íecundum caput n o ftru m , íéd fecundum iuris d eci- fjonem .cum concord. per T ira q . de retraA u, tit.t./.
35.2I0.t nu.fi.facittex.in l.fin ibi.nulla conieclura, i- 1T1Ó magis diuinatione. C.de con tr.em pt.& alias ge
nerale eft in materia probationis, quód fit neceffaria
& concludens, c.in prxfentia.de proba cum vulg- &
dem um ficut de aliis probationibus, co n ieáu rarú &
indiciorum probatio com m ifla eit arbioio iudicis, Alexan.in c0nfii.5S.H abita.in fin.lib.3.
Tamen huiufmodi t arbitrium non liberum eiTe, fed áiure regulari debet,vt in fimilibus late perMarfi inl.quxfti0nis.nu.t7.fhd eq u xft.& in confil.63.nu.
/6.&Blanch.inrepet.l.fin.num .4o.&feq.ff.eo.
Quid autem conieclura faciat, in promptu eft vi- dere,quomodo fit vel parum,vel mediocriter, vel ma gis &efficacius,&di!ucidans id dubium,de quo que
ritur,&verfas quod direcftas videtur, ad hoc etiam &
applicari & reperi poreft ru magis feire potes, & c.v t l.’ .íF.deterti.deeatamen in fuis cafibus quandoque
*3 traditutiqucayom nisconiedluradiciturfemiplena probatio:glo.inver.inuenerit.in f z.incip fiquis i- gitur. Sc ibi Angel.in fin. in auc. de inftr.ca. & fi. dicic Bald.inc0niiii0280.Tresii1ntcafi.1s.ver. videdum eft ergo,iib.5. quod animus indicantis aconietfturts for- matur,fi teites aes fiint fine coniecluris ex vna parte, exalia diio cum multis conieduris vero proximis, tres non prxpoderant duabus: quia multx bonx co- ied urx vim vnius teftis habéc-perLa.ft.de excufitut.
&cum fim ii.cum ul. per Aym.confii. 158. n u m .ii.&
t^^oniediirx vbi probatio á communiter accidenti
bus eft diificilis,fufiiciunt ad plenam probationem, plura allegat lafiin l.prxtor ait./.fi.col.pen. 8cfin.fF.de ed en .& ia l.cum ea,quz.coium.fi. C. de tranfacl. &
fiifficiunrad probationem furti: Alexan. confil. 146.
]ib.6.?arifii5ó.num.i6.!ib.4.
Et vbi coniecluris aliquid poteft probari,dux iiif- ficiunt: vtper Aym. conlil. i56.lubnum.7. coniedu
ris enim poteft probari conuerfio in vtilitatem Eccle lix:Bal.confil. 353. Sicutciuitas.num.t. lib. 3.Deci.
conlil.36.coi. t. iub num.S. idemdeverfione in vti
litatem minoris:Bal.iri I.i.fin. C.fiaduei:.cred.& pro- banturconfinia.Dec.in confi.iop.co.i.*identitas re rum: Afiiic.indeci.23.num.3.Rui. confil. 50. lib.i. &
confi 65. num. to. lib. 5. valor bonorum conieduris probatur: Alci, coniii. ii6,nu.?.li.5.&alios quám plu res caius ftudiofus led or inuenire poteft, qui lane co- icduris probantur,vbi prxfertim caius fiint difficilis prob.ationis,vtdidum eft eriam fuprá in prxcedenti intcrpr.dubi.^.fiibver.itemáftatutis.vbi aliqui cafiis probationisdifficilisfpecialiterpoíiti(unt,quQiá con ieduris probari pofsint: qux quidem om nesinvnfi concurrere,8c ad vnam fidem faciendam fimul diri
gi 8c tendere debent:perrex.iii l.qui fentétiam. C. de pcen. & in i. qui i.n prouincia-/.t. ffde ri. nupr. 8c/. in hisveroibi,vt ex pluribus comparationibus, & c.in auc.de inftr.ca. & fid .
«5 Quod t enim conieduris conftat, dicitur euiden- terconftare;tex.nct.& vulg.inl. Iicet imperator.de leg. 1. & ibi not. om nesdod. qui text. iblet fxpius ad idallegan:vtperBal.inl.prxtor. circaprin. deno.
ope.nun.&perAbb.confi.
