Theorica artis notariae / quam Vincentius Gibert ... offert publicae utilitati

Texto completo

(1)v,T.. ■,P,.¿.- /y '-C, -. «. V#i. • ^ .. ,i. »'■3. ■ - % .. V '. ;•. .. :r t $ l fe -v i- ^. * .- W ’.

(2) ji ß-r. s .. V. ■. 'I.

(3) THEORICA ARTIS. NOTARIÆ, ^. V I N. C E N. N o ta riu s. V A. T I U. M. S. G I B E R T. F u b licu s. de. N um ero. B a rcin o n æ 0. F. £. Ji. T.. PUBLICÆ UTILITATI. //ÛZi. T yp is F R A N C I S C I. te. GENERAS.. A nno 1772 * S V P E K I O RXJ H. I SSu-. ;.

(4) n. ^ ;r V. K J. \ L A . l ^ Jé. /r. — .-. o. < JW - , '< *. ■. *r. I—. » - i-. fvt w ^ >H^sir x N\ ’^ in ; -c t. »,. *î 51 a. ^ •’i. ITATIJIT'. ,'"'\ \ —. '. ■?. \vV \VA.\ \ . O *. % \. ‘ ■"V ". V’' ’3' .‘'\ +. --i. ' m. I 'II I*^?iifBflWÉriîr. V ’ r>. \. T O ^Hiçvi'Tvr i n 7»- ...'f--'\ TJV r _ ^ ------ ^. 4 , 'w ' '-• — W. '¿ 1 1"- Ä ^. C < -^ '. o-. .■^./.. U 1 G V 'A. -..

(5) *. P E R I L L U S T R I. D. D. F R A N C I S C O DE. T R E V IN O ,. ET. DAVILA,. Domino Populationum 5 & Territom ck Sanchoêy 5 Benavente , Siruela , ac Peralbiüo , H onorumcûe Capichilacro , -& T a rb a ., Patrono de la Oiiba 5 à Consilio R. M. , & in R egia Audientia Principarus. Cathaloniæ. Judici Conservatori. Senatori R egìi. integerrimo ,. Montis. Pietatis. prassentis Civitatis Barcinonensis, ÔCC,. P. ÔCC.. D. e r il l u st r i. o min o. F . P. V iN C E N T I U S. _. G i BERT v. yigili^ s d iq m s fu a s p t b lk i ju ris fdcere de--. 'eVertint , eas Tertllu jìri o U iit m (onfîcm. alicui V ir o fa p ie n tiii , ^. ìnfcribere f o l e m , à cnjus nomine *. fr€tiui?y.

(6) pretium accipiunt ,. operi ¿ignitátem , hmoremt¡m—. €ondlíent. ^ jio d ego librum hi^ncce.prêlo commifswrus minime pMereundttm putayÍ ^ coque, hbentíus i d -pr^ftlti^ q u o mibi de Patrono diligendo c o g it a n t iT u ilíico in mentem yenÍfli ^ de qm dubitare non poteram^quin pro e a , qtía me femper g r a fía ,. munifìtentia bono-. rafti , facile pater'ens , ut fu b Nomine ,. Patrocinio. tuo elncubratio h¿ec mea maxima, cum dlgmtate adpa~ rcrtt. S i Nobilitatem fpt& em ^ quis efl ^ qui ?tefciat , Te ex mhlVfsima ^ ^. yetuftifsima 'fiirpe Treyinica ortum. ducere ^ ^ ayitam nobilitatem egregiís fa c iis illuflrafstk LibeMer ego hlc in generis tut laudes excurrerem , ntsí a lia , qu^ mAgis fu>nt tua ad f e quodammodo hanc ra~ perent ordtionem* Pr^claxifsim as , dico , fapienti^ doies^ ád quam , cum T e optimis ,. ingenii yirtbus ^ Çfpræ^. sidiis natura parafset , a d did'fii ab ineunte .^tate ftu^ dtum , amoremque incredibÍlem ^ qm per omnes eas arres excurrens y q u ib u sV ir i nobiles ^ & ad humanitatem ^ Ç f a d capefcenda publica munia informantur^ efeciJÍl ^ ut non folum expelías egregie , f t d etiam rateros ad T e trabas admiratione yirtatis ^ ^. dexteritatis tu£. „ ^ a m. politiores litterdí trlbu m t dulcem ^fa cilem q m in dicendo fuayitatem ^ &?* gr^tiam x pracepta yiyendt : . ^ a s. P hihfiphía fuppeditat docet eadem .naturas rcrum. pfiryefiigm diînymiendique-^ yias i. commet ]u s. Htrumqm regulas fuwm- cwque trib u en d i , deúdendique ûajiiones ^ quee de jure , siye publico , siy e prdy^m in~.

(7) tncìdunfii Totam demum , ìSfuintàm his rebus adferre. €^. lu<em foU t H ifim a ^ 5 fiu d ìà quasiyifii- ^ ^ feliciter camparafli.. E t qm m qm m hoc T ib i glorix>rum \ illu d. y.erò laudabilius ^ ^ gloriofus ^ quod non ea rerum , £5* doEìrimrum tam opulenta comparatlonc contentus , in tuos tAntum ^ f e d etlam in aliorum ufus conyerteris, Solent fiSpe qui hoc liiterarum amore d m u n tur , in eàtum contcmplatione g an dere ,. sifiere , quzn ullam do 5irÌ~. nar^m tanto labore adquisitarum pattern , y e l ad publica muñera , y e l ad aliorum utilitarem accommodent : ^ o d m ja c iliu s eji 5 ita. etiam haberi debet minués gloriofum, A t T u ne ulla deefset in hac parte laudai io ^ femper^ €3^ in cantamplandis yeris harum rerum fom ib u s^ ^. aplicandis ad caufas deéde^das\^-^ ad negotia publica adminlfitanda yerfatus es, H is .permotus rebus Cath9~ licus R e x nofìer {quem D eus diu [ofpitem fe r y e t ) sim us meritorum <sfiimatorprà^ter. altos T ib i deman datos honores ^ T e primàm tn F tfc i Pa.tronum Regium^ deinde Cathdcni^ Sênatorem coüptayit 5, in- q m quanta integritate , fe d u lita te , GT religione exercueris , quantumque. non. modo. Regni universi commodis in feryietis. Judicis. munia. Proyincia. , f e d notius efl ^ quam. ut opus s ii À m'c pTisdicari, il l u d yero tacitus pneteì'ire non pofsum Barc¡no?¿ensíum m im os obJlriB'os tib i per petuo fore 5 tum oh innumerahiiia m eos collata beneficia^ tum precipue.y quod fum m a a n n o i : caritas^ paucis ab> bine annìs e x p m a , co n siltlsy ^ ^ diliêntia. tuî f i u r k , ^z. perà, m.

(8) f c m t m extermtnätd ^ qm gjtudem illufirlort fa ^ o magnum p im u m à fuperts , t»m à cUrifsimts tirbis incolis^ 'viBus impla Ldbofdntihus gratiam in iiß i.. û<e. mm. itit slnt 5 quis jam miremr , me unum cx Barcinonenslhus in grati animi mommcnt^m , labores hofce meosy cíarlfsim) Nomim tuo infcrtptos yoíuifse ? S e d efl ^ alia caufa , ob quam mento. T ib i de d i cem hujufmodi. opufmlum : Nam cum yoíueris in m ultis quas adminiftra ß l Kei.pMiciß noßrê parti bas me T ib i adefse praßoy perpetuoque ,. excipere tanquam Notarwm , qua red^. debas jura , yel jufsa mandabas 5 ingratus c fse m , s i non publice profiterer , q m d in. arte valeo ( yale». quamquam parum ) , hoc totum ^ ^. T e docente , íis*. jura reddente projfecifse : ^ o d c u m negare nec debeam^. ncc pifsim 5 ju re f m. res ipfa poßuiabat ^ ut ad eum-. äccederet, à quo tanquam à fonte fu o proficifi 'tur, Ac^ cedit ( alia ut multa pr¿steream_ accepta benrßcia , qtù^hus me f<epius immerentem cum ulaßi ) i l l u d , quod fernper pricàpuo in honore collocabo ^ me à T e deleÈum fm fs s qui adefsem , ^. exciperem inßrumenta n u p tla iia , qu£. nuper in iiß i cum ^ non minus fa r ma ^ quam fanguine noblllfslm a ,. prudemifsima ylrgine D , D . Mutria Joanna. de Gregorio ^ ^ de Paterno , fiU a Ex^” ^ ¿í«/ Marchianis de Vatlefantoró ^ V i r i ^ e f bellica laude ^ &. nobilitate-. generis apprime confpicui^ quem nunc admoyentem mu~ m s hujufce C iv ita tis goy-anationi omnis C ly ita s piena fp e y. gaudio intuetur. Hisc ego nomina cum commtmo^ TO,.

(9) rû 5 f e t o , qm m pulchrá hujufce r e i ,. T ibi ptrjucm da futura s h. heneficii à me nccepti recordatio ; nec. d u b ito , quin fa&a, hic k me eju/ce conjm &ionis memo-^ ria. , novum operis me¿e dedicaiiom pretium conciliet ,. à T e ^ Ver ili, Dom. benigno yultu acciptatur. h a precor^ ^. D . 0 * M . enixe rogo ^ ut T e diu fofpitem fe r y e t ^. tu^ fo rtu m t, Barcinone die 2 0 . A p rili s 1 7 7 2 ,.

(10) A D M. L E C T O R E M .. 0 3 efl nec sine ratione inter fcriptores usitatus, ut perbrevi oratione Ìectoribus alloquantur, qua de rationibus , quibus permoti sint ad fcribendum ; ac de his, quac vel difficultatem , vel admirationem in decurfu operis iagerere pofsunt eos edoceant ; ut sic adm oniti è lim ine ad interiora; quasi manu ducàntur. H oc ^ p rs aliis , sibi expofcere videtur pr^fens opus , quod propter continuarli L e guen 5 C an on u m , Conñitutionum , Pragm aticarum , E dictòrumque taudationem ( quEe et frequens et necefsaria fuit ) forfan expofcere tibi videbitur A u ctorem citius Jurifperitum , quam N otarium , qualem me reco g n o fcis, et credis., Fateor base omnia primo adfpectu d ifficu lta tem , et adm irationem excitare pofse non levem : Verum tam en si caufas 5 qu3£ me,, ut ita facerem tandem impulére candidè perfpexeris , nihil non confultò factum invenies ; nihil adm iratione dignum i nihil denique nisi in tu am utilità* tem factum efse recognofces.. Videbam prim o,et fum m è doÌebam ,A rti Kotarise fìudentes necefsitate ductos uti quodam m anufcripto ( quod vulgo Theoricam appellamus ) innumeris plenum erroribus, nedum in latino idiomate , verum etiam in his , quae perti nent ad regu las, et príccepta quibus confiare ars n o ííra de bet j eoque fie b a t, ut qui magis intenti erant ad huiufce facultatis fiudium maiores m em orix fuze traderent vel erro res 5 vel inverfa principia , vel etiam erroribus confpersas fententias. Q iiod cum viderem in perniciem , et contem pturn noftrse Artis cedere ; voíens tanto malo ilüco occurrere , im probum âc molcfìifsimum ( ingenué fateor ) adhibui la b o re m , ut pro utilitate publica typis darem hanc meam T heoricam sin minus non tam ob regulas artis, ordinemque commendandam; at ce n e à pluribus mendis expurgatam , et a lte ra , quse manufcrípta circ u m fe rtu r, et per nianus omniuav decurrens, quotidie n ova vicia contrahit, diligentius co rrecta m , et expurgatam. C erne,.

