍm his necc:ssario C;)I1JunCl3

sunt, et quidcm in u~lÍversa morUlll doctrina [0-taque agendi ntione utilitatis maxima:.

ll. Ethica particloIlClris ¡!la eSl: qua¡ diversa hominum oIficia S;;Jl'suÍli cOtlsiderat. Hillc palet, ethica! panicularis generatim consideral~ tres esse

panes pra!cipuas. E¡enim prima hominis-vflicia sunt

erga, Deum, deinde ,erga ,seip3um, tandem erga

alios:' in gencre. Pars illa, ethica!, q u;e hominis er-'ga Deum et erga seipsum ofticia explic:ü, juris pru-dentia natural¡s propri'c-appellari POlcst. Pars a, u-tem, alia; qUa! hominis: in socielatC' CQllstituti ofn-CÜI' ptOpOIl1t, jurisprudenlia reconoll'lca vcl ' polili-'cú'.vocat,ur. <¿ua quidem appellatione, cavcudum

est,

rie,quis abusu 1101l1i'nis i¡,lclligal artem frau'-,dis ,dolique plenall1. H<eG ,ellilll sciel1liJ. docel' alios

dilig'e\'e;'sicul nosmetipsos diliginws, totiusque hu·

jus sci.:ntia: fUlldam~il:¡;um est amor 'proximi~ qui eu,m'fr-aude ct dolo,conjuilctus esse nOl1 potcst. Por-ro eviJéns est, alias esse rnu It iplices j urisprudentia: politica! 'divisiones pro qiverso homj¡~urn s'tatu. Et ,quid~m generatiO! ronsid'cratis hO,minum orticiis cl'ga alios diversissima suut ofncia pro cond'itionum

et 'circ:umstantiarum' varietate. lraqu~ pr.ecipuas 'qua! ~d harum institutionum finem riux'Íme perti .. 'lIC11r; conditiones et circumstanfias

ETHOCE~

3

quantum postulabit ordo et perspicuitas, sectio-' llibus,. capitibus et articulis, pro more nostro, distinguemus. Porro licet ha:c omnia hacteilUs enumerata,ad ethicam particul'arem, pertineant, ha:c tamen nimis generaliter tractata sunt. Super-eSl ergo, ut de virtutibus moralibus specialiter dis-seramus; ac proinde et vi,tia virtulibus opposita. perversósque hominum affectus perscquamur. 'lra-que rursus duplex erit pars elhica: particularis. Prima illstituelur de homillis offlciis erga Deum, erga scil'sum, erga alios. Secunda autem de virtu-,

tibus el Viliis, atque affeelibus seorsum traetabit. 111. Pra:missa ethiees definilionc ae di 'lisio" nibus, nelno sibi faeilius persuadeat, adoleseenti-bus sacra: theologia: studiosis inUlilelll futuram esse hane tradenda: ethica: raliollem. Re quidem' vera sanetam morum doctrinam exrlicalll theo-logi, sed diversa plane:ratione,-Thcologia mora:': lis religionis revelata! priHcipiis, pra:eept,is,

con-siliis tOla innititur: ehristianze pictalis amorem

mo-rumque sanetitatem instillat. Verum elhiea philo-: sophica. ea tamuin ,considerat oHicia, qUa! ex ip.sa.:

religione naturali proiluunt; Hinc Llleolugia rn0'ra-' lis clhiea: philosopbica: complementurn est et', ti'-,

nis. Ethica, qu..e ex sacra: theologia! prilleipiis pendet, iis tamum tracienda esr, quos divina 'gra": tia lidei lumine illustravit. At D10ralis philosophiz, armis prottigamur seeksiissimi hornines', qúi om-: nia m'orum pra:cepla sUllvertere, omnisque, reH-gionis 'ét'societatis fundlrnenta labefaetare conan-' tur. id ergo oobis summa diligemia 'efticiend'um est, ut ad' reprimeüdam ,jmpielarem, efl'ra!l1t:LDque,

4

PROOEM1UM.

vivendi et credendi licentiam, in hac pr:estantis-sima philosophia: parte, omnia aCCllr:lte demon-~trentur, evidentiamque m.llhematic3m a::mul::n-tur. Itaque ex ipsa hominis rerumque natura, ac proillde ex a:terna atque inll1utabili lege divina universam derivaoimus morum scientiam. Neque tamen omnia hine immediate demon~trantur, sed qua: immediate deducta SUllt, principiis rt!molio-ribus demonstrandis inserviunt. Atque ita mutuus verÍCatum omnium nexus ostenditur, secundum ¡nethodi scientifica: leges qUls in logka explica-vimus. Nemo fere est, qui hanc methodum ill suis non jactet operibus, etiam ubi sU,b vanissima de.nonstrationis larva opinionum COinmellla erro-tu,nque mOllStra obtrudit. Quibus quiJem aucto-ribus

a

viris methodo demonstrativ;e parum ad-suetis facilior fides adhibetur. Porro in hoc tr3C-tiuu impietatem totis conatibus refellemus, sed w.3gna nomina ver bis injuriisgue lacessere absti· 'nebimus; ne dum morum doctrin3m aliis explica. re comendimus, contra eamdem doctrinam nos

ip-si

peccare videamur. Impietas quidem 110stris om-niu'll lachrymis non satis deploranda est, sed ra-lionum pondere, non inj uri'is .oppdmenda. .

..

IV .

.

Solo ethices nomine varias complexi

su-mus partes, quas aliis nominibus distinguunt non-nulli . . Philosophiam moralem appe-llant aliqui sdentiam practicJ71l, qua: mores rt'gere et emen-.

dare docet secundum principia juris naturalis. JU$

nMurt11 defini unt:

legum

natllr¡JLipm scientiam.

Le-gis autem natul-alis nomine intelligi debent:

pri-.

rz¡-ETI1ICES. ~ tjonis lumine unicuique facile patcnt, seu qUa! fluunt ex Dei exSiStelllia, et rationali hominis na-tura. Ulud ergo statui solet inter philosophiam moralem et jus natura! discrimen. Nempe in phi-losophia morali explieatur, qualis fiai debeat fa-cultatum usus, ut nostris fungamur offidis: vir-tutes et vitía suis nominibus distinguuntur: quo-modo vinutes acquiralltur, viLia aUtem declinen-tur, in philosophia morali doeetur. At jus natu-roe demonstrat, virtutum habitus aequirendos es-se, iisque conformiter agcndum. Quare illud so-lum intercedit diserimen imer ethicam et jus natu-rale, q uod ethiea sit seientia morum practica,

j

us autem nat urale sit seientia speaulativa.

6 t'·ROOEMI:UM.

p~ssunt homines in civitatibus et imperiis viven tes

aD

itn!nulabili lcge, qua singuli obstringtllltur;

g~ntesque omlles ill universum conStilUUnt velud

civitatem quamda mmaxirnam ex c;eteris civitati-bus· composilam t!Udem fere modo, quo ex pri-vatis societatibus coalcscit JOlllUS sive

familia,

ac

proinde l:t c0d~ln jure regendam. . Juris g<:lltiulll pars est jus, quod

publicum

vo-catur; illudque eSl: CjuoJ

{lil

COlllllmne711

reipu-blic:.e uti:¡¡¡¡I~li¡ el tnlllquillitatem cOlIstitutUlII esto llludquc rursus dividitur in jus publicum

gene-r"ie,

qUQU nt:mpe plerisque impcriis .commune eSt, IllUI.uaSfjue illorum rclationes :ltque utilita~ tcs conlilld, et in jus publkum

particula,

:

e,

quod ad statülO aliquem pertillet. Quia vero jus gcn-tjum el publi;::am et privatam utilitatem

complec-ti~ur; hillC patet, jus publkum curo jure gentiurn

)mawrito ;tquibLlsJam confllndi. Ex ethices defi, .nitionc:le di visione illlellig'itur, immellslm .esse et

t'er~ .illexhaustam scicntiam hanc, Nelno autem

nps pr;ecipiti judicio redarguat quasi heic juris-cOllSUlt9S ,agerc .~el¡mus, et pr;eter stat us nostri couu¡tiol)em pu blica negotia tractare. JI)Stit uti

.nostri :n1.lisq ue propositi memures, in ~~ota' rerum .yarÍt:tat.e

ea

tljltUm sdigemus, ·qu·a::' utrique suat

:acCÓll1~I)OUl(a, q u;e s.cilicetet llobis el Ilostris

au-.diLOribus_ convellium. . .. !.:' .. 1 •.• _

-• • ,-•• I~ ':

, :

.

;. ' •• J, •

~} :: ... ~

( 7 )

PHILOSOPHllE MORAL1S

PARS

PRIMA

SEU .

ETHICA

GENER.ALIS.

_,

_.

. '

e

A P

tJ

T l .

Notionem boni et

ml~i

':'

i

'

~

'

hoc Clpite d' etnon-straturus, d,LlaS et quidem' permlglll momenti qUl!sliolles potissimum éxplicabo. l. Moralitllis principiurtl' alque originem investigabo. 11. Aetio-num hUl'nan'arum moralitatt:m .illarumque dilfe-rellliam :intrinsecam dediirabo~; . .