75
.coI.3
.1
ib.i. & p erlafiin l.quitiiiab iiquisita.in.^,no.delsg.t. &conii.25'.ad nu.e.Iib.i. &Laur.CaIca confi.23.colu.t. 8c idem ía.'Tin d.l.licetimperator,late infiftit, ampliando ma teriam,quoderiam manifeftum dicitur apparere ex conieduris,& lim irido duobus modis: Primó,qubd
procedatinconiedurislegitlmis áiure probatis. Se
cundo,qubd apparens per conieduras, licet dicatur euidens,non tamen dicitur euidenter exprelTum, vt ibi pereum in 3.coI.&perDec.qiiomodo contrá, in
1
. t.ad fi. C.de coliat. DecEro primam limitationem, habitam abAlex.ibi,dum dicit,Intelligasid tantum procedere in cafibus,in quibus reperirur hoc á iure expreíTum:aliás per fblas conieduras euidens & Uif- ficiens probatio non inducitur, dico autem hos cafus inte!ligendos,in quibus vera&concludens probatio haberi non poreft á communiter accidentibus, vt fu- pradidum eft,tunc admittitur probatio per conie- duras,qux ex iuris difpofitione pro veris probationibus habentur, ita qubd probatio eriam fub condi
tione conceiTaifto cafu per prxfumptiones|& conie
duras adm itteretur:* tenetFeli.in Rub.col.2. in fin.
ver.fed aduerte.deproba.quem refert & fcquiturRip.
in l.ait prxtor./.fi iudex.in fi.íFdereiud. & latius ^ - fequitur,refpondendo contrariis, & renet iftam par- tem,quam cxiftimatvcriisimarn.Dec. in d.Rub. coi.
1 2 .* feq.& in Ll fub num y.C .dc teft.mil. quem puto rede fentire, quia iura,habentia conieduras in fuis cafibus prxdidis, pro veris probationibus viquaque non eiTcnt alias generalia,* potius verbis, quám re
bus impofita viderctur,contral.2. in fin. com. deleg.
& quia fauor probationum eft ampliandus,!, pen. in tin.de hxret.cum fimd. Idemque conieduris proba
tum d icitu r,* operatur veluti expreiFiim: Bald. in
1
. centurio circafi.de vuig.& pup, Ang. in confi33i. in.reftitutione.col.i.Alex confi.2oi.Peripedis.col.3.ver.
confirmantur prxdidalib.9.*P arifconfi9o. nu.4u lib 2.operatur eriam ,qubdpoísitdeferriiaramétum in fupplementum probarionis:Bald.inl.fifundum.
in fi.C.de rei vendi.cum pluribus concord. relatis per Tho.Gram inconfi.crim .27.in fin. t demonftratur quoque id per conieduras, qnod confiftit inanim o alicuius,*in tali non eftneceifiaria plena probatio:c.
pen./.i.deprocu.lib.6.& ibi Gemi, in 4. n c t-* P h i- lip.Franch.in 3.not.vbietiam ,quidfadum ,vel didii non crederemr verum ob lufpicionem inter perfenas prohibitas geri tale fa d u m , id credibile e ffic itu r,*
probaturconiecduris:vt perAlci.intrad.de prxfiim.
reg 1. prxfiimp.16.
H xcdc conieduris d id a fatis commune habent cum cxteris prxmilsis,mediis, indidis, argumentis, prxfum prionibus,&verifim ilibus,quiaiura&dod.
his quandoque promilcuis&quaii indifferenter vno pro alio vtuntur: dc prxmifsis aliis tamen fuo ordine dicere lequar.
^ S V M M A R I V M .
/ Indictum in criminalibus infsruit pro dilucidationeoccul- torum,&fecretortimdelictoru,itain ciuilibus inferuit pro declaratione, & cognitione alicuius facti ambigui iuxta eius vrgentiam.
2 Indicium in criminxühus inducit femtplsnam probatione pro tortura inferenda, in ciuilibus vero habens pro fe ft- milia indicia in fupplementum pro plena veritatis pro
batione potefi iurare.
3 1 uramenfum dicitur tortura (piritualis.
4 Indictum efl ftgnum indtcatiuum alicuius facti, diñum ab indicando, & demonftrando, 0 prouenit ex probabi
libus,0 non necefariis,a quibus poteft abejfevtritas, 0 non venfmthtudov eri.