(11) A D. L E € T Ö K E M.. Cernebam fecu n d ó, n«c minas dolebam , duram ñudentium conditionem , qui poñ 8 horarum fpatium , quo quotidie detinentur , ut in ilru an tu r, in M agiftrorum fuorum officinis , aliutn 'sibi iaborem adhibei>ant, tranícribentes m anufcriptam T h e o ric a m , quo fane-evcniebat,4at nec ft-ré partícula diei miferis juvenibus, nedum ad privatum T heoricæ ftudium , verum etiam ad honeftam anim i recreationem fuperefset. Q uod quis non v id e t hoc noftro opere to tum in meiius com m utatum iri ? V idebam te rtio , ín T h eo ricis m anufcriptis introductam varietatem , et difsim ilittudinem intoU erabilem , ut nec duæ inter fe pares , et similes in ven ireu tu r, et hoc quidena necefsitate quàdam evenire dolebam propter puerorum. 9 et defcribentium , vel im p eritiam , vei negligentiam : quorum alii fuperflua i-mmifcebantj alii necefsaria om m itebant.Q uâ de causa in infelicem adeo ftatum venerat m anufcripta T h e o ric a , ut m ihipotiu s p ern iciofa, quam utilis nunc ternporis videretur. Anim advertebam quarto -, in m anufcripta Theouica nullam , aut si aliquam pertenuem , nec accuratam dari notitiam juris noftri m unicipalis , quæ cuilibet N o tario ad A rtis noftræ perfectam n o titia m , et opportuna eft, et quan* doque pernecefsaria. Afpiciebam tandem nullas rerum in T h eorica m anuf cripta contentarum adhiberi rationes , et ubi aliquæ adhibebantur adeo breviter et sine ulla derivatione á fuo fonte red d u n tu r, ut nec si fepties (ne dicam inBnito) perlegantur capi 5 aut intelligi pofsint. Ego vero ne corpus efform arem relicta anima, ne fcientiæ fpeciem potius quam ipfam fcientiam in fiudiosis afsequerer, rationes om nes, quas effîcatior c s , e t congruj;;ntiores adinvenire p o tu i, a p p o fu i, additâ confirm aticne ex L eg ib u s,C anonibus, Pragm aticis, E dictis, et A uctoribus noÜris celebrioribus in calcepaginar. adnotatis ; ut sic tædium evitetur î et tam en fontes unde ducunt o rig in e m , om nibus aperiantur.. Hx.

(12) A D L E C T O K E M . H:e funt rationes , benevole L e c to r , quibus conm otus hoc opus non sine ingenti lab o re, ac multo fudore com pon e r e , ac publici juris facere d e c r e v i , certifsim è perfuafus t e , qui plus fcien tia , eloquentia ac fìilo vales facilè additurum quod d e ffu e rit, correcturum quod d e v ie t, quodque nimis rude dictum sit expoliaturum. Accipe L . B. has elucubrationes noilras, quibus adjuvare conatus fum iludioforum ..noiìrorum labores , atque vigi lias , quibusque excitare fedulitatem cupio o m n iu m , qui in hac arte nofìra verfan tur, non tantum hic in Urbe; fed etiam in toto Cathalonise tractu , queis omnibus ( si v o tis noñris fpes non vanae refpondeant ) nonnihil utilìtatis allaturas efse confido. N unc quod à te exigam , nihil fu p erefì, nisi ut in manus benigne , ac frequenter opus re cip ia s, illudque diuturna manu verfando ( aucta A rtis noftrse peritia et N otariorum fcientia, et sefìimatione ) efic ia s ju t experimento com probetur, quod o p to , quodque t u a , et caeterorum benevolentia, et afsiduitate eventurum efse fpero , et deprecor. V ale..

(13) APPARAT. TIT "Y*. SIVE PROLUSIONES. AD THEORICAM A R T I S N e. N O T A R I A .. hosp k e in s d u tííto , et illo tis ( u t alunt ) mx~. nibus ad coríviylum accedere videam ur , non" nulla hic in principio oportet prênotare ^ qu<e generalia su n t\ et insuper necessaria ^ non so lum pro plenlori intelligentia A r t is N otarla^ cujus pr¿ecepta , et. regulas postea tradem us^. sed etiam pro perfecta noticia O f f i d i , A u 5ío^ r ita tis ^ Fr<estantÍ£ ^ et D ig n ita tis ipsius No^ ta r ii • quem efformare cuptmus, RS noñra N otarise, s ic u t , et alias om nes Notariat ì Ä ¡t 5 Scientiie , T heoricam , et Pra* xlôHcam IJ xim com plectitur. lila in cognitione reprax^^gularum Consistit. Ifla in earum dem ' exercitio, et debita applicatione verfatur. T h eorica enim nihil aliud eil , quam lllumtm Quid sie natío intellectus , et cognitio veritatis ; nam qui Theonca T h eoricam h a b e t, intellectum habet illuftratum reg u lis , et prsec^ tis A r t is , vel Scientise illiu s , quam profitetur. A T heo-.

(14) %. A pparatus, ß T r o l u ß o n e s . Theorica T heorica nofìra defin^tur : A rits NetarU sckfiN orariæ . tia eomprehendens naturas personarum, rerum , ac Hegotioram, quiZ ab hominibus Licite geruntur 9 et jfoßeritaH commendantur. Comprehendens naturas personarum ; s c ilic e t, coiiE xpositio. trahentlum , pacifcentium , teÜantium , ac iitigantium : Return^ n em p è, fuper quibus valet contrahi, p a c ifc i, te fìa ri, et litigan ; Negotiorum , nim irum , contractuum , p a cto m m , ultim arum voiuntatum , et Judiciorum : ab hominibus licite geruntur j & c, nam cognitum , exploratumque haberi debet , an iñ u d , vei illud tied pojsit ju xta legum difpositiones: hocque in acta redigitur , vel ut quid fervaiidum sit, conñet i vel ut quid actum s it, perpetuò innotefcat. U n d e diTheorica à Græco v e n it, cui latiné cognitio , sive catu r. eontemplatio refpondct ; ex eaq u e, sive per earn ad artem redacta ert nofíra profefsio. Praxis Praxis vero definitur : Exercitium , et 4Ctus huic sic. fin i 5 et rationi deserviens Illa enim nihil aliud eft, quam exprim era, feu in effectum deducere illu d , quqd hom o theoricus inteliectu concepit. Q u id A r s A rs Notarise efì • Super Icgitim is hontinum negotiis N o ta r i* . autheñtice <oriscrihendis rationabile documentum. Super legitimis-hominum negotiis \ v id e lic e t, conE xp o sitio . tractibus , p a c tis , ultimis volu n tatibu s, et judiciis: Authentice tonscrthendis j id eft , per m anum publici N o.tarii;sic cnìm inftrumentum redditur authenticum , et ñdedignum : Rationahile d&cumentum ^ quia hæc Tabellionatus fcientia eft adinventa cum ratione, quæ docet ad artem fpectan tia, et legitim a hom inum negotia authenticè defcribcre. N otarius eiì : Persona privUegiata ad negotia homi* K o ta riu s. num publice , et authtm iee conscribenda. Rersoì'ia privilégiât^ ; N otarius enim ifìud habet £?:p«sItio. privilegìum , quo aUi non gaudent i quia per totum orbem.

(15) A d T h e o ñ c a m A f t ìs N o td rU , 3 orbem c re d itu r, et plena fides adhibetur fcripturis, et inftrumentis publicis illius , et ab ipso Notario fubfcriptis, feu fubsigaatis: (a) ad negotia, nempe le gitim a , v e r a , et quæ obligationem in d u cu n t, ut funt contractus , et pacta , ultim æ voluntates , ac ju Ji* cia : non autem v a n a , et frivola ; ut si diceretuc T abellion i , quod fcriberet , an canis latret , leo r u g ia t, bos m u g ia t, vel aliîd sim ile : hominum , vi d elicet contrahentium , teñ«ntium , et litigantium ; ûblice ; id eft publica au cth oritate, quæ reddit inftrum entum p u b licu m , et fìdedignam : ¡ nam tunc fcriptura N otarii eft au th en tica, et fide** digna , quando in ea p u blication es, et folem nitates apponunturii'W rr/^ i’W ^ jnon autem memoriae com* m endanda , nec mente tantum colligenda ; m em oria enim hom inum labilis eft , et ideo N otarius incon tinenti inftrum entum per o rd in e m , fecundum vo iu n ta te m , et intentionem partium fcrlbere debet. N otarius item eft : Persona privilegiata , ad cujus A lia N o fdem nunc plenarie recurritur u t scriba t, et transcris- ta rii defîn itio . 'b a t, et adperpetuam memoriam reducat ea^ quA ab hor minibus fiu n t. Hujus defìnitionìs verba fatis clara f u n t , confequenterque expositione non in d ig en t, nisi quo ad illa verba : j í d cujus jidem nunc plenarie recurritur j quia d im A rg e n ta rii, et C am pfores conficiebant inftrum enta in rebus ad menfam fu a m , c a m b ia , et co m jiiercia , eisque fides im pendebatur j fed hodie vix fn ufu'funt j im ó ad N otarii fidem recurritur. O fiiciu m N o ta rii eft : Dtgnitas , et Auctoritas ad N o ra rü Ugìtimérum hominum negotiorum notam de publico in-- Ó ftìc iu a ì. tro dueta, D ignitas ; iftud enim Offìirium m agnx eft dignità- Expositio» tis 'y quocirca ab ejus O fficio infam es repelluntur: A 2 Auùìo(if>. E n gel A d t h . D e c r e t A l' d e f id e in fir u m e n t,.