. AR TICULUS

I.

,

r.

.

,

l\'1J.llÍfesta adeo sunt moralis philosophioe prin-cipia, ut mirum omllino sir, rantam doetrillx lu-cem i llonnulli's scriproribu? meris verborum ar- -gUliis fuisse 6bscuratam. Er 'luidem evidells e~t,

lí,9~i.r!em primum considei'andum cssc la~qulm

ñei?éh!élJut~m. Ex: hac prima hominis CUU1' Deo

8

I'HILOSOl'llTm MOJtALtS.

religionem naturalem COllslituunt. Quibus quidem ofticiis obligatur homo eriam solus exsistcns. 1[. Spectari debel horno tanquam donatus :l. creatore animz corporisque facultatibus, quibus pro libero arbitrio varie uti potest. Ex hac secunda relalio-ne profiuunt omnia erga nosmetipsos officia, re" ctus scilicel facultatum nostrarULl1 usus, nalurz DQStrZ rationali conveniens. 111. Tand~Ll1 conside-rari potest hominis conditio, quatt:nus in s0ci eta-te cum aliis sui simili\>us collocatllr. Alqu,e ex hac altera relaLione Buum omnia legis nal ur llis prin-cipia, quz ad alios bomiues referuntur. Has q ui-dem diversas bominum :¡relationes et inde nata officia jam explicavimus in theologia natur:lJi. Sed jn sequemi conclusione totam hallc doctrinam fu-siu~ demonsl!abimus, atque etbices principia in tJ.lto collocabimus, non quiJem ipsa re

poslulan-te,

sed

-

cógente ilnpiorum quorumdam hominum perversitate.

1I. Moralitatis principia duxerum alii :l natu" ra bominis: alii

a

conscientia ipsa: alii :l conve" nientia rerum immuta~bili: quidam ab ord.ine zter· no, quo singula nectuntur inter se, SeU

a

di-vina perfectione in res omnes propagata: quidam

a

j\1~.titia et sanctitat.e· Dei, qUa! summa. norma

est et lex virtUlum .omnium. Verum quamvis re': IUm m"oralium scriptores suam pro a'rís t!l [oeis sententiam t4cantUf, persu3.sum lamen babeo,

'

vd

(OS inter" se reips3. co~selllire) solaque lllgomachia p,ugnare, vd

a

moralitatis principio longi~5ime ~~

PAns J. CAP. J.

9

c::tus divinus ita, ut possibilitas rerum omnium idcoque et naturJ. ipsa ex divino intellectu repe-ti debeat. Quare omnis veritarepe-tis et pel'fccrepe-tionis fons atque auctor eSl Deus. Nisi ergo nJtur;e rationalis nomine intdligalur ratio iUa, cujus fons et auctor eSl Deus, qu'i est summa el infinita ra-tio; jam patel, immulabili perpetuoque princi-pio inllixum non esse moralilJ.lis principium. Quod aUlem dixi de natura ratiouJli, idelll quoque evi-deos est de cOllveniemia rerUlD ilOlOutabili el de oruine a:terno. Rerum enim ordo alque con ve-llienlia velUt Ímmulabile muralitatis principium haberi non pOSSUllt, nisi Deum habeant auctorem sulum immUlabilem. Quod ad c()nscientiam aHi-net, llisi ad suprelnam omnis perfectiunis Ilormam exigatur, nihil sane tUlum exhiberi potest ácon-scielltia ipsa hOlDinisque ratione, cum affectuum tumuliu plerumque oblusa sit consdentia ae

de-pravata ratio. Hi: pra:missis Sil

CONCLUSIO

I.

Ex

NOTIONF. DEI ;ET 'C~EATUR.m RATJONALJS FLUUNT OMNIA MORALITATIS PRINCIPIA.

Probo Deus est ens perfectissimum: veritas o~nis omnisque perfeclio :\. D,eo es't. Perfectissi-mus_est alque iUimitatus divinus intellectus, Ítem-q~.f',,;perfe~tissimi 'at<jui illimit'atá- voluutas, di~

vln:').,h~0fltra aUlem imellectus hominis '€;sla4m_ó.:.

ho-,

10. PUJLOSOPflIJE MORAr.IS.

mines, n,uIlaq uc' in iis verilas esse potest, nlSl qualcllus vcritalis omnis fomi et auctori confor-mis e.st., Atque in illa conformil:lle posila e5t r:l-~io!!is,rcCliludo. Et cene, si quis principia.

mo-.. fa.¡;':,Hii; ~onique notionem ex ipsa 'Dei divino-f\ll?1QltC :lttributoL'Um notione 1Ion derivaverit, jam mens ,appelÍru scnsitivo perversisque affecti bus de-pra vata" bonum id j udicat, ex q uo voll;lPllS per-cipiwr. Hinc quod malum est, bonum potest ap-parere. Quamobrem ~,u.lll,ma,lum f10n appelarnus,

.l}j~i sub rationc boní,' né5= bonum aversemllr, ni-si sub ralipne mali (ex demoJlstratis in !Iletaphy-~ic,¡); oril,ur mllum mprale ex depravatione ae limil3tione facult,atis cognos.:itiv.l! atque app¡;t iti-y.l!; ~~..i11 prÍl,nis intelle,ctus, ad q uem penillet

J udicare. :,lt~: qui a varici.l! et, ambition i dal~t om-, !lia\ <?d:i0 )m,pla~abili tlagrallt adversus cos, q UOS sibi ~dv.erso~_ .. experiuntur: Villdicl.l! lIullu.~ .. po-nUIH moJum: suiipsorum amori unice consulul~~.

',Al si aCli01lum hOllcstalem atque luq)itudinem ad. diviliarn llorma~~ exigan,t, jam amorem suiipso-rum ad justitia: regul:ls temperabunt: alios tan-quam sdpsos ama9u~lt, i~lmo el il.limico~q.i_B~el.~,q

Ncque,y\!net1, uegandum. cs,~ 0~1Í~1~ , e!,~ na-tura 3.n i lOa: ral iona lis" coll igi posse moral itat is pr in-.cjpi~;,...v ~f;I;l~: !1ªt ura ,[~~io,9:ali~ ~uLU di vi~1!S,.,a,tt rí-.. bUlis, d~~hl~\l,u,e . .~~sentia_col~parari debet .. , ft.~h~-",:¡ ,re,LUus a I:llt';~l, r~c<;l1liOrulltg uO,rum¿am s~rip,~ot:~\~'

ill1P~~i¡im~.\~ hypolhe,si.m:dí ua ~~,c!usa_ ~~i~~;Dij.

~ "e~¡~tel1til ¿ ~09liLatis prillc,lpi~, vjgc;:_r,~, _¡'Psi,!q,~ '. il hc,is ex sola ,nOSlra: anima? llllura ratiQH oo' '

'!-ñ~te·s'écre':co~i'njsculltur. Etenilli si

De

~.~.

:ut

~

P.ARS J. CAP. J. 1 i

lum

esse, per exe,crand 1m h ypothesim fing.lt ur, jam nulla esset rerum n,atma

Cut

demonstravi71lus

in l/let.lphisica)

¡

l Qui ergo moralilatis principia

qu~rerellt il1 :lllün~ rationalis n~turé!., qUa! Ilul-la esscl? Contra autem ex divina essentia tan .. quam ex omnis verilalis el perfc~tioni~ fOllle mo-ralitatis pra!c~p'la.hallriel1lus, si Deurn velu~ m-prern.um crealorem er illnllitt! perf~<.:[um cont clll-plemur, nos Vero tallquam Dei creaturam 'consi-: deremus, ill.iu·sg~e proiode supret1l~ Llqmini9 S\lb.~ jectos, ut demollslravimus in theologja ,n~turali.

Porro repugnat ab enle pcrfectissimo el. inlinit~~

intelligenti sine aI:quo fine temere a)iquid Cre;¡lUln fuisse. Multo rnagis autem divin~ perf!,!ctiolli reo,

pugnat, res creatas.singulas adbonu.m fillem non,

dirigi. Ergo Deus voluit, nos ad perfectionem ten~

dere,. quoad omnes Ilostras faculta les : oll}nesqu~ nostras actiones ad divin~ gloria! manifestatio-nem divinorumque attributorum normam rcferre.,

Qua ratione autem id facere det;,e~!n'lls, explica-,

hitur dcinde; ubi virtutum praxim 'atque exerci .. tiLim .pra!scribemus. His gcneratim Jemollstratis,

qU,a:-. cum theologia llat¡.lr3.li debent, comparari. jam,·condudere ¡icet: in eo constituendum est moralitatis principium, q uod e~t.pe~fectio~is om-nis fans et origo ,: quod per esscntiam .suam a b omn'Eetrore immune est; cuj us voluntati Ilostras o~n:es..ja~tiqnes, p!.eni domiliii jure, co.~form;ife

~:8' (I},u'(); ~a,tqui ita¡se. ~abet coguitio Dei, ad cr~a; ,t.u~" " 1.:jQqaJes ~el~t~; ~r~o ex ea der~,'}~g.da sUll

,~rtín\. ' al~ta lIS

pr

mCI pJa~ " '., 1 .. - ...