3 Indicium duplex, femiplenitm, veldubitatum, 0plenum indubitatum?declaTa,vt ibidem,
6 Indi-
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
riA-riomdifinititrelfefignum cxtrinfecum modü Ugiti- probationem in fupplem entum pro plena veritañs pT£hens& dcmonfirans ínnüeñui ñopo probanone poteft iurare-per n ot.in lad m o n en d i. ft.
” ‘ '“ néarlucem,quindoquím:nus claram,quandoque 3 d e iu .iu r.q u o d q u id em jiu ram en tu m d icitu r,q u o - TmüUrám quandoque pUné claram,per prior a extan- dam m odo tortura fpiritualis, yz per Abba. in c.per Lír/}eri(mafeparatim,velfimul & refieSiue, quan- tuas-coLpen.yer.ego fim piiciter de probat, refere &
^ p'-'- j: - . . . - j ---— a : - .1 feq uiturSoci.con fii^ j.col.a.v er.fecúdberiam ,qubd
De interp. vlt. volunt. LÍb. í. 83
doauFuffiicandi, quandoque opinandi,vel quandoque CTedendialíqucde¡fe,yelnone(fe,depedensvtplurimüm ab *ñu,velab animo bminis.
Signumfacitcognofci rem fignatam, ne pofitt fummitti, f f manifeftum reddit ommbus qualüpt, f f quandoque oftendit traátionem, f f f i verbü vehementius mani- feñetur,quám fignü,fecretum voiunt atü hominü.
Exteriores añus fignificant veras rerum habitus, vt per t o faram monachus vere profe fus demonfiratur,ff per cle
ric am clericus, & perftigmata miles, cxtrinfecum eñ oftenfiuum intrinfeci.
Iudicium psr feáremotü probatum requiritur per duos teftes,aproximüper vnum bonum tefiem, velper alia, f f aborum concurfu advnum fañum confonante per plures teftes etiam fingulares.
Intelleñus eft magü capax f f facilü ad percipiendum, quam quod elocutione percipiatur.
Probatiofemiplenaácitur, quando circa proxima nego
tia probatur per vnam tefiem idoneum, & quando pie na dicat ur.
Priora ffpofteriora fatü declarant, iunño etiam fimul vtroque, f f ex cótextu, fim ul totius Scriptura tefia
menti iunño.
ludexpergradus tres ad notitiam veritatü fic gradatim peruemt,videlicet fíifpicioné,opinioné, f f credulitate.
■. Animus prafumitur tahs,quaéaftmt hominü verba aut faña,Cr declaratur ex fañüpracedattbus, ffexpoftea fa ñ ü ab euentu.
Indictum eft triplex,leue,graue, f f concludens, declara- tur tbtdem.
luécium quo numero appelletur, no eft vü. Cedan vnum fufficiat velplura requirantur,ftatur arbitrio iudicü, fallít,vbi per ftatutum plurainécta requiratur, tune
nonfufficeret vnum.
S O L V T I O I I .
Nd i C IV M V ocab u Iu m eftfrcq u en s,
& valde notum C rim in a liftis, qu i de indiciis m ultos ediderunt trañ atu s, in ciuilibus rarb, prxfertim in legibus 1 ipfis inuenituneft in text I.in d icia.C . d e re vciiu.bcl.fin. C . fam il. ercifeun. in ícriptis d o ñ o ru m in m ateria declarationis v ltim x voluntatis quandoque iegitun v t in d .l.fi feruus plurium ./.fin.
d e le g . l.in A lex.in co n fil.ioo .co l.p en .Íib .4 ..& in P a-
* rifco n fil.^ .n u m .ij.lib . 3.8calibi. N am j v t i n crim i- n alib fjs^ feru itp ro d ilu cid atio n c occultorum & fe - crccorum dclickorum .itain ciu ilib u sin feru itprod e- clarationcSc cogn ition e alicuius fa ñ i a m b ig u i, iu x-
in crim inalibus efficaciora & clariora iudiciarequi- ru n tu r,quám in ciüilibus.I.íin.C.de probat.
E tfi dicatur indicium m iniis , quám femiplená.
probatio: vt per G lo.8c Bald .in l.cum probatio, ff. de p ro b atin telIig itu rd efím p liciin d icio íb ib,n5quádo iu n ñ u m eft cum aliis adm iniculis,fim ul facientibus ftm ip len á,& qu and oqj plenam probationem ,vt per G lo.in v er.le g itim is.& D o ñ in l.2 .ff.d e e x cu .ttit.