(16) 4 AppdrattdS , f i v e V'rolujìùnes Auctorha's', quia Ñotarius m áxim am habet auctOfita-í tern ; nam fuis fcripturis publicis plenifsirna per totum orbem fides adhibetur cum fuo folito sig n o , et claufura : A d legitimorHm hominum negiytiorMm j n ¡m irum , contractuum , p a cto ru m , ultim arum voluntatum , et ju d id oru m ; quse tam en le g itim a , et fecundum leges sint, fuper quíbus N otariatus Offíciuna extenditur : Notam ; ideñ , ad poñerorum pcrpetuam m em oriam , et probationem pienifsim am earum rerum , fuper quibus con trahitu r, et pacifcim ur , teftam u r , ac litigatur , ,et non è contra : D efu b ü co intro ducía ; hoc eft , jure p u b lico , et ad utilitatem publicam , et quidem jam à Rom ani Im perii tem(>ore in venta ; Officium enim iiìud ab Im periali culm iae fuam traxit originem. D e N otariorum in itio , m u ñ ere, praeilantìa^ officio , e t quod in ter o ffic ia , ac muñera publi ca de jure recenfeantur , V id , tit. Cod, de Tabulariis^ Scribis^ Logographisêt Censualihus lih.io^ nonnulla etiam peti pofsunt ìa- tìt. Cod. de Nu» merariisy Actuariìs^ & Chartulariis Lib.ii.x adde P erez ad dd. titulos Cod. , qui m ulta eruditè de R om anoj et Hifpano Jure co lleg it: et Novel. 4¿|. Cignitas. D ignitas (¿.^'. Hominis honejìas ejua ad id indacim ur, u t ah aliis veneremur ; unde p a te t, N otarios in dignitate conlìitutos efse , atque inde viros honeftos 5 vitx laudabilis , et rectis m oribus , atque fcien tia praeditos exifìimari. ISuaoritas. Auctoritas eft : Scientia imitatiofie digna., quam homines conseqituìitur longo virtu tis ei<perimento. Notarli D iversis nominibus vocatur N otarius ; fed in effecmTnibu¡ fem per , et eadem eil deiinitio. N uncupatur appcllan- Tabellto , sive Tahularius ^ et Tabcllarius à tabutur. iis , quibus antiqui ad tefìam enta et cautionés utebantur , fuperposita cera , et adhibito calam o, sive.

(17) á d T h eo riu m A r tis N o ta rU . j sive flylo ferreo ad Utteras exarandas. {a) Jtem Scriniarius 5 quippe fctipta eorura oUm reponebantur in fcriniis , id e ft , in io c is , ubi pretiofa , et fecreta fervantur, (h) Item Librarius , et Libellio j sic eniin appellabant antiqui eos , quì libros manu fuá defcribebant. (t') Item Scriba à fcribendo , v e l notando , quod e í l , negotia hom inum excipere , eaque in publicam , et authenticam form am redigere. (í/) Fuerunt aliqiî A A . , qui putarunt olim etiam Servos públicos hoc officium exercuifse ; vel fuifse N otarium Servum pu blicum ; non quod veré fervus efset; fed quia ejus offi cium ad publicam utilitatem inventum eft , et sicuti ex fervi ftipulatione quaeritur a lü s, ita ex ftipulatione N o t a r li, etiam abfentibus : Sed hæc opinio egregìè refutatur ab Amaya in Codicem tit. de Deeuriofi. ad leg. 34. E tU m appellatur Manus publica { f ) Q ‘ààQ.Xii ce^rtè ratione ; quia revera N otarius eft manus om nium ; sicut enim manus refpectu co rp o ris, ita N o tarius C iviu m negotia exercet : quapropter nuncupantur etiam Servi condìtioKales , quod hom inum co n d ition es, et contractus faciant. (g) N otarli efse pofsunt iU i, quibus â lege, fìatuto, vel confuetudine exprefsè non efì prohibitum : undc deb et efse liber , mafculus , fanæ mentis , videns , loquens, et audiens, bonæ fam æ , majorque olim vigint i quatuor annorum , vigore Confìitutionis Cathalo niæ ; (b) fed hodie ob fervatu r, quod debeant habe______________^ re (a ). ,(&) i,c) i,d ) ie ) if) ÍF ) JL«). Oui poíi. G/i?/! 1. Í« O] p h aijo trcp h o s } i . eoa n e w er. ; jVJihil 12 . I n fl. d e ìefia m . ubi V in n . n i . e x ta t in Cod. J u sti:i. t it . d e T a b u la r ü s , S c r i b i s U h . 1 o. G lof. inle/^ p e n .v e r b . T a h e lla r iu n * , f f . d e ad(^. rer. dom . 15 . d e ß d - in ß r n m . e t .ü o v e lL 44. C lo f. in leg . S criiiia rio s 16 cod. d e te ß a m m ïlit . L e í . Si L ib r a r iu s 92. et ib i G lo f. j f d e reg. pir* c ia f, i.- in rtibr. Cod. d e T a b u la r . Uh. 1 0 . S. C u m autem 3. ìt/fi. d e adop. et i b i G lo f. Cap- a. d e ß d . in ß iu m j u n l i. G lo f. G l o f C o a d itio n a le s in leg . 7 . Cod. d e J u r . F i fe i lib . 10. 4 . t i t , j j , d e ÜQparts , y B f c r h a n s , a«.

(18) ÿ AppdrdtHS Prolujtones re annos vìginti quinqué completos. Qui neN otarii vero efse nequeunt fervus , femxna , men-s qneaiìt, tecaptus , furiofus , mutus , et furdus , cæcus , infamis , et fal4ariu s, impubes , hæreticus, religiofus, sive profefsus, sive non , et a l i i , propter juris prohi-. bitionem. Servus enim de Jure C ivili prò m ortuo reputatur, et ab omni dignitate , et actu legitim o , ac publico arcétur. {a) F em na ; cum officium Notariæ publicum s i t , et virile , à quo feminæ repelluntur. {h) Mente^ cdptus ; et fu riosu s, m u tu s, sur dus , et cacus ( ob m en tis, et fenfuum defectum ) negotia peragenda, ut opus e fì, percipere non pofsunt. In fa m is, aut fa U sATtus ; nam ab omnibus dignitatibus retrahuntur. (ît) Impubes ; quiá non poteii jurare , nec habet perfectum animi judicium , {d) H^reticus ; quippè, nec ipfe cum fidelibu s, nec fideles cum ipfo com m unicare pofsunt ; intellige tamen de Hæreticis publicis , eoque nomine condemnatis. Clericus professus\ quiá qui D eo m ilitât 5 non debet negotüs fæcularibus fe im m ifcere ; et licet olim pofset ob com m endatlonem publicam ; nunc tamen á negotüs civilibus hac in par te arcetur; et ea facultas Presbiteris omnibus adem p ia eil : Sed quamvis fcripturas publicas conficere nequeant ; verum R ecto res, P a r o c h i, et C u rati in fuis Parochiis , ubi non eft copia N o ta r ii, recipere pof sunt tellam en ta, et alias fpecies v ltim x voluntatis, ob cafus urgentiam. (^) " (а ) (б) (c) (í¿) {e). No^ ■. G lof. in lesr- ï . Í- E xigere 1 5 . de C onven, l. reg. ju r . 209. eod. le g , 3. cod. d e T a b u L a r iis t & c , U b, i o. 2. j f . d e r e g . L eg . 87 ju r . in 4 L eg . un. cod. d e in fa m ih tis lib . 10. L eg . 2. I. j f . d e reg . ju r . R eg . ed iU . D o r a . P h ilip . Y . f e l , m em . '^remuU a n n ,. de.

(19) aÌ. Theoricam A rtis NotítrU,. ^. N otarius debet regu las, et artis fu x praecepta om nia recté obfervare , caque percepta habere, si muñe re injuncto fungi c u p it, et poenas evadere, (a) Ut N otarius legitim é pofsit inñrum entum conficere, requiritur ; i. F a cti commissio; idefí, quod sit rogatus : (b) 2. Hei cognitio ; fcilicet, intelligentia nego t i i : 3. p rm issio \ v id e lic e t, quod inñrum en tum de permifsis, et non ájure prohibicis , et iUicitis, conficiat : 4 . Testiutn frasentia-^ fooc eft , quod teíles sint prxfentes. D eb et etiam N otarius ante inñrum enti confectionem considerare: i . M t a i e s ^ e t conditiones contra* hentium , utrum fcilicet, ratione xtatis, patrias poteftatis , fervitutis , fe x u s , dementiae, vel f a n j, et inte gri in telk ctu s , pragm aticarum , edictorum , ftatuto^ rum , confuetudinifque & c. firm iter contrahere pofsint, v e l non : 2. ûalitates^ et quantitates rerum^ in cjutbus se obLigant, et quas distrakere v o lu n t, an fc ilic e t, illae res in com m ercium hom inum venire, a lie n a ri, im p ign orari, gravati ^Q{ú.Vít:fkDivcTsitates c o n t r a c t u u m id e l l , fpe-ciem., et naturam eorum , utrum contractus sit legitim us , fìerique , et fubsiftere ju re p o is it, et an prohibitus s i t , illicitus , vel ufurarius : 4. Beneficia , quibus renuntiant, ju xta qualitates Perfonarum , rerum , et contractuum : 5. Teftium numetum , nempè duorum , aut trium quatuordecim annorum com pietorum in Cathalonia. (c) C avére autem d e b e t, ne faifa , aut prohibita inftrum enta conficiat; nam si fcien s, fui o ffid i prjecepta tranfgreditur , graves poenas in c u r r it, etiam m ortis.. (a ). V i d e Uh. 4 . tir. d e K o i a r i s , y i f c r lv a n s confi, j . E n g el, a d t it . d e f id . in ß r u m . n. 7. G lo f. merh* in]HngatHY. 44. $. Nos autcm.. <<•) lié. j. tif. jf, dcteßimQnUußt* 3. (t é<K. **. N o ta riu * q u id j deb eat ob ferv a re. Q u « requiraAtuc a d inftrume n t u m co n ficicn dunii». A quo cavendum .. H o z e l,. -j.

(20) 8. Appardtus. Prolujtones. t i s , tatiquàm falfarius, per judicis fententiam : S¡ ve ro ignorantia lapfusj tunc condem natur , in quantum Isesit partem , præeunte ju d ic io , quiá N otarii periculofam imperitiam delicto fubjecit tem eraria profefsio fcisntix ; (a) et si p roh ib ita, et ilUcita iuftrumen» ta re c ip it, nedum , quod lucratus eft , reftituere tenebitur, verura etiam puniri poteft; fcire enim .debet i d , quod difponunt leges , et ju ra ( ne recipiat ilUcitos contractus ) nec nga Cvauteias in inftrum ento necefsarias , eas fc ilic e t, quæ ad Tabellionatus officium tantum pertinent. . C o n tra c tu s Contractus prohibiti funt omnes contractus ufuraproiiibiti. r i i , sim oniaci, et qui contra bonos mores funt; ut fup^r iióm icidio , furto , adulterio , lenocinio , raptu virginum , viduarum , vel m onialium , aut alio per petrando delicto : l u w Om nis contractus continens monopolium , i d e íl, quod non lic e a t , nisi mihi v. g. certam rem vendere ; aut rebus , feu m ercibus certum prætium ftatuere, contra quod nem ini üceat rem vendere ; hoc enim à nemine privato lice t fieri. (¿) E t sic sim iliter contractus , qui interdum inter M ercatores fiunt fuper m ercibus m ajori quodam pretio ven dcn dis, et similibus ; nam funt contra publicam utilitatem : Illi qui contra canónicas, et legitimas fanctiones fiunt ; ut fuper m atrim onio m ulieris virum habentis, vel è co n tra , v e l m atrim o nio in gradu prohib ito, aut m atrim onio difsolvend o , et sic de aliis : Om nis co n tra ctu s, in *— quo d o lu s, fra u s, metus , coactio , vel pactio illicita intercedlt ; nec non ille , in quo aliquis machinatuc contra honorem , dignitatem , feu R egiam Magefta^ tem (a ) (b). L eg .. a d U g . Corn, d t f a l s i s : L eg , 14 . §, H is X a b e llio n ib u s. 3« cod. de S á cro f. EcclL eg . unie. cod. d e M o m p o liis ¡.