...

..

12 l'lJ[LOSOPHI~ Mon A LIS.

SOLVUNTUR OBJECTIONES.

Ohject.

1. Tristissimis experim~ntis compertum est, et viatorum ode constat omnino,

in

insulis

Afric.:e et Americ.:e exsisterc numerosas atheorum

gentes, qUa! sine lege, sine imperio ve! magi. stratu, solo rationis ductu secundum jUStili.:e na-tur:llis regulas accurate

vi

vunt. Anliq uis tempori-bus exslÍterunt athei plurimi, quorum mores com-Illefldlt S. C(emens Alexandrinus. llliblta atq ue irreprehensibilis fuit Epicuri illiusque discipulo-rum vitl, licet exsistentilm Dd pr.:efracte nega -veriur. Zeno stoicorum princeps, qui nullum Deum pr.:etcr uni versum agnovit, purissimam tradidit morum doetrinam.

His

positis sic concluditur: el( Dd notio'ne repetendulll no 1 est illud principium, quod gcntibus nulla Dei cogni:ione i,nbutis inno-luil; átqui principium moralitllis aetionum gen-ribus nulla Dei cognitione imbutis inllotui't;· ergo ex 1I0tione Dei et creatur.:e rationalis non deri-, vlntur omnia moralitatis principil, Resp.

N..

mino

Obje"::tionem halle, aliasque noul1ullas deinde re-felll'lldas fU3e persecutus est Baylius, eo magis -perilicioSLlS s::riptor, quod perversissim.:e docrrin.:e vellcllum

in

elo,]uenti.:e poculo i-neaulis leetoribui pro¡:>inlrl! tema verit. Moralilatis principio nihil ad-verSllltur allata atheorum ex-emph. Etenim boni-tlS a..::t ionis ab ipsa aetiollis moralitate distingui deb:t, atque a':lio ex se bolia pOieSt eS,se mora. -¡iter vicioSl. El quidem Ilul\us eSl, qui moralcm bon,'t: aClionis recliludhem 1I0n uesum:lt ex i sis

PAllS J. ('AP. r.

13

motlvls seu rationibus fillalibus, per quas ¡¡Clio ipsa dctcrminaLUr, et 3d sta t us nostri perfec!io-nem tendit. Porro si vanJS atlt:nd:uDul> Jtheoru¡IJ. virtutes, eas Ut plurimum ex vÍlio aliquo, ele

glori;e ambitionisque motivo origillem h:ibuiES':, comperiemus. Vix credibilc est" , quallta glori.e insania pr;eoccupatum abreptumque animllIn

ha-buerint stoici. Fanatic¡e hlljus, j.act:¡nü;e fidclll faeit eolloquium Poq¡peji et Possi40r;¡j~stoici) quu,l

Jegitur in tusculanis q u;estionibus;, ,!i~!l agis, do-lor, inquiebat Possidonius, quamv1s. s.js.-mol~s'ut; nunquGm te csse confitevor malt~!.n .•. PrjEterea for-tasse non dcfuerunt inter ethnic(,)$, pauci lamen" ea Ipentis et corporis habitudine, fe},iciter dOll.ati~

et meliori) ut ita dicam, lULO con,fi~t¡, qUL cu-: piditalum ;estu ,minus agi¡ali, 6oto.'vel,uti naturee Q.uc:tu bona:que indo¡¡~ felicitate,. a, c,t;ÍPnes, bo~

nas exercuere. Vcrum cum acüo, qlJ~li~t

nro-ralis' ad finem aliq,uem, ad per:fecti,qll~m ne!npe, lendere dcbeat, :tales, acti.of!es ,sin.c ,ull,o fine ~lici­

t;e" et c;eco ~eluti I.llatur;e ins~j,octu, m,ora.li,tel7 bon:± ,dici nQ!.\,·p.o,ss,unt. P(,)r~o.si ,apion'~,s ilLee finem aliquem haberedebcant ;" e)(?iÍ¡;.~it finis, hu~ jusque (inis oblig~tio. ;Yerum e~·,fiW~;,' qt ips.a· ti-llts oblig:ltio superiori$ alicuj~~ enti? cxsistcIHiam

.t¡Iecessario impon3,t. NccessuU\ e}~jq¡:,~st, ut finis et ipsa finis oblig:Hio a b a Ii,q \l 9: p.r.9póna tljr. E.e

quidem si unuS id~mque ,sit fil!is.:et IJ~bligationis

auctor, atque etiam is ipse, qui¡p.l:oposito fi,ni sese

COIl~rmare tenetur; res omlJilJó. e!\~,qks.urda.

¿

14 PHlLOSOPH1.IE, MORA LIS.

ligatil)ne,m illam,recta: rationis imperium esse; jam ralio attrib'utuin est dUlllaxat hujus, qui

obliga-tur, non aurem oblig':¡¡ioñis pri'l ipiulI1. Si aUtcm dicatur, prll1l~ipium obligaliollis ex rationc

gene-ralim consiJcrata originC:1I1 habere, ha:c ralio

ge-neralis ese nVlio' abstracta' alque arbitraria

dLln-taxat, qua:' re,dis non est, nisi, ad ells illllnita

ralione pra:Jilllln, nempe D~um' ip-sull1 rc:faarur. : Qucid sp¿crar" ad genlcs' 'nulla Dei cog.Il Ílio-ne imbUtls¡\l.ruas~;s.il\e legis rulliu5 fra:no lr: lI1quil-l-am vitauit Idt:gt!re:, refert' Ba'i1i us.; ex pra:ced~

l1-tibu's 'respo'lisio,úbu's, [acile solvitur objectio.

Nc

-que euim n'egatü'r, homines'aliquos solo nalura:

ductu bonas a~¡iquas 'Útiofles' elicére posse;,. 'q u~ tamen :nonl.:'6~ \' moraliler"boila':, utpo'te"debiLO

et!Qollvén;'ehyi.,(flrfe destilur;ri:( idque minus diffi ... cile fll,it ~'&itit)li~ llis¡ qlids. ¿i,vi,li'!' socj~latis 'usu'

caruisse ,"1deoque et:1.¡iff.:CIUUIIl lumultu" alque-v'arietare'7ittin-us--phl urhatas) ná'rra-t Ba yl-ius:: ~~'I­ bus p()sids.')~ilucc meridiaaaf (\lat~tls _\i,iderur,

mora-tiúd's' princí¡.iiüfli\' ;qUodJ_{ta:lllen:!fuLilissimis in.:} q.u~ scele5~ilúiitnis'a'Í'guliis'óbS'cura'nt aliqui. Dum moralitúis' ;i>tiitit~píum: invé-sliga-m puriores--rcr.urn

rtÍoraljum' SCMrp~o¡-es,' illuct non ,qu:eru'nt pri!1c¡;';

piumj c¡uod' ad- societatis ci~llis. usum satis"ess¡it De '-eo loC¡ uutl¿'u'T'~ moralitáds pr,incipio) q uo ,fit.,~

\11 acrio ád'j'debiIPúm' cunv~lIiellteiTique ¡lllelll,: di:.:

rigatur, atque'~i:tiltíbr--a1iter bona'.' P19rro illud Ikin:: ¡;:ipiúm' n011"s61úlfTl'· ad conslit:¡,¡eildam acti,onern moralitcr bonam 'll'2cessariLlm essl! evictells ~S[; sed>

sirre ¡Hu nI!, 'i¡>salh q:i1idt:rn 'sóc-ie.atern civil~m g,lF7

PARS l. CAP. l. 1)

5tll01 fiet. Tannem IÍLel natiollC:s aliquJ! pcrfectis-simam Dei Ilotionern c:orrum¡nnt, nulla 'talfIen ese gens tam fera atquc blrb;ra, qua: aliquam

non habeat saltcni. confusam Dci llutiollcm; at-quc corruptissimis quoque hominiblls, athcisque

Ut vocant, pl'acticis, splendidissimllm Dei ,lumcCl affulgct, et evidclltissima morum principia delllOn-Slr:Hlt perditissima: etÍam conscierJtia: stimuli.

Object. :!. lllditus esr homini cuique amur qui-dam suí, quo se carum habeat, sc resque suas tue-ri studeat, et ea síbi adquirat, qUa! bona futura existimaverit, ratione tamen in consilium

Ádhibi-tao Cum vero non t01Um aliquod, sed pars to-tius cujusdam singuli simus, et partem loti, ma-gis, quam sibi descrvirc deceat, (a pruptcr amor hic Iloster' finit us esse 'debet., Cum enim' simllS

universi naturali quasi,nexll conjuncti, ne, alter alteruin opprimat, cOHferri in medium debent omnium voluntates,:'e quibus quaquaversulll ef-fundat se coml1lunc bonlim.:,... Itaque cx amore ~lii ipsius.profluit amor proximi: ex amure sui et pro~

ximi-de'rivámur,aliJ! Ol1lnes virtutes. Unde sic

con-cludere,\icet: actionum humanarum nurma

om-Ilium anilllis ita 'pra:lucer'c debet, ut nemini ig,; nota :esse possit: atqú ámor sui ipsius ita est 0-mniulll' animis radicitus.infixus, ut delcri' atqut:' evelli· neq uaquam possit:; ·er'go amor !>ui i psius l'st

fundamelhum omnis moralitari,s.'Resp. dist .. maj. C'I:

allÍor.sui:ipsius alio moralitatis principio modt!ra: ri -et'perfici.debet, C. maj., secus, N.· majo -

ú

cons~'

In' h.are"ql1':~stione unumi'diligenter ca.vendum. esi)

f6 PHILOSOPHIJE MORA LIS.