4 E ft autem / ind icium fignum indicatiuum alicu
ius fa ñ i i diñ u m ab indicando & demonftrando^ 1.
ib le n t, de prxfer.verb.& 1. fi quis adulteri.C. de adul.
p o n it G andi.de m alef. in tit. de quxft.8ctort.iub ver.
fed quxro qu x,8c qualia, Screferunt alij in huiufino- di tr a ñ . 8c Alber.de Rofiin d.l. indici a. 6c prouenit ex probabilibus,& non neceffariisjquibus poteft abeffe v eriras,8:n on verifim ilitudo V eri, qu x probabilia quandoque talia iunt, qubd iudicis animu.m mouéc ad plene credendum ,ita aliquid efferquandoqj Iunt taha,fi frequenter & facilb co n tin g u n t adeffe, qubd exin dedicaturgraueindicium . Si verb h x c facile ab a!io,dequoquxritur,conringuntabeffe,diciturindi- ciu m le u e :ita e ftd o ñ B a l.in l.n o n h o c .in fin . C. vn - deleg.vbi etiam dicit,qubdleu iain d iciafun tm in us, quám femiplena probatio:per n ot.in d.!. cüm proba
tio id em B al.in d .L ea quidem .col.2.habendo Iblüm rationem fem iplenx,& plenx probationis, dicit efte 5 /duplex indicium fem iplenum , vel d u bitatu m , 85
plenum indubitatum .
Sem iplenum eft,quod form iter m oüét anim fiad credendum ,vel n on credendum .-Plenum verb eft, quod dem onftrat rem per figna differentia, quibus firm atur animus in aliquo, tanquam in exiften te, &
n on curat plus inueftigare : allegando d .l. indicia, quoad plenam 8cfemiplenam probation em , clariüs traditBart.in d.l. admonédi. Alio m odo non minüs breuiüs, quám dilucidiüsd iffin itio,A n d .in addi.ad Spec.in tit.deprob./fin.ver.i3.perindicia.quod indi cium eft notabile fignum alicuius rei ad ipfius habé- dam veritatem . H xc F ran c.B rtin .rcfert.in tr a ñ d e in d ic.8cto rtin i.p ar.in i.quxftio.
Vnde ex p rx d iñ is , 8c cx m ente aliorum , pleniüs
^ tam en 8cclariüs,quám fingulialij facian tco n d u d e- do-Exiftim o/ indiciu m efle fignü cxtrinfecum m o - dislegitim iscertum prxbens,8c dem anftrans iricel- leñ u i noftro quandam lucem ,quandoque minus cla ram .quandoquefem iclaram , quandoque penéclará per priora,extantia,pofteriora feparatim vel fimul,8c reípeñiué,quahdoquc íuípicandi, quandoqüe ópi- nandijvel quandoque credendi aliquod effe,Vel non . _ , . . . . . - _ - cfled ep en d en s,v tp iu rim u m ab añ u , v ela b anim o t^ eiu sv rgen tiam .n cu tid em ig nis.fiu ein lu cern a.fí- 7 h om in is,In d icium :/ quiam od um Vel añ u m verbi u e in ca.id eían o ñ eard en slu m en p rfb ctleg en tib u s. in d ico .atSig nu m ,qu ia facit cognofeirem fignatafn, n e p o ís itlü m m itti:& manifeftam reddit óm nibus.
ícribenribus.diueríáqueauafacientibus: N ihilom i- nusdiuerfí fu n :indiciorum effeñ u s.licet ad vnum veritatis habendx tendentes in crim inalibus 8c in ci- j uilibus./N am in crim inalibus habens concrafe in dicia fem;g:;.:.\m rrobationem facientia proveritaa t«ru en d afü b iicitu rto rtu rx co rp o rali;v tl.t. /.t.ff. de quxft.ScL m ilites. / o p o r te tC .e o .in ciuilibus verb habcns pro fe fim ilia in d icia , facientia femiplcnam
qualis f itv t capit.fi iudex,de fenten.excom m .li. 6.8c Li./fed 8c íí.8c/fidolium .ff.deper.8ccom .rei vendi;
& quandoque oftendittradirionem rlafi in Í.3.C01.4 . verfíc.fextb principaliter lim ita. C. de rei vendi. perl.