(21) Notartie, tem,. aut contra fum m unT P öntinceinr tus his sim iles : Item Prohibentur N otarli înflrum enta recipere in præjudicium d onatioois, vel hereditam enti tempo-re nuptiarum facti ; ac ilia inftrum enta iuütirrita , et nulla ipfo jure, {a) ' N otarios creare pofsunt P a p a , R e g e s , D u c e s ,. QiW crea^ M archiones, C om ités , omaesque illi poteftatem . ad. re poisint id habentes , vel privilegiuoi à fuperioribus co m m u -, nicatum . (h) •P oteñ ad jurandum cogi Notarius: r.Q uod D om in o- Q.uid jafuo erit iid elis, om ni simulatione , falsitate , et dolo ÿ '* rem otis : 2. Q uod rectè , et legaliter fuum officium J f L . 1 . • ^ • tcliiUo» e x e rce b it, om ni am ore , et odio poitpositis; 3. Q u o d , de his , quæ v id e b it, et a u d ie t, ac requisitus fuerit;. iníirum entum .confíciet : 4. Q u od co m ractu s, ultim as voluntates , et ju d icioru m acta penes eum celebrata in fcriptis re d ig e t, et ieget i,m anualibus confcribet, om nique cura cu fto d ie t, nihil addendo, nec m inuen do : 5. Q uod fecreta sibi injuncta ferva b it: 6. Q u od inftrum enta ufuraria , ac illic ita , et à ju re prohibita ullo modo non conficiet : ac denium recté , et fideli- ■ ter fe geret in omnibus , quæ ad fuam artem p ertihebunt. ‘ • KOTA O fficium N otarii circa v ifu m , et audî• tum tantum m odo verfatur .; N otariu s enim plus fcribere n e q u it, quam quod a u d it, et fu isp ro j 5riis'oculis videt. (r) N O T A . N otariu s nequit m utare S ig n u m , nisi obtenta à superiore potefìate j aliàs enim incurreret in poenam falsi : nisi ratione alicujus o ffic ii, pro cu« jus regim ine necefse sit signo o fiicii u t i; quiá tunc, B non (<î) (^). (c). L ib . < ^ .t i t .i.d € p r o m t f a d e d o n . Conßit» A f ò r a g i t a r frau s. a d t i t i d e f id . in ß r u m . . . . Conßit. N o v e f l. 4^ ..

(22) Io. A ^ dram s^fty'e Trofufiones -. «on ut particgiaris N o ta riu s, fed tam quam eo fu n i gens muñere , tali signo utitun (a) N O T A . Notarius in iníirum entis , et fcripturis penes eum conficiendis verbis planis , e t Claris uti de bet ; figuras , obfcuritates, am biguítates, ac verborum involucra fu giend o, et vitando ; ita ut contrac tus , sive negotii veritas c la ré , et aperté e lu c e a t, ne in cu ria N otarii partes litigare cogantur. N O T A , N otarius tenetur inftrum enta om nia penes eum recepta in fcriptis illicò redigere , a rn o que peracto , librum e ffo rm a re, præcedente indice om nium contrahentium nom ina continente , quem librum , vulgo Manuale appellamus ; rem otis p r o t o collis , vulgo Borradors nuncupatis , in quibus antea contractus fubiìantia notabatur , et poftea , cum lo cus e r a t, extendebatur inñrum entum : {h) N e c non 4ebet cognofcere partes , aut aliàs addere tefìes fide dignos , qui affirm ent illas cognofcere j de quibus fidem prxbére tenetur ; fecus partes cognitæ cenfentur á Tabellione , et ad onus ipsius venit j Inñrumenta» qué recepta abfque hujufm odi folem nitate nullius considerantur m om enti. {^) Multæ obfervationes incum bunt N otario ; fed ìCum diffíclHe sit omnes eas h ic inferere , e t fubsidio praxis quilibet pofsit abfque labore per¿ifcere > brevitatis gratia his fuperfedeo.. DE. (<a) Clos. Signum >et adde Marg. in i. Item lex Cornelia Jnfi, de pub* (i). Jud.. Rf£- Mditì. Dom Ferdinand. Vl . ftl. record, promalg. Ann. 175^. Confi, afi. Ht. de N<ft, y i/fr# Ì^t^. Piiiiipt V..

(23) D E. P A R T I B u ' s A R T IS y. 7 ^ '^. N O TARIÆ . U. L U S. I.. * ~ ^ O T A N otariæ A r s , ejufque officium , e t exei'fi . -Jï. citium circa tria potifsim um verfasur ; Contrae^ tus^ fc ilic e t , et f ; u ltim a s voluntates ; et dicia. Contractus igitu r ed: Conventio hahens mmen spe~ c ía le , a n t , eo deficiente , civilem obligandi.causant, Conventio ; quæ nihil aÜud eft , quam duorum , vel plurium coafenfus m iàQiXi'. hahens nomen ' speciale', per quæ veriba denotantur contractus n o m in a ti, ut em ptio , locatio , focietas , & c. qui omnes , et sim i les certum nom en habent : aut ^ eo deficiente ^ civi~ lem ohligandi causam ; quibus verbis comprehendun^ Îur contractus innom inati j de quibus ftatim . Tribus modis contractus fum itur : i. Proprie \ quando ex utraque parte oritur obligatio ; ut in venditione , locatione , & c , necnon quando mutuæ promifsiones , et obligationes . interveniunt j ut in con tractu dationis arrharum : (a) 2. Impropri} -^ cum ex Uña parte folum oritur obligatio ; ut in contractu m u tu i, ubi recipiens dum taxat obligatur : i , M agis improprie ; ubi neutra pars obligatur ; ut si mihi de bes centum , et ego per pactum de non petendo , vel sim ili modo prom itto non p e te r e , nisi quinquaginta_} et magis dici debet Histractus^ quam con tractu s, pro tit notant Gali , et Comes, {b) B 2 C on -. C o n tra e tu s fit.. ExppCtJo. Q tio f truïd is rum ar tu{*. Le^.'L3k>toi 9 -ff'-deverb-Jt¿nif, ik ). G à M tn S u m m a A r t i s t a , cap. 6. n. 8. et 9.. in f in . C o m t ^ A r t i s N o t - t c m .} ..

(24) 11. T í t . L D e p a n iíu s A r t is N otarte. Contractus rióiiiinatus e ft: suum fropriuifí^ et spivificum à lege nomcn habet \ per quod á reiiquis contractibus difcernitur , ita ut nulli alteri contrac«* tui fua sighificatio' atribui pófsit. N om inati contractus funt eiR>p\i» , ^ venditio, Q u ales ÍInt. ■feudum , doi>atio, emphyteusis, dotis datìo, m utuum , com m odatum , pr^carium , conftitutum , depositum,, pignorati© , ftipülatio , focietas , mandatum. (a) duid re« Ut contractus dicatur nom in atu s, requiritur : i« q u ir a tu r , Quod. habeat nomen ita proprium , et fpeeiale, ut ut con tra u e aliis contractibus accom m odari non pofsit : 2, Q uod tíic i p o f- ftatim in co obligatio oriatur : 3. Q uod ex eo detur s it norrii- fpecialis actio : 4. Q uod in eo non sit locus poeni» natus. tentio?. N O T A . A liquibusin casibus contractus, Ucet nomi natus s it, pocnitentise loCum p rsb e t : ut in •tiam dcponens quando v u lt , potefl revocare depositum : {h) Societaté ; quae-unius focii renuntiatione fol-* vitur : (c) Procuratione ; si Procurator non coeperit negotia fui principalis agere : {¿/) Venditione \xi fcripturam redigenda efí)nondum in fcriptìs redacta; id eft , quando inftrum entum non efì legitim é lectu m , et à partibus approbatum (ì) E t generaliter in omnibus planè contractibus, re integra manente , et m utuo partiurn confenííi. : C o n tra e -Contractus innominatus eft : nomen - speciale^ tus in n o et^rofrium à jtire non habet. jn in atiis. Ut contractus innom inatus dicatur , non debet ha Q u id re^ u ir a r u r , bere à jure nomen d eterm inatum > et fp e e ia le , pro lit d i c a - ut ex definitione patet. tu r in n o G e. in in afu s. C o n tra e IfLis n o m in a tu s.. (c ) id ) (f). L e g -T § .'i. et. d e p a E l. L e g . \ . § Sì d e p o ß ti. c(tp< §. 4 in ß tt. d e Societa te. 9 . i n ß i t . d e M a ndato. F r t w . tir, in ß , d e i m p t , et V end*. (X tr. d e depoßto,.

(25) T it . L D e p d r tiííis A r tis ìôtarìte, i 3 G enera innom inatom m contractuum quatuor G«eH funt, qux com prthenduntur fub his verbis; do ut des\ in n o m i— do ut fd cia s \facto ut fa cia s :facto u t des. Exem pli nacorum* gratia ; do ut des ; ut in permutatione : do tit fa cia ^ ,ut quando convenio tecum de dando veñem , ut m ih i fcribas librum : facio u t fa cia s ; cum tecum con venio inñrurnenta co n ficere, si miWi domum conftruas : fa cio ut des 'y si T itiu s cum Seio ' convenit A rtehi Notarise.edocérei*iilfiìii, ut sibi det decem m e dios tritici, (a) , N O T A . D ix i : Convenio técum ; quia si per ítipulationem fieret ,^ ñatim oriretur actio. (j?) D ifferu n t nominati^contractus ab innom inatis : i. In q u ib iu Q u od nominatus. nomen proprium , et fpecificum 'á d iffer a n r lege h ab et; innomiñatus è converfo : 2. Q uod in:no- n o m in a ti ab inno» jtninatis fìatim , oritur obligatip ; in innominatis au m in a tis. tem n on , nisi pactum adim pletum sit ab altera partium : 3, Q uia in contractibus nom inátis datur actio fpecialis ; fed in innom inatis generalis , q u x appellatu r fr a scr ip is ver¿>ts,-íci\icet, ut contractus adim pieatur : (r) 4. In contractibus' nqmmatis non licet peenitére feu ab eis d ifced ere,' nisi in casibus fupra -exprefsís .;.fed in innominatis l i c e t n i s i forte ab al tera .partium. res sit tradita , cum in eis locus sit peetiitentiíe re integra m anente; im o ètiam re non in tegra , puta , quod unus ex parte fua contractum jam co m p le v e rit, potoñ^'-alter recedere'; refusis tam ea expensis. (d) C ontractus alii fiunt s c r ip is : alii s in t serif tis Item alìi nom inantur bonaf i dei : alii strie t i juris : alii fiiw t » et n<&oiinan'>juTts gentium : et alii juris civilis.. In {a ) (i») <c) {d ). L eg. d e fY A fc Y iP iV e r h . Leg. cod: d e f à r .p e r m . T i t . f . d e p T iifcrip . v e rb , e t if if a B u r a a lU on . l e g . 5 . f f. d e fo n d . ca u f. d a f, leg . 3. codr 4 ( rsr. pHr^m*.. tur..