CIplO, quod soci.Jtit¡;tis appellal1t aliqu i. Amor sui ipsius in quibusd3.m hominibus spem atque timorem ita excitare potest, Ut bonorum civiuln officio funglntur, hoc est, ut otnnibus honesta: soCietati3 ofticiis salisflcere videantur; sed prin-cipium istuJ.

a

'prillci~io moralit:uis tOLO ccelo di-stat, ut allt.:a explicavimus. Dicere soleblt vetus quidam philosopnus: f¡¡miliúm meJIn antepono mihi , patrialll f.Jl/Jitia!, ginus humanum patria!. Verus philosophus addere debet: rebus omnibu$ Deum antepono, et super omnia . diligo. Sed ne-que ad civilem politicamne-que societatem satis esr ullum principium, nisi accedat quoque divina: obligado.lis motiVllm. Amore sui ipsius nihil

mo-,bilius eSl, in eaque re una constans, ut eam induat ornelque formam, quam se tuC!ri posse credat , et plausu aliquo comprobatam videat. Lil:et autem aliqui essC! possem rarioris meHoris-q uc illdolis homines, meHoris-q ui ªd societatis utilit3.tI.:m sui ipsius amorem auemperent; experientia la-men quotidiana notum est, quam unil:e sese

.

d

.

:-ligallt plerique homines, ita ut amori proprio ser-vi:lt eXlana illa fucataque benevoleuüa, q u'a!I1 aliis demol1strare stud.:nt, suntque non cives boni, sed gloriosi. Porro societaLis principium, q lbodcum· que ab adversariis fiuguur, téllltam vim haber.:

PARS r. CAP. l.

17

nihil tam abhorret

a

virtute, quam ostentatio \' inutis.

Objcct.

3. Res qUa!libet suam habet naturam omnillo immutabi1erh et

a

Deo independentem. Igllis et aqua inter se specie differunt: inter amo-rcm et odiullI, affirmationem et nt:gationem ex-sistit essenti:dis diffcrcntia.. Hanc yero differentiam cognoscimus ex sola proprieta lum essential·ium con-sicicratione et compaTatione. Eodcm mocl'o' natura ditfcrllllt virtus et vitium: nemo cst, qui ve rita-tcm et mendacium non distinguat, illam nOI1 CClrn-mcndct, hoc ·vero non abho¡reat. His' positis sic argulllCl1tatur Baylius. Exsistellliam Dei l'Un pra!-supponit principiulll illud, quod pendet rantum ex ipsa rerum natura; atqui fundalllt:ntum mora-litltis derivat talllUlO ex ipsa n:rllln Ilatura;

er-go non pender ex notio ne Dei et creat ura! ra-tionalis. Resp.

N.

:maj. atque mino Distinctam mo-ralis principii notionem ha ud sibi efformanr, qui boni et mali naluram sine ulla divina! essentiz ratione consideranr: Et quidem duplex ais linguen-da est specifica rerum differentia. Al ia cst·

uafu-"alis,' per quam scilicet rerum· vel ac::rionum qua-lita tes i se invicem diótinguuntur. Alía est

mora-tis;. per quam aniones moraliter inter se' diffe-runt. Prima ncmpe di/fcrentia CSt dUlllax:H

specu-lativa, rerumque convenienriam vel discrepari -tiarri demonsuat. Altera autem est practic~',' quz obligationem importar. Prima differerit-í:i: sp1:ci~s

pendet!. ex· ,intellec(u . di vino

('ut

demdnst~'avi;nlis in

.

in

-é

rapbysi

b

a -)

alter'a. a uteúl' ex: 'di vih~ '·V 01

un-.~at~ "

U't

modo

oSlendimus.

·!taque·

'

pr-obe

J

_d

_1slin

_'

f

8

PHILOSOPHIlR MORA LIS.

guendum est inter bonum vd malum naturale,

et inter' bOllum vel mllulU !/lora/e. 19itur qui ex

rerum conveniel1lia agit, bonuUl naturale

opera-tur, non yero bonum moral<:. Atque cecull1 re-lado et ordo constiluere quidell1 potest bOllum

vd

malum naturale, lIon autell1 bunum ve!

mJ.-lum morale; alioqui bOlllllll el malum in. ~erie

rerum mere lIaturaliull1 continerentur. ltJ. virtus nihil plus moralitatis haberet, quall1 telluris fru-CtUS temprstatumque bcnigllitas; vitium autem nihil plus .ll1alilia!, quam pestis et procella , cum priores evellLUS hominulll. felicitati, p05teriores

~utem infelicitaJi conferant, et utriq ue in cerulU ordine ac .convenientia cpntineant uro

Inst. 1. Omium hominull1 animis itJ. insita. est virtutis iPulchritudo, ut boni malique notio ex sceleslissim,orum (¡uoque hominum mente dclerÍ nunqualll ~ssit. Hinc fit, Ut nullus Sil qui sal-tem verbis virtutem nqn commendet. ljinc ap.ud omnes gentes crimini infamia, virtud 'autem laus'

anneXl est, ita Ut bOlli malique idea magis,

.quam iflsa idea :Qei llobis,con.geniléj. videatur. Un-de .sic argurnen,tari lic:et. Ex Dei exsistclltia non

Buit notio iIla, .qua! lfllgis , ,qU;Ull. ip.§,alJ.1et Dei

PARS' 1. CAP. 1. 19 €Juoque morum principia sustulit: eorrupt'j'et abo-1IIinlluiles f(leti sunt dies ejus. Theodorus atheus apud Laertium curo deos ncgasset, id qüod, erat

collsequens, nihil turpe 'ac honestum esse, docuit. Dei providemiam 5usttilit Epicurus, sed posuir quoque, sola in utilitatem tSSt: justi et honesti

ll1atr~m. Id quidem Cictro prube animadverrit,

Deo autprovidemia abla,tis "nullam 'ini<::r no-mines ,justitiam ac fidem esse possc-.' Hincq ue tra-ctatio\1em de legibus it Deo auspic<ttúr. Consti-tuendum quidem est, justitiam et honestatem ve-ram genuinamque utilitatem facere; sed justi el honesti ralio ex Deo omnis justitia: fome altius repelellda est, ut ex probatione' conclusionis~ma­

nlfestum esto Eihnicorum scriplorum auetoritatem

adhi buimus, sed totam hane doctrina m 1 ueuten-te explieat prúbltque

S.

Augus¡Íuus lib.

1

l. de Trinit. cap. 1

s.

his yerbis: hine es~, quod etiam jmpii cogitant ceternitatem, et mult.s recte re-pfehendunt reeteque laudant in horninum mori-bus.

'

i"

Quibus ea tan'delll regulis juJieant; njsi

jn quiuus -,¡¡ident, quolllodo qUIsque vive¡-e debeat, etimnsi nee ipsi codem modo vivant? ¿ Ubi eas vi-dent? neqlle enilll in sua n<Jtura; Cllm' prrieul

dubio mellte ista videantur, eorumque-'mcntes con~ stet, eHe mutllbiles , h<JS VZI'O I'egw/as jmmutol~­ hiles, vide(lt, quisqllis in eis et hoc v/aere 'potchf:: ne'c: in, Ilabitu sue mentis j" Cl!"j Wc3 sint jus.

-foé';,_ mentes vera eoruI/¡' constet 'esse inj'uSfás: ~'Uiiimim sunt' i'sr¡e" regulce script¡€ J' fibí':'Y¡uid' sit just,tIliJ: et injusfu11J' agrioseit ~ ¿ubi eerilit ha-:-~endull1

me,

fiuod n"nhabet? 2' Ub;" ergo -s,eript¡#

2;0. . PHILOIIPPJi.!!E.M9i1J A'LIS,

.t~.ñ~., ,l1hhi,,~.Jibr.t>.

•

.h~~,is r i¡¡i!l.~,

qu¡c

·

v.eri~1U

di

·

..,

citur?

,

.1

:

.,.'

.

.