qubd íi neque /fi. ff. eo.de jfcri.rei vendi.8cper alia, qu xin lim ilibu s.d e figno tradit Paris dePuc. in rra - ñ atd cfy n d i-in d iñ N u n ciu s.in princip. íicet enim
L 2 verbis
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
verbi svchementiüs,quám lignis manifeftetur Iccre- inom nibusluispartibusiureprobatam diffiniticnc, tum voluntatis homini*: Ang.inl.fin.ff.de hser.infti. qu am hicdcindiciÍ5,yltraalios,tradidi.
tam en fignis g cn eraliu *,& quod verbis non poteft. E t conlcquentcr vina Bald. ind. l.ea quidem, di- declaramnvt p ertex. in c . cum apud, in fi.de Iponla. centem indicium eife duplex, vt fupra did um eft.
8 Extrinfecum ,tquiaper a d u s exteriores habitus re- »5 E g o tv c r 6 dicoefletriplex:leuc,graue,&G0 cIud«, rum fignificanturvtpertonlurám onachusverépro- feue eft,quando frequenter & facile id abeffe ab illo
Simonis de Praetis
feffus demonftratur, & per clcricam clericus, & per ftigmata,miles,vttraditBaid. in confiLp.Fadum ta
le eft,in fin.lib.i.&extrinfecum eft oftenfiuú intrin- feci:/.pauonum.&ibi g lo f fin.lnft.dc re diui. & g lo f p in capq.deprxfumpkModis legitimis certum tq u ia vel perfe á remotis probatum requiritur per duos te- ftes.gioff. Barto.& D od.in l.fin. C.fam.ercifia prcxi-
• mis,pervnum bonum teftcm:Bart.inl.maritus.ff.de quxft. vel per alia, &ali oru m concufii ad vnum fadfi, conibnante per plures teftes,etiam fingulares : Fran.
Bnin.ind.trad.de indi.inquxft.2.pri.part.num.5.&
perlo.Andr.infiipraalleg.addi. Erdem onftransin- 10 telledui noftro: tquiaintcUeduseft magis capax,&
facilis ad percipiendum, quám quod elocutione ex- primatuni.quoenim./.j.ft.rem ra.hab.Quandam lu cem ,quialux peripicuaeft probationiivtin I.3. ibi: in dubia probationis luce coftiterit. C.de cond.ob turp.
ca. Quandoque minus claram: quia tunc dicitur mi- nus, quám femiplena probatio: Gloil & Bald. in d.
1
. u cum probatio.Quandoq; femiclaram:tquiatuncdi- citurfemiplena probatio, quando circa proxima ne- gotiaprobatur per vnum teftem idoneum,adBart,in l.m aritus.& in l.fi.ffd cquxfti.& in d .l.ad m on end i.C0I.4. & ibi per laib.Quandcque plené claram: quia tunc diciturplcna probatio:d.l. indicia. & per Bald.
in d.I. ea quidem.col.2.Per priora,extantia, pofterio- Í2 ra feparatim vei fimul. t Quia priora & poftcrioraia-
contingat, poteft ideo dici m inus, quám femiplena probatio.graue cft,quando facilé & frequenter con.
tin g itad d fe,& poteft diciftmiplena probatio, con
cludens eft,quando neceffario vel probabiliter addu- cimurad aliquid credendum,itavtdidumeft.tradit idem Bald. &probat in d
.1
non hoc.& Bar.ind.Lad.m onedi.col.4.Etenim dixiindicium dubitatum vei femiplenum,&indubitatum vel plenum ,in fingu- lari:quia ita dicitBald.in d.l.eaquidem .col.2.&ante eum Ioan. An.in d. addi.licet plura indicia, &plures circu.mftantiáEpoíiintconairrerc,ficut adfaciédam plenam probationcm,pIures teftes requiruntunl.vbi numerus.ff.detefti.diciturindiciuin pleniori figni- ficato,ficut dicitur probatio,&poteft fiimi pro plena probatione;vt exprefie dicit Abb. in c.tertio loco.col, 4-ver.aduerte.de proba, vbi dat not. dodri. quomo
do capianturindicia&deintellectu dióts Lindicia.