(26) 14 Contractus %n fcriptis.. “. 2 it. I De ^ m ìh m A rtis Notar!<e.. In fcriptis contractus eft : Hle^ in quo in contraetu^ fa rtes conveniunt, ut inde fia t scriptùra^ nam contractus legem ex conventione accipiunt. Sine fcripContractus sine fcriptis eft : I l l e , in quo non agit ur inter contrahentes ^m inde fia t script ura ; quæ, et si poftea fubfequatur, ut perpetuò de veritate conf-^ tet ; nihilominus sine fcriptis dicetur. {a) BonjeHdei. Bonæ fidei contractus eft: Ille în quo Bona f i des exuherat ; Ut funt , venditio , iocatio, co n d u ctio , procuratio, d ep osltu m , com m odatum , pignus , focietas, tutela , d ivisio, perm utatio ,.quandoque d os, et æftimatio rei dotaÜs î (b) et appellatur bon£ fid ei ; nam in eo Judex uberius, et pinguius offi cium fuum exten d it, quam in contractu ftricti ju ris; hoc e ft, ut libera poteftas Judici com m ittitur ex æquo , ac bono æftimandi quid actori præftari debeat. Scrìvi juris Contractus ftricti juris eft : I lle in quo non venit^ n isi quod stricte exig it contractus natura ; u t em phy teu sis, ftipulatio , infolutum datio , a cc e p tila tio , et alii, qui inter bonæ fidei contractus non enum eraniur. E t stricti juris vocatur -, quia cum am pliationem non p atiatu r, Judex in eo ftricte fe gerere d e^ e t, ideft, quod Ubertas hujusmodi ei non co m p e tit, fed offi cium illius exprefse ad form ulæ præfcriptæ tenorem reftrictum eft. (t) Juris genContractus Juris Gentium e ft: I l l e , qui 'à jure tium. Oentium origimm habet \ Ut venditi»', lo catio , co n d u c tio , fo c ie ta s , depositum ,, muruum-j Quid Ju3 permutatio , et alii innumerabiles. (i/) E ii autem Jus Çieittium. G entium : quod .m turalis ratio , et cammsinis neces^. — ____ ____________ ______ _ _________ iita s (a) Leg. ij.cod. de .fid. injirum, i h 5. 28*inflit, de action. ic) $.28 et infiit. de aSl.cap, Cum venerabilis bof7£fidei de excep. id) Leg. 5, de Jufi, et j-ur.. et Glof. verb,.

(27) L D e partibus A rtis N otarU. t. y. inter omnes homines co n stitu it, et afuômnes feraiiue custoditur. (a) Contractus Juris C ivilis eft : I lle , qui ab hoc jute J u ris C i eriginem , essentiam , et natiéram habet j tales funt v ilis. iiipulatio, literarum obligatio, et sim iles, ut i'uo loco ( agendo de singulis ) cernemus. E ft autem Ju? C ivile: Q u id J u i quod unaquAque C i v i t a s { ú habet poteftatem con- C iv ile , dendi leges ) Regio , N atio , vel ejus Legislator cons-titu it. (h) Contractus perficiuntur m ultis m odis ; n e m p è , C o n tr a c venditio , m atrim on iu m , iocatio , fo cie ra s, man* tu s p e ifi— datum perficiuntur consensu. S tip u latio, acceptilatio, c i u n f u r c o n fe n fu , aquiliana fìip u la tio , verbis \ et ideo à M uto fieri ne- v e r b i s , queunt. P.erm utatio,mutuum , com m odatum , depo- r e , n u d a situ m , pignus, divisio, et alii contractus, rf. D qnatio, p a e t o > nudo pacto. Dexnum em phyteusisyscriftura interve~ ic rip tu ra . niente, (c) Considerantur in contractibus : i. Confenfus con- Quat contrahentium , ex quo contrahitur : x. M ateria r e i , de sid erétu r ili con — qua contrahitur: 3. F o rm a , per quam contrahitur, id traùibus» cfì , ordinario contractus : 4. A ctus per quem contractus perfìcitur, hoc efì, intexitio, sive finis partium. In quolibet contractu duo requiruntur Q u * rcfc ilic e t , et natura. Subfìantia eft : ^ u a primam es-^ quirancur sentiam rei p ra sta t, sine qua res esse , ac suhsistere xequ it i quare dicendum eft y quod fubftantialta funt, quæ dant efee contractui ex fe ipsis , et ab folu tè, ac nulla privata pactione mutari pofsunt ; ut pretium., in venditione. N atu ra eft : oritur ex ipso contractu .i licét de ea non agatur exprefsa mentio ; et bìc naturalia funt om nia , quæ , tam etsi non app>osita, infunt co n tra ctu i, ut in venditione, evilfio. ____________________N O T A , (a ) ih ) ÌÓ. §. 1. iffß it. d e J u r e G,em. et C iv il* §. in f ili, d e J h t . N a t. G em , et C iv il. f , 2. in fiiti d e t b lig , leg . i» Çod> d e J u r Im ^ h t.

(28) - I^ T it , I. T>é p a rtííu s A r tis 'Motaría. N O T A . P er pactum illud , quod eft de natura contractus tolli poteft i ut evicti» in venditione : Tai m en excipiuntur e a , que intrinfeca , et à contractu infeparabilia , naturalia funt j ut in contractu deposi t i , quod dominium rei depositae in depositarium tranfeat : - I n , quod dom inium r e i, foluto p r e tia , in emptorem non transferatur : In societate'y quod uni compecat damnum , et lucrum ad alteruin veniat j et his sim iiia quam plurim a. Accidens. Accidentalia funt: abessepossunt re ipsa saLva\ qua propter accidentalia dicuntur , qux propter co n tractus naturam ipsi adjiciuntur ; u t quod folutio fiat certo loco , et pecunia. N O T A . E x his intelliges , quê com m uniter di cuntur ; vid elicet, contractus ex conventione le g em accipere 5 v\¡Xô Pactos, rompen Zf/V/; quod q uidem . defum itur ex quadam regula Juris: (a) hoc eft contra- . hentes pofsunt facere,et convenire inter fe per fpeciale pactum , quod contractus aliter o b lig e t, quam sit d e fu i natura : N ullatenus vero facere p o fs u n t, u t . non o b fervetu r, aut'non o b lig e t, quem adm odum requirit fua peculiaris fubftantia. (¿)Tdem die de his, ; qu3S funt co n tra ju s p u b licu iu , cui pacta privatorum ■ *: derogare haud pofsunt, (c) -. Ca} (b ) (£•). R eff 85. jtir. in €. le g . 1. e .ff'.d e p o jìt i d e re^ .jftr» L e g - ^ ■eod. d e le^ . et, confi, p r in c . te r . i . f f. d e pact. L eg . d e p a ti. cap. Si d ilig e n ti 1 2 . i n f i n . d e f v r C6t?ip* le g , ü-j’ f f . de r eg . ju r . ■ . -.

(29) DE NONNULLIS,. i f. Q U Æ N O T A R IU S IG N O R A R E N O N D E B E T .. DE JURE, ET SPECIEBUS P E R s o. N A R u M.. r l T U L U S. II.. P. R im a divifio Perfonarum eft : Q uod qUEcdam-f«/ ì . D iv iild P erfoi»« juris s u n t , e t quædam alieno juri suhjelfét. fu i ju r i* , Sui juris funt : i ft alter tu s po tejíate non extant. et j u r i s A lieno j uri : sub aIterius pot eflat e extjlum . {a) a lie n i. Poteftas eil : Jus Peffona in Perjonam. P o te ila s Subjicitur quis patriæ poteilati i. Per adoptioq u id fit. ; olitn quidem quavis adoptione : nunc vero non, Q u o t m o nifi per eam , qux facta fìt à perfona non extrança, d is fuly* iio c c i ì , folum ab aliquo ex afcendentibus: (b) 2. Pex jic ia tu r arrogationem ; quando aliquis coram Im p eratore, p a t. pot. v e l cum ejiis refcripto patrem fam ilias arrogat, cer« tis conditionibus, modo, et form a, de quibus Institu» tA. {c) 3. Per le^ tim um matrimomam'^ nam nafcens' poteftati patris iubjicitur : (4') 4. Per legitimationem; v id d ic e t , per fubfequens m atrim onium , oblationem Curiæ , aut refcrlptum P riticipisj his enim tribus modis contingit lègitim atio : (e) 5. Ob ingratitudinem , cum filius.emi^ncipatu-s ingratus eft contra patrem , aut quia nolebat iìbi alim enta' dare,Tei aliàs:(/) C • 6. l n f i . . d e hiy ¡jui f u i , v c l a l. ja r . fu rit. in f r i n c . §. 2. I n fiit . d e a d o p . f . 3. d e adop. I n jìit , de Pat. p o te fi. in f r i n c . §. Alii^ffando d e n u p tiis ..

(30) i 8 T i t . l L De jure f 6, Pér sèntèntiam ; quando lata efl fentetitia con tra ip fu m ,q u i fe filiura [negab at, et quamyis oion fit filiu s , efficitur in poteñate ; nam fententia talis hâbctur pro veritate , donec contrarium conñet ; hoc eft 5 talem révéra non efse fîüum ; {a) Sicut de Jure C anonico fententia in caufa m atrim oniali non traniic in judicatum , nec veritati præjudicat, fi de ea confiât \ poilea. (b) fririn^fî' Jura , quæ habet pater in fiüosfamiÜas , fequcntxa liutn^fal annotantur : r. Inter patrem , et filium non cadit lis, milias. neque civilis obligatio ; ju re enim civili u n a , et eadem m et perfona fingitur p a tris, et filii ; naturalis auteni benè p oteft, cum in naturaJibus non fingatur: (i*) 2. Filiusfarailias nequit vocare- patrem in jus^. nifi venia ab ipfo prius obtenta , ob reverentiam illi debitam : {d ) 3. N o n poteft in ju d icio interefse cum p â tre , nec fuo nom ine , fine ejufdem confenfu ; ouippe fui juris non eft , nifi pro re cafirenfî , vel ciuafî cailrenfi ; nam tune pro patrefam ilias, id eft , fui ju ris r e p u t a tu r fe d alim entorum caufa benê potefi, ra tione priviiegii alim entis concefsi : (f) 4. Quidqui'd a d q u irit, patri adquirit ; quiá hi quidam nobis pro inftrumento funt, cum reilrictio n ib u s, de quibus /z>. seq. ( f ) 5. FiliusfamiUas nequit te fia r i, nec etiam quo ad pias caufas difponere,faltem de Jure CiviU:(^) Quidquid fit de Jure Canonico : (h) 6. Patex bona filii, __ "___________________________________ etiam C^) Xfg. ?. §. 13. et itf. ff. d e a^nofc. et C dp. L u to r. 7. d e fe n t. et re j.ud.. (^) f#). a le n d . lib e r .. 16. e t i-j. f f . d e f ft r tis . 5 a d d ita L e g .i. f f f i i s q m tefia m . e t L e g . 3. cod. d e in j u s v o c. L e v . i-^ e t 4. f f . eod. titin jiit. de aElion. L e g . 2. et cod . d e in jn s v o c . te') L eg y ^ . f f . d e ju d . ( / ) L e g . 2. cod. d e p a t . p o î e f i . in flit. p e r qu a s p e r f. $. i . ( g ) In jH t. non ejr p e .m . in p r in c . I.X çap. pQtn. d e fep H Î. in i ..