)',d!· ,: ,;', ... , . '

. Quo.~:. a:lIt~~, specta,t. ad j,ustatn ' v]rtuti la

u-4~.tp.e.tLr,iJ~u~:im, criLllini aUl.t:41.1 infami,alfl) id pro~

'1uJ~9.J,¡bj9 i1as<;:.it,ur ex, Dei l\ot)Ont:. illjusque

per-(~C;iRhl! ¡1)11H\ka) q'\'tx vir,l:utiS .. OITlnis fUlls,esl ~t

l;1j:>r~a,: ,Et ,re quidc:m if?sa) CJ!cissillli h{)tnines, qH~: De:um negant) si qui siLlt) qui i~! s<.:rio

au-de~11t,) .prQP~iis. dulltªxat ¡';~)lnlnSLdis suaque

pri-vala, ytilitale universam ju~ti; i.11jusJiqu\! ralioncw

meti~ntur. Quo quidcm principio nihi,l pestilen-.

tius,),uilJil iil(~p'sa quoqucsocietat\! civili pe

rni-c+p~ius) et,jid Jltl:nines anmndos qC,col\l[lJodutius.:

S.!:~!opject!ollem.hanc fusillS rcC~llelJlLls in sequenti

~Hg.f.:~~s,io.!W.) .q ua!),cum docldna jalll explicata ne-ce~sari,q :vinCHlo cQniullcta, esto Qllarc sir

. .

.

, ,

CONCLUSIO

II.

t~

~J.

tfr

!~

.

~;

~

,

A;rQIlE U>lTRINSECA ACTIONUM MQ-:;~~A.pUM 1)IFF:¡;RENTIA" AD HOl\llINU;Y¡ OPINI ONI-DUS 'o IVlN.I!'iq INDEPI.NOENS DEMONSTRATUR.

~

;

J

"~

.

~~c

'

ho'nclusio ex

rra:ccde~\i

s

'

p~~

:

;e

\

ft

·

uit.

~t.eni~,ac.tiof].t.¡Il1IJl~ralium p.onitas ex Dei.l:ss.entia

ijlillS'<l~~ 't~~.l:ib-~~is prirnHio d<':~ullljtur, ·ac proin-4e n~lIl. m~!lUS }l~c<:ssflr iJ. est el. im¡llU t;¡ bilj-s, ;q'uarn

ipsa Cés~!J[ia,diXill~ <;ontUlria iatione p:Hel,actjo~

~,q~ !Tlofaljum ma:liti;~. Qua.r~ necessa ria, e:;het ¿!Q~

. ~ut,!-bilis a~tionum moraliutn:dilfcrentja.; POI'l'.rus~·

'!~ hominulll, 9pii¡iQI.le alia ve, q ualibct ,rationc:,p~n~:

," PARS"¡. "tl(t1:~,:"-::;, ~{ gis, VlagUrn' est alque' incen um;' ciJ m ¡ s6~ii§¡¡lJelfs sir "imrnútabi1is': non es~' Deus' (juClsi 'híJ'#/iP;

'

,

uJ

f1Ien~ia~ar, nec :.ut ' fi'lius:, ,ho"li,~is , ' uP ',f¡¡ítetrh-.

N~III. cap. ~3. v. 19. HlI'jus probliidllis,cv¡de'~tiá ma'gis cIDofirmabi¡,.ur " ubi objectiones ;.r<?'fettemü'51•

IL

'

Ex summo oLUllinm hominurn;IQOI1-,Seri'5U:

e

:'

VidCllS f:ir,:coo;du$ioni~ '*erl'tlás.; Néá,jJ¡:¡~aii.~bivis

gelltiullu epcrir;e licet'

,

:

q

l,Ii,McC!i'il;vCI: ~L.iW~I~~'og't.:. tare' non .. honeav:,: null Úlll, 'esse' oÍIit'el" ;rxt!jlliiG'id!ain~ adulterum;, ¡atrHegum) 'et :vir.tiiti houemHti 'disé'Í'¡.

meno ,¿Boquistam imrLfdeHi>-'d:li:'er~ :non'

V,i:tebli

,

ur

'

,

omni scele're 'el cu,tp~ iVll~al'-c<-i1.npihát~~n! jJr1';De~'~

cuj us

'exsistenti-:ullli profitcuir,'

cujus

dmiAi ~O[l!ót¡:~¡-¡· sUnJ!-volu'ntati 'Crcati~n'ltm ,erIlcóll.sáv!tt;ioll~ti1!!diél . bet ;;"

i

'

q1l0'ple~i "demÚ}il;jll'¡it! 1>eRaC't::tp~i¡;7rb)'

qu

'

~

'

ac~jO'rias

: malas! !casti ga r,e;' 'bona s "a1_Ut.clh:

_fct'fiid

m:rarevv41~, ~Fpolllst? ,Lu<l'que.a~~oiniin E'ffilQ¡¡;~l~it~h. t'em' [atad), ne(less~:esu,' -eos" qtii, Dé'¡F~~~fiJiá'~ 8g¡:¡bS~1.! n¡'~ ,i

Hice

~vixj:céeJ.i!:potést,;~ :éixisrü;:¡ss~:.fe't ;' ria.l~ llUllC exsq,ta .p.cr.dj-ttJSilhT(5Itf~¡!¡~~ nOll :patrcds~ Ejui¡'1Deurn" qsis .. ere' confitenm

i'i

r,u

ct

ü,h«j

S

~

l

arppé

l

:

~

~{

~r.

fi~

Um

ia;

a

~

'

úJm

~

~e

li

gi~b

'

l

S",i

et,

,

~~h:

icli:

'

j>-~

lií

~

üPla' Heganr-, <!W(!!l1bV'~!tt~e~Qlia;~lN"l?l,::;'J ?.!'lll 111

!: :Hb ~tJhiiHS"S~icútti'S~natura m,fi1'iif~~~EiIl~

git~.r\e¡tacm 'dociri,f!t,JEtunjim~.ti!;simúnife-st\ílK~

iúiL,'l:esi laitgi¡s

q.uamli

peelúi'és ~ad.,j:io()íJ(!l i~til f~~­

ess ',~~pto-¡-l1tP::.,cti~t,~a:"platIer:r~iérne?";it~ti!

,

trJ-I

A:

n

si

o

ñ'ütl

aJ sit

i.;lttr ,aó,;ilQnes.h;¡or~¡:es:d}~h!~í~l ~, ~~,!" •

iti

,

gube;unat

,

ur

f

humatl

'

uin

>

g-tn

i'

l

I\!

S

'lb

'

\ID

ftl\ia

'

< rdultij,O<r,is ,c~irri,nOlhÍehorís-'~6~ J: ~ll1i,~

~IÚ

~

'

~

'

~o~~~t

·

)

t.

lf~

l

i

ó

.

l

~

~

Al

yre!

!i~

i

~

u

:

m

11-2

PBILOSPl'W-&. ¡MORAlLI S.

¿\f:8lJmertti .. V!Á ¡f.ac.;ile· sent,i(Ur ,.

si

naturzl nostr.~

~p.ttr-kc.l:.io.Qem, ob J:l.e,ulQS habeamus. Mens.

nomi-Phi ~~!l~uJtuosa; cUPi4ilalUm! turba agitur: in

(O-HJ}~!!~

á

vita,maJa pr<?t bonis, bona aUlem pr'O

I!lall.s.I'pe,rszpe trad~cunt ur.· Ex 'lariis aaoi, vel·UJa.,

)~ E!.e

.

I1~~

pl

!

9

~

¡P

.

l\S

l1ascumur¡ desidetia,. aV.ersiones:

hlHq¡jni~ichiis:~ odiis, liLisus perp.et.:ua;ijacratur

h:?niin

,

u,¡p

societas. ,lllkq~,e. est,,' quod::,ballc' :rem f~s~~,S"C?ltlj>fobeml,ls, ql.iz: bll1n~Unl.Sel)su:.et vita,

,~!ª!.J~~lhLlmana hiIlE.ória·,sttbl;<i:OllSt,U1.

J

am.vcro;.si

p.

H H¡191 po nam tUl '!lCt'ioo.\,lom..~orali u m-ditfetentiam; P~Q v:tri¡¡. u,LiHta.ti~IICOm'110di fliC' voJuptatis opin.io .. n.e Ag!!r~; !u¡~.~cui/4 U!! (li~e.hitoJ-:!Blnc varia ;.Opillio,

)lJ¡lj1ki~~I(<l'ifuj¡¡lUjJl')Lnonstjja,,: ;at.q u~ : ullifVers.l!:l~rie

·R~·~~is,.{?,e,:rii.ci~~ e&lr~¡najd~picaempn.str.ati.ol1i ro~

íl)-Q:

.ad¡ieJ,LJ,

,

.:

si

!

,

Je

v

P.eru~il1s.

d

n

,

!memodaro.,

q:

u.a:s

~J~~i!~ta¡lh:j:¡peJfecn\Qne, 'boni'qace ,1 :proviJeDli

Ma.i

ill..,jl\~_a¡1l:l~)i \:,afJ demQ!~str.a,.vimu&. ,CUln, leoil1J

fJ/!IH'§.~t .p.e¡fecdS:SÜl\us';": I1finile borWs,

a

r$}J.WJ:a

s'S

t:!t.ÁJW-.t. i$Hn gu-beI\fiaúm¡r.. omnia,. ¡.a<!, proiud.et 'et..