N ihiiom in ustvisn on eft,in quo numero appel- lerur,fed an iufficiat vnum indicium.vel plura requi- rantunde pluribus videturtext. in l.prxdiis./. Titio, delegq.tamenftatur arbitrio iudicis: Bar.in d.l.fin.
col.fin.dequxft.ponitM arlil. inpraift. crim L/.dili- gentcr.num.177. N ifi per ftatutum requirantur plu- ra indicia,tunc non fiifficerct vnum , vt per Alexand.
confil.i8.coi.fin.vcrfprxterea.lib.i.&Corn.58.coLa.
infin.ver.eft eriam ponderandum.&ineonfi.»p8.co.
3.vcr.histam ennonobftantibus.lib.2.Exquibusin tisdcclarant:d.l.fiferuusplurium .infiñ.delcg.t.& l. _ hacroateriapoffunthabcriindicia, in fequen.dubit.
legatorum petitio./. i.& ibi Bald.deleg.2.perLficum fundum, de verb.fignif.& capit, mandata, in fin. dc prxfumpt.iun<ft:oetiam fimul vtroque,perca,quxin ifta ipecie feribit March.Blanch.in iuo tra<ft. de indi, ad d.l. fi.de quxft.in princ.col.Jo.numer. 66.8c Aym . confiI.5t3.col.fin-verfic.decimó. &Barba.intcr con f Alexand. confil.52. Circa hanc dubitationem, col.5.
num cr.23.24.1ib.4.&ex contextu fimul torius feri
pturx teftamentiiunéfo: 1. nummis.delegat.3.&].ex verbis.C.de don. inter vi.& V X .& I. cum delanionis.
/.qubd fi xneum.de fun. inftru.&I. Mxuia.de manu.
Ig tefta.&refpe<ftiue quandoque íuípicandi,&c. t Quia ifti fimt tres gradus,per quos,feilicet fiifpicionem, o- pinioncm,&creduIitatem,iudex ad veritatis notitia ficgradatim peruenic per n o cd o d ri. Bartoi.in d.l.
adm onendicoLa. quam communiterdo<ft.fequun- tur. Aliquod effe, vel non effe, quia omnis probatio tendit ad demonftrandum fidemque faciendum de eo,&ente aIiqiio,de quo dubitatur, agitur vel qux- ritund.I. j.de cond.cbturp.ca.pernot.inL4.de Ieg.
J . &per Cano, in Rub de proba. & fiin rem. ff.de re.
Vendi.&non effe in rerum natura etiam inipicitur,vt qualitas adiedia ceffec vt l.fi Titio.in prin. ff quando du leg.ced. Dependens vt plurimum ab aéfu, vel an i- J4 mo hominis.TQuiaitaadducitBaLin d.l.non hoc.in fi. Animusenim prxfumitur talis, qualis fiinthomi- nis verba aut facfta: LLabeo.dciiipel. Ieg. L Paulus, ré rat.hab.per Oldra. in confil. 53. Confueuirdubitari.
col.2. &declaraturexfaclris prxccdentibus: Alexan.
confi}.» coLpenul. m fin.verfic. comprobo prxdida.
lib.3.& cx p o rte a fa d isa b cu e n tu :B a r.in L fico n cu - bina./.j. re. am ot. & in Lcxtcra./.fin.deleg. ».fic puto
dicendum erit.
S V M M A R I V M .
Argumenta appiUantur, quihus etiam teftam k v tlrn ta interpretatur, & apparerepotejl.
Argumentum eft, pramijfa inueftigatiene, copulatio feu collatio argutefaña plurium advnasn cocluftonemme- dium m conclifione deduñum gobans.
Argumentum ftcut ambiguitatem fañtruméUicidat,iU turis quafttenes dectdit.
S O L V T I O I I I .
; R g v M E N T A appell
2
tur,quibus etia Í teftatoris voluntas interpretatur,& ap : parereporeft:vtI quem hxred. dc reb.‘ dub.ficutgenerale eft,m otum animi
■ iudicis confir.mari exargumentis:l.ob carm en./. J. ffde tefti.&Ldiuus-de cuft-rco.^c.forus.
deverbor.fignific.
t Eft autem t argumentum prxmiffa inueftigatio- ne,copulatio,feu collatio arguté fad a plurium ad v- nam conclufionem, medium in conclufione dedu- d u m prcbans:vt d.cap.forus.& per Bal.in d.Lea qui
dem coI.2.&Par.dePut.detyndi.in didione,Tortu- ra.verfaduertendum.nu.p. Pau.Griilan. in trad . de quxlL&tQ r.in3.quxft.num .8.&Gram m at. confi.».
numer.d/.lnfertOjinfin.fiiarumdecifi.Diciturenim argumentum argute inuentum: d.c. forus.