(31) ^ fp e c ie h u T 'Perfbmrmm* j9 etiam eo invito , adm iniftrat ; patria enim potefta» ad gubernandiun eil ; {a) 7. Püter fílium ab allquo detentum vendicare poteft ; nam largo modo habet in íilium dom inium , et pofsefsionem. {ù) O lim im m enfa pené erat patrum in Hlios poteßas; ftam eos abdicare , abalienare , vendere , im o necare poterant : (c) Pofìm odum vero id tem peratura, et parentibus concefsa efì fola cafìigatio , quæ fì débet efse feverior , eft Judici denuntiandum ; {d) qualem facultatem dom efìicus , et fenior h a b et, (f) et hoc feré ju re nunc utimur. Juni patriæ poteñatis tolluntur: i . Morte H4 t uralt p a ttis , vel fililí quia mors om nia ju ra folvit : ( / ) 2. Deportatione p a tris, vel filii in Infulam propter de lictum , quæ mors civilis efì ; nam tolUtur à num ero C iv iu m Rom anorum j fed fì ex indulgentia Principis deportati fuerint plenifsimè reftituti , per om nia prifìinum fìatum recipiunt: (g) 3. Servitute pante^ quæ etiam quædam civilis mors efì ; velu ti qui in m etallum dam nantur, et qui befìiis fubjiciuntur ; (h) fed jure novifsim o fervitus pocnæ fublata eft,: ( i ) 4. i>igmtate f ì lii , tam Ecclefíaftica ^ ut per C ardinalatwm , Epifcopatum j quam. fæculari ; ut per C on fu U C 2 tum ,. (4) ■(¿) (ß) (_d) (e) if). Of) ti). Jura an tiqua pa* rentumiit ñlios.. Quot mo dis patria poteílas tollatar». C o d . d e bon. U b er. L e g . i. #. a. L e g . I . $. f f - d e r e i virTd. L e g . l ì . f f . d e Uh. et p o fih . le g . 6 . 9 . 10 . cod. d e p A tr . p oteß k le^ . «. et 2.€ o d . d e p a t r i h i i cjui Ü b er, f u o s d ifir A x e r . L eg . 3. 4 . cod. d e p a tr . p o te fi. Lcg^. H'n. co d . d e em end , p r o p in a . I n fi. q u ib . m ed . j h s p a t r . p o te fi. im p r in c . §• I ■in fili, t^fiib. m o d . ja s p a t r . p o t. Çolv. U g . i . o . . s . e t ^ . c td . Me fern . p a ff, e t refi. §. 3 . in fiit. íâib. m o d . j u s p a t r . p t t . fo U '. ' A n th . S e d hodie cod. de donat. i ß t e f •vif. e%.

(32) s.DítííÍo F ilii Icge t n it u r . le g ic i m í ta n tu m : n a tu r a le s ta n tu m : B cc legir. n ee wat.. Quare appellen> fur legit. et matur.. (4) (¿>). Ô T it. I L D e ju r e , turn , Præturam , (a) aut his fím ilem ; videtur enim abfurdum efse in poteñate privata , qui publica p o tevate rem publicam adm inifìrat : 5, Captivitate pa tris 5 aut fiUi ; nam per captivitatem quis efficitur fervus hoiìium , et deiìnit efse C ivis R o m a n u s, incapax ju rium C ivitatis Romans^ fed il fuerit reititutus, pater récupérât poteñatem : fìngitur enim per poñiim in iu m , eum qui captus e f t , in C ivitate fem per fuifse : (h) 6. Matrimonio cum confenfu patris con tracto ; idque per Coniìitutionem Cathaloniæ : (f) 7. £mancifÀtione filii; etenim modus efì difsolvendi jus poteiìatis : (d ) H oc tam en reftringendum de Jure Patrias; pro ut //V.4. fe q .e t tit. de Emane, cerni poteiì. N O T A . Relegati Patres in Infulam ' in potefìate filios habent; quia retinent om nia ju ra C ivitatis. (e) Secunda Perfonarum divisio eiì: Q uod FiUi aUi le~ gitimiêt naturales sunt'^ ut ilU qui nafcuntur ex leg i tim o m atrim onio ; a lii h g itim i tantum ; ut adoptivij et arrogati : a lii naturales tantum ; ut qui ex concu bina nafcuntur : E t a lii nec legitim i , nec naturales^ ut qui ex nefario coitu procreati funt. Appellantur legitim i, et naturales ; hoc efì , legiti^ mi ; quia nati funt fecundum legem , et Jus D ivin um , canonicum , et humanum ; et naturales ; 'quippé na tura filii funt ; Legitim i tantum ; quia fola lege filii facti Ì\xx\t\ Naturales t a n t u m n ^ x n natura quidem nati funt ; non tamen. fecumluni leges \ f ) quid quid ' iìt de jure civili, {g) quo tam en ja re non fu it id perm if-. f . 4 in fiit. ^ H Ì h .m o d .jn s -p A t.p o te fi.C o lv . acide Noo/r//. J u ftin . 8 1. §. 5. h f ì i t . q m b . m od ju s p A t. p o tefl- fo lv . L th . 8. t it . 8. d e e?n A n ci^ a cio n s, co n ftìt. u n . ■ (d ) ' f . 6. irjfiit. m od. y/.sp a t. p o t. fo lv . ie ) §. 2 .in fi-it. cjtiih. m od. ju s p a t. p o t. fo lv . i f ) C ii^ .N e m o 4 . 32. 4. { ^ ) L c j , 5. s e d . d t »atH T.U h. f f . d e cojícnh. p e r tot..

(33) €?*Jpecieèus P e r fo m n m . %i rnifsum m arito ; fed folum ccelibi (a) Id taitien àbfoluté , et indifìinctè prohibitum eft omnibus ab Im pe ratore L e o n e legitim i nec naturales'^ quia-<>on-. tra leges nati funt, atque adeo ìege deiìitutl, et inviiì^ ut jura filii non liabeaDt, fakem refpeftu patris. («■) T ertia , et ultim a divifio efì : ^ u o d prsoff£ , aut legìtimii ^tatis sunt., aut.non legitimàì. Ilegítim a xtas eft à vigin ti quinqué annìs fupra ; et tunc perfonx vocantur majores : N o n legitim a jetas eft à vigiíiti quinqué annis in fra ; et iftas minores apellan tu r; at que horutn alii funt pú beres, et alii impúberes. Pubes eft m alculus ab annis quatuordecim com» pletis , et duodecim fem ina : et hi Jdicuntur aduU t i , adolescentes, et viri p te n te s , ac magis .proprie minores. ■ r Impubes eil à dictis annìs in fra : et horum alii funt infantes alii prosim i infantim,^ aliique pubertati.[d) Infans eft á die nativitatis , ufque.ad feptem aiuios; et appellatur i ì c , quali nihil fari potcps. Proxim us infanti* eft à feptem àrftiis ufque ad de cem cum dim idio mafculus ; et ad novem cum di~ m idio fem in a: et fic vo ca n tu r, quia inagis accêdunt ad infantiam , quam ad pubertatem. Proxim us pubertati eft mafculus à dgcem cum di m id io , ufque ad annos q uatuordecim ; et á novem cum dim idio , ad duodecim fem ina : et ita appellantur , quia ad pubertatem m a g is, quam ad infantiam accedunt. DE. à) (O. L ea . 1 4 4 * d e v e r b .fiv n . leg . u n . d e MA7iHm. N o v e ll. J u fíin . i8 . H ovelU i fu á coñ(h. L e g . 7. cod. d e na tn r. lib . cap. 5. d e I n fi. q m h .m o d ^ tH t.fin . in p rin c*. j.D iv ifio P e rfo n » le jitim jc « ta tis ; et n on le g i tim e . P u bes.. Impiabes,. In fan ç. P ro x im u s infantiw .. P r o x ím u í pubertati.. eod. d e C oncuh. ! e ¿ .fin , c c d . s m - ■ cap . 5. et 8j>. c¿ip'î2. §. 5. eo ^ h í d fíx . in m Atrim . ; .. . v.

(34) '. d e. p e r s o n i s. <ÛÆ P O S S U N T , E T Q U Æ N E Q U E U N T C O N T R A H E R E .. T I r D e peiTer ii s , cjuae p o fsu n t , et q u ç naq II e u n t e o n tra h .. 4. R a tio fltc setâtis. Tiifans. JProsinius isfantias.. (a). U LU. S. S. III.. Cire oportct : quod ex perfonis aliæ contrahere'* queunt , aliæ vero n o n , quæ lî co n trah u n t, con tractus inutiiis redditur : E t cum peripecto qui contraherc n equ ean t, faciliim e d ed u catu r, qui contrac tus celebrare pofsint ; de ilUs Ibium hic pauca dicere i'at erit. E t Prim ó quatuor ætatis ratî.one contrahere neq u e a n t, fcilicet : Infans : Vrosimus infantÎA : Proxl< n»Hs p u bjrta ii : et Pubes. Infans ; quiá anim i ju d icio c a r e t, ignoratque quid â g a t: E t cum in om ni contractu reqüiratur fenfus, et' confonans intellectus ; ideo nuUo m odo contrahere poteii, nec alteri fe obligare licet cum au ctontate tutoris , idque nec n atu raiiter, nec civllitcr , nec alium fíbi obligando , nec fídejulsorem dare poteñ ; ubi enim principalis obligatio efse non v a le t, ñeque accefsoria 5 nam corruente p rin cip a li, corruit accefsorium. (a) In fa n s, et in fa n til proxinius non muí tum áfu rio fo diíiant ; ideo d icitu r, eos nihil fc ir e , nec inteiügere: Sed eñ ínter eos d ifcrim en , quod infans nullum om ninó in telled u m habeat : Sed infantiæ proximus nul lum quidem habeat p erfectu m , verum habeat tam en aliquem. ideo receptum eft, ut tutore auctore, omnia le c tè agere queat ; v id e lic e t, tam i ì b i , quam alteri obliga-. § .9 . ìn f iit, d e i n u t .f i lp . l , i 4 * ^ * d e S p o n f..