íi

~

~PA

e

!~

~

uj

')

u

\q

j

~e

r

)¡i!

atois

~,

re-r

~m

~par

s.

l.

esl

[

110p

lÜ\~.r~~¡~~~uj~sibj pétSiuad.ebit Uo~Ít"\elI\ a.Jj)~ _infifilte perfecIl9IIatQW!'.iAti·nitel bo119 <ar~;~lt;¡m, sá.,

.Iif~Jip~~I'\\a$l1:l.e.'pro~iden¡i~! gubcrilatwn!, i~rta

~l

1@J!1JjJ},

Yll

r

~el-a.t

e

l

ét

.

pr

.

d

.

c,e-I.lp~ts.~ff(to!u.um.,J.tuc-,

~~

~

~

§¡.

.

~~

fi

d

j

r

c

c

li~l

~

e

-~

uHa

·.·

~~

Ul

13pUJllJ

::r

t:

.

Ji

nq.

úH

·~!.l

l.!>

~.v:í~

~

im.a111

'J

q u:qs

~~lIl.elTÍ

"

·

.qU.1!

tqtiu;s "no,> _f~i1¡~jl.ll\fi o:~ ~ru.llda,I}lt!J.i,t~tl1 .e.SI.:; tr~ b~s!:~o.ií~si:',; ~l#rnl~rJgli~ell.t'1s(del"oJJ..Stllass.e ~lllJlld ¡$aliSo ¡Slt ·tJz.

~.ij~Í!J

¡

~¡¡;

;

ips

¡S

i

Q~

J

~

ti

~b

us

.

:v~tas

¡

rrtáw

~

~

. g~:.~~~'(:~p_c~t;'.l~tq,ue e~ .~O¡~J:et.h~~ru.~.tiijt,~~ -~ ' r~gtep.$\l~;.:N1!.q.ti.QJleUHn~,llUlca(l"e. ~lJoCJ::'

PAn!; J. CAP. l. 2'3 contineri potest argumenti dignitas atque amO: plitudo.

} ,

SOL VUNTUR OBJECTIONES.

" ,

Object.

1. Tristissim:t experientia compertum est,

quanta sit vis fe re insúperabilis illarum ~pillionum,

qu::e ,ex infa.mia, consuetÚdine, superstÍlione

ori-ginem habent ..

J

am i pueritia animis nostris

vel-ut sacra mysrería obtrlldi solent meta Fnagina ...

tionis et ignorantiadigmenta. Pren':uum terror

in-cutitllr, pr::emionim autem spes excitat uro Atqué

hinc fit Ut nullam de rebus ad religioncm patinen":

tibus dubitationem movere audeamus',; ,IWIlC, ¡ncre~

duli e6se metuentes nmus supersLÍtiosi. '::t cene

nul-la

alia reddi potes[ ratio tant::e 'opiniollulti vénictafis

quibus cultiores quoqlle gentes d.oet-i'ssirniq:ue homi:~

nes scinu umur'atque. di,viduntur: etiam'ci i"ta ;

pdlIiá-r ia reli g,i on i s decreta.

U

liJe sic :'conclLi d~ttl r l essen'~

ti~lis alque necessaria 'rlOn est illa aCti0fllítn

diffe-rent ia; t¡ua.m educatio'ni, consuetudini" ;su:perstitio.

ni tribucnda:m esse, dcmonsuat expel:ié'n'tia; at,qui

his tri buenda est -acHonum móralil1m' díffererífía: ejusque diffcremi::e op.inio';:;e\"go, falsa' est con-clusio, Resp, N. min., Hh!c

,

est

'

cdebratissinia 'ob,"

jectio, quam magl1oper~' j~'Ctan'[ iIlQre~uli,.i.o'lpi)s­

simie¡ue homines;' Hos aUlem et prrejudicatis o~i~

nioh,ibus;', er. cupid~tatUin criminumque ¡'¡Ieééb~is

pr::euscu P:HO'S' ate¡ lIe: abr.eí'tos esse,

h

cile' pa"t e'-bit "-. rr:fu.ljus: objectiOlüS vilW,

l

q

u<c sane n'u ll'a' ,est,

a.c

ri

U'l'

~

e-

x

peiiáalll'us

'

,

,'¡

in

'

;

~0'llstituend

,

a

:

~

,

c~ioóum

pr::e-~.1' PHl;LOSOPHllE MOR.4.LlS.

jl,ldicl:tis.opi~1.ionib\ls at .errori locus. Idque e~ldens omaino fiet , si perniciosissimi --erroris originem causamque consideremus. Ad sacram theologiam

pertinet.,d~sserere de 'peccato o~iginali,. ex quo ill genus humanum tot mala, tot animi corporis-g·ue miseriz derivarunt. Unusquisqúe· pra:sentis sua: condidonis:.et natura: lapsa: satis sibi·

con-sci.~st. Si qllis in seipsum, ut ita dicaID,

de-$cend.erit , in morum doctrin¡i erJ,'ores falsaque

ju-did3. ex perversis aff<!ctibus, cupidiute, volupta-te násci, ímimo .coll~cientiól; testimonio' f:1cile

in-.telliget. lis ellim :¡lfect.ibus sceleribusque omni-bus f¡¡vet corrupta morum doctrina. Natura: de-pravata: ·propensionem. ª,ugent quidem el confir-rn.ant ins!ituta , disciplinó%!, cOllsuetudilles,

fami-ljí!J'~t;w~s. :. ;lpo{esque corrumpendi Vill,l maximam habellt,: i . quibus. proiqde maxime ca vendllm esto

A~ .~i qujs.§er~o c_ogitavc.rit~ quol et quantas

ani-mi,p'eh4r,~~'tiones passus fucrit , quot errorl=s

ill-.

cagtus·ha¡u§erit, dum cu pidit~ti,s, a m bit ionis1 a va-.

,ijtJ~) ,a;~~~rjpsye cuj uslibet .depra vati affecl us

a:s-~:\lt:§~scrab(~p~um scntiebat.;. is sane lnimi ti'an~

quillitati res.l\tutU~, $i~i ,yelul illll:lll reperict vír-.

tut_um semina, plurimos, officii 'sui numeros se

p.J~t!!r;isse,. vifí bO!li · forma'lu et Dotionern se

f9rr,~p.is.scj·éHeb.itur ,.~t: :tor.i,6:o!lscientia: stimulo cr, ~iabit,ur'!.Jf\t. llihil.·simite ill: vinutis exercit"io po·test. colltingere. Cu píditat i aHisq lle' perturba t is'

affectibus. cOlllra.ri:l cst ;vjnuLÍs scveritas, ac pro~

inde in .cons(ituenda a.ctj(ilOUm lDuraliu.m

differen-till non-est, quod per.vel\~orl:l1Jl affectuum:~v1m.:.

PARS Jo: CAP. J.

t?;

perstIlIoni, et fere ab incunabulis inculcata': opi-níoní actionum moralium differcntiam tribuant im, pii homínes, quod quídem facere non possunr,

si suis stare velint príncipiis. Neque cním ii, con:

tra quos agimus, impressa': ab ipsa pueritia suL

perstitioni referunt fidem , qua credílOus exsiste, re: Dcum omn1mode perfectum, infinita intelli-gentia pra':ditum, omnisciUIÍl, qui proinde om-nes nostras actioom-nes novit, easque ...si vana': sint, hoc esr, si ad sui ipsius gloriam' referalltur) 'ap..: probat ; secus alHem, reprobar. Porro caute mo-nendum est, divina': gloria':' nominc heíc intelli-gi finem honestum et justum) qui saltem impli'-cite et vi,"tualiter divin:e gloria: motivum COH;;

tiner, Sed ha':c fusius explicabimus, ubi de actuum humaoorum indifferentia. Pra:terea. in .his,' q u~

~actenus dix.imus, probe obscrvandum ,est", nos scrmonem habere duntaxat de notione bOlli et mali generatim, de intriseca' boni ct 'Ina.l·i dHfe.-, reruia) actionumque m0ralitate in ordinc

naW-"(lli" non autem de supernaturali v irtu ti"s cxcr..: citio atque merito. Etenim ad bonum buj'us

mo-di ordiuis' operandum 'homo lapsus indiget g,'a-' tia Cbristi lIlcdicinaU, qua saucnlur inicHe(aus et voluntas. S<!d rcs pertinet acl-divinam thc

ol.o-gia: scicnti:lIu. .

26

PlITLOSOPHllE MORALrs.

non potest , nisi 'ostendatur Deum in despiciendis

bomiuum.actionibus·sua non uti intinita libertate;

fitqui Deus infinita sua' libertate aclÍOJ1eS humanas potesl despicere; ergo intrínseca actionum

mora-Jium differ~nlia potest ab hominum opinionibus pendere. Resp. N. mino In hac refellenda objectione non est quoJ diutius immoremur; cum ex de-monsrratis de providemia divina manifestum sit,

qua:m absurde proponatur. Notio entis perfectis-simj jmponat.libertatem, sed omnelll

illlperfectio-nem excludit. -Et quidem posse peccarc non pe r-tirlet. ad esse/l¡iam, " sed Cid deJectum lihertaris,

ait ·S. Thom. par" I. ·qucest. 6~. arto 8.