E t ego putarem poffe quoque dici,argunfientum ex e o , qubd fit argutia m entis,veluti teiUm entum appel-
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca
»ppcUatuT«eo,quódfitteíbtio méris,vt in priJnft.
de tefta.Qnia menos arg u ria* fubtilitas totam facit in inue{figando,qux proponenda,quxve conceden- da fíat vr necedkric cadac condulío manifeftans du- bicationem>dcquavertiturquxftio;ficutetiam dici
tur, quód voluntas defundi totum facic l.ex fa d o proponebatur./.rcrum.ff.deh?re.infti.& mens prior arque potentior eíLl.Labco.circa fi.de iüpel. leg.íané j quemadmodum-ambiguitas fadorum argumento dilucidaturjita quxftio iuris argumento
3
eciditur;vt ], quxfftum. /. duobus. & Lfi íéruus. /. huiufinodi. de Ieg.t.Lquhquismihi.deleg.5.&I.filiofam.de condit.&dem onftrac & L quifilmm./. Sabinus.ad Trebell.
6 ibi glolT. not. &Largumento.inprincip. deaur. &
argen.leg.& l.fi vfuf./.primo. quan. di. leg. ced.& l.fi quis obrepfericff. de falfproinde vbi text-non eft ex- preíTus in m ateria,adquam allegatur,fbletallegari in argumentum,inducendo (ubtiliter, & argutéper locum á fpeciali vel áfím ili, vd alio m o d o , n trad it Abb.in c.c.forus.in 3.not.
Cum autem cxpedieritvidere pIeniüs,&ÍGÍrede argumentis & eorum locis, videndi funtBald.inl.
conuenricuIam.de epiíc.& der.Alber.de Rolá.in di- dionarioinIirera,.Argumentum:Bcrtach.iníuoam pliliim odidio.in did.litcra, Argumentum. N ic.E - ucr in ñu centu. ípecialcs etiam trad . Claudij Can- tiunculx & Petri Andr. C a m a r x .* Neuiz. in íylua nupcin i.lib.poft num.itft.
S V M M A R I V xM.
1 Pr¿c/kmpt¡onil4Gudeñ,quám quadam/újpichin aritmt iudicu, vel cuiufcunqut, caufita ex varijs conieclurü, vel indicqs,vel argumentis, velparum,vtlmagis, velef- ficaciüsvrgens.preut ipfa indicia, consectura, & argu
menta.
2 Frafumptiohominis, quando probctpteni, vel femiplene, velmmus,quam fimiplerie,quod füfficiat ad effeclum a- ltquem,darinonpotesi certa doctrina, fed committitur aquoarbitrtoiudicis.
3 Prafumptio eñ argumentum ad aedendim vnum fa ñum, furgens ex probatione alterius confeñi,fecundum A r d \& ejl cogmtio,refultans ex circumflant fe,qua va riat.fornficat, 0 debilitar arimum ludtcantis,prout fuadebunt ctrcumftantia,ex qutbus refuliat.
4- lurifia femper debet poder are vocabula nme Stoicorum, quifiudiose exqutcunt,vnde vtrba fint áuña.
S Pra/umptto.vocabulii eñ ctmpofttum ex prapoftione pra, qua fignificat ante,vel prius, & ex nomtne,fumptto ver bale, a verbo fumo ¡um is, quod poteñ figmficarefu- fctpttonem, captionem, & eleñionem: ita tbtdem nde
nouam declarationem circa verbum,Prafur,;ere.
é Prafumpt’o.rt inducatur,debet prcpont, c allegaría par te cum circumftanifefuU, cr quarkLo, 0 quomodo p o f fitailegoTi.an tn aluganombus.pUne difcutitur.