(35) ThÛ L D e Ferf. qu^foJJ'. & qu^ nequ. com. 1 3 obligationem adquirere : Sine tutore veró nihil gerere poteil ; excepto , quod pofsefsionem incipere , et fpoiifalitia contrahere valet ; quæ ita eum obligatit, ii pubes factus ea non retractaverit. {a) D e proxim o pubertati ita tene : i. auctore tutore, natu raiiter, et civiliter , alios iibi obligat, e t ipfe aliis obligatur (¿) 2. Sine tutore , obligatur n a tu ra iiter, et poteil m eliorem conditionem fuam facere ; non ta men deteriorem {c) 3. Eft capax doli, et culps; ; proinde etiam pocnæ ; licet mitius cum eo agatur ob im becillitatem judicii.(i2^} D cnique pupillus, in quantum eft factus locupletior naturaiiter , et civiliter obliga tur 5 non tam ex contractu , quam ex re ipfa ; nam, neque naturalis , neque civilis ratio p a titu r, quemquam cum jactu ra alterius locupletari. (e) N O T A . DifFerentia inter Im puberem , qui eft in poteftate, et eum , qui in tutela exiftit, talis eft : Q uod ille , patre auctore, non obligatur; et ifte, tutore auctorante , obligari poteft , ( f ) et hac in re plus valet auctoritas tiitoris , quam patria poteftas ; quiapupillo fem per cautum eft contra tu to re m , ft forté obligatio fuerit fibi dam nofa ; non vero filio contra patrem ; nam tutor actione tutelæ pupillo tenetur ; filio in patrem nu*'la com petit actio ob rem m a lè g e fta m , et paterna reverentia patrem à ratiociniis excufat. Púberes ex contractu naturaiiter obligantur , et etiam c iv ilite r , fi curatorem non habeant : A t ft cu____________________________ ratode aHth. tu to r, et ÿ.9. de-inut. f l i p , leg . 1%. pojf. CAp. 7. de úefp. ïmp. ^. U). J n fiit.. Xb). L e g . 5. f f . d e R e g . J u r .. (0. ^ ^-y. pubes.. è - fin .ff.d e tt d «. l e g ’ 25- §■ I- f f- guando d ie s le g ñ í. leg . x i- j. f f . d e v e r h . o h l if . In fiit. d e a 'ith . tutor, in p r i m . ** L e g .\ I I f f . d e reg. j - r . ■ /. 29. f f . d e f - r t i s c . i . et i . d e deliSi. p u e r . CO L e g . 3 ; §. 4 . f f , d e neg. geJL Leg. - ^ .f f d e Auth. lu t . le g . 20 c. f f d e reg. j u r . , ( / ) h i j i i ¡ , §. í». d e tnní. f iip ..

(36) : T i t . î l l t lye F e r f '.qUiX quie nequ. cdnt, rátorcm h a b en t, ejufdem confenfum adhibere debent, faltem ex intervallo , in fuis contractibus ; alioquin nulla ex ipfîs- nafcitur jure C iv ili obligatio , et a ctio : Excipe ta m e n , niñ juram entum adhibuerint; nam eorum contractus ju r a ti, inviolabiliter funt ferv i n d i , ju xta authenticam Sacramenta Puberum , q ux eft F b D E r i c i Imperatoris (4) adeo ut hoc cafu, nec ipiis com petat benefìcÌLim reititutionis in integrum. (¿) Cujus occañone nunc breviter tractabim us de reftitu» tio.nein integrum , et Juramento.. DE. K E S T T T U T lO n E. IN. IN V E G R U M ^. €t Jtir/iment9, Reftjtutio .*01^ E fîifutio in ifitegrum -eft : P riorisfiatus rehne^ ih integr. ; nam iüæ, qur petit reftitutionem , etiam p etit cpntra-.contractum reintegrad i v. g. rera recu perare , et pretium refìituere. Quibus cem petat. C o m p e t it a u te m h o c b e n e ñ c iu m p rin c ip a lite r m in o r i b u s (i') ; C o m p e t i t p r æ t e r e a E c c l e i ì i s C o l l e g i i s ,. et. lo c is. P=. ûos pc-. p iis ,. ù n ive riU atib u Sy P e t u n t a u t e m iu-inc T u to res , C u ratores 5 Æ c o n o m i, P r e . l a t i , et reh q u i qu i à ju r e. ad m in iftratio n em. habent:. P r o c u r a to r e s v e r o d e b c n t h a b ére fp e ciale m a n d a tu m ,. nec. {/) (¿>). tc) 'id ). C od. S i a d v e r f. -vend. L eg . ICI. ff., de v e rb , o hlig . '-In ß it. d e C ara t, iu p r in c . leg . 3. cod. d e in int'eir. r e ß it. m in o r, cap. jQ/fam vis d e p a S ils in C. C an e. v a r . 2. cap. i . n n m . 29! . L eg. et tot. ü t . f f de m in or, cap. 8. d e in in teg . r e ß it. CAp. 1 . e tp a fs im . d e in integ. r e fiit. et G i o f ä , Afb.as , et a lii D D . 'keg. 4. cod. e x ^nib- cauf. m ajor, c o d . d e p tr . reip . l ik . 1 1 ..

(37) D e reflit, in integrum^ ^ juTAmemo. i j nec fufficit generale ; lì videlicet principaliter , et non incidenter petatur. (a) N O T A . Porrò, beneíicium reftitutionis non datur, nifi probet quis,fe îæfum efse.(¿)Quantii autem debeat efse læ fio, relinquitur arbitrio Judiéis : et ülud folum certum e f l , debére efse gravem , feu notabüem./c*) R cftitutio peti debet á minore toto tem pore fuiè' m inoris ætatis, et illa fin ita, intra quadriennium con tinuum : A majore intra quatuor annos à die contrac tus : E t ab E cclefia , et pia.caufa intra quadriennium á die fcientiæ. {d) Juram entum eii : Affirm atîo , velnegatio de aliquo fA^ÎQ, v el facienda facrtu rei attejiatione firm ata : J u rare autem nihil aiiud e ii, quod D eu m teflem in vocare. Juram entum duplex efl : Judiciale fc ilic e t, et E x Juram entum Judiciale efl d u p lex; nem pè voluntarinm ^ et necejsarium. V oluntarium illud efl , quod præflat pars parti in judicio. (r) N ecefsarium , quod Judex alicui parti defert. ( / ’) E xtrajud iciaic autem juram entum efl triplex : assertoritim^ prômissorium^ et c§nfi,rmatOYÌum. A fsertorium eft , quo, de præterito , vel præfenti , fie efse , vel non efse^ juratur; Prom ifsorium ,de futuro: et C onfirm atorium ; ut cum fiiia renuntiat bonis p a tcrn is, et juram en to corroborât renuntiationem . (g) Juram entum à minore , id efl p u b ere, p rxflitu m , _________________ D ope* U) ih (0. In tn quod. tépus peti de b e a t reftitutio. Ju ra m en . tum«. Quo tu ples fít.. Qwid operetuF à minoris prxft.. Cap. 7 . d e in in te g r . refi. le g . 25. §. i . t î I t g , s y . f f . d e m in o r. C ap. 2. et 8. d e in in teg r. r e fi. le g . 7. §. 9 . l e g , i i . §. f f . d e m in o r.. etibipajf.. C a B c. v a r . 2. cap . i . n u m . 285. T i î. cod. d e tem p, in in te g r . r e fi. sa p . mteff'r. reft. (ff) L e g . i . f f . d e jfir e jn r . §. 1 1. in / lit . d t él5iio n . C / ) L eg . i - j . f f . d e j^ y e j f i r . (.g ) f^^p- fjtia m vis 2. d c p-aB. in s.. e t clem . tin. de in..

(38) 15. D e ref l it , in integrum. ,. jutamehtd,. Operatur tria : i. F a d t valére contractum , qui de ju re non valéret : 2. M inorem ¿ tnajorem efse repræfentat : 3. Privat eum refìitutione m odici d a m n i, d i cendo , fe ratione m inons ætatis contra contractum non venturum. N O T A . T)ixi à pubere præilitum ; quia iinpubes dé Jure C ivili non tenetur juram ento , licèt tcneatur de Jure Canonico. (^) Pubes enim , ju xta citacam autiienticam F e d e r ic i Im peratoris , quæ incipit 5 SAcramenfa ^ tenetur de juram ento. ^. DE QUIBVSDAM PERSONiS QUÆ C O N T R A H E R E N O N PO SSU N T ratione fubjeflionis. ;. r I r V. L v. H. s. iv ^. Æ perfonæ funt tres precipuè ; nem pè; Religio^ SMS , FUiusfam ilias , et Servus. Reijgiofus. ìêiigìofus 5 fìve M onachus contrahere nequit ; nifi ^ ’ M onaflerio adquirens , et quidquid acquiric M onafteÏÎO acquirft ; (¿) ct obligatur in iilis dum taxat rebus, in quibus nt locupletior; nam etß poteii conditionem fuam m eliorem efncere , non tam en deteriorem . FiliiiìfeFiliusfam ilias eii : I l l e q u i patrem habet et in eju s »iilias. fo te ß a te eßN OTA. P atria poteilas reftnngitur tantum ad iexu m virilem , nam vir eft caput famiiiæ, non autem fem ina 5 quæ dicitur finis ejus, et non propagat fam iliam; CAp. 1 . d e d e i i i i . p ae r o r ». th. Caac.. j. çsip. 11. n. 2^6, et fe^^..

(39) D e quibtifddm T erfon is %y propterea pater tantum ,p r o a v u s , feu avus paternus, et non m ater, Uberos habent in poteñate, qua ratione efficitur, ut qui ex fìUa, a u t nepte tua nafcuntur, non in poteñate tua ü n t , fed in patris eorum. â) N OTA. FiU ifam iU as, de ju re P atriæ , feu pee C onñít. Cath. (ù) S ire minores fìa t, five m ajores , e€ filü em ancipati m inores qui uxorem non habent, coq* traherc n equ eu n t, et fi co n tra h u n t, non obligantur, niit cura confenfu exprefso patris, ut fragilitati mino-» r u m , et filiorum fa m ilia s, qui fraudibus obnoxi? fu n t, co n fu la tu r, et ne per aliquos circu afcrib i van leant i etfî apponatur ju ra m e n tu m , non valet ;u b è etenim le x , vel ilatutum introducit in aliquo actu folem nitatem aliquani ad evitandas fraudes y contrac4 tu s , contra difpoixtionem dictaeIeg;is, rei fìatutì fa c tus , non firm atur ju ram en to , e t infuper Conf# tir. i . i d c a r e t; de cujus prohibitionis validitate ii> fpecie noftra: C onftitut. agit Cancer (c) T a m en de ji> re com m uni contrarium rep eritu r; nam filius fam i lias pubes cum extrañéis contrahere poteft fine patris confenfu (¿/) D ix i cííw extranets ; quia inter Patrem^ et fiUum contrahi non p oteil obligatio ; [e) V o x enim Patris , vo x eft iilii ( / ') et perfona Patris pro eadem reputatur in ju re cum perfona filii (^ ) et nem o fibi poteft obligari ; nam om nis obligatio eft inter duos. N aturalis autem obligatio inter eos nafcitur. {h) U lteD 2 rius (A) (b) ic ) id ). if) (g ) (fe). i'fifiit. d e p a tr . p o t e fi. Î .T r H t t im iA t iê v e r h .f i g n .. es L i f f .. L i b - 2 . t i t . I I . d e m en 9 rs d e A & y s, eo ftfiit. 1. e t 2. i . n. fffim fe ^ . à. 6. in f in . in fiït. d e in a til. f l i p . le g . 3 9. f f . d e flfUgát* et aU i$n. le r , a it. § . 2. f f d e v e r b , o b li r , * D is i. §. 6. i n f li t , d e in n t. f ll ^ .$*4. infhit. eod. et §. 1 2 . ib id . L e g . fin . cod. d e im pnb. et a I. fü b it. L e g . ^ S . f f d ( cond. in d , . ■^ -J. C:inc.vay.2. cap..