(la

3. et S. Augustinus lih. 22. de civit. Dei, cap. 3.: certe

P?US ipse,

.

¿

numquid quia .. peccare,' non potest, icleq. l.i/Jerum¡ QI·bitrju1li habere: nega.ndus est? At imperfectissi111um fa.r.et el Den plane indignum;

hOlflines :l supremo rcrum Olflnium creatore

ne-gjigi arque contcm·lIi. Etenim si res creatas nihil·

curaret.Deus, id vel iguorantia!, vel ü¡'curia! vitÍo

tribufndum,foret .. Porro imdlectus divinus unico inttlit·n·omllia comp.cehendit; vol untas autem

di-vina ab·.a!!erno oml~ia decrevit, et ad suum ti-nem ordin:wit. Ha!c rcspollsiQ conferatur cum iis,

qUa! de all~ibutis divü1is 'Íu.sius tr3ctata. sumo Object. 3. Deum aliqlland'o usum fúisse sua

li-herrale.Í!Unut.anúa bcini ma tiq.ue; nbtione, varii s constat S. ·Scriptu.ra;·.el'cmplis. Deo vQlcllle et

j'u-heme, tmlJum 9.YJ<lsit., quuú alltea malum er:H. Genes., :22 .. Ab,ahíi:-pr.ecepit Deus, ¡ut IsaaculO inuoceolem qccNes¡;!I. , OWll.·:CClP·.

r

.

.

ju.bec .. ·Deus.:.

.' PARS J. CAP. J.

27

líos gignát.

Exodi cap.

12. permisit Deus israe-litis, ut' argentea et amea a:gyptiorum vasa fUf., to eriperent.

Exodi cap.

1. obstetricibus a:gyptiis mendaciulIl Deus non solum permisit, sed mer-cedem quoque rependit. Multa alia SUnt in sacris litteris id genus exempla,. ex quibus sic condu-dere licet: lnter actiolles bonas et malas nulla est essentialis differe~tia, si Deus omnipoientissima sua voluntate ·atq ue infinita libertate differentiam hane sustulerit:; Deus enim rerum essentias mutare non potest;. atqui Deus plerumque actionum maralium differentiam sustulit; ergo acl-Íonum moralium dif-ferentia··ipsis insninseca non est lleco invar.iabi.lis: Resp .. N. mino Ha:c et similia S. Scriptura: exempla dir:ecte'non.petullt nostr:lm cohclusionem, in'qua de acuoniblis humanissermo est, non autem de

actioni-bU6'ÍLlis;~qua::t supremo Dei dominio proftuullt. Igi .. tur !ice ur.a"t,e distinguendum·est inter privator,um-ho-minum aadones, el inter aniones Dei, qui supremo plenollue in.res omnes'd'Omin'io etj.ure fr>llitur. lta'

-que.cum Deus sit .hominum vita: bonoru'mque do-Qliulls:et·supremus'a'llbiter,. poteSl Utrllmque vi-tam,!bonaque.'pr.o.:firre 'sjbi pruposito cr i pere q uo· -cumqu.e· modo, et adl:!jbito .. bomjnum mi.llisÚ:·rio;·

~ed: Ueus bouj'et mali essentiam mutare non pot, St: neqlle ita omnipotens est, ut justa t1eri possit actio hominis, qui sil1l! ullojure al,teri vitam bOlla'-.

que)hique eripit .

.J

am·ad exempla' sing~la brevitert

respon~ebo .. ,Quod specta¡-ad Abr3:ha! e.xemplum,:

iHud:fácik.il1lelligilur ex ,supremo Dei in: boruiO:; lles domln~o .. Potesr: .neatpe Deus ve! per

se

i¡ir:..:'

vi-28 PHYLOSOPHJlE MOR:AL1S.

ro etiam innocenti vitam eripere, si ad Dei glo:

riarn decretumque finclll id couferat. Hinc, pa

-tet etiarn responsio ad israelit:trum cxcmplum. FlIr·

1um eSt,; subreptio re.i alience invito domino. At

ih' pr:est:nti exemplo vasa' iHa non fllerunt res

aliena,; Deus euim , et supremi dominii ju·re, et

titulo 11Icn:edis isracJitis ab a:gypt'ÜS' 'dcbita:, do~

miuium in iegypliorum vasa israditis. -con"cessit.

lEg:yptií " inq uit S. August. tib. 22 .. contra Fau-stum l' erant sacrilegi et. iuiqui,; nalll ex auro Wo maje utentes ,ld, creato,;is injurialll. s!lis iáolis ser-vicUaul el !Lomí /les per.egrinos labore gnituito in:'

juste tic vehelllentcr 4fl'geb(lnl. Quod spectat ad

pra:ceplU1fl-: Ose:-e imposilulll, sirriíli'.omn·fu~ [a:~

tioue .-responder S.' ,Thúm. q ui! 1. :2. quces~. d 00,

a.rl. 8 .. ad.. 3. si~ habt:r:.-Simitíter etia11l OseaSoJ lc-ceqens

,

eJd.

uxon;m . .j"or.nic(lI·iam·,vel l1IulicrQ/l· ilclul'.! leram;. non est 11IrechMus ve! fOI"nicat:u.s,; :quia accessit ad e(lm, (luce ma er.at sewntlu;m.Juanda-· '!1m (li!Villum " quicl eft, (lIIctOC: institutíonis ~natri­

tllOllíi. Alias interpretationes 'plurim:ls lcgcrc Ji,.

cet apud SS. PP. ,cC, s!l·cr.e .S.criptura:jnterprelcs"

sed ea lIobis satis sit explicatjo,,,

q

.

ua::

'

ad :pra::~

sens inSlitUlum pcrtine1:.·,'fandem in ubstetriaum

a::gyptiarulll lTl.;'tldacio .dUOl .considerad ·pOSSllllt;.

6ni~ '!limirum, et, Ulodlls,,;quo USIe-SU¡u.,~ut: . nem illum t!xsec-utioni,mal1J.arent. Finis 3lius nOI1 fu ir, Júsi, u:.

lib~riren~

lleura:orum

puero¡;~

:

q uos

Pl1ar.ao"pra!foca,ri jussl!l"at; mO'dus ) utem, quem

adhibuerullt,. mendaciulIl ruic. Mercdem Íl!llpro-.

,.,damna-PARS l. CAP. J.

29

vito Repugnat enim eum, quí est veritas ipsa,.

mendaeio ulla ratioue patfocinari. Ilaque in ob-. stetrieum cxemplulll, bunis lemporalibus r.:lnune-ravit benevolelni?llI, qUa! in hoc faelo ellleebar, fallaciam latentem non approbavit, benígnilarcm'

mentis lllereeJe laudavit, non iniquilatem me n-lienlis. Pra!cedellles respon:;iones apprime (' Ollve-niunt cum vúlgJri dislinetione, qlla! in th.eolo-gi'l ruorali, dlta earumJcm objeetionum oceasio -He, adhiberi soleto Reponitur ¡,¡illlirum, actionem 1I1llam

improprie

tamulO bOllam !leri, mUtala sei-licet in circumslamiis legis n:lturalis m:¡¡eria. Deus ncmpe poteSl legis naluralis ,ma teria! apponerc ve! detraherc condiliones ac Cil'CUlnslantias quasdam, quibus posilis aut sublalis jaOl aniones desinunt csse lege. Ollurlli pra!eepta!. ve! prohibila!, mu-tata pra!ccpli vd ¡egis n11 uFal is maleria. VerulU h~c mUlalio Ilulla pri vata a ucwritate, sed di v ina dunlaxat !ieri potest. 'Nequc Deus potest emee-. re, Ut m:lIIentibus circumSlanl iis ollwibus, mu-tctur actionis alicujus büllil3S vd malilia intrinse -C:l. rvIoralitas enim csscmialis' non magis eSl rnu-labil.is, quam Deus ipse. Ca!rcrulTl \¡xe in

transcur-su

diela sillt, obbtil. oceasione. De leg~· n:u urali illiusllue prxLeplis J'u5e dcinecps agemus.