7 Infirumentum de alieno prot-HoUo extrañum de iudicis commtfiione,defblo proba: abfque eo, quod probetur de talt commiffiont ffaliuparre cpptnente in proajfu, de tal» comhiifiionu defeñu.
i Prafumptio efi mclinatio aritmt boni vhi a i íA. iendum altaum extremorum ex mttlieñu, prouenuns excen- ieñuranobtli.
g- Prafumptio eñ in re dubu vnias partís alma partís omif.
jafumptto,quafi pra aüafúmptto.
u Prafumptio bomsms eñ freáts quadam probationis , &
De interpr. vlt. volun t. L iK I.
* 5 materia probationis eñ irtítraria iu é á ,q n i áSegatá circumflant fe ad vtranq^partem vertentibus exim a - bit de eius comparatione faña,etpro ea partepra/ümey pro qua magis vrgent conieñura*n Frafumatqucmodoius,quedíomprehendiac cognofcipof f i t , qaaltty^diuerfi & 'plures cafus pra'umantur, &
non prafumantur, 0 vltra aüosfrarfim pajitos in qua- tuor locis pefuitLuc.de Pen.
la Prafumitur pro negatiua,redubiaexifiente,citm probatio incumbat dicenti non neganti.
13 Prafumitur pro negatiua inrefiati,&non pro affirmatiua teftati,etpra¡umiturnegatiuavera,nifi probetur affir- m atiua¡0 ibi pluraipro qua parte prafumatur.
14 Prafumitur fecundum ius, & non fecundum fañum volun tatú teftatyis in dubio.
13 Prafumitur pro debito qualitatü perfonarum , effe fe poteftatis, loci, originis, qualitatis, quantitatis, re*
rum,et patrimonfecharitatiSfCaufa,modifoüti,& com muniter accidentium, de quibus figillatim: vtde de his piurain m atyia.
16 Iudex arbitrium fuum fecundum ius regulando exftñis prope jitis prafm iye debet; poteñ enim ex modic a, &
aliquali occafione inclinante & fupyante pro vna parte.
i? Prafumptienem aliqualem babye magni eñ effeñus, pro
bationibus bine inde paribns exiftentibus -, & de ra
tione.
S O L V T I O I I I L
1 Rxfítmprioncs hoc inloco poft conic»
' durasréndicia, & argumenta bene ca-
; d unttradádxjcum f prxfiimptionem nil aliud eflé quánrv quandam íiiípi- cionem in animo iudicis, vel cuiuícun quecauíatam ex varijs conieduris, vel indicijs, velar gumentis,velparum,vel magis, vcl efficacius vrgen- tem,proüt vrgent ipía indicia, coniedurx & argu
m enta, taiem ipíam íiiípicionem cflTe dicat Abb. in cap.quanto.col.pcn.de prxfiimp. quem ibi Felin. íé
quitur, & loquitur de prxfumptione hominis, qux magis propofito noftrx materix conuenit de prxíu- mcnda volutate teftatoris, omiísisalijsprxfiimptio- nibus iuris,vel iuris & de iure,de quibus perdodo.in d. cap.quantb.&inaud.(édiam ncceffe. C.de dona.
propternup.&alibipalsim dodo.tradantcaíu;quia non eft materia,qu? poísit tradari per certas regulas, fed magis iudicatur fecundum accidentiam fa d o - rum,vt dicicBarto.in Lfi.in princ.ín fin.lF.quod mee.
cau. licet cam tradare Andr. Alciat. in fuo trada. de prxliimpt. aflum pléric per tres regulas. Prima, quód qualiras naturalis femper adeireprxfiimicur;Secun- da,quód mutatio non prxíiimitur; Tertia,quód fem pcrcapiendaeftprxíumptioinmdiorcmpartem;de alijs tamen prxfumptionibus.non profitetur,fe velle diiTerere,nifi deprxlumptionibus iuris, vc apparct in principio íui operis.
1 Scdtminusdaripoteftccrta dodrinadeprxííim - prionc hominis, quádo probct plene, vel femiplené, vcl m inus,quam femiplené, quodíufficiatadeflé- d ura 3liqucm;veríim committiturbono & ?q u o ar- bitrioiudicis,qui iníped is,& pri usdifeuísiscircum- ftantijs.in fado apparentibus, aflumeteam partem, q ux magis confona veritati fibi videbitur,& fi malé arbitrabi tur.per iudicem appellationis corrigitur; vc hxc tradic Abb.in d.c.quátó.coLpcn.quoniá materia X. ¡ probatio-
Universidad Carlos III de Madrid. Biblioteca