(40) 28 T it. I V , D e qm bufdxm T erfonis qués Älius Patrem non obligat (a) nifi ju fsu Patris contra hat ; et peculio tenus (h) Cujus occafione de peculio videam us. iceuHum. Peculium igitur eft : ^ u id q u id fliu s fa m ilia s ratum habet à rebus patris sui ; ita appellatum , quafi pecunia pufilla , five pufiUum patrim onium . (c) Qjuotuplex E t eft quadruples ; Profelíitium^ Adventitium^ Castrenfe : et quasi caßrenfe. Pro c 1P rofectitium e il : Illuda quedpervenit ad iilium ex H um . ^ tn ■ • t J ^ jubßantia patris ; vel ocsasione rerum patns. N O T A . In ipfo peculio pater habet proprietatem , ,et ufum fructum (d) et ex hoc peculio duo com m oda dum taxat confequitur filius: i . quod f i em ancipetur, et ei exprefsè non adim atur hoc peculium , rem anet penes filiura : 2, quod bonis patris p u b lica tis, five confifcatis, feparatur ab iliis , e t confervatur filiis: (e) E t demum pater ex contractu filii obligatur , ju x ta facultates hujus peculii. ( f ) A drentitium eft: lU udquodßliofam ilias advenit ex Adveftf!successione matris , v el a lt erius cenjancH ^fer Un cam tiam. maternam, sen ex ejus propria fo r tu n a , et non e x subßantia patris. N O T A . In hoc peculio filius dofninium , pater vero ufufruGtum h a b et, et adm iniftrationem á ju (^) porrò p ecu lio, feu ipfins d om in io, aut nuda proprietate , tria confequitur eom m oda filius : I. Q uod pater illud ei non poteft adimere : 2. Q uod ere-. ih. <0 iä) (O. 23. t e d. d e p a Ei . in.. in i nfiit. f qHok eym e& q u i in al. f . 10. in fiit, d e a ä io n . §. ffin L e g . 'y. §. I . et äf. f f . d e p e e n L $ I. m f i i t . p e r q n as p e r f .. i f. -i. in flit, p e r qnas p erf. m iq u e a d q . l e 3 §• %• f f de m tnor. ìnfivr d e O.Ú¡on $ IO. •. ig ). le g. 1. et 6 , Cod. d e hon.. g. . 2. f f d e d o n a t. l e i .. lib s r . I n f i it . p e r q u A S p e r f §. i ..

(41) foffunt ^ q m nequeunt contrahere, tp creditores patiis nihil juris habent in ilio : 3. Q uod, m ortuo patre , filius iftud peculiura non debet conferre , five com m unicare cum fratrib u s, etii omnes veniant ad fuccefsionem patris. (a) C ailrenfe peculiutn efl: I llu d quod fliusfatnilias adquitit m ilitia armata , aut occasione ipsius. {h) N O T A . Iftud eñ f ilii, tam in proprietatc , quam in ufufructu , et de ilio potefì: con trah ere, eciam infciò patre fu o ; qiiia quo ad hoc peculium pro per fona fui juris , et patrefam ilias reputatur. (c) Q uafi caftrenfe e il: Illuda quod adquirunt filiifa^ m ilias in togata m ilitia ; ut ex profefsione liberalium artium , et falariis , vei fìipendiis publicis ; ut Afseffores , A d v o c a ti, et fimiles. {d) L iberalitas quoque à Principe in filium fam ilias collata eñ inñar peculii quali cañrenfis. (e) N O T A . E tiam de iflo peculio potefì contrahere filiusfam ilias ; nam idem jus in eo h a b e t, quod in cafìrenfi. { f ) Servus Jure C iv ili'pro nullo h ab etu r; et quidquid adquirit, D o m in o fuo adquirit: D ix i Jure C/Y7*//,nam quo ad Jus N aturale 'om n es hom ines funt xquales. E t cum tales fervos hodie non habeamus ; ideo non eil necefse plura de eis dicere. Sufficiat indicare,quod S e rv i, nec ipfos fe obligare p o te ra n t, (g) nec D o m i num, nifi in eo quod hujus jufsu,aut quod de hujufm et peculio contraxerint; aut fi in rem ipfìus D om in i verterint;(;i')aliàs enim pro mortuis habebantur. (/). ---------------- ------------------------------------------------------- ------- (ii) (¿) (c). -. Caflrenfe.. Quafi Caf-. , Servus.. ' ' -------;----_.. . ...... L eg . ß 'n . cod. d e e o lU t . L eg . d e C a f l r . f e c u , et leg . i .c o d . eod. tit. Î Ÿ iflit.p e r (juas f e r f . L eg . tilt. cod. d e in ojf. iefia m . Leg.- 4- cod. d e A d v . d iv . '^nd. , (e) L e g . -¡. cod. d e bon. iib er. ( / ) §. fin. In fiit. d e M i i it . te fia m .p r in c . t it . in fiit'. <]uib. non e f l. t e r m , (g) §. 6. in f li t , d f infit. fl: p . ' . ' • ; O ') I n fiit . d e athioti. § . 10. et t^Hod cum eo ¡^h ì in- a li . p o t. (t) L ig d e reg . ju r ..

(42) DE Q 1J Æ O B D E F F E C T U M , A U T D E L I C T U ì M. non poisun: contrahere. T I V Ù L U S. F.. C to fuAit PeiTonæ iiiæ ; videlicet : Furiosus^ mentecAptas, mut u s , surdus , prodigus , hAre^ tiens 5 apdjlata ; committens çrimen U sa tnojeftatis. F u r io iu s , et m entecaptus, qui i î n t , fatis notum íjliriofus, c i l : Mentecaptus contrahere n eq u it, nam m en te , e î m entele n fu , etinteliectu caret : Furiosus a u te m , quiá non ca p ta s. inteliigit quod agît ; iile ta m e n , iî eft talis , ut habeat lucida in te rva lla , poteil tunc validé contrahere ; et multo magis , iî tam ifte , quam Mentecaptus fanitatem recqperent. (a) . . . Mutus eft : ^ u i n ih il loqui potejl. Surdus : (ûi om^ M u tu 8 ,c t Strrdus. nino non audit, (b) Ifti contrahere non pofsunt verhis^ primus, quia non valet exprimere ea ; fecundas , quia alium loquentem , nec audire , ncc intciligere poteft. Porrò alios contractus, iì fenfu non careant'; celejDrare v a le n t, fíve per fe , fíve per alium ; fed cutius eft , ut á Judice ipiìs afsignetur Curator , tamquam perfonis miferabilibus, et quæ rebus fuis non pofsunt fuperefsc. (e) Prodigus eft : I//e qui , neque modum , neque Jfodigus. nem expensarum hahet ; sed bona sua dilacerando , et dilapidando profudif » et eft diipìex , videlicet : Juris^ tlfaò'ii. Prodigus juris eft : l i l e , cui honorum omnium in|a ) (O. Jnfi. d e 'mat. fiip. § §. e t qnib. non e flp e r m . §. i . i n f li t . d e in m .f i i p . 7 .. 7. de ‘V erb. o b ii^ . le £ . i . cod. d s c d Y A i. f i t r h f . v s l p r t d i g '.

(43) V .. D t a l i i s P e r f o n i s , eûit. ^ r. i n t e r d i c i a eß 4 d m i » i ß r a .t i o à J u d ì c e . ; et iiìe nequit co n trah ere, cum pro furiofo habeátUr, et nulla eì eonfìderetui’ volu n tas, nifi alium iibi obligando; nam quod in favorem cjus eft introductum , ut fcilicet alienare , nec diminuere v a le a t, non' debet in illius odium rctorqueri. (^) Prodigus facti eil : llle^ q u i e x fs n d it. e x ^ e n d e n d a , e t K on e x p e ^ d e i^ d a , e t. non. e fl. h o n o r u m a d m i n i f l r a t i o ; et ideo jìOtcft contrahere. . ! Hxreticu^ eil : llle ^ q u i non eyedit ^ quodfrdidicant Hærcticûs. quíttuúT SanB a Zvat^gelia , et non credit in C dtholicam Fidem ; ifle in varias , gravifim afque incurrit p x n a s : eft in fa m is , irregu laris,, in cap ax, et omni ofiicio , ac beneficio privatus : teftam'entum condere n e q u i t n e c heres in ilitu i, lit fuo loCo afpiciemu^: eCt excom m unicatus 5 qua d,e. caufa .confortio , feu iidelium com m ertio privatus eii : contrahere non p o te ft, nec contractus facere ; quod tarnen intellige. licité. (¿) Apoftata eft : ^ u i fertin a cite r recedit à F id e ^ v e l Apoftata. k Religione Catholica ^ quam se.me.l susceperat \ hie punitur , et fubeft eifdem poenis, quibus hsereticus, ac per confequens nequit contrahere , nec etiam lici té contractus condere. (f) ^ Com m itens crim en léfæ niaêftatis e ft; Ille^ q u i Comittens' contra Regem , eju sq u eß a tu m a iiq u ld curat^ v e lfiic it, ^ lite mortis reus e ft, bonaque fua coniifcantur ipfo ju - ta tis . re , aliafque incurrit j œnas , quæ etiam ad ejus iilios tranfeunt : tam en ipiius contractus funt v a lid i, nill fentehtia annullentur. {d ) ____________________________ ___________ P E. a d h u c s ib i in tc r d itia. jCä). i n ß . qtiìb. non e ß p e r m . §. 2. le g .^ o . f f . d e reg . p tr. lar. 4. f f . d f v e i h o b lig **. Argum. leg.-^. cod. de H^ret. et Maniçh. et Samar. (O id ). T it. D c c r e t. d e H a r e t. et A p o fi. A r g n m . a x leg . J u l. M a g efi. $. 3. i n ß i t .. depnh. J a d ..