3·0 PHILOSOPUllE MORALIS.

mus et bdlua: cujusdam ubere lactatum, quod de Remulo scribunt historici, ve! alia qualibet ratione cllutritum, humano t3.men destitutulll au-xilio; par foret in hoc tict itio casu cum bdl u is ho-minis.cujusl.ib::t conlitio .. ln tatis autclIl edueatio-nis hypothesi nulla proeul dubio boni et mali notio conci pi potest. U nde sic argu mell tantUl". Ex hOllli-num of>inione et instituto p~ndet notio iJla, qu.e in iisdem circulTIstantiis eadem eSt, varia autem pro cireumst3.l1tiarum varietate; atqui ita se habet no-tio mor:llitatis acno-tiorium; ergo falsa est eonclusio. Resp. N. mino Quamvi~ ad hominum mores COIl-ferat 3.liquando circumstantiarum varietas) iJJa: ta-men circumstantia: nullam impollunt necessitatem. Sed mens nostra, si easdem omllino circums.tan-tias fingere !iceat, his cin:urnstantiis necessario non determinatur, ut patet ex iis, qua: in metaphy-sica de libertate delllonstravimus. Et re quidem ipsa iisdem licet manentibus rerum conditiünibus longe alia est probi atgue improbi homillis agen -di ratio. Vir hünestus in .rebus· adversis non se-cus ae seeundis a:quam servat mClllem, neque il\ his superbus, aut in illis impatiens. Contra autem irnprobus, si fortuna ride3.l, superbia arque arro-gantia ilHumescit; adversa.. autem furtuna anilllO vilissimo obruitur, arque;ita dú:endum est de aliis l quibuslibl:!t eircumstantiis. .

Quod vero artinet. ad hYf>otcsim pueruli in-ter· feras nu110 societatis auxilio aJjuti, excm-:

plum hoc, quod in logica jam explicavimlls, Ílt·

PARS l. CAP. l.

3l

principia sine uLlo rationis usu, sine attentione ulla slalirn patere, nO[l aftirmamus. At in hy' po-lhesi prxcedelllÍ, mente obtusa et ferina! solí· tudini:s horrore quasi hebetata, ratio suis non ud-tur facullatibus, ac proinde mirum nequaquam foret, si puerulus in lali so~ietate' institutus l1ul-la pra!beret moralium principiorum indicia. At si hominum coosortio, ad q uod destinatus est, red-datur, sui similes amare incipiet: beneficiorum,

qUa! acceperit, memor fiet atque ita societatis et rationis usu radiccs agent et crescent virtutis principiorumque moralium s~mina, qUa! defic}en-te objectorurn occasionnmque opponunitate, ve· luti oppresa et pra:foc:lta jaceblnt_

Obj

e

ct.

S. Deus vult om[les homines beatos ac felices esse. Dedecet enim illt1nillun Dei boni-tatem, universum genus hum:wum perpetua ani-mi anxietate laborare et rnisere jactad. Cum au-lem diversa sint hominum desideria, et sua quis· que traha:.tur voluptate; si unica sit boni mali-que regula, jam perpeluum cum llobismetipsis bellum gerendum est, nemoque in h3.c vita b<!:l-tus esse potest. At si pro morulll norma habere

fas.~sit id, quod nos delectat, quod unicuique dulce. videtur, volup~as sola eril bOlli jus¡illue ratiq ,.·diris. consciemia! .stimulis non vexabil uc {imida religiosaque cbnscientia, atque ita ab. om-ni· parte unusq.uisque beatas. erit. His positis sic argumentantur ex epicureorum grege nOl'lnulli •. lila; rejici d.ebet intrinsecl. boni malique c\jtTeren •.

regu-3

'

2

PHILOSOPHIlE MORALIS.

13m non esse voluptatem; ergo voluptas est fun-dalllclltalis regula moralüatis actionum. Resp. N. min. CUlO infinita Dei bonitate pugnare omnino malum quodculOque, contendebant manidla!i.

Ho-rum argumenta ornavit Baylius in clictionario

his-forico critico, et au,lacter prolluntiavit, tlntalll

VilO habac eadelO arguOlenta, ut vix solvi

pos-sim. H:ee aUlell1 mera esse sophismata, facHe in·

tellig~t, qui :Hteme consideravel'il ea olOnia, quoe

de lIlalis physi.::is, melaphysicis el moralibus ill nostra metaphysic:a, pro data occassiolle, disper-sa ·leguntur. Sed ad propositum redeamus. .

Quidcluid sit de epicurea morum doctrina,

<]1I11l1

a

turpi crassiQrique voluptate purgare co-lIanlur rece11liores aliqui defensores " evidens est ex hactenus demonstratis, divina! perfectioni

COI1-trariam omnin~ esse Epicuri, qualis vulgo cir-clIlllfc:rtur, doctrinam, eamque libidini sce1eri-busqll-.! omllibus esse amicam. Si enim unice co-Ienda sit volupt:¡.s., in eaque vinus collocanda, jam non solum de virtute et ratione, sed de

uni-versa etiam hominum societJte atq ue felicitate ac-tUIII est et conclamatulU. EtcllilO si, dum Dellm t illl':IIlUS, a!ternaque exhorrescimus supplicia, .

pec-CJil1US lamen, terrasq uc implent, i pro dolor.! lOI.'

PAR S l. CAP. IJ. 3'3 tumultus possit compescere, homines

in SUD

o(fi-cio cominere., illosque vere beatos eflicere. Regula: a lic uj us necessi tatem confi tem ur perversissimi qua-que morum doctores, seu potius corruptores. Tho-mas Hobbesius, qui Epicuro suffragatur, affirmat, homines ad pro~ria tantum commoda natos esse, atque· sui ita esse amicos, ut alternis certare odiis, raptoque vivere natura sua proclives sim. Verum ut possim homines convivere, ad commune so-cictatÍs bonum ars politica in hominum cretus in-tulit, cenas leges, quas publica utilitas longique mali cxperiemia necessarias docuen:. H¡ec est se-cundum Hobbesium v ilissima justitia: origo ,

nem-pe

sui ipsius m:llesanus amor, quem leges prena-rumque timor reprimunt, et iotra juStOS limites coercent. Nefarium iLlud systema fusius deinde re-fellemus, ubi de lege naturali tractabimus, simul-que nefari~m, qua: cum hobbesiana eadem fe re est, Spinosa: doctrinam totis viribus aggrediemur. In-terim yero observare satÍs eric, nihil sibi constare illlpiissimi 'erroris auctorem.

Si

enim legum pre-Jlarumque institutionem bonum commune publi-caq ué utilitas genuerint, ut fingit Hobbesius; er-go fateri necessum eSt, ante conditas leges pre-nasque conslitutas aliquid esse boni, ac proinde actiónibus moralibus sua est essentialis ¡uque

in-trinseca' differemia. Pra:terea perversissimum illud systema 'divina: perfeclioni repugnare, jam demon-stravimus. Neque minusmanifestum est, c0lI!mu-ni so'cietatis bono illud esse infestum. Et quidem si timorlsolus homines in suis officiis cont:neat, am0remque=proprium juste cohiM¡n, crimen quod·

34

PHILOSOl'RJ1B MORALIS.·

libet in tenebris, ubi nullus timori locus', ad· miltere. fas erit. Jam vero fingamus rcgiu1lt:m ali-quam .ita m:lle moratam, qUa! n ulla ccrta lego! gu-bernetur, in qua nullum vinutis crillli.lisqne 110-men, in qua tandem amor sui ipsius uüicuiqu'e lex,et princ~ps esset; dicat hobb;:siani systcmalis patronus aliquis" ¿ 3n veJlet libellter talem rl:gio-llem occuhis saltem criminibus mc:rS:l1fi incoler\!, et iu ea vitam traducere?

Superest, ut de hominum felicita te pauca ad-junga.l,u, multa deinde suo loco, data opera, di-eturus. Ad theologos pcnill\!t de status innocen-tis beatitudine tractare. Adamus creatus fuil bca.

1 us, e:l. scilicet felicitate, qua: humini viatori in hoc sta.tu innocemia: convcnieb3t, ac proinde perfecta non fuit primo homini in slatu innocen-tia: bcatilUdo; ha:c cnim in visione Dei imuiti-va posita esto Porro in hoc fdicilllis suuu, in-quit S. Augustinus, lib. de corrcp. et g,'atio,

· PAnS J. CAP. J.

3;-et felicitatis capaces Deus effecit; iIIam autem di-co felicitatem, non qUa! in fluxis cadllcisque bo-nis posita est, sed in veris et nunquam

peritu-¡:is buna! salicta:quc vita! divitiis. !Jc hoc

argu-mento prolixius dei n , ut par est, dis¡¡el·emus.

CAPUT 11.

De lege naturali generaf;m consiclerata.

Explicata actionum moralitate,

rerUl~ordojam

postulat, ut agamus de lege naturali. Ha:c enim ex acLÍonum mora!itate illarumque differentia iu-terna manifeste colligitur. Porro tria pra:sertim

considerarída occurrullt. l. Legis natu.,ralis

essen-tiam exponemus, el principia nonnulb, qua: ex le-ge naturali derivant, le-generatim explicabimus. Ir.

~uia lex qua:lib\!t obligation8rn importar, de obli-gatioue disseremus. 111. Tandem cum omnis

obli-gatio pra:mia et pccuas continere debeat, de pra:~ Uliis et pcenis tertium articuluUl adjullgemus. .

AR TICULUS l.

De legis nafuralis essentia, nonnullisque principiis

ex

lege nafllr.Jli derivandis.

.

Le"

gencratim definitur:'

regula, scéun

.

cÍum

'

llllal1J

ac~ionc~

nostras liberas determinare ten-e;f¡

ti

r.

'

Legem : de~niunt aliqui :

jussum

ti super'ib;~:'~n­